cơ hội và thách thức của ngành lúa gạo việt nam trong cộng đồng kinh tế asean (aec)

Tuy nhiên sản lượng gạo xuát khẩu chưa nhiều, giá còn thấp, chất lượng chưa phù hợp với thị trường khó tính trên thế giới, nhưng đối với nước ta nó đánh dấu sự sang trang của xuất xuất k

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA KINH TẾ

*****

BÁO CÁO MÔN HỌC:

KINH TẾ PHÁT TRIỂN

CHUYÊN ĐỀ

CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA NGÀNH LÚA GẠO VIỆT NAM TRONG CỘNG ĐỒNG KINH TẾ

ASEAN (AEC)

Tp Hồ Chí Minh, tháng 5 - 2016

CHƯƠNG 1:

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đặc điểm nổi bật nhất nước ta là nước nông nghiệp, đi lên từ nông nghiệp, cuộc sống của người dân gắn bó với nông nghiệp Nông nghiệp là nền tảng cũng như là động lực để phát triển công nghiệp và dịch vụ…

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông Thôn Sau gần 30 năm đổi mới một trong những thành tựu lớn nhất của nước ta đó là sự phát triển của lúa gạo Sản xuất lúa gạo đã góp phần vào xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an ninh lương thực, thúc đẩy xuất khẩu, nguồn thu ngoại tệ lớn và góp phần đẩy mạnh quan hệ quốc tế, trở thành cường quốc xuất khẩu gạo đứng thứ 2 thế giới

Tuy nhiên chúng ta chỉ xuất khẩu chú trọng số lượng và còn chưa quan tâm đến chất lượng chủ yếu là gạo trung bình, chưa có thương hiệu riêng, và thị trường xuất khẩu ổn định, không đáp ứng được các thị trường khó tính Và vấn đề quan trọng đó là bị ép giá khó khăn trong thi trường xuất khẩu

Để mở rộng thị trường xuất khẩu cũng như mối quan hệ nước ta đã gia nhập 1 số tổ chức, liên minh toàn cầu – khu vực như WTO, EU, đặc biệt là Cộng Đồng Kinh Tế ASEAN (AEC)

Vậy Cộng đồng kinh tế ASEAN là gì? Việt Nam sẽ có những cơ hội gì, cũng như phải đối mặt với thách thức nào khi ASEAN trở thành một cộng đồng kinh tế thống nhất?

Ngành lúa gạo Việt Nam sẽ được lợi gì/ tác hại như thế nào? ”Việt Nam đã sẵn sàng gia nhập AEC?”

CHƯƠNG 2:

TỔNG QUAN

2.1 Tổng quan cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC):

2.1.1 Giới thiệu:

Cộng đồng kinh tế ASEAN là một khu vực kinh tế chung bao gồm các thành viên sau: Brunei, Cam-pu-chia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam AEC là một trụ cột nằm trong Cộng đồng chung Asean

Ngày 22/11/2015, tại Bali - Indonesia, lãnh đạo các quốc gia thành viên đã kí kết Bản kế hoạch chiến lược nhằm hình thành và phát triển AEC

Mục tiêu của chiến lược là hình thành 1 thị trường chung của các nước thành viên trong đó có 5 cấu phần quan trọng: tự do di chuyển hàng hóa, tự do cung cấp dịch vụ,

tự do đầu tư, tự do di chuyển vốn, tự do di chuyển lao động có kĩ năng

Rõ ràng, đây là một tầm nhìn hoàn toàn khác so với các hiệp định thương mại thuần túy của Việt Nam với các quốc gia khác trên thế giới AEC tương tự như một quốc gia chung của các công dân ASEAN

2.1.2 Lợi ích khi tham gia AEC:

- Hàng hóa được tự do trao đổi trong AEC

- Thuế nhập khẩu sẽ bị xóa bỏ nhằm thúc đầy tự do thương mại Các rào cản phi thuế quan như hạn ngạch, điều tiết giá, kiểm soát chặt về chất lượng hàng hóa, kiểm dịch cũng sẽ bị xóa bỏ theo lộ trình phù hợp với từng quốc gia.Với 4 quốc gia (CLMV) Cambodia, Lao, Myanmar, Việt Nam thì yêu cầu xóa bỏ hàng rào phi thuế quan là năm 2018

