Thực Hành Giải Phẫu trên mô hình ĐOAN não

Mỗi mặt có nhiều khe phân chia não thành nhiều thùy , mỗi thùy lại được phân chia thành nhiều tiểu thùy hoặc hồi não 2.1.Mặt trên ngoài : lồi, liên quan với vòm sọ, có 3 rãnh -Rãnh trun

cong lại , đè lên gian não & quặp ở 2 đầu , làm cho gian não bị vùi sâu ở trong

-Hai BCĐN được dính với nhau bởi các

Mép liên bán cầu gồm thể trai , vòm não , mép trước và vách trong suốt

( fig.135 p.124 Gray’s anatomy)

-Đoan não nằm trong tầng trước &

tầng giữa hộp sọ, ở tầng sau, đoan não

đè lên lều tiểu não

- BCĐN dài # 16cm, rộng 14cm và cao 12cm , nặng từ 1000g ->2000g

-Giữa 2 BCĐN có khe não dọc, mà đáy khe là thể trai

-Ở phía dưới giữa 2 BCĐN và trung não

có khe não ngang (khe Bichat ), lách

trong khe có tấm mạch mạc của 2 não

thất bên và não thất 3

2.HÌNH THỂ NGOÀI

Mỗi BCĐN có 3 mặt : trên ngoài, trong & dưới Mỗi mặt có nhiều khe phân chia não thành nhiều thùy , mỗi thùy lại được phân chia thành nhiều tiểu thùy hoặc hồi não

2.1.Mặt trên ngoài : lồi, liên quan với vòm

sọ, có 3 rãnh

-Rãnh trung tâm ( rãnh Rolando ) : từ phía sau điểm giữa bờ trên ½ cầu chạy chếch xuống dưới , ra trước

-Rãnh bên ( rãnh Sylvius ) bắt đầu từ chỗ nối ¼ trước—3/4 sau bờ dưới BCĐN chạy chếch lên trên & ra sau.Rãnh này tách ra

3 trẽ : trẽ trước, trẽ lên & trẽ sau

Đầu trước gọi là cực trán

-Có 3 rãnh : trước trung tâm, trán trên

& trán dưới chia mặt ngoài làm 4

hồi :trước trung tâm, trán trên , trán giữa

(= Brodmann 44 & 45 )Tổn thương vùng này do một số nguyên nhân ex như đột quỵ, chấn thương sọ não, u não v.v… có

thể dẫn đến mất vận ngôn Broca ( Broca’s aphasia )

2.1.2.Thùy thái dương

-Nằm dưới rãnh bên, ở phía trước thùy chẩm, có đầu trước gọi là cực thái dương -Có 2 rãnh thái dương trên & dưới chia thùy thành 3 hồi TD trên, giữa & dưới

-Ở mặt trên thùy TD, thuộc thành dưới rãnh bên có các rãnh thái dương ngang giới hạn nên các hồi thái dương ngang

( Fig.870 )

-Phần sau hồi thái dương trên ở BCĐN trội ( chiếm 95% bên trái đối với người thuận tay phải & # 60% đối với người thuận tay trái ) gọi là vùng Wernicke ( = Brodmann area 22 ), nếu bị tổn thương thì sẽ dẫn đến mất ngôn ngữ Wernicke ( Wernicke’s aphasia )

2.1.3.Thùy chẩm

-Đầu sau gọi là cực chẩm

-Giới hạn : từ khuyết trước chẩm -> rãnh đỉnh chẩm ngoài

-Rãnh chẩm ngang ở phía sau rãnh đỉnh chẩm từ bờ trên BCĐN chạy xuống dưới chia làm 2 nhóm : hồi chẩm trên & dưới-Ngoài ra có thể thấy rãnh nguyệt ở gần cực chẩm

2.1.4.Thùy đỉnh

-Nằm ở trên , sau rãnh trung tâm , trước

rãnh đỉnh chẩm , ôm lấy đầu sau rãnh bên,

ở giữa thùy trán ở trước & thùy chẩm ở sau -Rãnh sau trung tâm & rãnh gian đỉnh ( còn gọi là rãnh trong đỉnh ) chia thùy thành 3 phần : hồi sau trung tâm, và 2 tiểu thùy

đỉnh trên & dưới

-Hồi trên viền ôm lấy đầu sau rãnh bên

-Hồi góc vòng quanh đầu sau rãnh thái

dương trên

2.1.5.Thùy đảo ( Fig 871 )

