nghiên cứu vấn đề tâm lí nhân vật werther

nơi khơi nguồn những cảm xúc đẹp cho con người, nhưng cũng tại thiên nhiên ấy,trong đau đớn và tuyệt vọng, con người lại có thể nghĩ đến điều tồi tệ nhất.Ở Werther, ta thấy được tình yêu

DẪN NHẬP

Văn học Đức thời kì Khai sáng thế kỉ XVIII là một trong những nền văn học tiêubiểu của phương Tây Một trong những tác giả sáng giá thời kì này phải kể đến nhàvăn Johann Wolfgang von Goeth, ông đã để lại cho đời số lượng tác phẩm đồ sộ

với nhiều tác phẩm có giá trị Tiêu biểu trong số đó phải kể đến tác phẩm “Nỗi đau

của chàng Werther” phát hành vào năm 1774 Bao trùm tác phẩm là cuộc đời và

diễn biến tâm lí của nhân vật Werther được đặt trong mối quan hệ của những ngườixung quanh Nhân vật Werther – 1 nạn nhân của tình yêu Tình yêu khiến cho anhcảm thấy yêu đời, nhưng cũng chính tình yêu làm cho Werther cảm thấy cuộc đờinày thật tẻ nhạt và cuối cùng dẫn đến một kết cục đau lòng, Werther tự kết liễu đờimình Chính tình yêu đã làm cho chàng trai trẻ phiêu lưu ở nhiều cung bậc của tìnhcảm từ rạo rực hạnh phúc cho đến lúc tuyệt vọng Nhưng, đằng sau một câuchuyện tình đầy éo le kia là những giá trị hiện thực xã hội mà tác giả muốn gởi đến– một xã hội Đức đầy những khắt khe Con người không được tự do yêu đương vàdường như họ không dám nói lên tiếng nói riêng để khẳng định tình yêu của mình

Để đi sâu vào nghiên cứu vấn đề tâm lí nhân vật, mà đặc biệt là nhân vật Werthercũng như mặt trái của xã hội Đức, chúng ta đi cùng đi phân tích các khía cạnh sauđây:

1 Tính cách của Werther

2 Nỗi đau của Werther

3 Sự giải thoát của Werther

- Tháng 11/1775, Goethe nhận lời mời của công tước Kart August đến triều đìnhVaima và quyết định ở lại đây.

- Đầu tháng 9/1786, bí mật từ bỏ triều đình Vaima ra đi du ngoạn khắp nơi Chưađầy 2 năm sau, tháng 6/1788 quay trở lại Vaima với Kart Auguxt cho đến khi mấtngày 22/03/1832

Sự nghiệp sáng tác

- Trước khi đến Vaima, ông là nhà thơ, nhà văn của phong trào “Bão

táp và xung kích” với các tác phẩm: kịch “ Gơxo Phôn beclisinghen” (1773), tiểu thuyết “Nỗi đau của chàng Werther” (1774), kiệt tác “Fauxt” (1769)…

-Sang Italia, Wolfgang Goethe chuyển sang con đường mới là chủ nghĩa cổ

điển Trong giai đoạn này ông viết các vở kịch “Iphigieni Torit” (1787),

“Etmong”(1788), “Taxo” (1790).

- Từ 1790 đến khi mất, Wolfgang Goethe cho ra đời một số tiểu thuyết:

“Những năm học nghề của Wilhelm Maixto”(1796); “Ái lực chọn lọc” (1809);

“Những năm du lịch của Wilhelm Maixto”(1821).

1 2 Tác phẩm

“Nỗi đau của chàng Werther”- cuốn tiểu thuyết nổi tiếng đầu tiên của

Wolfgang Goethe được xuất bản năm 1774, tái bản năm 1782

- Thể loại: Dưới dạng tiểu thuyết thư tín Trong tiểu thuyết là những bức thư củaWerther gửi cho bạn thân Wilhelm, kể cho bạn nghe cuộc sống của mình

- Hoàn cảnh viết nên tác phẩm: Năm 1772, khi được bổ nhiệm làm bồi thẩm ởWetzlar Goethe đã gặp và yêu say đắm Saclot - con gái vị Pháp quan và là vợ chưacưới của Kexne - bạn Goethe Vì quá đau khổ nên Goethe giã từ Vetxla ra đi.Tháng 11/1772, Wolfgang Goethe nhận được thư của Kexne báo tin một người bạn

đã tự tử tên Jerusalem bằng súng lục mượn của Kexne vì bị xã hội quý tộc khinhmiệt và theo đuổi mối tình với phụ nữ đã có chồng Sự kiện này trở thành tạo ra tácphẩm

- Bố cục tác phẩm: hai môtip: tình yêu tuyệt vọng của Werther - Lotte qua hai giaiđoạn và xen vào giữa là những nỗi đau khổ của Werther thời kì làm thư kí nhânviên ngoại giao

+ Những nỗi đau khổ của Werther phản ánh tâm trạng của tầng lớpthanh niên tư sản trong xã hội phong kiến Đức bất bình đẳng.Tình yêu tuyệt vọngcủa Werther - Lotte mang ý nghĩa phản kháng xã hội về mặt đòi hỏi giải phóng tìnhcảm.

