môi trường và phát triển kinh tế nông nghiệp việt nam

Đặc biệt với Việt Nam, một nước có nền sản xuất nông nghiệp làm nền tảng, sự đóng góp của nông nghiệp, nông thôn vào sự phát triển chung của nền kinh tế quốc dân rất to lớn.. + Sản lượng

ĐỀ TÀI:

MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VIỆT

NAM

1 GIỚI THIỆU CHUNG:

uá trình phát triển kinh tế của hầu hết các quốc gia trên thế giới đều đi lên từ nông nghiệp Theo thời gian, tiến trình phát triển của các nước đều tập trung theo hướng phát triển công nghiệp và dịch

vụ, ít phụ thuộc vào nông nghiệp Sản xuất công nghiệp và cung cấp dịch vụ trở thành những mục tiêu ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch phát triển của nhiều nước Tuy nhiên, nông nghiệp vẫn là nền kinh tế cốt lõi của nhiều nước hiện nay, đặc biệt là các nước đang phát triển và các nước chậm phát triển Thực tế cho thấy nông nghiệp vẫn còn đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến đại đa số người dân ở các nước Đặc biệt với Việt Nam, một nước có nền sản xuất nông nghiệp làm nền tảng, sự đóng góp của nông nghiệp, nông thôn vào sự phát triển chung của nền kinh tế quốc dân rất to lớn

Q

Trước đây, khi nước ta còn đang trong thời kì kháng chiến chống Pháp, nền kinh tế vẫn còn là nền nông nghiệp bao cấp, dịch vụ ít phát triển, bắt đầu phát triển công nghiệp khai khoáng Khi đất nước thống nhất sản xuất nông nghiệp vẫn còn nhỏ lẻ, cơ cấu mất cân đối và lệ thuộc nặng nề vào bên ngoài Từ năm 1986, Việt Nam bắt đầu thực hiện chính sách đổi mới, hướng tới một nền kinh tế thị trường Nền kinh tế Việt Nam vẫn chủ yếu là nền kinh tế nông nghiệp ĐBSH và ĐBSCL là hai khu vực nông nghiệp chủ yếu với những nông sản chính bao gồm gạo, hồ tiêu, đay, cao su, đường mía,

cà phê, chè, cây họ lạc và thuốc lá Nhờ những cải cách lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, chẳng hạn việc áp dụng hình thức khoán, cùng với sự tăng lên của đầu tư trực tiếp, các ưu đãi về thuế và giá thu mua lương thực cao hơn từ Chính phủ, tổng sản lượng lương thực gia tăng lên đáng kể từ năm 1988 trở đi

2 SỰ PHÁT TRIỂN MẠNH MẼ CỦA NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Năm 2010, các lĩnh vực sản xuất trồng trọt, chăn nuôi đều có bước phát triển mạnh mẽ:

+ Năng suất lúa liên tục tăng qua các năm đạt 53 tạ/ha, gấp 4,4 lần năng suất năm 1945 và gần gấp 2 lần năm 1985, trước thời kì Đổi mới

+ Sản lượng lúa tăng mạnh, đạt gần 40 triệu tấn

+ Sản lượng thịt tăng gấp 5 lần so với năm 1985

Cùng với việc đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia, nước

ta đã tham gia xuất khẩu gạo với số lượng và giá trị ngày càng tăng

+ Nhiều vùng sản xuất lương thực, nông phẩm tập trung đã được hình thành và phát triển

+ Nhiều mặt hàng nông sản có sức cạnh tranh cao, chiếm được vị thế trên thị trường thế giới như: hạt điều, hạt tiêu có giá trị xuất khẩu cao nhất thế giới

và được đánh giá cao về chất lượng; gạo, cà phê đứng thứ 2,…

8

6

4

2

01996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Tốc độ tăng trưởng kinh tế Tốc độ tăng trưởng NN

Nguồn : Tính toán của tác giả theo số liệu của Tổng cục Thống kê

Tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng nông nghiệp và tốc độ

tăng trưởng kinh tế Việt Nam 1996 – 2014

ốc độ tăng dân số nhanh ở nước ta tạo ra nhu cầu lớn đối với lương thực Hơn nữa, do thu nhập thấp nên độ co giãn của cầu đối với lương thực ở nước ta thường là cao, có nghĩa là sự gia tăng trong thu nhập thường dẫn đến nhu cầu nhiều hơn đối với lương thực, điều này khác hẳn với các nước hiện đã có thu nhập cao