- Nhóm CLMV bao gồm 4 quốc gia Cambodia, Lao, Myanmar, Việt Nam trong AEC Lý do AEC quyết định đưa ra ý tưởng hình thành nhóm vì các quốc gia trên

có trình độ kinh tế kém phát triển hơn so với các quốc gia còn lại trong Asean

Chính vì thế, AEC sẽ có những ưu tiên nhất định về lộ trình hội nhập cũng như có các hỗ trợ khác để giúp CLMV dễ dàng hòa nhập với cộng đồng chung AEC

- Các ngành dịch vụ sẽ có một thị trường rộng lớn và không hạn chế

- AEC sau năm 2015 sẽ cho phép tự do đầu tư giữa các thành viên Các hành động phân biệt đối xử sẽ giảm, thủ tục quy trình xin phép và cấp phép sẽ nhanh chóng

và dễ dàng hơn Vốn sẽ được tự do di chuyển trong khối AEC

2.2 Tình hình phát triển của lúa gạo nước ta.

Năm 1989, Việt Nam chính thức tham gia vào thị trường lúa gạo thế giới với số lượng gạo xuất khẩu khá lớn 1.4 tr tấn, thu về khoảng 290 triệu USD Tuy nhiên sản lượng gạo xuát khẩu chưa nhiều, giá còn thấp, chất lượng chưa phù hợp với thị trường khó tính trên thế giới, nhưng đối với nước ta nó đánh dấu sự sang trang của xuất xuất khẩu lúa gạo từ tự cấp tự túc sang nền kinh tế hàng hóa, gắn với xuất khẩu và cho đến hiện nay Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo

Bảng 1: Diện tích, sản lượng và năng suất gạo thô Việt Nam (tính đến 3 - 2015)

2013/2014

Số liệu ước tính 2014/2015

Số liệu dự đoán 2015/2016 Diện tích thu hoạch

(nghìn ha)

Mùa đông 1.770 1.770 1.750 1.700 1.680 Mùa xuân 3.111 3.111 3.140 3.100 3.100 Mùa thu 2.907 2.907 2.880 2.900 2.880

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (nghìn tấn)

Mùa đông 8.407 8.407 8.313 8.160 8.148 Mùa xuân 20.750 20.750 21.038 20.770 20.925 Mùa thu 15.901 15.901 15.840 15.950 15.983

Nguồn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

Những điểm còn tồn tại trong hoạt động xuất khẩu từ 1989 đến 2015

- Chưa có chiến lược cụ thể: thiếu tiêu chuẩn hóa, cước phí vận chuyển cao, khó bảo

quản, hoạt động xuất nhập khẩu chỉ tập trung ở 1 số quốc gia, mức giá xuất khẩu của các loại gạo khác nhau Chính sách bảo hộ gạo nội địa cũng khác nhau Áp lực canh tranh các nước xuất kjhẩu ngày càng tăng chủ yếu là do xu hướng gia tăng xuất khẩu gạo Đặc biệt là Ấn Độ đã trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn có thể cạnh tranh được với Thái Lan trên các thị tường khó tính

- Giá trị Xuất khẩu gạo còn thấp, chủ yếu bằng hình thức quảng canh.