+ Ý nghĩa bao trùm là sự phản kháng xã hội, nỗi ngột ngạt, tù túngcủa xã hội phong kiến ngăn cản sự phát triển toàn diện của cá nhân

Tóm tắt tác phẩm

Werther là một chàng thanh niên Đức, vốn con em thị dân, sinh ra trong bốicảnh xã hội có nhiều rối ren Chán ngán thành thị nhiều ngang trái, sau khi tốtnghiệp đại học, Werther tìm đến làng quê Wahlheim

Trong một buổi vũ hội, chàng gặp Lotte- một cô gái xinh đẹp, thuần khiếtcon gái lớn của viên quan tư pháp vùng đó, và trúng tiếng sét ái tình Lotte cũngyêu Werther nhưng không thể đến với chàng trọn vẹn vì cô đã hứa hôn với Albert-một con người có tri thức, trọng lý tính Ba nhân vật rơi vào tình cảm tay ba, mốiquan hệ phức tạp hơn khi Werther phó mặc bản thân cho sự xúi giục của tình cảm

để gắn bó với Lotte như hình với bóng

Werther sau đó đã tìm cách thoát ra, cố gắng rời Lotte và tìm hạnh phúctrong công việc Chàng làm thư ký công sứ, bộc lộ năng lực và triển vọng muốnthay đổi thói xấu, sự quan liêu của tầng lớp nha môn nhưng bất thành Sự hợmhĩnh, khinh người của tầng lớp quý tộc khiến Werther đau đớn Bất bình với côngviệc và tình cảm, Werther rời bỏ nhiệm sở Chàng theo một hầu tước thích nghệthuật đến sống tạm ở một trang viên Khi biết hầu tước này không hiểu gì về nghệthuật, chàng định gia nhập quân đội, nhưng bị cản lại

Trái tim nồng nhiệt của chàng nghệ sĩ, dù trốn chạy nơi đâu cũng không thểnguôi quên một mối tình si chỉ biết tôn thờ và dâng tặng, để rồi tan vỡ bi thảm.Werther tìm đến thành phố nơi Lotte cư trú sau khi kết hôn Lotte cầu khẩn chànghãy giữ khoảng cách với nàng, để nàng và chồng dịu đi căng thẳng Werther hiểurằng nơi lánh nạn cuối cùng của tâm hồn chàng đã không còn

Werther gặp Lotte lần cuối, ngâm cho nàng nghe một bài ca, và không kìmđược một nụ hôn trong sự xúc động Mượn được cây súng của Albert, chàng đã tựkết liễu đời mình

2. Tính cách nhân vật Werther

2.1. Tình yêu thiên nhiên

Werther hiện lên trong tác phẩm “ Nỗi đau của chàng Werther” như một hình

tượng được xây dựng khá hoàn thiện về tính cách và rõ ràng về diễn biến tâm lý

Là một chàng trai sống trong thời buổi chế độ xã hội phong kiến nhiều rào cản, lễgiáo và sự khó khăn trong cuộc sống nhưng Werther có một tâm hồn khá khác biệt,

là rất nghệ sĩ Chàng rất biết trân trọng cái đẹp và yêu những thứ tinh túy của đấttrời

Werther rất yêu thiên nhiên, núi sông, đồng nội, những cuộc du hành, thăm

viếng để hòa mình vào tạo hóa và có nhiều tiếp xúc với tình bạn, tình người Tuynhiên, khác với nhiều cây bút đương thời, thiên nhiên được tác giả miêu tả tài tìnhtrong tác phẩm luôn luôn hoà quyện với nhân vật, luôn luôn là một thiên nhiên sinhđộng, có hồn, mang nặng tâm trạng của con người Thiên nhiên ấy bừng sáng,diễm lệ, dạt dào sức sống và đầy thơ mộng khi Werther ngất ngây trong cảm giác

hạnh phúc và cũng thật ảm đạm, u buồn với những “ngọn cỏ lắt lay trong ánh

nắng chiều tà”, với những chiếc lá vàng rụng rơi khi “mùa thu đã đến quanh tôi và trong tôi” Werther đã có những cảm nhận về thiên nhiên chân thật và đầy thi vị :

“Thật kì diệu biết bao! Khi tôi mới bước chân tới đây, từ ngọn đồi nhìn thung lũng

xanh tươi, tôi bỗng bị bốn phương trời quyến rũ…” (trang 58) Cảm nhận ban đầu

ấy đã khiến Werther vô cùng hạnh phúc “…những gì ở quanh tôi đều như thể

thiên đường!”

