báo cáo ngành hồ tiêu việt nam

Trong đó, thương mại nông sản giữ một vị trí quan trọng với gạo, thủy sản, rau quả...và đặc biệt là hồ tiêu, là những mặt hàng chính Việt Nam xuất sang thị trường này, với trị giá chiếm

PHẦN 1: SƠ LƯỢC VỀ AEC.

AEC là gì

Cộng đồng kinh tế ASEAN (tiếng Anh: ASEAN Economic Community, viết tắt: AEC) là một khu vực kinh tế chung bao gồm các thành viên: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam

Cộng đồng kinh tế ASEAN chính thức thành lập vào cuối năm 2015 là một bước ngoặt

đánh dấu sự hội nhập một cách toàn diện của các nền kinh tế trong khu vực Đông Nam Á

Mục tiêu của AEC

Theo kế hoạch xây dựng AEC, bốn mục tiêu và cũng là mô hình tổng quát của AEC là: Một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất

Một khu vực kinh tế cạnh tranh cao

Một khu vực kinh tế cạnh tranh bình đẳng

Một khu vực hội nhập hoàn toàn vào nền kinh tế toàn cầu

Để có thể thực hiện được các mục tiêu đề ra là hiện thực hóa AEC vào cuối năm 2015, theo các nhà nghiên cứu về ASEAN thì ASEAN cần hội tụ đủ 5 yếu tố cơ bản: thứ nhất là quyết tâm chính trị của các nhà lãnh đạo ASEAN; thứ hai là khả năng phối hợp và huy động các nguồn lực; thứ ba là tôn trọng và thực hiện đầy đủ các cam kết; thứ tư là xây dựng năng lực và phát triển thể chế; và thứ năm là phải có sự tham gia của các doanh nghiệp và người dân

Việc gia nhập AEC sẽ giúp cho Việt Nam tăng thêm khối lượng trao đổi thương mại với các nước trong khu vực Trong đó, thương mại nông sản giữ một vị trí quan trọng với gạo, thủy sản, rau quả và đặc biệt là hồ tiêu, là những mặt hàng chính Việt Nam xuất sang thị trường này, với trị giá chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN Bên cạnh những mặt tích cực và lợi ích từ việc gia nhập AEC đem lại, sản xuất nông sản của Việt Nam trong đó có hồ tiêu sẽ phải cạnh tranh gay gắt với các nước khác trong ASEAN Khi hàng hóa ở tất cả các nước thành viên đều có mức thuế như nhau thì sức cạnh tranh sẽ tập trung vào chất lượng và giá bán sản phẩm Từ đó sản xuất hồ tiêu nước ta sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức như: chất lượng, mẫu mã hàng hóa; các nguồn lực đầu tư cho sản xuất hồ tiêu…Đâu là cơ hội cho sản xuất hồ tiêu Việt

Nam? Những thách thức nào cần vượt qua để phát huy tiềm năng, lợi thế trong sản xuất

hồ tiêu?

PHẦN 2 NGÀNH HỒ TIÊU VIỆT NAM

Quá trình hình thành và phát triển của ngành hồ tiêu Việt Nam

Cây hồ tiêu có tên khoa học là Piper nigrum, thuộc họ Piperaceae, có nguồn gốc từ Ấn

Độ, được người Pháp trồng ở Việt Nam từ thế kỷ XVII Đến cuối thế kỷ XIX, hồ tiêu đã trở thành sản phẩm hàng hóa được trồng ở Phú Quốc, Hòn Chồng và Hà Tiên (Kiên Giang) Đầu thế kỷ XX, hồ tiêu được phát triển lên vùng đất đỏ bazan ở miền Đông Nam

Bộ và miền Trung Tuy nhiên, vào những năm 1970, diện tích hồ tiêu tại Việt Nam vẫn còn ít, mới có khoảng 400 ha, đạt sản lượng khoảng 500 tấn Với tốc độ tăng bình quân 27,29%/năm kể từ năm 1996, diện tích canh tác của Việt Nam đã vượt mức 50.000 ha vào năm 2004 Trong hơn 5 năm trở lại đây từ cuối 2008 đến nay khi giá tiêu tăng gấp đôi các năm trước và đến năm 2011 gía tiêu đã đạt mức kỷ luật 5,500 - 5,800 USD/ tấn đối với tiêu đen và 8,000 – 8,500 USD/tấn tiêu trắng đã gia tăng diện tích trồng tiêu lên nhanh chóng Tính đến cuối năm 2013 diện tích trồng tiêu của Việt nam đã đạt gần 60.000 ha

