Nâng cao hiệu quả công tác quản lý đào tạo - bồi dưỡng độingũ cán bộ ở Đại học Quốc gia Hà Nội Nghị quyết của Chính phủ về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học GDĐH Việt Nam giai
Trang 1Nâng cao hiệu quả công tác quản lý đào tạo - bồi dưỡng đội
ngũ cán bộ ở Đại học Quốc gia Hà Nội
Nghị quyết của Chính phủ về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học (GDĐH) Việt Nam giai đoạn 2006-2020 đã đề ra các mục tiêu cụ thể trong xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên (GV) và cán bộ quản lý giáo dục đại học (CBQLGDĐH) Thực hiện Nghị quyết này, đồng thời nhận thức rõ vai trò và vị trí của đội ngũ GV và CBQLGDĐH là nhân tố quan trọng hàng đầu quyết định chất lượng đào tạo, Đại học Quốc Gia Hà Nội(ĐạI HọC QUốC GIA HÀ NộI) - một trong hai đại học đa ngành, đa lĩnh vực chất lượng cao, có quy mô lớn ở nước ta đã đầu tư cho công tác đào tạo -bồi dưỡng (ĐT-BD), xem đó là một trong những giải pháp khả thi nhất để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nói chung và đội ngũ GV và CBQLGDĐH nói riêng Bài viết tập trung phân tích về thực trạng và đề xuất các giải pháp quản lý công tác ĐT-BD cán bộ ở ĐạI HọC QUốC GIA
HÀ NộI.
1 Đặt vấn đề
Đại học Quốc Gia Hà Nộitiền thân là Đại học Đông Dương, được thành lập năm 1906 Với truyền thống và kinh nghiệm hơn 100 năm tuổi, Đại học Quốc Gia Hà Nội đã xây dựng được đội ngũ cán bộ vừa đông, vừa mạnh, xứng đáng với tầm cỡ một đại học khoa học cơ bản hàng đầu của Việt Nam Tuy nhiên, do tác động của nền giáo dục đang chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng phát triển mạnh quy mô giáo dục đại chúng và giáo dục nghề nghiệp, nguồn nhân lực của nhà trường có chiều hướng giảm sút cả về số lượng và chất lượng Đặc biệt, đội ngũ cán bộ khoa học đầu đàn, đầu ngành ngày một thiếu hụt nghiêm trọng, trong khi đó đội ngũ cán bộ trẻ chưa đủ khả năng kế cận Tỷ lệ cán bộ khoa học có học vị tiến sĩ, học hàm Giáo sư, Phó Giáo sư tăng không đáng kể so với quy mô ngành nghề đào tạo và số lượng sinh viên, nghiên cứu sinh Nhằm đáp ứng nhu cầu cạnh tranh trong giáo dục đại học và
Trang 2không ngừng nâng cao vị thế của mình với tư cách là nòng cốt trong hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam, Đại học Quốc Gia Hà Nội đã đề ra mục tiêu chiến lược phát triển đến năm 2010 và tầm nhìn đến 2020 là: “Phát triển Đại học Quốc Gia Hà Nội ngang tầm các đại học tiên tiến trong khu vực Đông Nam Á, trong đó một số ngành, chuyên ngành khoa học cơ bản, công nghệ cao và kinh tế - xã hội mũi nhọn đạt trình độ quốc tế; nâng cao vị thế và
uy tín của Đại học Quốc Gia Hà Nội trong hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam và từng bước đạt trình độ quốc tế” Để đạt được mục tiêu chiến lược, Đại học Quốc Gia Hà Nội đã xác định một trong những giải pháp quan trọng là: “Đào tạo, đào tạo lại và bồi dưỡng nâng cao năng lực và trình độ đội ngũ cán bộ giảng dạy, nghiên cứu, quản lý đáp ứng yêu cầu đào tạo và nghiên cứu khoa học chất lượng cao ngang tầm các đại học tiên tiến trong khu vực, tiến tới đạt trình độ quốc tế là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu”1 Trong công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ, Đại học Quốc Gia Hà Nội đưa ra hai chủ trương chính là:
1) Tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục, cán
bộ nghiên cứu khoa học được bồi dưỡng, tự bồi dưỡng về chuyên môn, ngoại ngữ, phương pháp giảng dạy đại học, sử dụng công nghệ thông tin phục vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học;
2) Xây dựng cơ chế, chính sách thích hợp để đào tạo – bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực công tác của đội ngũ cán bộ2
2 Thực trạng công tác quản lý đào tạo – bồi dưỡng cán bộ ở Đại Học Quốc gia Hà Nội
Các chức năng của quản lý đào tạo – bồi dưỡng gồm:
1) Lập kế hoạch (planning);
2) Lãnh đạo, chỉ đạo (leading);
3) Tổ chức (organizing);
4) Kiểm tra (controling)
Trang 3Phân tích thực trạng quản lý đào tạo – bồi dưỡng cán bộ của Đại học Quốc Gia Hà Nội căn cứ vào quá trình thực hiện các chức năng quản lý này
a) Lập kế hoạch công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ
Đại học Quốc Gia Hà Nội và các trường đại học thành viên đều đã xây dựng kế hoạch chiến lược phát triển cho từng giai đoạn 5 năm và những năm tiếp theo, trong đó đã nêu rõ kế hoạch đào tạo – bồi dưỡng nguồn nhân lực trong mỗi giai đoạn trên cơ sở mục tiêu và nhiệm vụ chiến lược của đơn vị Trong kế hoạch chiến lược xây dựng và phát triển Đại học Quốc Gia Hà Nội giai đoạn 2005-2010 và tầm nhìn đến 2020, mục tiêu và kế hoạch đào tạo – bồi dưỡng cán bộ nhằm đạt được các chỉ số sau:
- Đến năm 2010, tổng số cán bộ của Đại học Quốc Gia Hà Nội khoảng 3.000 người, trong đó có khoảng 1.700 giáo viên, 85% có học vị trên đại học (trong đó 60% có học vị tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, 20% là giáo sư, phó giáo sư); hầu hết giáo viên giảng dạy theo phương pháp tiên tiến (trong đó có 15% giáo viên giảng dạy chuyên môn bằng ngoại ngữ), trên 80% giáo viên tham gia hoặc chủ trì các đề tài nghiên cứu khoa học Đến 2020, 100% giáo viên
có học vị tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, trong đó trên 40% là giáo sư, phó giáo sư; trên 50% giảng viên có thể giảng dạy chuyên môn bằng ngoại ngữ
- Xây dựng được đội ngũ cán bộ nghiên cứu khoa học đầu đàn, đầu ngành trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, khoa học công nghệ, kinh tế - xã hội mũi nhọn; thu hút được các nhà khoa học giỏi ngoài Đại học Quốc Gia
Hà Nội tham gia giảng dạy và nghiên cứu
- Đảm bảo các chỉ số về chất lượng đội ngũ cán bộ theo tiêu chuẩn các trường đại học tiên tiến trên thế giới
b) Lãnh đạo, chỉ đạo công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ
Đại học Quốc Gia Hà Nội đã ban hành một số quy định về công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ, trong đó chú trọng đội ngũ cán bộ nghiên cứu khoa học đầu đàn, đầu ngành:
Trang 4- Tạo thuận lợi để các nhà khoa học đầu đàn, đầu ngành đảm nhiệm các môn học then chốt, tham gia đào tạo sau đại học, chủ trì biên soạn giáo trình, sách giáo khoa và tổ chức thực hiện các đề tài/dự án hợp tác quốc tế quan trọng
