cơ hội và thách thức của ngành gia cầm việt nam trong khối tpp

Những năm gần đây khi Việt Nam ngày càng hội nhập sâu vào kinh tế thế giới, một số tập đoàn lớn đã có ý thức cao về hội nhập, sẵn sàng đón nhận với tâm thế hết sức bình tĩnh, thậm chí ca

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HỒ CHÍ MINH

KHOA KINH TẾ



KINH TẾ PHÁT TRIỂN

CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA NGÀNH GIA CẦM VIỆT NAM

TRONG KHỐI TPP

GVHD: TRẦN MINH TRÍ

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2016

3 Cơ hội của Ngành gia cầm Việt Nam khi gia nhập khối TPP 7

4 Thách thức của ngành gia cầm Việt Nam trước hội nhập TPP 12

I Đặt vấn đề

1 Lý do

TPP Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương, là một hiệp định, thỏa thuận thương mại tự do giữa 12 quốc gia với mục đích hội nhập nền kinh tế khu vực Châu Á

- Thái Bình Dương

TPP là một hiệp định tham vọng, nguy hiểm cũng rất lớn, và có nhiều cái mới mẻ, chắc chắn là mới hơn rất nhiều so với WTO WTO là cơ chế đã có sẵn hàng chục năm rồi, còn TPP là một cơ chế vừa đàm phán và vừa xây dựng, nên nó có những điều rất mới mà chúng ta cũng không biết là có thể áp dụng thành công ở Việt Nam hay không Chúng ta không thể hình dung ra được, ngay cả các nước cũng chưa biết nên có thể có thay đổi về chính sách trong tương lai Và còn thách thức một số vấn đề về chính trị và kinh tế khác, sức ép cạnh tranh, vv

Những năm gần đây khi Việt Nam ngày càng hội nhập sâu vào kinh tế thế giới, một số tập đoàn lớn đã có ý thức cao về hội nhập, sẵn sàng đón nhận với tâm thế hết sức bình tĩnh, thậm chí cam kết bỏ ra hàng tỷ USD để đầu tư cho chăn nuôi

Thịt các loại gia cầm cung cấp một số lượng lớn tỷ lệ đạm cho mỗi bữa ăn của hàng tỷ người trên trái đất và là một trong những loại thực phẩm thiết yếu Gia cầm là loài cho sản phẩm thịt làm thực phẩm cho con người phổ biến nhất trên thế giới, chiếm khoảng 30% sản phẩm thịt trên toàn thế giới, đặc biệt là thịt gà (đứng đầu vẫn là thịt lợn với 38%) Gia cầm được nuôi với số lượng lớn nhất là gà Hơn 50 tỷ con gà được nuôi hàng năm như một nguồn thực phẩm quan trọng, gà cho cả thịt và trứng Tổng cộng, chỉ riêng tại Anh tiêu thụ hơn 29 triệu quả trứng mỗi ngày

2.2 Mục tiêu

Ứng dụng công nghệ trong chăn nuôi và để sản phẩm chăn nuôi gia cầm cạnh tranh được với sản phẩm nhập khẩu của thế giới

II Nội dung

1 Thực trạng ngành gia cầm thế giới

Xu hướng hiện nay trên thế giới là thay đổi có cấu chăn nuôi theo hướng tăng tỷ lệ sản lượng thịt gia cầm và giảm tỷ lệ sản lượng thịt lợn làm giảm chi phí thức ăn, giảm tiêu hao nguồn nước Trong cơ cấu chăn nuôi hiện nay thì sản lượng thịt lợn sản xuất

ra chiếm tỷ lệ cao nhất (74%), thịt gà đứng thứ hai (17%) và thịt bò đứng thứ ba (9%) Trong chăn nuôi gia cầm nếu đưa được đàn gia cầm đẻ trứng lên để mỗi một nhân khẩu có được 100 quả trứng/năm (hiện nay là 80 quả/năm) thì còn tăng thêm được nguồn protein trong bữa ăn, ngoài nguồn protein của thịt lợn thịt gà

Một dự báo đưa ra năm 2014 cho biết, tiêu thụ gia cầm trên toàn thế giới trong thập kỷ tiếp theo được dự báo sẽ tăng nhanh hơn so với thịt lợn và thịt bò, tiêu thụ gia cầm sẽ tăng khoảng 9% giữa năm 2013 và 2022, so với mức tăng 3-4% đối với thịt bò và thịt lợn Việc tiêu thụ thịt gia cầm tập trung vào thịt gà Có những số liệu từ năm 2007 cho thấy, xuất khẩu thịt gà giò của các thị trường chính ước tăng 4%, đạt 6,7 triệu tấn, trong đó Mỹ chiếm 37% thị phần, Brazil và EU chiếm lần lượt 38% (giảm 1%) và 10%, trường chính dự đoán vẫn tăng 3%, đạt trên 5,3 triệu tấn Trong khi đó, năm