Việt Nam có tốc độ xuất khẩu ồ tiêu tăng nhanh, đạt tốc độ tăng 15-20% bình quân mỗi năm Năm 2001, lần đầu tiên Việt Nam trở thành nước xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới với tổng lượng xuất khẩu 56.506 tấn, đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 90 triệu USD, chiếm 28% tổng xuất khẩu của thế giới Cũng từ đây, Việt Nam liên tục là nước đứng đầu

về sản xuất và xuất khẩu với sản lượng hồ tiêu của thế giới Từ năm 2009 đến năm 2013 xuất khẩu đạt bình quân từ 120000-125000 tấn mỗi năm Hồ tiêu Việt Nam đã được xuất khẩu tới gần 80 quốc gia và vùng lãnh thổ

Sở dĩ Hồ tiêu Việt Nam có thể phát triển một cách rực rỡ như vậy là do Việt Nam hội tụ tất cả các điều kiện thuận lợi về tự nhiên, về con người, về ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất và chế biến Thiên nhiên ưu đãi với đất bazan màu mỡ, khí hậu cận nhiệt đới, độ ẩm cao, lượng mưa nhiều Nông dân Việt Nam cần cù, chịu khó, ham học hỏi Chính phủ Việt Nam và các nhà khoa học sẵn sàng hỗ trợ trong đầu tư canh tác và ứng dụng khoa học kỹ thuật Các nhà chế biến và xuất khẩu luôn chủ động mở rộng thị trường, đầu tư nhà máy chế biến hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm Bên cạnh đó có Hiệp

hội Hồ tiêu Việt Nam được thành lập tháng 12/2001, là đơn vị phi lợi nhuận luôn hoạt động tích cực và hiệu quả vì quyền lợi, vì sự phát triển của ngành Hồ tiêu Việt Nam

Năm 2005, Việt Nam gia nhập Cộng đồng Hồ tiêu Quốc tế (IPC), hiệp hội hồ tiêu Việt Nam được Bộ NN-PTNT giao trực tiếp tham gia các hoạt động của IPC, cùng chia sẻ thông tin ngành hàng về thị trường giá cả, về áp dụng tiến bộ kỹ thuật trồng tiêu theo phương pháp hữu cơ bền vững(GAP), về tiêu chuẩn chất lượng Năm 2004, Việt Nam gia nhập WTO Từ khi Việt Nam gia nhập WTO, ngành hồ tiêu Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế, đã vào được các nước có hàng rào kỹ thuật rất ngặt nghèo như Nhật Bản, Hà Lan, Mỹ, Đức, Pháp…

Tình hình ngành hồ tiêu Việt Nam hiện nay

Diện tích canh tác và sản lượng hồ tiêu của Việt Nam từ năm 2011-2014

Nguồn:

Bộ Nông Nghiệp & PTNT

Nhìn chung, diện tích canh tác và sản lượng hồ tiêu của cả nước từ 2011-2014 có xu hướng tăng lên Cụ thể:

Giai đoạn 2011-2012:

Diện tích canh tác tăng 4.81% hay 2.500 ha so với năm 2011

Tuy nhiên sản lượng lại giảm 10.000 tấn tức giảm 8.33% so với 2011

Giai đoạn 2012-2013:

Diện tích canh tác tăng 4.59% hay 2500 ha so với năm 2012

Sản lượng tăng đạt mức năm 2011, tức đạt 120.000 tấn so với 2012 tăng 10.000 tấn hay 9.09%

Giai đoạn 2013-2014:

So với năm 2013, diện tích canh tác năm 2014 tăng 16.000 ha tức 28.07%, năm 2014 diện tích canh tác của cả nước tăng nhiều nhất so với các năm

Sản lượng tăng 15.000 tấn hay 12.5% so với sản lượng năm 2013

Đạt được sản lượng cao như vậy là nhờ vào điều kiện thiên nhiên, thời tiết năm

2013-2014 khá thuận lợi cho hồ tiêu phát triển

Trong 3 năm trở lại đây, ngành hồ tiêu Việt Nam đã có những bước phát triển ngoạn mục, tăng nhanh cả về diện tích, năng suất, sản lượng Hiện nay, diện tích hồ tiêu của cả nước đạt trên 79.000 ha Trong đó, các tỉnh Tây Nguyên chiếm 51.6%, các tỉnh Đông Nam Bộ chiếm 39.6% diện tích hồ tiêu của cả nước Đặc biệt, năng suất bình quân cả nước đã đạt 2.16 tấn tiêu khô/ha, dược xếp vào loại cao nhất thế giới