- Tạo điều kiện thuận lợi để đội ngũ cán bộ tham gia tích cực vào các hoạt động học thuật tầm cỡ quốc gia, quốc tế, nâng cao uy tín chuyên môn và đáp ứng các điều kiện phong chức danh giáo sư, phó giáo sư
- Căn cứ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược phát triển Đại học Quốc Gia Hà Nộivà tiềm lực đội ngũ cán bộ, các đơn vị trao đổi, thống nhất với Đại học Quốc Gia Hà Nội và ban hành quy định về cơ chế, chính sách khuyến khích nhằm phát huy tài năng của các nhà khoa học đầu đàn, đầu ngành cũng như thu hút các nhà khoa học có uy tín trong và ngoài nước làm việc hoặc cộng tác với đơn vị
- Các đơn vị đào tạo trực thuộc chủ động phát hiện những cán bộ khoa học trẻ tài năng và có kế hoạch bồi dưỡng để tạo nguồn cán bộ đầu đàn, đầu ngành kế cận: Cử đi thực tập khoa học và bồi dưỡng chuyên sâu ở nước ngoài, ưu tiên giao những nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học quan trọng
để thử thách và tích luỹ kinh nghiệm chuyên môn
c) Tổ chức đào tạo – bồi dưỡng cán bộ
- Các đơn vị quy hoạch cán bộ và tổ chức đào tạo theo từng chuyên đề theo yêu cầu của nhiệm vụ công tác
- Đại học Quốc Gia Hà Nội tổ chức các khoá bồi dưỡng chuyên sâu (có cấp chứng chỉ) cho các đối tượng là cán bộ quản lý giáo dục đại học, giáo viên, cán bộ nghiên cứu khoa học theo kế hoạch hàng năm và mục tiêu phát triển đội ngũ đã được Đảng uỷ và Ban Giám đốc phê duyệt; phối hợp với các đơn vị bên ngoài (kể cả các tổ chức nước ngoài) tổ chức các khoá đào tạo dài hạn về lý luận chính trị, ngoại ngữ cho đội ngũ cán bộ
- Ngoài ra, các đơn vị cũng chủ động tổ chức các khoá bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, phương pháp cho đội ngũ cán bộ thuộc đơn vị mình
Trang 5d) Kiểm tra, đánh giá công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ
Trong thực tế, việc kiểm tra, đánh giá công tác đào tạo – bồi dưỡng cán
bộ ở Đại học Quốc Gia Hà Nội về cơ bản còn hạn chế Hàng năm, Đại học Quốc Gia Hà Nội rà soát, đánh giá công tác này chủ yếu dựa vào báo cáo của cấp dưới, chưa tổ chức đánh giá chi tiết về hiệu quả hoạt động đào tạo – bồi dưỡng Bởi vậy, chất lượng và hiệu quả của công tác này chưa cao
Các thang đánh giá về cơ bản vẫn dựa vào những yếu tố sau: Kết quả các khoá đào tạo – bồi dưỡng qua thi, kiểm tra (bằng kết quả và văn bằng, chứng chỉ, chứng nhận); báo cáo tổng hợp kết quả (chủ yếu đánh giá thành tích đạt được); nhận định của học viên và lãnh đạo đơn vị (nhiều ý kiến chưa phản ánh khách quan kết quả học tập); các báo cáo về sử dụng cán bộ sau đào tạo – bồi dưỡng (thường nhấn mạnh vai trò của công tác tổ chức tập huấn, bồi dưỡng, nhất là các khoá học chính trị, nghị quyết , chưa đặt chất lượng, hiệu quả thực chất lên thành mục tiêu)
3 Một vài nhận xét
- Đại học Quốc Gia Hà Nội đã quan tâm, chú ý đến công tác đào tạo – bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ phù hợp với mục tiêu, kế hoạch đã đề ra nhằm phấn đấu xây dựng Đại học Quốc Gia Hà Nội thành đại học nghiên cứu ngang tầm khu vực và tiến tới đạt trình độ quốc tế
- Đại học Quốc Gia Hà Nội đã tăng cường quản lý thông qua các văn bản và chế tài nhằm chuẩn hoá công tác đào tạo – bồi dưỡng
- Chú trọng công tác quy hoạch đào tạo – bồi dưỡng cán bộ khoa học