Trong thế giới tình yêu đôi lứa của chàng Werther, thiên nhiên cũng là mộtnhân tố không thể tách rời Khi yêu, mọi thứ xung quanh con người đều đẹp bởitận sâu trái tim những người đang yêu luôn chất chứa một cảm xúc thơ mộng Tâm

hồn đẹp, cảnh vật cũng đẹp theo: “ Từ xa có tiếng sấm vọng về.Một trận mưa mát

lành lao xao rải hạt xuống đồng quê, và bầu không khí nồng ấm mang đến cho chúng tôi từng làn hương ngào ngạt”(trang 55) khiến cho con người trong khung

cảnh ấy phải thốt lên rằng “ Ô Klopstock !”(trang 56) –thiên nhiên đẹp nhưng lại

đến cùng mưa và sấm điều đó báo hiệu trước một tình yêu đầy sóng gió

Tình yêu ấy là những ngày tháng gắn bó cùng Lotte và thiên nhiên với nhữngđêm cùng dạo bước dưới ánh trăng, cùng nhau thưởng ngoạn những phong cảnh kỳthù hùng tráng mà tạo hóa ban tặng cho vùng quê Wahlheim…

Nhưng rồi khi tình yêu tan vỡ, thiên nhiên như đồng cảm với con người,hiểu được tâm tư tình cảm của con người Hòa theo tâm trạng con người, thiên

nhiên cũng mang màu u ám, đối lập hẳn với hình ảnh đẹp ngày nào “giờ đây với

tôi nó đã trở thành một cực hình không sao chịu nổi, đã trở thành một ác thần hành hạ tôi, bám triết tôi trên khắp mọi nẻo đường”(trang 94) Chính thiên nhiên là

nơi khơi nguồn những cảm xúc đẹp cho con người, nhưng cũng tại thiên nhiên ấy,trong đau đớn và tuyệt vọng, con người lại có thể nghĩ đến điều tồi tệ nhất.

Ở Werther, ta thấy được tình yêu thiên nhiên, tinh thần trở về với tự nhiên,trở về với cái nguồn gốc ban đầu của con người Điều đó, Goethe đã có tư tưởnggiống với tư tưởng của các nhà văn ở thời kỳ khai sáng

2.2. Tình yêu say đắm với Lotte

Mang tâm hồn của một người nghệ sĩ, Werther như là một con người hồnhậu hiếm hoi còn sót lại trong xã hội toàn bon chen và sự đố kỵ Điều đó được thểhiện rất rõ qua tình cảm của Werther dành cho Lotte Hoàn toàn là những tình cảm

tự nhiên, xuất phát từ trái tim chân thành, đằm thắm Tình yêu đó trong sáng, đángtrân trọng biết nhường nào

Werther yêu Lotte vì Lotte là một cô gái xinh đẹp, hiền hậu, “mãi mãi là

nàng tiên kiều diễm, ánh mắt nàng làm dịu những nỗi đau, nàng nhìn ai người đó được hạnh phúc” Lotte vừa thông cảm với những nỗi đau không thể tránh được

của Werther, vừa chung thủy với chồng trong phạm vi cả tình cảm lẫn đạo lý

Từ cốt cách và tình cảm, Goethe đã xây dựng Werther thành một nhân vật

sống say mê, chân thành, đã yêu ai thì yêu bằng cả trái tim “như một kẻ trong mơ”

khó mà giải thoát mình khỏi những ngọn lửa âm ỉ cứ tìm cách phóng vụt ra khỏi

trái tim mình, “từ đó trở đi, mặt trời, mặt trăng và các vì sao muốn vận hành ra

sao tùy ý, tôi chẳng biết là ngày hay đêm nữa, cả thế giới quanh tôi đã tan biến mất rồi”.

Trái tim nồng nhiệt của chàng nghệ sĩ, dù trốn chạy nơi đâu cũng không thểnguôi quên một mối tình si, chỉ biết tôn thờ và dâng tặng

2.3 Trái tim chân thành- nồng hậu

- Gần gũi yêu thương con người

Ngoài tình yêu Lotte, Werther còn rất yêu thương, gẫn gũi và tin yêu conngười Không những không có thái độ xem thường những con người nhỏ bé, thấp

kém trong xã hội mà chàng còn yêu thương và tôn trọng họ “Những người dân

hèn mọn nơi đây đã quen biết tôi và quý mến tôi, nhất là những đứa trẻ” (Trang

26) Werther gặp cô hầu trẻ tuổi, chàng cũng chẳng ngại ngần gì về vai vế xã hội,chàng tới bắt chuyện và giúp cô gái đặt bình nước lên đầu Chỉ những chi tiết nhỏnhặt như vậy nhưng cũng làm cho người đọc thấy được sự gần gũi con người vớimột phong thái rất bình dị, thôn quê Werther đã đặt địa vị con người đúng với tưcách “con người” của họ

Trong xã hội phong kiến nước Đức lúc bấy giờ, con người của quyền lực vàđồng tiền thường có thái độ cao ngạo, khinh thường tầng lớp dưới, họ chỉ tôn sùngđịa vị và giai cấp của mình Werther đã trái ngược với một số người trong xã hộilúc bấy giờ Werther thực sự là một con người tốt bụng, luôn cảm thông về hoàncảnh và số phận với những con người không gặp được may mắn trong cuộc sống.Chẳng hạn như mẹ con người phụ nữ có chồng đi nước ngoài, chàng thanh niên bị

điên, chàng nông dân yêu một góa phụ và những người bệnh tật đều được chàngquan tâm, chăm sóc…

Werther luôn nhìn những người xung quanh bằng tất cả lòng tin yêu và sựchân thành.Với con mắt sáng suốt, với trí tuệ thông minh của mình, Werther không

dễ dàng tin vào những lời nói thị phi của những người khác Chàng đã nói lên tiếngnói của lẽ phải, bênh vực lẽ phải, tin vào sự chân thật