Hiện nay, Việt Nam có 6 tỉnh trọng điểm sản xuất hồ tiêu gồm: Bình Phước, Đắk Nông, Đắk Lắk, Bà Rịa – Vũng Tàu, Đồng Nai, Gia Lai Trong đó, khu vực Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ đứng đầu về diện tích, năng suất và sản lượng Ngoài ra, còn có các vùng trồng tiêu khác như Phú Quốc (Kiên Giang) đã có thương hiệu lâu nay và vùng trồng hồ tiêu ở Quảng Trị …

Diện tích và sản lượng hồ tiêu ở 6 tỉnh trọng điểm

Tỉnh

thành Diện tích

canh tác

(ha)

Sản lượng (tấn)

Diện tích canh tác (ha)

Sản lượng (tấn)

Diện tích canh tác (ha)

Sản lượng (tấn)

Diện tích canh tác (ha)

Sản lượng (tấn)

Bình

Phước 10.000 26.200 10.000 25.400 10.258 25.242 11.000 20.100 Đăk

Nông

8.000 13.100 8.900 14.600 9.370 15.790 9.200 19.000 Đăk Lăk 6.900 13.800 8.000 15.600 7.800 14.040 8.500 16.000

Bà Rịa

Vũng

Tàu

7.600 10.900 8.100 12.500 7.795 12.141 7.700 16.000

Đồng

Gia Lai 7.300 24.600 8.400 28.200 9.500 29.545 9.500 22.500

Nguồn: http://fsiu.mard.gov.vn/data/trongtrot.htm

Nhìn chung diện tích và sản lượng hồ tiêu Việt Nam ở 6 tỉnh thành đều có xu hướng gia tăng Trong đó, Đăk Lăk là tỉnh có tỉ lệ gia tăng cao nhất trong 4 năm qua, cả về diện tích

và số lượng; về diện tích từ 6.900 (ha) năm 2011 tăng lên 8.500 (ha) năm 2014; về sản lượng từ 13.800 (tấn) năm 2011 tăng lên 16.000 (tấn) năm 2014 Còn các tỉnh còn đều có

sự tăng giảm diện tích và sản lượng không đồng đều

Tăng trưởng về sản lượng hồ tiêu ở Việt Nam, các nước khu vực Đông Nam Á và các quốc gia khác

Nguồn: Nedspice, 2014

Tình hình xuất khẩu của hồ tiêu Việt Nam

Việt Nam hiện có khoảng 200 doanh nghiệp chế biến, kinh doanh hồ tiêu, trong đó có 15 doanh nghiệp hàng đầu, chiếm 70% lượng xuất khẩu cả nước Đặc biệt, có 5 doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, chiếm gần 30% thị phần xuất khẩu

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Việt Nam xuất khẩu được hơn 155 nghìn tấn hạt tiêu trong năm 2014, thu về hơn 1,2 tỷ USD, tăng 32,8% về khối lượng và tăng 51,4% về giá trị so với năm 2013

Nguồn: Bộ Nông Nghiệp & PTNT

Hiện nay, 95% tổng lượng hồ tiêu sản xuất để phục vụ xuất khẩu Công nghệ chế biến hồ tiêu Việt Nam đã đạt được mặt bằng phổ thông chung, đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng khắp thế giới Hiện nay, dù sản lượng từ các doanh nghiệp có nhà máy chế biến công nghệ cao theo tiêu chuẩn ASTA, ESA, JSSA và xu hướng tạo sản phẩm đa dạng: tiêu đen, trắng nguyên hạt, tiêu nghiền bột, đóng gói nhỏ … tăng lên nhưng hồ tiêu Việt Nam chủ yếu vẫn xuất thô, đạt mức giá xuất khẩu 7.738 USD/1 tấn, thấp hơn giá bán của nhiều nước Nếu ngành hàng hồ tiêu Việt Nam được tổ chức chế biến tốt hơn sẽ gia tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu, giá hồ tiêu Việt Nam sẽ tương đương và có thể cao hơn giá của một

số nước trên thế giới

Tình hình cung cầu hồ tiêu thế giới năm nay không thay đổi lớn so với năm ngoái Tổng cầu vẫn lớn hơn lượng cung Trao đổi tại Hội thảo ngành tiêu, các doanh nghiệp đều cho

rằng, hồ tiêu Việt Nam sẽ tiếp tục thống trị thị trường thế giới trong năm 2015 và khả năng vẫn còn tiếp tục giữ vững ngôi vị này trong 5 năm tới