-Nằm sâu trong sàn rãnh bên và được bao quanh bởi rãnh vòng đảo

-Nó bị che lấp bởi các phần vỏ não gọi là

các nắp của thùy đảo, các nắp này được

ngăn cách nhau bởi các trẽ của rãnh bên :

*Nắp ổ mắt ở dưới trẽ trước và được tạo nên bởi phần ổ mắt của hồi trán dưới

*Nắp trán nằm giữa trẽ trước & trẽ

lên, được tạo nên bởi phần tam giác của hồi

trán dưới

*Nắp trán đỉnh nằm giữa trẽ lên &

đầu trên của trẽ sau của rãnh bên, được

tạo nên bởi phần sau của hồi trán dưới ,

đầu dưới của 2 hồi trước & sau trung tâm,

và bởi đầu dưới của phần trước của tiểu

thùy đỉnh dưới

*Nắp thái dương nằm dưới trẽ sau , được tạo bởi hồi thái dương trên & các hồi thái dương ngang

-Khi các nắp này được lấy đi, thùy đảo

được nhìn thấy nổi lên như một hình tháp,

mà đỉnh hướng về khoang thủng trước, nơi này gọi là thềm thùy đảo

-Ngoài rãnh vòng , thùy đảo còn có rãnh

trung tâm đảo, chạy từ đỉnh chếch lên trên

& ra sau, chia thùy đảo thành 2 phần : phần trước là các hồi đảo ngắn & phần sau tạo

thành một hồi đảo dài

2.2.Mặt trong

-Phẳng, chỉ thấy rõ khi tách riêng 2 BCĐN

-Gồm 2 phần :phần dính ở giữa do các mép liên bán cầu tạo nên VÀ phần không

dính cuốn xung quanh các mép ở phía trên -Có liềm đại não do màng cứng tạo nên

lách ở giữa 2 bán cầu

-Có 5 rãnh:

*Rãnh thể chai chạy viền sát bờ trên

thể chai

*Rãnh đai : chạy giữa bờ trên của BCĐN

& bờ trên thể trai ( Fig 872 Gray ), khi chạy đến vùng lồi chai thì quặt lên trên tạo

*Rãnh cựa :bắt đầu ở gần cực chẩm, chạy ra trước và hơi cong lồi lên trên, nối với rãnh đỉnh chẩm tạo thành một góc

nhọn rồi chạy ra trước và bắt chéo bờ

dưới trong của BCĐN để xuống mặt dưới

5 rãnh này tạo thành ở mặt trong BCĐN

4 hồi & 1 tiểu thùy sau:

2.2.1.Hồi đai ở giữa rãnh đai & rãnh thể chai, ở phía sau thắt lại tạo thành eo hồi đai

2.2.2.Hồi trán trong là mặt trong của hồi trán trên

2.2.3.Tiểu thùy cạnh trung tâm là

phần nhô vào trong của 2 hồi trước &

sau trung tâm

2.2.4.Hồi trước chêm hình 4 cạnh :

cạnh trước là trẽ viền của rãnh đai, cạnh sau là rãnh đỉnh chẩm, cạnh trên là bờ trên BCĐN, cạnh dưới là rãnh dưới

đỉnh , hồi này tạo nên mặt trong của

tiểu thùy đỉnh trên

2.2.5.Hồi chêm tạo nên mặt trong của thùy chẩm, hình tam giác , có đỉnh ở trước

& 3 cạnh là bờ trên BCĐN, rãnh đỉnh chẩm

& rãnh cựa

2.3.Mặt dưới : được chia làm 2 phần

-Phần sau lớn hơn,gọi là phần thái

dương chẩm, có :

*Hồi cạnh hải mã có đầu trước uốn lại

thành móc & phần sau gọi là hồi lưỡi Gioi hạn trước của móc HM là rãnh mũi & ở

là hồi thẳng & ở ngoài là các hồi ổ mắt, hồi ổ mắt được các rãnh ổ mắt hình

Chữ H chia ra 4 hồi nhỏ : trước , sau trong

& ngoài

* Ở mặt này còn có phần ngoại biên

của khứu não gồm có : hành khứu , dải

khứu và tam giác khứu Tam giác khứu gồm

3 vân khứu, tham gia tạo nên chất thủng

trước ( do các nhánh của ĐM não trước & giữa đi qua)