- Đại học Quốc Gia Hà Nội và các đơn vị trực thuộc đã tổ chức được các khóa đào tạo – bồi dưỡng cho cán bộ dưới nhiều hình thức phong phú và
đã đạt được những hiệu quả nhất định, nhất là về phương pháp giảng dạy và nghiên cứu khoa học cũng như kiến thức chuyên môn
- Công tác đào tạo dài hạn để lấy bằng sau đại học cho cán bộ chủ yếu dựa trên cơ sở chương trình sẵn có của nhà trường Đối với những cán bộ
Trang 6mới vào nghề, công tác đào tạo nghiệp vụ và chuyên môn chủ yếu dựa vào những cán bộ có thâm niên kinh nghiệm và trình độ cao hơn
- Do nguồn ngân sách hạn hẹp, việc gửi cán bộ đi đào tạo – bồi dưỡng dài hạn tại nước ngoài còn hạn chế
- Việc nâng cao trình độ ngoại ngữ và tin học cho cán bộ vẫn còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế Các kỹ năng bổ trợ khác đang dần được chú trọng
- Phương án hỗ trợ về thời gian và kinh phí đối với cán bộ tham gia đào tạo – bồi dưỡng chưa thỏa đáng Đồng lương cho cán bộ không đủ để họ chi trả cho việc đào tạo, trong khi đó kinh phí hỗ trợ chưa nhiều, nên không phải ai cũng sẵn sàng tham gia
- Cơ sở vật chất của các đơn vị còn yếu và thiếu, chưa đáp ứng được yêu cầu đào tạo theo các tiêu chuẩn hiện đại
4 Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý đào tạo – bồi dưỡng đội ngũ cán bộ
Thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đại học Quốc Gia Hà Nội về công tác quy hoạch, phát triển đội ngũ cán bộ
Thực hiện biện pháp này sẽ đạt được các mục tiêu sau: Khẳng định vai trò định hướng về chủ trương, chiến lược của cấp uỷ đảng, lãnh đạo trong chỉ đạo công tác cán bộ của Đại Học Quốc gia Hà Nội; việc triển khai thực hiện
cụ thể các chủ trương, chính sách của Đảng uỷ và Ban Giám đốc Đại học
Quốc Gia Hà Nội về công tác quy hoạch, đào tạo – bồi dưỡng cán bộ sẽ đảm
bảo cho sự thành công của công tác này trên cơ sở khoa học và thực tiễn của các chính sách
Thực hiện tốt việc kết hợp tuyển dụng, sử dụng, quản lý với công tác
đào tạo – bồi dưỡng cán bộ
Sự cạnh tranh nguồn nhân lực giữa các cơ sở giáo dục đại học công lập và ngoài công lập, giữa các cơ sở giáo dục đại học trong nước với nước ngoài đã làm gay gắt thêm hiện tượng “chảy máu chất xám” - nguồn nhân
Trang 7lực di chuyển từ khu vực có thu nhập và điều kiện làm việc thấp sang khu vực có thu nhập và điều kiện làm việc cao Các trường đại học công lập rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ giáo viên trình độ cao Việc phối hợp chặt chẽ và đồng bộ các khâu tuyển dụng, sử dụng, quản lý và đào tạo – bồi dưỡng sẽ tạo điều kiện để thu hút cán bộ có trình độ cao và phát triển đội ngũ
Hoàn thiện các chức năng quản lý công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ
Quản lý có vai trò đặc biệt quan trọng trong mọi hoạt động của tổ chức “Quản lý là thực hiện ý chí, mục tiêu của người lãnh đạo thông qua những thành viên khác của tổ chức ” Bốn chức năng cơ bản của quản lý (lập kế hoạch, lãnh đạo, tổ chức, kiểm tra) nếu được hoàn thiện thông qua các cơ chế, điều kiện thích hợp sẽ tạo ra khả năng đạt mục đích cao nhất
trong công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ.