Vì vậy, Hiệp Hội hồ tiêu Việt Nam khuyến khích nâng cao chất lượng sản phẩm từ khâu trồng, các doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, chế biến sạch, đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa thị trường nhằm thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng hạt tiêu toàn cầu

Cơ hội và thách thức của hồ tiêu Việt Nam

Cơ hội

Mở rộng thị trường, xuất khẩu nông sản gia tăng: Gia nhập AEC, các mặt hàng hồ tiêu có

cơ hội được xuất khẩu ra các nước khác nhiều hơn với thuế suất thấp Việc thuế suất giảm xuống rất có lợi cho nhà sản xuất và chế biến

Tăng cường các nguồn lực cho đầu tư: Sau khi gia nhập AEC, các nhà đầu tư nước ngoài

sẽ mang đến Việt Nam những nguồn lực đầu tư cho phát triển ngành nông nghiệp trong

đó có ngành hồ tiêu như: vốn, khoa học kỹ thuật, máy móc thiết bị, trình độ quản lý để tăng cường năng lực đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh hồ tiêu ở tất cả các khâu: sản xuất, thu hoạch, chế biến, tiêu thụ Tăng năng suất, hạ giá thành, đảm bảo các tiêu chuẩn về số lượng, chất lượng, mẫu mã, giá trị cho hồ tiêu là những điều kiện rất cần thiết để tăng khả năng cạnh tranh, phát triển thị trường hồ tiêu Việt Nam, đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu dùng trong nước và xuất khẩu thế giới

Cơ hội liên doanh, liên kết, hợp tác quốc tế: Việc liên doanh, liên kết, hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành sản xuất nông sản nói chung và cho ngành hồ tiêu nói riêng trở nên thuận lợi, dễ dàng Hơn nữa, các doanh nghiệp Việt Nam còn có cơ hội tiếp cận với thị trường rộng lớn hơn với các đối tác như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand thông qua các hiệp định thương mại tự do riêng giữa ASEAN và các nước

Thách thức

Chất lượng sản phẩm: Bên cạnh những thuận lợi từ việc bán hàng không thuế, một trong những thách thức lớn nhất đối với thị trường hồ tiêu của ta đó là do tập quán sản xuất củanông dân Việt Nam Tình trạng nông dân lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc

kháng sinh để bảo vệ cây trồng trước những đợt bệnh, dịch hại Mặc dù phía doanh nghiệp hợp tác sản xuất, thu mua có tác động và hướng dẫn họ cách sản xuất an toàn, hiệu quả thì mức độ này cũng chỉ giảm chứ không chấm dứt triệt để Hơn nữa những vùng đất canh tác, sản xuất của Việt Nam đều được khai thác từ lâu và thời gian nghỉ đất, phơi đất, phơi trại quá ngắn để tái sản xuất nên mức độ tiêu diệt những mầm bệnh tiềm ẩn không cao Vì vậy, điểm yếu về chất lượng sản phẩm sẽ là thách thức lớn cho thị trường

hồ tiêu Việt Nam

Cạnh tranh gay gắt: Điều kiện để phát triển hồ tiêu của Việt Nam có nhiều điểm tương đồng với các nước khác trong khu vực như: cơ cấu kinh tế còn lạc hậu, thực hiện chiến lược công nghiệp hoá theo hướng xuất khẩu, cạnh tranh nhau trong thu hút đầu tư và công nghệ nước ngoài Tính chất tương đồng này sẽ làm tăng mức độ gay gắt của tình trạng cạnh tranh để xuất khẩu hồ tiêu giữa các nước Đặc biệt sau khi thành lập, AEC hình thành sẽ tạo ra thị trường chung, không còn rào cản hàng hóa, dịch vụ, vốn Hàng hoá ở các nước thành viên ASEAN sẽ có mức thuế ưu đãi như nhau, khi đó sức cạnh tranh sẽ tập trung vào chất lượng và giá bán của sản phẩm Trong khi đó, với thiết bị, công nghệ hiện nay, sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam khó có thể cạnh tranh với sản phẩm xuất khẩu của các nước trong khối Hơn nữa, việc cạnh tranh lại diễn ra ngay trên sân nhà, khi mà các loại hồ tiêu nước ngoài có chất lượng cao, hình thức mẫu mã đẹp, giá