*Vùng vách gồm vùng dưới chai & hồi cạnh tận cùng ( còn gọi là hồi dưới chai )

*Hồi viền gồm hồi đai, hồi cạnh hải mã & vùng dưới chai ôm quanh các mép liên

bán cầu

*Hồi nội viền là phần trung ương của

khứu não nằm sát mặt trên thể chai gồm dải xám ( fig 874 ) liên tục phía sau với

hồi lá, hồi răng, hải mã & thể hạnh nhân

3.CÁC MÉP GIAN BÁN CẦU ĐẠI NÃO

3.1.Thể chai

-Là mảnh chất trắng, KT : dài 8cm,dày 1cm, rộng 1cm ở trước & 2cm ở sau,

-Gồm 4 phần : mỏ, gối ,thân & lồi

-Được tạo bởi các sợi ngang thuộc về các dải TK mép nối liền 2 vỏ BCĐN

-Ở 2 đầu : trước ( gối ) & sau ( lồi ), các sợi uốn cong thành hình chữ U tạo thành

kẹp nhỏ ở trước & kẹp lớn ở sau

3.2.Vòm não

-Là một vòm chất trắng hình tam giác uốn quanh trên nhân đuôi & đồi thị

-Gồm 1 thân, 2 cột ở trước & 2 trụ ở sau

-Được cấu tạo bởi các sợi đi từ hải mã đến thể vú của vùng Hypothalamus

-Giữa 2 trụ sau có các sợi nối liền tạo thành mép vòm não

3.3.Mép trước

-Thuộc thành trước não thất 3

3.4.Vách trong suốt

Gồm 2 lá & 1 ổ nằm trên mặt phẳng dọc giữa nối liền từ thể chai đến vòm não tạo nên thành trong của 2 não thất bên

4.NÃO THẤT BÊN

- Mỗi BCĐN có 1 não thất bên thông với não thất 3 bởi lỗ gian não thất

-Mỗi NTB gồm có phần trung tâm & 3

sừng : trước , sau & dưới

*Sừng trước nằm trong thùy trán

ở sau gối thể chai, đầu cách cực trán

3cm, giới hạn sau là lỗ gian não thất

-Sừng sau nằm trong thùy chẩm

-Sừng dưới nằm trong thùy thái dương , đầu sừng cách cực thái dương # 2cm

-Phần trung tâm hay ngã 3 là nơi gặp

nhau của 3 sừng

Applied anato : V-P shunt ( Peritoneal ) -Hydrocephalus

HÌNH THỂ TRONG BCĐN

1.CHẤT TRẮNG

Chiếm tất cả khoảng nằm giữa vỏ đại

não , não thất bên & các nhân nền , gồm 3 loại bó :

1.1.Bó tỏa đứng

Gồm các sợi đến và đi xuất phát từ tất cả các phần của vỏ não đi vào bên trong, tỏa rộng tạo thành vành tia , ở bên dưới hội tụ lại đi giữa nhân đuôi & đồi thị ở bên trong

Nhân bèo ở bên ngoài , tạo thành bao trong (applied anatomy p.1060 Gray’s, trên thiết

đồ cắt ngang bao trong có hình chữ V mà

đỉnh hướng vào trong gọi là gối & 2 trụ

trước & sau ( anterior & posterior limb )

- Phần sau dưới của trụ sau được chia

làm 2 phần : phần sau bèo bên trong có

chứa tia thị giác đi từ thể gối ngoài đến vỏ khe cựa & phần dưới bèo của bao trong có

Chứa tia thính giác đi từ thể gối trong đến

vỏ thái dương

1.2.Bó liên hợp dọc : chia làm 2 nhóm sợi -Nhóm sợi ngắn còn gọi là sợi cung đại não nối các phần não trong một thùy

-Nhóm sợi dài nối các thùy khác nhau trong một bán cầu như bó móc nối phần ổ mắt thùy trán với cực thái dương ; bó đai

đi từ thùy trán sát trên thùy trai tới thùy thái dương & bó dọc trên, bó dọc dưới