Không chỉ vậy, Werther rất yêu quý những đứa trẻ Hầu như, tất cả nhữngđứa trẻ chàng gặp được, chàng đều yêu mến và để tâm đến chúng Có lẽ, chàngchân thật, và chàng cảm nhận được trẻ em có những điều chân thật, ngây thơ trong

sáng vô cùng mà ở người lớn không có được: “Trên đời này chỉ có trẻ em là thân

cận nhất đối với trái tim tôi” Điều này không giống như một số người trong xã hội

lúc bấy giờ: chẳng hạn như người thấy thuốc già đã giảng giải những điều cao đạotrước mặt Werther và cho rằng sự đùa nghịch của những đứa trẻ với Werther

“không xứng đáng với danh giá của người có học vấn” Trái với quan điểm của

mình nên Werther không thèm để ý đến ông ta

-Werther luôn tôn trọng và đề cao người khác

Werther không có tâm ganh tỵ, hơn thua Chàng đánh giá và đặt con ngườiđúng với tư cách vị trí của họ Thái độ này khác hẳn với thói xấu của con ngườitrong xã hội Thông thường, người ta có thể thương yêu, giúp đỡ những người thấpkém hơn mình, nhưng không đề cao và tôn trọng những người bằng mình hoặc hơn

mình. Nhất là đối với Albert, chàng ca ngợi, tôn vinh cái tốt của người “tình địch”:

“Một người đàn ông tử tế, đáng mến, xứng đáng được người đời vị nể”; “Vẻ điềm

tĩnh của chàng hoàn toàn tương phản với tính khí nồng nhiệt, nôn nóng, không sao che giấu được của tôi”, một con người bình thường khó mà làm được điều đó Ta

có thể nói: Wherther rất quân tử, chàng không để cho tình cảm, sự hơn thua trongtình cảm pha trộn vào sự thật, đảo lộn sự thật như một số người đã từng làm nhưvậy trên cõi đời này

Werther không chỉ có sự tôn trọng, thương yêu những người thấp kém,những người có hoàn cảnh trong xã hội mà chàng còn biết nhìn nhận vào sự thật,chàng luôn đề cao tôn trọng những người đáng được đề cao Mỗi con người chàngtiếp xúc, chàng tôn trọng những người chàng gặp gỡ bởi đó là một điều rất hay

trong cách đối nhân xử thế Như: Vị mục sư già- “vị mục sư già phúc hậu đang

ngồi trên một chiếc ghế dài trước cửa nhà” (Trang 62); Bá tước C- “một con người

mà càng ngày tôi càng thêm kính trọng, một khối óc hiểu nhiều biết rộng”(Trang

114); Tiểu thư B-“Ở đây, tôi chỉ gặp một con người duy nhất xứng danh là phụ nữ

” (Trang 121); Hay với ông hoàng “ông là người chân thật và đơn giản” ; người chủ quán ở xứ này rằng “ở đây có một bà chủ quán thật phúc hậu, vui tính và niềm

nở” (Trang 33) Chàng nhận xét cố bá tước M rằng: “không phải là một nhà thông thái mà là một trái tim mẫn cảm” Bởi, con người hay tìm lỗi của người khác, đưa

người khác xuống Sự chê bai người khác là một cách tự tôn cái tôi của mình lêncao Werther khôn ngoan đã nhận ra cái tốt của người khác và đó cũng chính làhình thức để thăng hoa tâm hồn mình Vì khi cảm nhận người khác tốt thì tâm hồnmình trở nên thánh thiện và những tật xấu của mình cũng không có cơ hội để trỗidậy

Werther trân trọng những giá trị đáng quý trong cuộc sống, chàng tỏ ra kháthờ ơ với những người thuộc hạng tầm thường về đạo đức nếu không muốn nói làtha hóa Chàng không thích và khinh bỉ những người kiêu ngạo Đối với những

người hay phô trương cho mình là hay, là giỏi như: Chàng V: “Tôi để mặc chàng

nói thỏa thích” (Trang 30); người thầy thuốc già: “tôi chẳng bận tâm, cứ để mặc cho ông ta giảng những điều cao đạo” (trang 60); Viên sứ thần: “tôi chỉ thấy kinh thường một con người có thể suy nghĩ và xử sự theo cách đó” (Trang 116)…

Những người trên đều là những người có học thức và thuộc tầng lớp cao trong xãhội Nhưng Werther đánh giá họ rất thấp, chàng tôn trọng ở phẩm chất đạo đức conngười hơn là tôn trọng vai vế, địa vị của họ Dù là người có địa vị và học thức đếnđâu mà đạo đức kém thì chàng cũng không tôn trọng và ngược lại

Qua những điều trên, ta bắt gặp một chàng Werther có tính cách rạch ròi,chàng phân biệt được những hạng người trong xã hội Đức lúc bấy giờ Chàng quansát mọi người xung quanh tại nơi ở mới với ánh mắt, trái tim và vốn kiến thức củamột con người có học vấn, uyên bác và tài hoa