2007, việc nhập khẩu thịt gà tây của các thị trường chính có thể đạt 459.000 tấn, trong

đó Mexico và EU được dự đoán đều tăng 5% Năm 2007, xuất khẩu thịt gà tây của các thị trường chính có thể tăng trên 5%, sau khi dự đoán giảm gần 10% năm 2006

Bảng 1: Tổng sản lượng trung bình tiêu thụ thịt gia cầm (%) trong khu vực trên thế giới (kg/người/năm)

Năm/

Khu

vực

200

0

200 1

200 2

200 3

200 4

200 5

200 6

200 7

200 8

200 9 Thế giới 11,1 11,3 11,6 11,8 12,1 12,3 12,6 13,1 13,6 13,6 Châu Mỹ 31,8 32,1 33,0 33,3 34,9 34,3 35,3 36,1 37,0 35,9 Châu Úc 30,2 30,4 32,4 33,6 33,5 35,7 35,8 37,0 35,5 35,7 Châu Âu 16,0 17,9 18,6 18,3 19,0 19,3 19,2 20,3 21,1 21,9

Bảng 2: Lượng tiêu thụ thịt gia cầm trung bình của một người ở Mỹ qua các năm

Năm Lượng thịt gia cầm (kg/người/năm)

Theo như bảng trên, việc tiêu thụ thịt gà ở Mỹ, vào năm 2022 dự kiến sẽ đạt 45,3 kg / mỗi người/năm

Ở Brazil, mức tăng nhu cầu tiêu thụ thịt gà tăng vào năm 2013, riêng trong năm 2007,

đã từng có số liệu dự ước xuất khẩu thịt gà giò của Brazil tăng 2%, đạt gần 2,6 triệu tấn Trong khi đó, Các vụ dịch cúm gia cầm độc lực cao (HPAI) tại Mexico dường như không có tác động tiêu cực đáng kể đến chăn nuôi gà Đã có dự bo sản lượng thịt sản xuất năm 2013 tăng 0,5% so với năm trước Sau khi cho phép một sự gia tăng nhỏ trong nhập khẩu, tổng nguồn cung có thể tăng khoảng 1% Các nhà chế biến Mexico đang nhắm tới nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm ăn sẵn theo yêu cầu của chuỗi siêu thị quốc gia và khu vực

2 Thực trạng ngành chăn nuôi gia cầm ở Việt Nam

Ngành chăn nuôi gia cầm ( vịt, gà, ngỗng,…) là 1 nghề truyền thống gắn bó với người dân Việt Nam suốt từ Bắc vào Nam, từ miền núi, trung du, ven biển, đồng bằng

Theo báo cáo của Hiệp hội Chăn nuôi gia cầm Việt Nam, hiện nay Việt Nam được xếp thứ 21 thế giới về sản xuất thịt gia cầm và là nước có tổng đàn vịt đứng thứ 2 thế giới, thuộc nhóm quốc gia có sản lượng thịt và trứng lớn nhất

Năm 2014, tổng đàn gia cầm cả nước đạt 328,1 triệu con, sản lượng thịt đạt hơn

873 ngàn tấn, trứng đạt hơn 8 triệu quả Mức tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi bình quân/người/năm 2014 ở Việt Nam ước tính đạt gần 50 kg thịt hơi các loại, trong đó thịt gia cầm tiêu thụ bình quân cho 1 người Việt Nam đã tăng từ 5,3kg lên 8,3kg trong năm 2014

Biểu đồ 1: Phát triển sản lượng thịt gia cầm ở VN

Nguồn:indexmundi.com,USDA

Gia cầm là con vật nuôi có nhiều lợi thế, ngành chăn nuôi gia cầm ở Việt Nam còn nhiều tiềm năng để phát triển Trong thời gian qua đã xuất hiện nhiều doanh

nghiệp đầu tư vào ngành chăn nuôi gia cầm, mở ra nhiều triển vọng Tuy nhiên, quy

mô ngành chăn nuôi nhỏ lẻ chiếm đến 70%, dẫn đến tính thiếu liên kết giữa sản xuất

và thị trường, dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp khi việc kiểm soát dịch không hiệu quả Ngành còn phải đối mặt với nhiều thách thức như năng lực người chăn nuôi, vốn,

kỹ thuật, thị trường còn hạn chế, sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, chuỗi liên kết từ nuôi đến tiêu thụ lỏng lẻo