cả thấp hơn do hàng rào thuế quan đã gỡ bỏ dễ dàng thâm nhập vào Việt Nam và cạnh

tranh với hồ tiêu trong nước Theo Bộ trưởng Cao Đức Phát: “Nếu không có biện pháp phù hợp Việt Nam sẽ trở thành thị trường tiêu thụ của các nước, nông dân liên quan không còn thu nhập từ ngành này Hội nhập là để mỗi nước tham gia phát huy lợi thế của mình, nước nào cũng muốn bán hàng, nhưng muốn cạnh tranh được thì phải hạ giá thành, nâng cao chất lượng hàng hóa Muốn làm được điều này, ngoài sự cố gắng, nỗ lực của Nhà nước, suy cho cùng vấn đề thực hiện vẫn là bản thân các doanh nghiệp và bà con nông dân”.

Việc trồng hồ tiêu tăng nhanh như hiện nay cũng có thể trở thành con dao 2 lưỡi Diện tích tăng nhanh cùng với sự thâm canh quá mức bởi tâm lý nôn nóng muốn thu được sản lượng nhiều nhất trong thời gian ngắn nhất, trong khi nông dân trồng hồ tiêu nhiều vùng, nhất là ở những nơi trồng mới, lại thiếu kinh nghiệm và thiếu kiến thức về canh tác Nhiều nơi nông dân canh tác không theo quy trình, sử dụng giống trôi nổi, lạm dụng phân hóa học, thuốc trừ sâu, cách bố trí vườn không đảm bảo cho cây tiêu giữ và thoát nước tốt Kết quả là nhiều vườn tiêu mất 30-40% năng suất hoặc mất trắng, thậm chí xảy ra tình trạng tiêu chết hàng loạt

Ngoài rủi ro trong sản xuất, ngành hồ tiêu cũng đang đối mặt với tình trạng nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật quá mức cho phép, có thể ảnh hưởng đến uy tín tiêu Việt Nam Năm

2014, thị trường châu Âu, một trong những thị trường nhập khẩu hồ tiêu quan trọng nhất,

đã giảm số lượng nhập khẩu, đặc biệt là Đức giảm hơn 50% vì cho rằng hồ tiêu Việt Nam thường có hàm lượng Carbedazim vượt mức cho phép

Hồi tháng 5, Hiệp hội Gia vị châu Âu cũng cảnh báo dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép theo tiêu chuẩn châu Âu đối với tiêu đen Việt Nam Châu Âu và Mỹ đều đã có công văn gửi Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam thông báo dư lượng chất có trong tiêu vượt mức quy định Nếu tình trạng không được khắc phục, họ sẽ xem xét lại việc nhập khẩu Rõ ràng, nếu không chú trọng chất lượng, tiêu Việt Nam sẽ mất thị trường vào tay các nước khác

Hơn nữa, khi nguồn cung trên thế giới dư thừa, hồ tiêu Việt Nam sẽ gặp nhiều rủi ro, bởi

tỉ lệ tiêu chất lượng cao đạt tiêu chuẩn quốc tế trong tổng sản lượng lại rất thấp Do vậy, Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam đã khuyến cáo nông dân ngay lập tức ổn định diện tích và đầu

tư nâng cao năng suất, chất lượng “Cả thế giới biết đến tiêu Việt Nam, vì vậy phải giữ chất lượng và uy tín cho tiêu Việt”, ông Nam nói

Kết luận và kiến nghị

Kết luận

Phát triển sản xuất nông sản hàng hóa cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tầm chiến lược trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam Đánh giá thực trạng sản xuất nông sản Việt Nam trong những năm qua, chúng ta thấy Việt Nam có rất nhiều tiềm năng, lợi thế tạo nên thế mạnh trong sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hóa Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, chúng ta chưa khai thác hết tiềm năng, lợi thế cho phát triển, vẫn còn rất nhiều những hạn chế, yếu kém, bất cập ở tất

cả các khâu trong sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hóa Trước thềm hội nhập AEC, thị trường nông sản Việt Nam có rất nhiều cơ hội để phát triển, nhưng cũng có không ít thách thức đặt ra

Kiến nghị

Để tận dụng các cơ hội, vượt qua thách thức để nông sản hàng hóa Việt Nam có thể phát triển và hội nhập, cần thực các giải pháp một cách đồng bộ, kịp thời và hiệu quả; Cần có

sự quan tâm của các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, người sản xuất,