2.4. Tình bạn cao đẹp giữa Werther và Wilhelm

Wilhelm không xuất hiện trực tiếp mà chỉ xuất hiện qua từng bức thư củaWerther cho ta thấy được tình bạn gắn kết giữa hai người ấy đến nhường nào.Werther không ngại ngần chia sẻ về cuộc sống mới, con người mới, tình yêu thathiết của chàng với Lotte và cũng không ngại ngần chia sẻ với bạn những khổ đaudằn vặt trong tâm hồn Có lẽ, Wilhelm cũng là một người sâu sắc, độ lượng, baodung và thấu hiểu Vì chỉ những người như vậy mới có thể làm bạn với Werther vàđược Werther rất mực tôn trọng

Qua những bức thư mà Werther viết cho người bạn, ta cũng phần nào đoánđược tính cách của Wilhelm, một người bạn tuyệt vời, luôn lắng nghe và thấu hiểu:

“Wilhelm thân yêu, xin cám ơn tấm lòng của bạn, vì bạn đã hiểu đúng những điều

tôi muốn nói”(Trang 178) Hầu như, tất cả mọi suy nghĩ, mọi dự định về một vấn

đề gì, Werther đều hỏi ý kiến của bạn mình và đều nhận được những lời khuyên,lời góp ý rất chân tình hợp với lẽ phải, hợp với đạo lý làm người Wilhelm lại còn

là một người bạn đã giúp cho Werther đứng vững hơn trong những khi chao đảo:

“Phải ra đi! Wilhelm, xin cám ơn bạn đã thôi thúc và củng cố cái quyết định còn

chao đảo của tôi” (Trang 102).

Trong cuộc sống, người ta thường chọn bạn mà chơi Vì nếu chơi với ngườibạn tốt thì lâu ngày tính tình của ta cũng sẽ tốt hơn, chơi với bạn xấu dần dần ta

cũng xấu theo họ Tổ Quy Sơn ở Trung Quốc có dạy rằng: “Thân cận người lành

như đi trong sương mốc, tuy không ướt áo nhưng thấm dần dần; gần gũi người ác tăng trưởng ác kiến” Werther là một người tốt và có lẽ, Wilhelm đã là một tác

nhân lớn tác động vào tính cách của người bạn mình Tình bạn chân thành khôngchỉ cảm thông, thấu hiểu mà còn phải làm cho bạn mình tốt hơn, tâm hồn bạn mìnhmỗi lúc một lành mạnh hơn Wilhelm đã xứng đáng là một người bạn như vậy

Wilhelm đối với Werther như một người tri âm, tri kỷ “Từ trước đến giờ, bạn đã

biết cách trú ngụ của đời tôi”

Xuyên suốt cả câu chuyện, Wilhelm đi bên cạnh Werther, sẻ chia cùngWerther những niềm vui, niềm hân hoan ở vùng đất mới, tới cả mối tình sâu đậm

mà Werther dành cho Charlotte cũng chẳng hề giấu giếm điều chi Khi nỗi đau cứbám riết lấy Werther khiến chàng phải tìm đến con đường giải thoát bằng cái chếtthì nhân vật Wilhelm lại càng được đề cao vì trong cuộc đời hiếm khi ta gặp đượcmột người bạn biết lắng nghe, biết chia sẻ và khơi gợi cho ta nói hết về ta như vậy

3. Nỗi đau của Werther

3.1. Nỗi đau về tình yêu

Cuộc đời của Werther là một chuỗi dài của những nỗi đau, sự thống khổ, “rối

loạn, si mê, náo động nhiệt cuồng và ngao ngán cuộc sống” Điều đó thể hiện trong

cuộc sống của chàng cùng tình yêu cuồng nhiệt và không đau đớn nào mà chàngkhông phải trải qua

3.1 Nỗi đau về tình yêu

Tình yêu chính là nỗi đau lớn nhất cuộc đời của Werther, cuộc đời chàng làmột đấng bi kịch tình trường Chàng dâng trọn tình yêu của mình cho cô gái thánhthiện Lotte Chàng khát khao cháy bỏng về một tình yêu chân chính nhưng bấtthành

Được gặp Lotte đối với Werther là một điều vô cùng hạnh phúc Lotte nhưmột thiên thần mà chúa trời đã ban tặng cho Werther Chàng yêu Lotte ngay từ cáilần chạm mặt đầu tiên, đó là một cô gái xinh đẹp như một thiên thần và trong thiênthần ấy, mang một trái tim vô cùng nồng hậu Werther yêu Lotte với tất cả những gì

thuần khiết nhất, cuồng si nhất, mãnh liệt nhất Chàng không ngờ “Wahlheim gần

thiên đường đến thế”, chàng yêu nàng, yêu từng ngọn cỏ nơi có nàng, nàng như một

“ngọn núi nam châm”, cuốn hút chàng một cách kì diệu Điều đấy khiến chàng

không thể rời nàng được, dù chàng thừa biết, nàng đã được hứa hôn Chàng hạnhphúc tột độ khi được ở bên nàng, nhưng đau khổ lại nấp mình ngay chính trong hạnhphúc đó Mức độ tình cảm càng tăng dần thì sự đau đớn cũng tỷ lệ thuận theo đó màlớn lên