Nối thùy trán , thùy chẩm với thùy thái

dương

-Ngoài ra còn bao ngoài & bao ngoài

cùng nằm ở mặt trong & ngoài nhân trước tường

2.CHẤT XÁM

Tập trung ở 2 nơi : nhân nền & vỏ não

2.1.Các nhân nền gồm

2.1.1.Thể vân gồm nhân đuôi & nhân

bèo Đầu trước 2 nhân này dính nhau,

phần sau bị tách rời bởi bao trong

-Nhân đuôi là khối chất xám uốn cong hình móng ngựa, gồm đầu, thân và đuôi Đuôi tận hết ở thể hạnh nhân

- Nhân bèo có hình tam giác , được chia làm 2 khối bởi lá tủy ngoài : khối ngoài

lớn gọi là bèo sẫm, khối trong nhỏ gọi là cầu nhạt , khối này lại được chia làm 2

phần nhỏ bởi lá tủy trong

-Chức năng của thể vân : là trung khu

đường vận động ngoài tháp dưới vỏ Về phương diện sinh lý thể vân chia thành 2 phần : cựu thể vân là bèo nhạt và tân

Và tân thể vân gồm nhân đuôi và bèo sẫm *Cựu thể vân kiểm soát sự cường

cơ & sự phối hợp các cử động tự động

đơn giản, nên khi bị tổn thương gây bệnh

co cứng cơ ( bệnh Parkinson ), gây bất

động hoặc không phối hợp được các cử

*Thân thể : hồi sau trung tâm

*Thị giác : 2 bên khe cựa

*Thính giác ở hồi thái dương ngang

*Vị giác : nắp đỉnh thuộc hồi sau trung tâm

*Khứu giác :quanh thể hạnh nhân của móc hải mã

*Tiền đình ở cực thái dương

-Vùng vận động :

*Chính ở hồi trước trung tâm(bó

vỏ gai hay còn gọi là bó tháp )

*Phụ và trước vận động ở ngay

trước & ở trong vùng vận động chính tạo

nên một phần hệ ngoại tháp

MÀNG NÃO TỦY

-Ngoài cột sống & hộp sọ, tủy sống & não bộ được bao bọc trong 3 màng : cứng, nhện & mềm

-Giữa xương & các màng & giữa các màng với nhau lại còn có các khoang để làm nhẹ các va chạm

1.Màng tủy sống

1.1.Màng cứng

-Ở tủy , màng cứng tạo nên túi màng

cứng dính ở trên vào lỗ chẩm và ở dưới xuống tận đốt cùng 2( fig.804)

-Ở trên màng tủy cứng liên tiếp với

màng não cứng , ở dưới màng cứng sau khi bọc dây cùng còn kéo dài tới tận

xương cụt

-Giữa ống sống & màng cứng có khoang ngoài cứng (fig.907 )(epidural anesthesia )

1.2.Màng nhện

-Là một màng có 2 lá , giữa 2 lá có một khoang ảo gọi là khoang nhện

-Giữa màng cứng & màng nhện có

khoang dưới cứng ( subdural space )

1.3.Màng mềm hay màng nuôi

-Có nhiều mạch máu , nằm áp sát vào

tủy sống và lách vào tận khe giữa trước của tủy sống

-Dây chằng răng là 2 dải thớ lách giữa 2

rễ trước & rễ sau của các dây TK sống nối mặt ngoài màng mềm với màng cứng , bám vào màng cứng bởi 17-18 trẽ răng kéo dài

từ lỗ lớn xương chẩm tới nón cùng tủy

Một vùng dễ bóc tách , gọi là vùng Marchant đi từ bờ sau cánh nhỏ xương

chứa xoang TM dọc dưới

*Lều tiểu não : là một vách căng giữa

tiểu não ở dưới & BCĐN ở trên Lều có 2

bờ : bờ trong hay vòng nhỏ , hợp với yên

xương bướm tạo thành khuyết lều tiểu

não Bờ ngoài hay vòng lớn dính vào xương chẩm từ ụ chẩm trong ở giữa và vào rãnh ngang của xoang TM bên ở 2 bên Thoát vị

mô não thường xảy ra tại khuyết lều tiểu

não

-Liềm tiểu não : là một vách ở giữa 2 bán cầu tiểu não , dính ở trên vào lều tiểu não

và ở sau vào xương chẩm

-Hoành yên : hình tứ giác căng giữa 4

mỏm yên , ở giữa thủng 1 lỗ để cuống

tuyến yên chọc qua

+ĐM cấp máu cho màng cứng là ĐM

màng não giữa ( nhánh của ĐM hàm ) và

ĐM màng não sau ( nhánh của ĐM đốt

sống)

