ABSTRACT Lesson plan is an important element in the process of teaching at the college or university level but now, its importance has not been adequately evaluated.. The author analyze
Trang 1Giáo án là gì?
Hi n nay, có nhi u cách g i khác nhau
v giáo án Có ng i g i đó là “thi t k
bài gi ng”, có ng i g i là “K ho ch d y
h c”, “K ho ch bài gi ng”… vì v y đ
th ng nh t cách hi u, tôi xin bàn v khái
ni m “giáo án” v i cách hi u nh sau: giáo
án là m t v n b n, đó v ch ra ph ng
án ho t đ ng c a gi ng viên (GV) và sinh
viên (SV) trong gi d y h c trên l p nh m
giúp SV chi m l nh ki n th c, phát tri n
k n ng, t duy và b i d ng t t ng, tình c m, nhân cách…
S c n thi t c a giáo án trong đ i
1
m i ph ng pháp d y h c
- Gi d y h c trên l p là ho t đ ng có tính pháp lý M i SV ph i d đ s ti t quy đ nh c a ch ng trình thì m i đ c công nh n k t qu h c t p t ng tín ch H
ph i tích l y đ tín ch quy đ nh thì m i
đ c nh n b ng t t nghi p Vì v y, gi h c
TS Hoàng Th o Nguyên PHT Tr ng C CKN ông Á
TÓM T T
Giáo án là m t y u t quan tr ng trong quá tr̀nh d y h c b c cao đ ng,
đ i h c, tuy nhiên hi n nay, t m quan tr ng c a nó ch a đ c đánh giá th a đáng Tác gi bài vi t phân tích nh ng đi m h n ch c a gi d y cao đ ng,
đ i h c khi không có giáo án, qua đó kh ng đ nh s c n thi t c a giáo án trong vi c đ i m i ph ng pháp d y h c, nâng cao ch t l ng đào t o h
th ng tr ng ông Á Tác gi đ ngh gi ng viên và các c p qu n lý c n coi
tr ng vi c so n và qu n lý giáo án.
ABSTRACT
Lesson plan is an important element in the process of teaching at the college
or university level but now, its importance has not been adequately evaluated The author analyzes the limitations of lessons at colleges and universities when there are no lesson plans, which conirms the need for instruction in innovative teaching methods, improving the quality of training for the whole system of DONG A The author suggested faculties and managements at all levels should attach to the management for the syllabus.
Trang 2trên l p c a SV là r t quan tr ng, nó góp
ph n l n vào ch t l ng đào t o nên ng i
cán b có trình đ đ i h c, cao đ ng Và
đ nâng cao ch t l ng đào t o không th
không nâng cao ch t l ng gi d y trên
l p c a GV và vi c h c t p trên l p c a
SV Tuy nhiên c ng c n tránh tình tr ng
coi gi h c trên l p là duy nh t đ m b o
ch t l ng đào t o
- Theo quan ni m c , gi d y h c trên
l p c a GV đ i h c, cao đ ng không b
ràng bu c ch t ch nh gi d y h c ph
thông v quy trình lên l p, v th i l ng
t ng ph n trong bài… Có th nói là GV
đ c t ch c gi d y “thoáng” h n ph
thông r t nhi u Gi d y c a GV đ c đánh
giá “hay”, “t t” là gi d y có l ng thông
tin d i dào, phong phú, ki n th c c a GV
uyên bác, GV di n gi ng thuy t trình sâu
s c, cu n hút, thuy t ph c…
- Tuy nhiên, k t qu nghiên c u m i v
ph ng pháp d y h c trên th gi i và
Vi t Nam đã cho th y ph ng pháp thuy t
trình m c dù có nhi u u đi m nh ng h n