Albert trở về, diễn biến tâm trạng của Werther trở nên phức tạp một bầu trờiđen tối dường như đang vây bủa xung quanh chàng Người đẹp của chàng, thiên thầncủa chàng đã thuộc về người khác Werther quan sát diễn biến tâm trạng mình và tự

thương bản thân mình: “Giờ đây, chàng ngốc ấy là tôi, ngây người trố mắt nhìn kẻ

khác đã đến thật và cướp đi mất người đẹp của mình.” “Tôi nghiến răng chế giễu nỗi thống khổ của mình” 1

Albert là một người tốt, ai cũng công nhận điều ấy Albert càng tế nhị baonhiêu càng, cao thượng và tôn trọng Werther bao nhiêu thì càng làm cho Werther đaukhổ bấy nhiêu Nếu Albert là một người xấu, không xứng đáng với Lotte thì Werthercòn chút an ủi, còn chút hy vọng và còn chút gì đó tự mãn, tự hào về bản thân mình

Trái lại Albert quá hoàn hảo “Một người đàn ông tử tế, đáng mến, xứng đáng để

1 Johann Wolfgang Von Goethe, nỗi đau của chàng Werther,Quang Chiến dịch và giới thiệu, nhã nam Nxb Văn học,

2014, tr 53

người đời vị nể” 2 ; “Albert là người tốt nhất ở dưới vòm trời này” 3 Người này hoàn

toàn xứng đáng với Lotte, người này chắc chắn sẽ mang hạnh phúc đến cho Lotte.Werther cảm thấy mình như một người bại trận, trước sự điềm tĩnh và rộng lượngcủa đối phương Werther càng yêu Lotte thì Alberl càng thấy tự hào, càng hãnh diện

vì người yêu của mình: “Albert xem tôi như người có học thức, sự quyến luyến của

tôi đối với Lotte, niềm hân hoan nồng nhiệt của tôi trước mọi cử chỉ và hành vi của nàng chỉ làm tăng vinh quang cho chiến thắng của Albert, vì thế chàng càng yêu nàng hơn” 4

Sự khôn ngoan và lòng bao dung của Albert chẳng khác nào mũi dao nhọnđâm vào tim Werther, thà rằng Albert ghen tuông, chống đối lại thì có lẽ Werther còncảm thấy nhẹ nhõm và dễ thở hơn Vì ít ra, cả hai còn đang ở cùng một tình trạng làđang tranh đấu Đằng này, Albert rất vui vẻ và điềm tĩnh Điều đó như khẳng địnhLotte là của chàng và sẽ thuộc về chàng mãi mãi, chàng không cần phải tranh giànhvới đối phương Lotte đẹp và nhân hậu, một người phụ nữ hoàn hảo hiếm thấy trênthế gian này, nếu có nhiều người yêu nàng là lẽ đương nhiên Albert ý thức đượcđiều đó, chàng rất tốt với con người đã yêu người yêu mình Cách xử sự của Albert

đã làm cho Werther ngậm ngùi đau đớn, đứng bên lề để nhìn người ta hạnh

phúc-“Tôi chạy quanh cánh rừng, và mỗi lần đến thăm Lotte, thấy Albert ngồi bên

cạnh nàng…còn tôi không thể đi xa hơn, tôi như kẻ điên khùng, bắt đầu nói huyên thuyên biết bao điều dớ dẩn.”5

Yêu Lotte, Werther đã quyết định ra đi để Lotte và bạn mình (Albert) đượchạnh phúc Lần thứ nhất rời khỏi vùng đất Wahlheim xinh đẹp với trái tim tan nát vìmối tình dở dang cùng Lotte, Werther đã đau đớn vô cùng Chàng hoài nghi lẽ nào

“những gì làm cho con người ta ngây ngất hạnh phúc lại trở thành cội nguồn của

mọi đau khổ?” Và chàng đau đớn, cái cảm giác cảnh vật ở thị trấn nhỏ ấy như “ác thần hành hạ tôi, bám riết tôi trên khắp mọi nẻo đường”, vì quá yêu thiên nhiên ở

đây, nhạy cảm quá với thiên nhiên ở đây mà chàng mới thấm thía nỗi đau ấy đến thế!

Werther tìm Lotte trong mỗi giấc mơ, tỉnh dậy trong nước mắt Chàng khóckhôn nguôi trước một tương lai mịt mùng, ảm đạm khi không có nàng bên cạnh

2 Johann Wolfgang Von Goethe, nỗi đau của chàng Werther,Quang Chiến dịch và giới thiệu, nhã nam Nxb Văn học,

Chàng lang thang như người mất hồn, đôi lần “sự đau khổ đã thắng thế”… Trong đêm trước ngày mà Werther quyết định rời xa Lotte, chàng “khó nhọc lắm mới thở

được” khi nghĩ rằng mình sẽ không còn được gặp lại Lotte nữa… Và chàng

đi… Và ở nơi ở mới, chàng cố gạt hình bóng Lotte, tìm niềm vui trong công việc,nhưng vẫn hoài công, vì chàng không sao quên được nàng …