Một khó khăn trong ngành chăn nuôi gia cầm ở Việt Nam nữa là hầu hết nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi được nhập khẩu từ nước ngoài Theo số liệu từ cục chăn nuôi, năm 2014, Việt Nam đã nhập 11,7 triêu tấn nguyên liệu các loại để sản xuất thức

ăn gia cầm , gia súc và thủy sản Trong thời gian gần đây, Việt Nam đã nhập tới 90% các nguyên liệu giàu đạm như khô dầu, đậu tương, bột thịt- xương, bột cá,… Riêng khoáng vi lượng, vitamin nhập gần như 100% Điều này đã làm cho giá thành sản xuât chăn nuôi cao, trong đó chi phí về thức ăn chiếm 72 -75%, giống khoảng 14-15% Chi phí tiền công trong cơ cấu giá thành rất thấp.Về con giống, Việt Nam cũng phụ thuộc rất nhiều từ nguồng giống nhập khẩu Theo báo cáo của cục chăn nuôi ( bộ NN&PTNT) VN đang nhập khẩu tới 90% giống gà từ nước ngoài.giống gà nội và gà nội lai chỉ chiếm 1 tỷ lệ rất nhỏ trong tổng đàn trên cả nước, khoảng gần 7%

Tại Việt Nam, trong năm 2010, sản lượng thịt gà của Việt Nam đứng thứ 15 trên tổng

số 47 nước ở châu Á, tuy nhiên, tỉ lệ tăng trưởng trong thập niên 2000 - 2010 chỉ ở mức vừa phải (tăng trung bình 28,4%) Trong những năm qua, chăn nuôi gia cầm luôn đạt mức tăng trưởng cao nhất, bình quân giai đoạn 2008-2012, quy mô đầu con tăng khoảng 5,6%/năm; sản lượng thịt tăng 12,9%/năm và sản lượng trứng tăng 10,1%/năm Đến năm 2012, mức sản xuất gia cầm của Việt Nam đạt 50% so với mức trung bình của thế giới

Bảng 3 Đàn gia cầm ở Việt Nam

2015 Đàn gia cầm(triệu

Tổng số đàn gia

Nguồn: http://hoichannuio.mard.gov.vn/

Tuy nhiên, lượng thịt tiêu thụ bình quân cho một người lại tăng từ 5,3 kg (chiếm 12,6% tổng lượng thịt tiêu thụ) năm 2008 lên 8,3 kg (chiếm 17,1% tổng lượng thịt tiêu thụ) năm 2012, tương ứng lượng trứng tăng từ 58 quả năm 2008 lên 83 quả năm 2012 nhưng trong nước thịt gia cầm cũng mới chiếm chưa tới 20% trong tổng sản lượng thịt tiêu thụ các loại và đến cuối năm 2012, không chỉ những hộ nuôi nhỏ lẻ mà cả những

công ty lớn trong ngành chăn nuôi gà đã giảm mạnh sản lượng nuôi, lượng gà đã giảm khoảng 30% nên nguồn cung thịt gà cho dịp tết giảm, thị trường Việt Nam cần đến một lượng nhập khẩu lên đến 40.000 tấn thịt (chủ yếu là thịt gà)

Biểu đồ 2: Tình hình phát triền tiêu thụ thịt ở Việt Nam

Nguồn: indexmundi.com,USDA

Đại diện cục chăn nuôi ( Bộ NN&PTNT) nhận định, sản phẩm chăn nuôi gia cầm ở Việt Nam chưa có cạnh tranh trên thị trường và khu vực thế giới Chi phí sản xuất/đơn vị sản phẩm của VN vượt cao hơn hẳn các nước khác Do đó, phải giảm giá thành nhanh, nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững để hội nhập Trong khi đó, nhiều khi sản phẩm chăn nuôi gia cầm được đưa ra, nhiều người tiêu dùng vẫm cảm thấy lo ngại về chất lượng sản phẩm vì người chăn nuôi sử dụng các chất cấm

Ngành chăn nuôi gia cầm VN có sức cạnh tranh thấp, chăn nuôi nhỏ lẻ, phụ thuộc thức ăn và con giống nhập khẩu từ nước ngoài, tình trạng bệnh tật còn phổ biến