ch l n nh t c a nó là không phát huy đ c
tính tích c c, ch đ ng c a ng i h c, đ y
h vào th b đ ng, th đ ng - n u GV l m
d ng Ki n th c đ i v i con ng i là vô
cùng quý báu, nh ng con đ ng t t nh t
giúp ng i h c chi m l nh ki n th c l i
không ph i là con đ ng truy n th m t
chi u “Tôi nghe thì tôi s quên, tôi đ c thì
tôi s nh , tôi làm thì tôi s hi u” (I heard
I foget, I read I remember, I do I
under-stand) H n n a, ng i có nhi u ki n th c
mà không có n ng l c th c hành, v n d ng
ki n th c làm bi n đ i cu c s ng thì c ng
ch là “m t sách” Vì v y, mu n đ t m c tiêu đào t o con ng i: n ng đ ng, sáng
t o, thích ng v i bi n đ i không ng ng
c a th c ti n thì nhà tr ng ph i đ i m i
ph ng pháp d y h c, trong đó đi m n i
b t nh t là t ch c ho t đ ng cho ng i
h c trong gi d y h c
- N u GV lên l p không có giáo án thì
vi c s d ng ph ng pháp di n gi ng (GV dùng l i đ truy n đ t, thông báo ho c gi i thích ki n th c) d a trên n i dung bài gi ng (giáo trình) đ c s d ng th ng xuyên
ph bi n là đi u không th tránh kh i
GV có th dùng ph ng pháp đàm tho i (GV đ t câu h i, SV tr l i) nh ng câu h i không đ c d tính tr c thì tình tr ng câu h i tùy ti n, ng u h ng, ho c v n v t, không đúng tr ng tâm, không kích thích t duy, quá d ho c quá khó, không phù h p
đ i t ng… r t d x y ra Gi d y không
đ c tính toán, ho ch đ nh k tr c khi lên l p thì vi c s d ng đ dùng, thi t b ,
ph ng ti n d y h c c ng s không h p lý,
ho c tình tr ng th c hi n ch m ho c quá nhanh ti n đ , l ch trình c a h c ph n c ng
là đi u t t y u Và còn bi t bao nhiêu thi u sót n u GV lên l p không có giáo án
- Gi d y – h c trên l p hi n nay đ c xác đ nh là thành công ch khi nào gi
h c đó phát huy đ c tính n ng đ ng, ch
đ ng, tích c c c a ng i h c Ng i h c
Trang 3ph i đ c ho t đ ng Gi h c không nh i
nhét ki n th c Gi h c ph i rèn luy n k
n ng, nh t là k n ng ngh cho SV và hình
thành h cách h c (ph ng pháp t duy,
cách t khai thác thông tin khi không còn
s h ng d n c a th y, khi đã ra tr ng)
Mu n v y, GV ph i xây d ng chi n l c
d y h c, m i gi m t ít, góp ph n đ t m c
tiêu cho nên, con đ ng t t y u ph i là
thi t k ho t đ ng c a th y và trò trên l p
Lý thuy t ho t đ ng đã ch rõ ho t đ ng
là con đ ng t t nh t hình thành ng i
h c ki n th c, k n ng và phát tri n nhân
cách cho h Vì v y, các ho t đ ng ph i
đ c tính toán k , t ng t nh m t tr n
đánh c a b đ i trong chi n đ u, s ho ch
đ nh, trù li u c a GV chu đáo bao nhiêu
thì kh n ng thành công c a gi d y cao
b y nhiêu Ph ng pháp d y h c nào c ng
có u và nh c, không có PP nào là v n
n ng PP nào c ng c n đ c s d ng đúng
li u l ng, phù h p v i n i dung, tính ch t
c a bài h c và đ i t ng h c GV c n linh
ho t, sáng t o đ l a ch n ph ng pháp,
hình th c t ch c d y h c phù h p nh t
S l a ch n đó đ c th hi n trong quá
trình so n giáo án tr c khi đ n l p V y
t i sao chúng ta không quan tâm đ n vi c
so n giáo án c a GV?