 So với các đối thủ cạnh tranh thì tốc độ tăng sản lượng gạo xuất khẩu của nước

ta cao hơn, nhưng tốc độ tăng kim ngạch lại thấp hơn Sản lượng gạo xuất khẩu lớn thứ 2 thế giới nhưng chỉ xế thứ 3, thứ 4 nếu xét về giá trị xuất khẩu gạo

 Tuy khoảng cách về giá gạo xuất khẩu giữa Việt Nam và các nước khác trên thế giới thu hẹp dần do chất lượng gao tăng lên, nhưng giá gạo của việt Nam luôn thấp hơn giá gạo xuất khẩu trên thế giới

- Cấu trúc Thị Trường chưa bền vững: chỉ tập trung vào 1 số thị trường xuất khẩu

chính.:

vùng Châu Á Châu Phi Châu Mỹ Châu Âu Trung Đông Châu Úc

Tỷ lệ 75,75 % 12,68 % 7,58 % 1.50% 1.27% 1.21%

Chủ yếu là các nước Trung Quốc, Philippin, Châu Phi, Indonexia, Cuba, Hồng kông

- Chính sách chưa phát huy hiệu quả, quản lý chính quyền còn lỏng lẻo.

- Thiếu khoa học kỹ thuật trông lai tạo giống mới

CHƯƠNG 3:

CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA NGÀNH LÚA GẠO

VIỆT NAM KHI GIA NHẬP AEC.

3.1 Cơ hội của ngành lúa gạo Việt Nam khi gia nhập AEC:

- Lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam năm 2016 dự kiến khoảng 6,5 triệu tấn, chênh lệch không đáng kể so với năm 2015 Bên cạnh những cơ hội trước các FTA, thị trường AEC hay TPP, ngành lúa gạo Việt Nam năm nay được dự báo còn nhiều thách thức lớn về hiệu quả và khả năng cạnh tranh

- Theo nhận định mới đây của Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA), năm 2016, thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam sẽ bớt khó khăn hơn năm 2015 Thế nhưng giá bán và số lượng xuất khẩu như thế nào sẽ còn tùy thuộc ít nhiều vào diễn biến thời tiết

- Năm vừa qua, Việt Nam đã xuất khẩu chính ngạch 6,568 triệu tấn gạo, đạt 2,68 tỷ USD, tăng 4% về lượng nhưng giảm 4% về giá trị so với năm 2014

- Là một nước thành viên của ASEAN, Việt Nam sẽ tham gia đầy đủ vào quá trình hội nhập và liên kết kinh tế khu vực

Bên cạnh những thách thức và vấn đề đặt ra nêu trên, khi gia nhập vào AEC năm

2015, với thị trường tương tác lẫn nhau và các ngành công nghiệp hội nhập, có thể nói ASEAN hiện đang hoạt động trong một môi trường hội nhập kinh tế hoàn toàn Do đó, không chỉ dừng lại ở ASEAN còn phải xem xét tất cả các quy định trên thế giới để hình thành chính sách cho chính mình, như chấp thuận các tiêu chuẩn và kinh nghiệm sản xuất, phân phối quốc tế tối ưu nhất Đây sẽ là động lực chính cho phép ASEAN có thể cạnh tranh thành công với thị trường toàn cầu, đạt được mục đích sản xuất, trở thành nơi cung ứng quan trọng cho thị trường quốc tế, đồng thời đảm bảo thị trường ASEAN có sức hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài Các quốc gia thành viên ASEAN cũng nhất trí tham gia nhiều hơn nữa vào mạng lưới cung ứng toàn cầu bằng việc nâng cao năng suất và hiệu quả trong sản xuất và xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam AEC sẽ trở thành tâm điểm của ASEAN với vai trò chủ động tham gia cùng các đối tác FTA ASEAN và đối tác kinh tế bên ngoài trong việc đổi mới kiến trúc khu vực

Về thuế quan, AEC là khu vực kinh tế chung, khi đó thuế suất trong ASEAN sẽ là 0% Các doanh nghiệp xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ việc không phải chịu thuế nhập khẩu tại thị trường ASEAN Hơn nữa, hiện nay phần lớn các doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam đang nhập các sản phẩm, máy móc thiết bị từ nước ngoài về phục vụ sản xuất chế biến các sản phẩm từ lúa gạo và kinh doanh các

mặt hàng được chế biến từ nông sản từ lúa gạo Việt Nam Khi AEC hình thành, việc nhập máy móc từ các nước thành viên ASEAN sẽ mang lại lợi ích lớn cho các doanh nghiệp của tỉnh khi không phải chịu mức thuế nhập khẩu cao như trước đây, tăng năng suất và chất lượng và khả năng xuất khẩu sản phẩm từ lúa gạo