Do đó, năng suất và sản lượng của ngành thấp, phụ thuộc ngày cành nhiều và nhập khẩu từ các nước TPP, các nước có ngành chăn nuôi phát triển mạnh, đặc biệt là Mỹ,Úc,NewZaelannd,Canada

Mặt hàng thịt gà nhập khẩu từ Mỹ chiếm tỷ trọng rất cao, đến tay người tiêu dùng với giá thấp (20000đ/kg- tháng 8/2015), đẩy ngành chăn nuôi VN với khó khăn lớn

Từ năm 2005 trở về trước, nguồn thịt gia cầm tiêu thụ ở Việt Nam hầu hết trong nước, lượng nhập khẩu tăng mạnh vào năm 2008, lên khoảng trên 80 ngàn tấn Từ đó

đến nay dao động trong khoảng 35- 50 ngàn tấn/năm (biểu đồ 4) Trong 6 tháng đầu

năm 2015, theo bài viết “Nhập khẩu gần 42.000 tấn thịt gà từ Mỹ” đăng trên

baohaiquan.vn, tổng lượng thịt gà nhập khẩu là 69.800 tấn, chủ yếu từ Mỹ, Brazil và Hàn Quốc (gần 100% gà nguyên con được nhập từ Hàn Quốc, trong khi 98% đùi gà được nhập từ Mỹ; còn 70% cánh gà được nhập từ Brazil), ba quốc gia này chiếm trên 80% tổng lượng thịt gà nhập khẩu cả nước

Biểu đồ 3: biểu đồ thể hiện sự gia tăng gia cầm vào Việt Nam:

Bảng 4: Gía thịt gà nhập khẩu vào Việt Nam 6 tháng đầu năm 2015

Khoảng mục Đơn giá bình quân

(USD/Kg)

Đơn giá bình quân quy đổi ra VND trước thuế

Mức thuế suất nhập khẩu ưu đãi với các mặt hàng thịt gà (%)

Thịt gà khác(chân,

Nguồn: baohaiquan.vn, Tổng cụ hải quan

Nhìn chung, ngành chăn nuôi VN so với các nước TPP còn yếu kém hơn rất nhiều, sản xuất còn manh mún, kỹ thuật kém và còn phụ thuôc vào nước ngoài khá nhiều Hơn nữa chất lượng sản phẩm trong nước so với hàng nhập khẩu bị thua kém

do dịch bệnh tràn lan, khó kiểm soát được và người dân sử dụng chất cấm trong chăn nuôi để đạt lợi nhuận cao

3 Cơ hội của Ngành gia cầm Việt Nam khi gia nhập khối TPP

Trước hết, người tiêu dùng Việt Nam được hưởng lợi rất lớn từ xu hướng thị trường trên khi càng ngày càng có nhiều thực phẩm an toàn để lựa chọn sử dụng với giá cạnh tranh

Về phía các danh nghiệp chăn nuôi nội đại, chi phí đầu vào như giống và thức

ăn chăn nuôi có thể rẻ hơn khi vào TPP Đây là cơ hội để giảm giá thành sản xuất, tăng sức cạnh tranh

Đối với người nông dân chăn nuôi, ngoài cơ hội về giá đầu vào giảm, vẩn còn những sản phẩm đặc trưng để sản xuất ( như gà ta, vịt), là những sản phẩm khó thay thế và là đặc thù của người Việt Nam Ngoài ra, yêu cầu của người Việt Nam về tính tươi sống của các sản phẩm này cũng là một yếu tố mà hàng nhập khẩu khó có thể thay thế được nếu như có sản phầm tương tự ( Nguồn: ThS Trần Minh Trí, Kỷ yếu hội thảo TPP)

Khi TPP mở cửa sẽ bãi bỏ hệ thống thuế quan, chỉ còn hàng rào kỹ thuật Tham gia TPP sẽ giúp Việt Nam tận dụng cơ hội tốt hơn với xu thế hội nhập kinh tế khu vực

và thế giới

Tham gia TPP, ngành gia cầm Việt Nam có cơ hội tiếp cận khoa học công nghệ mới, giống mới, sản phẩm mới cũng như làn sóng đầu tư mới Nếu nắm bắt được

cơ hội, gia cầm Việt Nam sẽ sớm hội nhập được với các sản phẩm tiên tiến của thế giới

Hiện Việt Nam xếp thứ 21 về các quốc gia sản xuất thịt gia cầm trên thế giới, thuộc top 10 quốc gia có sản lượng thịt và trứng vịt lớn nhất thế giới

Bảng 5: Dự báo khối thịt gia cầm hơi giết thịt của một số nước Châu Á từ năm 2014- 2023