T

Sự phát triển kinh tế của một nước luôn phải dựa vào khả năng nhập khẩu các loại hàng hóa mà nó không sản xuất được Điều này càng đặc biệt hơn đối với các nước đang phát triển vốn rất cần nhập khẩu các loại máy móc, nguyên vật liệu để phục vụ cho nhu cầu công nghiệp hóa Để có thể làm được điều này, cách tốt nhất là tìm được nguồn thu ngoại tệ thông qua xuất khẩu Và trong nhiều trường hợp, nông nghiệp là nơi cung cấp các sản phẩm xuất khẩu quan trọng ở các nước đang phát triển mà các sản phẩm công nghiệp chưa đủ sức cạnh tranh ở thị trường thế giới Và Việt Nam cũng vậy, Việt Nam phải dựa vào xuất khẩu gạo, cao su, cà phê để kiếm nguồn tài chính trang trải cho một lượng lớn các loại hàng công nghiệp cần nhập khẩu

Thị trường rộng lớn ở nông thôn cũng có khả năng trở thành thị trường tiêu thụ các loại hàng hóa công nghiệp sản xuất trong nước Người dân nông thôn có thể sẽ tiêu dung các loại hàng hóa công nghiệp như quần áo, tivi, dụng cụ gia đình, vật liệu xây dựng… hoặc có thể mua các loại hàng hóa công nghiệp để phục vụ sản xuất nông nghiệp như phân bón, thuốc trừ sâu, nông cụ, trang thiết bị, máy móc…

Liên quan đến việc cung lao động cho công nghiệp hay khả năng tiêu thụ của sản phẩm của ngành công nghiệp, sự phát triển của nông nghiệp tất nhiên là có ảnh hưởng quan trọng đến thu nhập và mức sống của người dân,

Đối với Việt Nam ngoài các yếu tố trên thì còn có các yếu tố thuận lợi khác:

 Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên thuận lợi với khí hậu nhiệt đới gió mùa cho phép nước ta phát triển một nền nông nghiệp đa dạng về cơ cấu cây trồng, vật nuôi sao cho phù hợp với từng miền trên

cả nước

 Môi trường sinh thái ở nông thôn hiện nay đã được đầu tư quan tâm bảo vệ, môi trường nông thôn từng bước được bảo vệ, phục hồi và phát triển tạo điều kiện cho nông nghiệp phát triển bền vững

 Lao động nông nghiệp nước ta dồi dào có khả năng học hỏi nhanh chóng và sáng tạo ra những máy móc phục vụ sản xuất cùng với truyền thống và tập quán cần cù chịu khó của người nông dân trong sản xuất nông nghiệp sẽ nâng cao hiệu quả của hoạt động nông nghiệp

 Chính sách xây dựng cơ sở hạ tầng ở nông thôn được tăng cường và trình độ khoa học kỹ thuật nông nghiệp, mức độ cơ giới hóa nông nghiệp từng bước được cải thiện như là việc áp dụng rộng rãi khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất, cơ khí hóa nông nghiệp có bước tiến bộ

4 ĐI LÊN CỦA NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM:

Việt Nam từ một nước thường xuyên thiếu đói, hàng năm phải nhập hàng triệu tấn lương thực của nước ngoài, hơn thập niên qua đã trở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ ba trên thế giới (sau Thái Lan và Mỹ) GDP trong lĩnh vực nông nghiệp bình quân hằng năm tăng 3,3%; thu nhập và đời sống nhân dân ngày càng cải thiện hơn, tỉ lệ hộ nghèo ở nông thôn giảm bình quân 1,5%/năm; bộ mặt nông thôn thay đổi theo hướng văn minh; trình độ văn hóa, khoa học, kỹ thuật của nhiều nông dân được nâng lên cao hơn trước

Nông nghiệp ngày càng có nhiều đóng góp tích cực hơn vào tiến trình phát triển, hội nhập của kinh tế cả nước vào nền kinh tế toàn cầu Năm 1986, kim ngạch xuất khẩu nông-lâm-thủy sản mới đạt 400 triệu USD Đến năm

2007 đã đạt tới 12 tỷ USD, tăng gấp 30 lần Nhờ có những thành tựu, kết quả

đó, nông nghiệp không chỉ đã góp phần quan trọng vào việc ổn định chính trị-xã hội nông thôn và nâng cao đời sống nhân dân trên cả nước, mà nông nghiệp đã ngày càng tạo ra nhiều hơn nữa những tiền đề vật chất cần thiết, góp phần tích cực vào sự đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế và đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước trong thời điểm hiện tại cũng như trong những năm qua

Đơn vị: triệu đồng

Thu nhập bình quân đầu người

30

25

20

15

10

5

0

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

5 KHÓ KHĂN TRONG NÔNG NGHIỆP VÀ ĐIỀU CẦN KHẮC PHỤC

Nền nông nghiệp cũng mang đến cho nước ta cũng như các nước khác mà chú trọng đi theo con đường phát triển nông nghiệp cũng đã và đang gặp không