Hoàn thiện các chức năng quản lý sẽ tạo ra cơ chế liên thông, đồng bộ
trong tổ chức thực hiện, gắn bó mật thiết giữa đào tạo – bồi dưỡng với sử
dụng và đãi ngộ, làm cho sự phát triển đội ngũ mang tính bền vững hơn, sớm đạt mục tiêu đã đề ra
Kết hợp thực hiện quản lý công tác nghiên cứu khoa học với quản
lý công tác đào tạo – bồi dưỡng cán bộ
Nghiên cứu khoa học được coi là hoạt động chủ đạo để thực hiện quá trình tự đào tạo của cán bộ khoa học Hầu hết các nước phát triển đều lấy hoạt động nghiên cứu khoa học để đánh giá cán bộ trong trường đại học, thậm chí đánh giá cả chất lượng trường đại học Một số nhà khoa học cho rằng, “trong các tiêu chí thường dùng ở châu Âu, Mỹ để đánh giá một trường đại học được xếp ở top 10 hay top 20 trong danh sách các trường đại học được xếp hạng, thì tiêu chí đầu tiên là thành tích đào tạo thể hiện ở số cựu sinh viên tốt nghiệp từ trường được các giải thưởng khoa học lớn như: Giải thưởng Nobel, Giải thưởng Fields… Tiêu chí quan trọng thứ hai là kết quả
Trang 8nghiên cứu khoa học của giảng viên, cán bộ nghiên cứu khoa học, sinh viên của trường thể hiện qua số bài báo khoa học được đăng tải trên các tạp chí khoa học danh tiếng trên thế giới Tiêu chí thứ ba là số lần các ấn phẩm này được trích dẫn trong các tài liệu khoa học được công bố rộng rãi”3
Biện pháp này đem lại hiệu quả cao trong việc đào tạo giáo viên thông qua các hoạt động học thuật Đánh giá chất lượng giáo viên có thể căn cứ vào
sự đóng góp cho nghiên cứu khoa học hơn là giảng dạy Đây là cách đánh giá hiện đại của các nước phát triển đối với giáo viên trong các trường đại học
Tăng cường đầu tư cho công tác xây dựng chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ
Không thể nâng cao chất lượng đào tạo bồi dưỡng nếu không có chương trình tốt Nhờ có chương trình đào tạo bồi dưỡng hiện đại, cập nhật
mà đội ngũ cán bộ của Đại học Quốc Gia Hà Nội sau khi qua các khoá đào tạo bồi dưỡng có thể đạt được một số tiêu chuẩn của giáo viên quốc tế, có thể giảng dạy, nghiên cứu và làm việc được ở nhiều nơi trên thế giới Trên cơ sở
đó, Đại học Quốc Gia Hà Nội mới khẳng định được vị thế và hội nhập với khu vực và quốc tế
Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá và đảm bảo chất lượng công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ
Đánh giá là một khâu của quy trình đào tạo Trong bất kỳ một hệ thống quản lý nào, phản hồi qua đánh giá cũng được coi là yếu tố quan trọng Công tác đánh giá bao gồm: Đánh giá quy trình, chương trình; tổ chức và kiểm tra để đảm bảo độ tin cậy (tính khách quan, khoa học, công bằng) Nếu thực hiện tốt công tác đánh giá và có phương pháp phù hợp sẽ thúc đẩy chất lượng và hiệu quả Cần tổ chức đánh giá theo phương pháp phân tích chi phí/ lợi ích (cost-benifit analysis), bởi như vậy sẽ đánh giá được chính xác hơn chất lượng và hiệu quả của các khoá đào tạo bồi dưỡng, huy động được nhiều nguồn lực hơn và trình độ đội ngũ cán bộ sẽ được nâng cao, đáp ứng yêu cầu
Trang 9xây dựng Đại học Quốc Gia Hà Nội thành đại học nghiên cứu chất lượng cao
Tài liệu tham khảo
1, 2 Kết luận Hội nghị Ban chấp hành Đảng bộ Đại học Quốc Gia Hà Nộilần thứ 10 (Khoá II), tháng 6.2005.
3 Lê Thạc Cán: Tiêu chí của Đại học nghiên cứu (tài liệu Hội đồng Khoa học và Đào tạo của ĐạI HọC QUốC GIA HÀ NộI).