Trước khi gặp Lotte, Werther biết Lotte đã đính hôn và chính Lotte đã nóicho chàng biết về điều ấy Họ đã biết vị trí của mình ở chỗ nào để cư xử và đối đãivới nhau ở một mức độ mà tình bạn có thể cho phép Nhưng khi hai tâm hồn đồngđiệu gặp nhau Họ đã không làm chủ được chính mình Con tim có lý lẽ riêng của nó

mà lý trí không thể kìm hãm nổi Sự tương đồng về tư tưởng, tương đồng về quanđiểm, tương đồng về sở thích sẽ làm cho con người ta gần nhau hơn; gần hơn tất cảnhững người ở gần mà không hiểu nhiều về nhau Werther và Lotte đã cùng một sởthích là nhảy vũ điệu Đức; họ có thể đàn, có thể hát cho nhau nghe; cùng nhau bàn

luận nhiều vấn đề và cùng nhau đi chăm sóc người bệnh “Trái tim nàng và tôi đã

gặp nhau trong cùng một nhịp đập, và hàng trăm cảnh ngộ khác nữa”6 Hai con tim

cùng chung một tiếng nói, hai tâm hồn hòa điệu hướng về nhau-“Sự xúc động của

hai tâm hồn thật khủng khiếp Họ cùng cảm nhận được nỗi bất hạnh của chính mình qua số phận của những người tôn quý, họ cùng cảm nhận với nhau và tâm hồn họ tan vào nhau trong nước mắt” 7

Giữa họ có một hàng rào, họ không thể không thể vượt qua được Lotte làngười đã có hôn ước, mặc dù nàng có yêu Werther đến cuồng nhiệt, nhưng nàngcũng không dám nói vì xã hội không cho phép, luân lý đạo đức không cho phép mộtngười phụ nữ dám hủy hôn ước để đi theo tiếng gọi của con tim mình Hơn nữa,Albert rất tốt, lý nào nàng lại bỏ Albert Goethe đã xây dựng nhân vật Lotte với tráitim biết rung động bởi tình yêu Nhưng trái tim này không dám bộc phát Trái timnày vẫn phải tuân theo khuôn khổ và quy ước của xã hội, khác hẳn với nhân vật Julie

trong tác phẩm “Julie hay nàng Helose mới” của J.J Rousseau Nàng Julie mạnh dạn

hơn, bộc phát hơn và gần như nổi loạn lên với những chi tiết: Nàng có thai với ngườitình; mặc dù có chồng nàng vẫn viết thư cho người yêu; nàng viết tới 161 lá thư; và

lá thư cuối cùng, trước khi chết, nàng dám đưa thư cho chồng mình để nhờ chồnggởi cho người yêu Những hành động táo bạo của nàng Julie, Lotte không dám nghĩtới và chưa bao giờ nghĩ đến Nàng chỉ âm thầm chịu đựng, dồn nén tình cảm củamình, chôn sâu, giấu kín tình yêu của mình với Werther ở tận đáy lòng mình Bêncạnh đó nàng lại còn phải luôn luôn chứng minh tình yêu của mình đối với chồng làtrong sáng, mình xứng đáng với tấm chân tình của chồng mình

6 138

7 198

Do đó, nỗi đau của Werther lại nhân lên gấp bội vì Lotte cũng yêu mình.Chàng biết rằng nếu chàng không tự kiềm chế mình mà cứ gần gũi Lotte thì nàngcũng không tự làm chủ bản thân mình được Như vậy Lotte sẽ đau khổ rất nhiều vìnàng đã có chồng Thể diện và danh dự của nàng sẽ bị mất hết, hạnh phúc của nàngvới chồng mình cũng sẽ bị thiêu hủy bởi chàng Werther vừa phải đấu tranh với sựnhớ nhung Lotte, vừa đau đớn khi mất Lotte lại càng đau đớn vì nghĩ rằng Lotte đã

vì mình mà đau khổ Werther luôn luôn bị dằn vặt lương tâm đến quặn quại, làm sao

và làm sao để cho nàng được hạnh phúc Werther không một lời trách móc nàng,không một lần oán hận nàng Là một người trung hậu, Werther chỉ có thể chịu đựng

một mình nỗi thống khổ ấy mà không dám làm hại đến ai: “Số phận mi là độc nhất,

hãy mừng cho kẻ khác tất cả đều hạnh phúc” Bản thân mình đã đau khổ, không có

quyền giành giật lấy điều mình yêu thích mà còn phải đấu tranh nội tâm để cố gắngvui mừng cho kẻ khác Lương tâm chàng không cho phép mình ganh tỵ hay nguyềnrủa với những người hạnh phúc, với người đang nắm trong vòng tay cái hạnh phúc

mà mình có nằm mơ cũng không được: “Đau đớn thay cho một con người, được

nhìn thấy biết bao nhiêu điều yêu kiều và diễm lệ chao lượn trước mắt mình, nhưng không được quyền đưa tay ra nắm bắt! Vậy mà nắm bắt lấy, giành giật lấy cho mình vốn là một bản năng tự nhiên nhất của loài người Chẳng phải các em bé đã giành

giật lấy tất că những gì chúng ưa thích đó sao? Còn tôi?” 8 Thật là khốn khổ cho

Werther, chàng ước gì mình là những đứa bé để thể hiện được hết bản năng củamình Chàng tội nghiệp, như một kẻ bị tước mất bản năng tự nhiên của tạo hoá bantặng, chua chát thay!