ít những khó khăn: Tình trạng sử dụng hóa chất tràn lan trong nông nghiệp hiện nay cũng rất đáng báo động đẫn đến nguy cơ đất nông nghiệp bị thoái hóa, bạc màu Trong khi đó, các công ty trong lĩnh vực chế phẩm sinh học của ta lại rất yếu, nhiều sản phẩm nhập từ nước ngoài về đã quá hạn sử dụng hoặc đã bị cấm

sử dụng trên thế giới,chính vì vậy mà gây khó khăn thêm cho phát triển nông nghiệp Làm chậm quá trình phát triển kinh tế Sản xuất nông nghiệp ở một số vùng của nước ta còn mang nặng tính tự phát của người dân , trong khi sự định hướng, hỗ trợ, tư vấn rõ ràng của nhà nước, chính quyền địa phương còn thiếu

Đó thật sự là lo ngại khi để “người nông dân tư duy trên mảnh đất của mình” Thói quen “ phường hội”, nặng về lợi trước mắt dẫn đến chỗ người dân phá lúa chuyển sang nuôi trồng thủy sản tràn lan Bên cạnh đó, việc phát triển nông nghiệp theo hướng cá nhân, không theo hình thức quy mô lớn cũng làm cho việc áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật rất khó khăn, do đó không thể nào khai thác triệt để năng suất đến mức tới đa được Cùng với đó là công nghệ sử dụng trong sản xuất nông nghiệp thường là những kiểu công nghệ truyền thống, lâu đời đã tồn tại từ hàng trăm về trước và rất khó thay đổi cho dù khoa học kỹ thuật đã thay đổi rất nhiều trong khoảng thời gian đó Ở nhiều vùng, trình độ kỹ thuật và canh tác của người dân vẫn chưa cao, cộng với việc nông nghiệp là một nền kinh tế phụ thuôc rất nhiều vào đất đai và thời tiết nên việc phát triển khoa học công nghệ để áp dụng vào cho sự phát triển của nông nghiệp vẫn còn hạn chế và luôn là vấn đề nan giải của các nhà kinh tế học

Lúa chết Đất đai khô cằn

Thêm vào đó, còn có một số điểm cần được khắc phục như:

 Tốc độ tăng trưởng nông nghiệp có xu hướng giảm dần, sức cạnh tranh thấp, chưa phát huy tốt các nguồn lực, chuyển dịch cơ cấu và đổi mới cách thức sản xuất còn chậm, phổ biến vẫn là sản xuất nhỏ

 Công nghiệp, dịch vụ nông thôn phát triển chậm, chưa đủ sức phát triển mạnh sản xuất hàng hóa

 Kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội nông thôn còn yếu kém, năng lực thích ứng, đối phó với thiên tai thấp

 Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn còn thấp, chênh lệch giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng còn lớn, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, phát sinh một số vấn đề xã hội bức xúc

Nông thôn Đô thị

Những mục tiêu tổng quát cần hướng tới để phát triển:

 Thứ nhất, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của cư dân nông thôn, hài hòa giữa các vùng, đặc biệt tạo sự chuyển biến nhanh hơn ở các vùng còn nhiều khó khan, nông dân có trình độ sản xuất ngang bằng với các nước tiên tiến trong khu vực và đủ bản lĩnh chính trị giữ vai trò làm chủ nông thôn mới

 Thứ hai, xây dựng nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại hóa, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao, bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt và lâu dài

 Thứ ba, xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý gắn với nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch,

xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; nâng cao sức mạnh của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng giai cấp công nhân, củng cố liên mình công nông và đội ngũ trí thức thành nền tảng bền vững bảo đảm thực hiện thành công sự nghiệp CNH-HĐH đất nước theo định hướng XHCN Nông nghiệp Việt Nam với quá trình hình thành và phát triển lâu dài đã

có được những thành tựu to lớn Mặc dù có nhiều khó khăn nhưng nông nghiệp

đã vượt qua và đến nay có thể tự hào về những gì mình đạt được khi không chỉ đảm bảo được an ninh lương thực quốc gia mà còn vươn lên trở thành nước xuất khẩu nông sản lớn trên thế giới Có thể tự hào khẳng định nông nghiệp nước nhà đã có sự bức phá mạnh mẽ có sự tăng trưởng cao, tạo đà cho sự phát triển bền vững cho kinh tế cả nước nói chung Để Việt Nam có bước phát triển cùng nhịp điệu phát triển với bạn bè quốc tế

(Nguồn Bộ Ngoại Giao Việt Nam)