Philippin 1.73 1.95 13

Nguồn: Poultry International, tháng 6/2015) Theo các chuyên gia kinh tế, ngành chăn nuôi Việt Nam nói chung và chăn nuôi gia cầm nói riêng đang đứng trước muôn vàn khó khăn, được đánh giá là lĩnh vực có nguy cơ dễ bị tổn thương nhất khi Việt Nam gia nhập Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP)

Tuy nhiên, theo ông Đoàn Xuân Trúc- Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội chăn nuôi Việt Nam, trong ngành chăn nuôi gia cầm, gà công nghiệp chỉ chiếm 30% sản lượng, chủ yếu ở các công ty đầu tư nước ngoài như: CP, Cargill, Emivest… Còn lại, các DN Việt Nam và các nông hộ chủ yếu nuôi gà màu, gà chăn thả và một số giống gia cầm truyền thống

Các chuyên gia nông nghiệp cho rằng, gia nhập TPP, chăn nuôi gà công nghiệp cũng như thịt gà công nghiệp nhập khẩu có thể gia tăng lớn Tuy nhiên, người tiêu dùng Việt thường ưa thích gà “đi bộ”, nên chăn nuôi giống gà ta vẫn đầy lạc quan Hơn nữa, hiện một số quốc gia đã ban hành chính sách cấm chăn nuôi nhốt gia cầm và đang chuyển hướng sang nuôi chăn thả Chăn nuôi gà thả vườn đúng vào thời điểm thế giới đang khuyến khích là một lợi thế của ngành chăn nuôi trong nước

Bên cạnh đó, khi gia nhập TPP, các yếu tố đầu vào như thức ăn, thuốc thú y, thuế suất nhập khẩu về 0% sẽ giúp giảm chi phí sản xuất, từ đó nâng cao -năng lực cạnh tranh cho DN chăn nuôi trong nước

Mở cửa thị trường, cả thị trường trong nước và xuất nhập khẩu, do đó có điều kiện để học tập các nước trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh gia cầm, tạo điều kiện liên kết liên doanh mở rộng

Bảng 6: Sản phẩm chăn nuôi giai đoạn 2010 – 2015

Products

ĐV

Unit

Sản lượng thịt hơi, trứng, sữa

Livestock Production

Thịt gia cầm

Poultry

1,000 tấn

Eggs Billion

Năm 2014, tổng đàn gia cầm cả nước đạt 328,1 triệu con, sản lượng thịt đạt hơn

873 ngàn tấn, trứng đạt hơn 8 triệu quả

Mức tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi bình quân/người/năm 2014 ở Việt Nam ước đạt gần 50kg thịt hơi các loại, trong đó thịt gia cầm tiêu thụ bình quân cho một người ở Việt Nam đã tăng từ 5,3kg năm 2008 lên 8,3kg vào năm 2014

Bảng 7: Bình quân sản phẩm thịt, trứng, sữa/người/năm

Sản phẩm

Products

ĐVT

Unit

Năm/ Year

2000 2005 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Thịt gia cầm

Trứng gia cầm

Eggs

quả egg 47.8 47.0 72.5 74.9 83.0 83.0 90.9 96.2

102.6

Tiến sĩ Trần Duy Khanh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Chăn nuôi

gia cầm Việt Nam cho biết, khi các hiệp định thương mại tự do (FTA) có hiệu lực,

thuế suất sẽ giảm đến 90%, thậm chí nhiều dòng thuế sẽ giảm về 0%, điều này sẽ mở

ra cơ hội lớn cho sản phẩm gia cầm Việt Nam xuất khẩu (XK) ra nước ngoài, đặc biệt

là XK sang các quốc gia nơi điều kiện thời tiết không cho phép sản xuất nông nghiệp trong mùa đông nên thường phải sử dụng sản phẩm đông lạnh hoặc nhập khẩu, như Australia, Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Mexico.…

Đây cũng là các quốc gia có mức tiêu thụ thịt gia cầm cao nhất trên thế giới

Mỗi năm Nhật Bản tiêu thụ trên 2,218 triệu tấn thịt gà, trong đó phải nhập khẩu gần

900 ngàn tấn; Mexico tiêu thụ hơn 3,658 triệu tấn thịt gà, trong đó phải nhập khẩu trên

700 ngàn tấn; Mỹ tiêu thụ trên 14,034 triệu tấn thịt gà, trong đó phải nhập khẩu hơn 53 ngàn tấn…

Bảng 8: Tiêu thụ gia cầm bình quân trên đầu người của một số nước trên thế giới

(kg/người/năm)