Một chàng trai có học thức, đam mê nghệ thuật, tính tình nhân đức, mộttương lai tươi sáng đang chào đón mình ở phía trước Thế mà, ngọn lửa tình yêu đã

đốt cháy tất cả: “Tôi có rất nhiều, rất nhiều, nhưng tình yêu dành cho nàng đã cuốn

đi tất cả Tôi có rất nhiều, rất nhiều, nhưng không có nàng tất cả hóa hư không”

3.2 Nỗi đau về cuộc sống xã hội

Werther sinh ra trong một xã hội đầy rối ren, vì chán chường cái xã hội mìnhđang sống và muốn cứu lấy mình khỏi cái xã hội ấy, chàng đã quyết định rời cái nơimình đang sống và tìm đến một thị trấn nhỏ tên là Wahlheim Mọi hạnh phúc cũngnhư nỗi đau của chàng bắt đầu từ vùng đất mới này Ra đi, nhưng nỗi lòng của anhvẫn hoài về nơi chốn cũ, nơi mà ở đó có người bạn Wihelm thân yêu và đau đáu vì ở

đó người mẹ thân yêu mà chàng hằng tôn kính cô đơn một mình Vì cha chàng đã ra

đi vĩnh viễn và bỏ lại mẹ con chàng, nay chàng lại lên đường đi tìm một con đườngmới cho bản thân Tấm lòng hiếu thảo của chàng, vẫn hướng về mẹ qua những lá

8 152

thư, qua sự ái ngại vì sợ mẹ phải lo lắng cho mình Một nỗi buồn mà phận làm con aicũng thấy có lỗi với đấng sinh thành.

Chàng đồng cảm với những kiếp người ở thị trấn Wahlheim, với những kẻ bấthạnh oằn lưng dưới gánh đời, với những đứa trẻ thiếu thốn và một bà mẹ tội nghiệp

vì không thể lo cho con được cuộc sống chu đáo, cha của chúng thì lại ở xa, chàngđau nỗi đau của họ ,một sự cảm thông chân thành dành cho những kiếp người thuộctầng lớp thấp trong xã hội lúc bấy giờ Chỉ có những người có trái tim nhân hậu vànặng gánh đời như chàng mới mang nặng nỗi đau đời ấy

Không đủ nghị lực để đối diện với Lotte, chàng chọn cách rời khỏi thị trấnxinh đẹp và tràn đầy đau khổ vì cuộc tình dang dở Chàng đến một nơi ở mới nhưmột sự chạy trốn và tìm được một công việc kha khá Nơi đây, chàng có thể tạm gáctình yêu với Lotte vào một góc của trái tim để có thể say sưa với công việc và nhữngđiều kỳ thú của những vùng đất mới Điều này đã không thể diễn ra như mong muốncủa Werther mà còn mang đến cho chàng những rắc rối lớn, một sự đau khổ khác

chưa bao giờ nằm trong suy nghĩ của mình: “Đúng như tôi đã dự đoán, viên sứ thần

làm khổ tôi đủ chuyện ” Chưa có một sự thay đổi tích cực nào trong suy nghĩ về

tình yêu, miền đất mới lại mang một rắc rối khác đến Những con người ở đây lạimột lần nữa dội lên đầu chàng một nỗi đau khổ khó phai Thái độ khinh miệt củanhững người thuộc giai cấp quý tộc trong bữa tiệc nhà bá tước C đã làm cho chàngkhông còn con đường sống Bá tước C, người đã có thâm tình với chàng và đã hậu

đãi chàng cũng phải ngậm ngùi tiễn chàng ra về: “Bá tước siết chặt tay tôi lộ vẻ

chân tình Tôi lẳng lặng thoát khỏi đám người quyền quý nọ”.9 Lòng tự trọng bị tổn

thương làm cho chàng không chịu nổi: “Ai phải nghe những chuyện như thế, chắc

người ấy cũng muốn cầm dao đâm vào tim mình cho rồi, bởi vì, dù có nói trời nói đất gì về lòng cương nghị thì nói, nhưng đố ai mà chịu được khi bị bọn đê tiện phỉ báng”.10

Sự phân tầng xã hội, lòng ngạo mạn của những người thuộc tầng lớp mà họcho là họ cao quý đã đẩy Werther vào bước đường cùng Ngay cả tiểu thư B, người

phụ nữ mà chàng cho là hiền thục, đoan chánh “người duy nhất ở đây xứng danh là

phụ nữ” cũng không dám lên tiếng, không dám thân thiện với chàng huống hồ là đấu

tranh để bảo vệ chàng Gặp tiểu thư B, Werther như tìm được hình bóng của Lotte.Tiểu thư B cũng hiểu và đồng cảm với nỗi lòng của chàng Những tưởng thời gian sẽhòa quyện tâm hồn của Lotte vào tiểu thư B và chàng sẽ không còn đau khổ vì đã cóngười thay thế Lotte Nhưng bức tường giai cấp đã ngăn lại không cho tiểu thư B

được quyền làm bạn với chàng Werther và tiểu thư B đã xa nhau mãi mãi: “…Tôi

9 127

10 129