Khi gia nhập thị trường AEC Việt Nam sẽ có cơ hội mở rộng thị trường, sẽ phát triển từ 80 triệu dân lên thành 600 triệu dân Đây là một thị trường rộng lớn đối với lĩnh vực xuất khẩu của các tỉnh thành trên cả nước Với những mặt hàng xuất khẩu chủ lực sẵn có như may mặc, điện tử, nông sản trong đó có lúa gạo, Việt Nam sẽ có thêm nhiều cơ hội thâm nhập thị trường rộng lớn hơn hiện nay; doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam cũng sẽ có thị trường rộng lớn hơn, bởi không chỉ hướng vào sản xuất nội địa mà sẽ hướng ra thị trường chung và thị trường mà ASEAN đã có FTA như Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc Trong tổng số 9 thị trường của khối ASEAN thì có 5 thị trường Việt Nam xuất siêu gồm Campuchia, Philippin, Inđônêxia, Myanmar và Brunây Các đối tác thương mại tiếp theo (xếp theo thứ tự từ cao xuống thấp) là Malayxia, Myanmar, Thái Lan, Campuchia, Inđônêxia, Lào, Philippin và cuối cùng là Brunây

Cơ hội thu hút đầu tư, với vị trí thuận lợi hiện nay kết hợp với hạ tầng, tiềm năng, thế mạnh riêng của Việt Nam thì việc hình thành AEC sẽ đem đến cho Việt Nam nhiều

cơ hội thu hút các nguồn vốn đầu tư, đặc biệt là đầu tư nước ngoài đối với các nhà đầu

tư đến từ các nước Đông Nam Á hoặc Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan, Năng lực sản xuất và tính cạnh tranh của các doanh nghiệp được tăng cường và củng

cố, khi AEC được hình thành, cơ hội giao thương hợp tác của các doanh nghiệp trong nước với các doanh nghiệp trong khối AEC sẽ được thực hiện một cách dễ dàng hơn Qua đó, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội hợp tác, chuyển giao công nghệ nâng cao khả năng sản xuất, vị thế và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước nhờ đó cũng được cải thiện đáng kể của Việt Nam trong những năm vừa qua cũng như giai đoạn sắp tới việc dỡ bỏ hàng rào thuế quan dành cho các nước là thành viên của

tổ chức AEC

Biểu hiện cụ thể:

- ASEAN hiện là một trong những đối tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam

- Quá trình hội nhập thông qua AEC cũng là những bước đi phù hợp của Việt Nam trong quá trình cải cách và mở cửa nền kinh tế nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, thực hiện cải cách liên quan đến chế độ thương mại, hải quan, bảo hiểm,

hệ thống tài chính và các chương trình hợp tác kinh tế khác, thuận lợi cho việc lưu thông hàng hóa xuất nhập khẩu từ lúa gạo đến Việt Nam với

- AEC là tiền đền quan trọng và cần thiết để Việt Nam có điều kiện đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế thông qua thực thi tự do hóa kinh tế, tiếp tục thúc đẩy quá trình cải cách nhằm thu được những lợi ích từ sự tăng trưởng thương mại, dịch vụ, đầu tư, nâng cao tính cạnh tranh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống của người dân ở nông thôn và thành thị

- Việc tham gia vào AEC sẽ làm cho thể chế hội nhập của Việt Nam được hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh

- Gia nhập AEC, các mặt hàng lúa gạo có cơ hội được xuất khẩu ra các nước khác nhiều hơn với thuế suất thấp Đặc biệt có thể xuất sang thị trường Singapore - đây

là cổng chu chuyển hàng hóa với thế giới Việc thuế suất giảm xuống rất có lợi cho nhà sản xuất và chế biến Hiện nay, đối với lúa gạo xuất khẩu, các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu lúa gạo, quan trọng nhất là đầu ra, nếu đầu ra không phải chịu thêm loại thuế nào vào sản phẩm, nông dân sẽ không chịu cảnh bị ép giá, hạ giá Đây sẽ là cơ hội lớn cho việc xuất khẩu các mặt hàng lúa gạo của Việt Nam Tăng cường các nguồn lực cho đầu tư: Sau khi gia nhập AEC, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ mang đến Việt Nam những nguồn lực đầu tư cho phát triển ngành nông nghiệp như: vốn, khoa học kỹ thuật, máy móc thiết bị, trình độ quản lý để tăng cường năng lực đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh hàng hóa nông sản, đặc biệt là lúa gạo ở tất cả các khâu: sản xuất, thu hoạch, chế biến, tiêu thụ Tăng năng suất, hạ giá thành, đảm bảo các tiêu chuẩn về số lượng, chất lượng, mẫu mã, giá trị cho nông sản là những điều kiện rất cần thiết để tăng khả năng cạnh tranh, phát triển thị trường nông sản Việt Nam, đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu dùng trong nước và xuất khẩu thế giới

Cơ hội liên doanh, liên kết, hợp tác quốc tế: Việc liên doanh, liên kết, hợp tác quốc

tế trong các lĩnh vực đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành nói

chung và cho sản xuất nông sản hàng hóa nói nói riêng trở nên thuận lợi, dễ dàng Hơn nữa, các doanh nghiệp Việt Nam còn có cơ hội tiếp cận với thị trường rộng lớn hơn với các đối tác như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand thông qua các hiệp định thương mại tự do riêng giữa ASEAN và các nước - Cơ hội tăng cường nghiên cứu, ứng dụng khoa học - kỹ thuật - công nghệ hiện đại, tiên tiến vào sản xuất, chế biến và tiêu thụ các nông sản như lúa gạo nhằm đảm bảo năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế, đẩy mạnh công nghệ sau thu hoạch, tập trung phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ, nông nghiệp sinh thái bền vững Bên cạnh đó tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo nguồn nhân lực cho ngành nông nghiệp, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao trong hoạt động sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hóa

Trong năm 2015, chúng ta đã thấy một số tiền đề cải tiến kỹ thuật nông nghiệp đáng phấn khởi, cần được nêu ra đây:

- Sản xuất lúa: Kỹ thuật sản xuất đã được cơ giới hóa hoàn toàn, từ khâu chuẩn bị đất, sạ cấy, bón phân, tưới nước, phun thuốc bảo ;/vệ thực vật, gặt đập

- Tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, hạ giá thành sản xuất để tăng sức cạnh tranh: Nông dân kết hợp sức mạnh trong hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, triệt để áp dụng qui trình GAP (nông nghiệp kỹ thuật cao), giảm phân bón urê, giảm mật độ

sạ cấy, bón phân chú trọng nguyên tắc bón lót trước khi sạ cấy, bón cân đối phân hữu cơ với phân hóa học đúng thời điểm, từ đó đồng ruộng ít sâu bệnh nên nông dân không phải áp dụng quá nhiều thuốc BVTV như hiện nay đa số đang làm

Bảng 2 Sản lượng xuất khẩu lúa gạo của việt nam tính từ năm 2005-2014

Từ biểu đồ cho thấy sản lượng lúa gạo của Việt Nam là rất lớn vì thế khi gia nhập AEC mở rộng thị trường lên khoảng từ 4-6 lần thì giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu của ngành lúa gạo Việt Nam là rất cao

Theo báo cáo của FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations – Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc) về sản lượng lúa gạo của Việt

Nam trong năm 2015 là 44,68 triệu tấn với lượng gạo xuất khẩu là 6,8 triệu tấn so với năm 2014 là 6,4 triệu tấn Kim ngạch xuất khẩu gạo tăng mạnh: 95,4 tỷ USD- 133 tỷ USD trong vòng từ năm 2011-2014