Giáo án giúp GV th hi n đ c
2
tinh th n đ i m i ph ng pháp d y h c
đ i h c, cao đ ng
- Giáo án c n th hi n đ c m c tiêu
c a gi d y h c Hi n nay ng i ta không
xác đ nh m c đích, yêu c u n a mà là m c tiêu gi d y h c M c tiêu c n đ c hi u
m t cách th ng nh t đó là: k t qu ng i
h c c n đ t v ki n th c, k n ng, t duy
và thái đ M c tiêu đó c n c th , có th
đo đ m đ c, không chung chung Nh
v y cách di n đ t trong m c tiêu c n thay
đ i Không ph i là “giúp SV n m, hi u…”
mà ph i là “SV hi u ho c phân tích ho c
ch ng minh đ c…”
- Giáo án ph i th hi n đ c s chu n
b cho ti t d y h c c a c th y l n trò v các ph ng di n: H ng d n SV nghiên
c u bài h c tr c nhà đ đ n l p tham gia xây d ng bài m t cách tích c c, có th
b ng yêu c u đ c tài li u nào, có th b ng câu h i h ng d n đ c hi u…; đ dùng
d y h c đ gi i thi u, minh h a, bài t p đ
SV th c hi n…; ph ng ti n đ SV ho t
đ ng, ví d nh gi y trô ky, b ng ph …
- c bi t, tr ng tâm c a giáo án ph i là
d tính nh ng ho t đ ng s di n ra trong
ti t h c T ng ng v i m i phân khúc n i dung bài h c s có nh ng m c tiêu nh và
đ đ t đ c m c tiêu đó, GV s t ch c cho SV làm gì Ch ng h n đ thuy t ph c
SV tin theo l p lu n c a mình r ng hi n nay đang có hai l i gi ng d y m t bên là
l y GV làm trung tâm, m t bên là l y SV làm trung tâm, GV s trình chi u 2 đo n phim, đo n 1 là th y thuy t trình, SV ng
g t ho c nói chuy n riêng, ánh m t vô h n, còn đo n 2 là SV đang ho t đ ng nhóm, câu h i c a GV đ a ra cho SV sau khi xem
Trang 42 đo n phim là: hãy so sánh và nh n xét 2
đo n phim, đâu là d y h c phát huy tính
tích c c ch đ ng c a ng i h c? Ho c
đ th thách kh n ng hi u ch c ch n khái
ni m trong bài c a SV, GV có th đ a ra
bài t p tr c nghi m nhi u l a ch n, các đáp
án t ng t nhau, ch khác nhau đôi chút,
trong đó có đáp án đúng Qua so sánh, l a
ch n đ tr l i bài t p, SV đ c v n đ ng
thao tác t duy so sánh, đ i chi u Ho c
có nh ng ph n ki n th c không ph c t p,
GV có th yêu c u SV t trình bày, sau
đó cho l p nh n xét T kinh nghi m c a
mình đ i v i v n đ SV v a trình bày, GV
có th nêu tình hu ng cho SV th o lu n…
Hi n nay, ph ng pháp d y h c đã ch ra
r t nhi u hình th c ho t đ ng c a SV trong
gi h c ó có th là: phân tích, so sánh,
l a ch n, đ i chi u, t ng h p, tóm t t, rút
ra k t lu n ho c lu n đi m, nh n xét, th o
lu n, ho t đ ng nhóm, v s đ , v bi u đ ,
l p graph, bi u b ng, v l c đ t duy, n i
k t các ph n t ng x ng, th o lu n ph n
bi n, đóng vai, xây d ng quy trình, tóm
t t, đ t tên cho nhóm v n đ , phân lo i…
Nh đã nói trên, vi c l a ch n hình th c
nào là tùy thu c vào s linh ho t sáng t o
c a GV c n c trên n i dung, m c tiêu, đ i
t ng, th i gian… và tính kh thi c a đi u
ki n d y h c cho phép GV c n luôn luôn
nh r ng, ph i thi t k các ho t đ ng cho
SV, thông qua ho t đ ng, giúp h đ t đ c
m c tiêu c a bài h c GV c n tránh di n
gi ng m t chi u Ch nào c n di n gi ng
thì ph i phát huy đ c nh ng u đi m và
yêu c u c a ph ng pháp di n gi ng
Cu i gi h c, GV c n có thao tác “thu
ho ch” nh ng gì đã “gieo tr ng” b ng nhi u cách i v i m c đích ki m tra
m c đ thông hi u ki n th c c a SV, GV
có th đ a phi u tr c nghi m nhanh V i
m c đích ki m tra k n ng th c hành c a
SV, GV có th yêu c u m t vài SV th c
hi n l i thao tác Ho c có th h i: n
t ng sâu s c nh t c a anh/ ch trong ti t
h c này là gì, nh ng t ng nào làm anh
ch nh nh t? (các t ng đó thu c tr ng liên t ng ng ngh a v i ch đ c a bài
h c) Vi c thu ho ch này ph i nh m đ n
nh ng nh n th c và k n ng tr ng tâm, c
b n nh t c a ti t h c
Nên c u trúc giáo án nh th nào?