3.2.Nơi chứa : trong 2 ngăn

-Ngăn trong là hệ thống não thất

-Ngăn ngoài hay hệ thống hấp thụ

MẠCH NÃO TỦY

1.MẠCH CỦA TỦY

1.1.ĐM

ĐM của tủy là các nhánh gai bắt nguồn

từ ĐM đốt sống & các nhánh của ĐM gian sườn, thắt lưng và cùng ở dọc cột sống

Các ĐM này cho 3 loại nhánh để vào tủy

-ĐM gai trước

-ĐM gai sau

-Các ĐM rễ hay còn gọi là ĐM gai bên

-2 ĐM đốt sống sau khi đi qua lỗ lớn

xương chẩm hợp lại thành ĐM nền, ĐM này

Tách ra các nhánh bên vào nuôi cầu não & tiểu não , sau đó tách ra 2 nhánh tận là các

-Cầu não nhận máu trực tiếp từ ĐM

nền hoặc từ ĐM tiểu não dưới trước & tiểu não trên

-Tiểu não nhận máu từ 3 cặp ĐM : ĐM tiểu não dưới sau tách từ ĐM đốt sống- ĐM tiểu não dưới trước tách từ ĐM nền – ĐM tiểu não trên tách từ đầu trên ĐM nền

2.1.3.ĐM của trung não :

Tách từ ĐM nền & ĐM não sau

2.1.4.ĐM của gian não & đoan não

Được chia làm 2 loại chính : ĐM vỏ & ĐM

trung ương , ngoài ra còn có các ĐM mạch mạc tạo nên các đám rối mạch mạc

2.1.4.1.Các ĐM vỏ : xuất phát từ 3 ĐM -ĐM não trước cấp máu cho mặt

trong BCĐN, mặt ngoài 2 hồi trán lên & trán giữa và ½ trong hồi ổ mắt mặt dưới thùy

trán Các nhánh vỏ là : nhánh ổ mắt- nhánh trán – nhánh đỉnh

-ĐM não giữa còn gọi là ĐM Sylvius bò trên mặt thùy đảo & tận hết ở đó , cấp máu cho phần lớn mặt ngoài BCĐN Các nhánh

vỏ là : ổ mắt, trán , đỉnh & thái dương

-ĐM não sau là nhánh cùng của ĐM nền cấp máu cho mặt dưới của BCĐN Các nhánh

vỏ là : thái dương, chẩm & đỉnh chẩm

2.1.4.2.Các ĐM trung ương

Cấp máu cho các nhân nền ( basal nuclei ) như nhân đuôi , nhân bèo , nhân trước tườn

tường , cho gian não & thành dưới của NT

3 đều tách từ 3 ĐM não trước, giữa & sau Riêng ĐM não giữa có 2 loại : các nhánh

vân trong & vân ngoài ( medial & lateral

striate ) Ở nhóm các ĐM vân ngoài có 1

ĐM lớn hơn cả, thường bị vỡ, được gọi là

ĐM chảy máu đại não của Charcot , khi đó được gọi là xuất huyết bao trong , XH

nhân bèo hoặc XH đồi thị

2.1.4.3.Các ĐM mạch mạc

cấp máu cho các tấm mạch mạc của các

não thất Có 2 ĐM mạch mạc : ĐM mạch mạc trước tách từ ĐM cảnh trong & nhánh mạch mạc tách từ ĐM não sau

2.2.TĨNH MẠCH CỦA BCĐN

Không có van và không đi kèm theo ĐM

mà tạo thành một mạng chạy trong màng mềm rồi qua khoang dưới nhện để đổ vào các xoang màng cứng

2.2.1.Các TM não

2.2.2.Các xoang màng cứng ( dural ven

-Các xoang TM đổ vào 2 nơi chính :

xoang hang ở nền sọ & hội lưu Hέrophile ở rophile ở vòm sọ

-Có 2 loại xoang : xoang lẻ như xoang dọc trên- dọc dưới - thẳng - chẩm-hội lưu

Hέrophile ở rophile & các xoang chẵn như xoang ngang- sigma-đá trên-đá dưới –hang & bướm đỉnh

*Xoang dọc trên : từ lỗ tịt trước mào gà xương sàng ->ụ chẩm trong

*Xoang dọc dưới