3
th hi n đ c các ho t đ ng c a GV
và SV, có th k t c u giáo án m t bài h c
t ng đ ng v i m t vài ti t h c nh sau Tên h c ph n; tên bài/ ch ng/ ph n; s
ti t lên l p; l p/ khóa/ khoa (N u giáo án g i cho đ ng nghi p d
gi thì c n có tên GV) I-K t qu SV c n đ t (m c tiêu): ki n
th c (nh n th c), k n ng, thái đ , t duy II-Chu n b : GV; SV (ph n màu/ slide/
bi u b ng/ phim/ tranh nh/ hình v / v t
th t/phi u bài t p,… câu h i h ng d n nghiên c u bài tr c khi đ n l p)
III-Lên l p:
1/Gi i thi u bài 2/N i dung bài:
Trang 5Ph ng pháp, hình
th c t ch c d y h c
(c a c GV & SV)
Nh n th c và k n ng
c n đ t
đây s th hi n các
ph ng án ho t đ ng
c a th y và trò Ví d :
T ng ng v i m c 1
c t bên ph i, đây có
th là:
1 SV trình bày ph n t
nghiên c u giáo trình
nhà, th o lu n theo l p,
GV ch t nh ng đi m c
b n.
đây s th hi n n i dung bài h c, các đ
m c l n, nh , bên c nh
đ m c, có th m ngo c đ n th i gian dành cho nó Ví d : 1.T m quan tr ng c a
v n đ … (1 phút)
N u GV đã có bài gi ng
đi kèm thì ch c n ghi
đ m c, còn n i dung
đã có trong bài gi ng
T ng ng v i m c
2, có th là: ho t đ ng
nhóm 3 (3 SV), 5 phút,
nhi m v : v l c đ t
duy c a v n đ …
2 Nh ng đ c đi m
c a…(10 phút)
3/C ng c , t ng k t, giao nhi m v bài sau:
-Tr c nghi m nhanh:…
-Câu h i t ng k t … (SV trình bày, GV
b sung)
-BT v nhà, chu n b bài sau
C u trúc giáo án nh trên s giúp GV d
tính tr c m t cách chi ti t các ho t đ ng phù h p, sáng t o trong gi d y, tránh đ c tình tr ng tùy ti n nh đã nêu
K t lu n
4
T nh ng phân tích trên đây, có th kh ng
đ nh, giáo án r t quan tr ng đ đ m b o
ch t l ng d y h c m i b c h c, trong đó không ngo i tr b c cao đ ng, đ i h c Giáo
án ch a ph i là nhân t chính đ đánh giá
ch t l ng gi d y, t giáo án đ n gi d y
th c th còn có kho ng cách Tuy nhiên giáo
án t t s góp ph n l n vào s thành công c a
gi d y, nó đ m b o cho gi d y không r i vào s tùy ti n, kém đ i m i Vì v y, GV
c n đ u t th i gian, công s c vào vi c so n giáo án tr c khi đ n l p Kinh nghi m cho
th y, đ có đ c giáo án gi d y t t, GV ph i
m t r t nhi u th i gian, công s c, trí tu và tâm huy t, giáo án th hi n cách th c ti p
c n riêng c a m i GV, th hi n s sáng t o
và ngh thu t s ph m c a h Vì v y không
th coi nh vi c so n giáo án c a GV cao
đ ng, đ i h c Và đ qu n lý ch t l ng d y
h c thì trong quy đ nh h s d y h c c a GV, không th thi u m c giáo án
TÀI LI U THAM KH O
Lê A – Nguy n Quang Ninh – Bùi Minh Toán
Nxb Giáo d c, 1997
B Giáo d c và ào t o
đào t o TCCN, s 5543, ngày 9 tháng 9 n m 2010.
Hoàng Th o Nguyên
[3] , T ch c t t ho t đ ng h c t p c a sinh viên trong đào t o theo h th ng tín ch , trong k y u h i th o khoa h c: “ i m i ph ng pháp d y h c
đ i h c trong đào t o theo h th ng tín ch ”, i h c S ph m Hu , tháng 3 n m 2009,
trang 208- 213