CHƯƠNG VIITƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC VÀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI Hà Nội - 2012... Với định nghĩa này, Hồ Chí Minh đã khắc phục được tính phiến diện trong quan niệm về văn hó
Trang 1CHƯƠNG VII
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC VÀ
XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI
Hà Nội - 2012
Trang 2I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA
II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC
III TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI
KẾT LUẬN
Trang 3I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA
Trang 41 Khái niệm văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh
a Định nghĩa về văn hóa
“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo, phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hóa, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về
ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi
hỏi của sự sinh tồn”
Tháng 8-1943, khi còn trong nhà tù Tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên
Hồ Chí Minh đưa ra định nghĩa của mình về văn hóa
Trang 5Với định nghĩa này, Hồ Chí Minh đã khắc phục được tính phiến diện trong
quan niệm về văn hóa trong lịch sử và hiện tại:
Văn hóa không chỉ là một hiện tượng tinh thần tách rời cuộc sống vật chất
mà bao gồm toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng
tạo ra trong quá trình lịch sử
Văn hóa không chỉ thu hẹp trong lĩnh vực văn học – nghệ thuật mà văn hóa
bao trùm lên toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội
Văn hóa cũng không phải chỉ thu hẹp trong lĩnh vực giáo dục, không chỉ phản ánh trình độ học vấn của một người, mà là thước đo trình độ phát triển của toàn xã hội: về sản xuất, khoa học – kỹ thuật, chính trị, tôn giáo, văn
học – nghệ thuật, đạo đức, lối sống, phong tục tập quán…
Trang 61 Khái niệm văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh
b Quan điểm về xây dựng một nền văn hóa mới
“1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập
4 Xây dựng chính trị: dân quyền
5 Xây dựng kinh tế”
Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 3 tr.431
HCM đã đ a ra 5 đi m l n ư ể ớ
đ nh h ịnh hướng cho việc xây ướ ng cho vi c xây ệ
d ng n n văn hóa dân t c ự ề ộ
Trang 72 Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của Văn hóa
a Vị trí, vai trò
của văn hóa
trong đời sống
xã hội
- Một là, văn hóa là đời sống tinh thần của xã hội,
thuộc kiến trúc thượng tầng
Trong quan hệ với chính trị, xã hội
Trong quan hệ với kinh tế
Chính trị, xã hội được giải phóng thì văn hóa mới được
VH phải tham gia
thực hiện nhiệm vụ
chính trị và xây
dựng CNXH
VH phải phục vụ, thúc đẩy việc xây dựng và phát triển
kinh tế
“Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu,vừa là động lực thúc đẩy
sự phát triển kinh tế, xã hội”
Trang 82 Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của Văn hóa
Tính khoa học
Tính Đại chúng
- Văn hóa dân tộc phải có đặc điểm và bản sắc riêng
- Tính dân tộc của văn hóa được biểu hiện:
Ở chủ nghĩa yêu nước và tinh thần độc lập, tự cường của dân tộc
Ở cốt cách và tâm hồn con người Việt Nam
Ở hình thức
và phương diện diễn đạt
- Phải hiện đại, tiên tiến, thuận với trào lưu tiến hóa của nhân loại: h.bình, đ.lập, d.chủ và tiến bộ xã hội
- Kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng
thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại
Văn hóa phải phục vụ nhân dân, phản ánh tâm tư,
nguyện vọng của nhân dân
“Văn hóa phải thiết thực phục
vụ nhân dân, góp phần vào việc nâng cao đời sống vui tươi, lành
mạnh của quần chúng
Văn hóa là trình độ phát triển của con người, do con người làm ra, nó phải trở về phục vụ con người
Trang 92 Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của Văn hóa
Lý tưởng cao đẹp cho một Đảng, mỗi
dân tộc và mỗi con người
Bồi dưỡng tình cảm lớn
- Mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí
“Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”
“Biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước văn hóa cao và đời sống vui tươi hạnh phúc”
- Hướng con người vươn tới chân, thiện,
Trang 103 Tư tưởng Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực chính của văn hóa
a Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục
Mục tiêu, thực hiện cả ba chức năng của văn hóa bằng giáo dục
Tiến hành cải cách giáo dục để xây dựng hệ thống trường lớp với chương trình, nội dung dạy và học thật khoa học, thật hợp lý
Học ở mọi nơi, mọi lúc; học mọi người; học suốt đời; coi trọng việc
tự học, tự đào tạo và đào tạo lại
Phương châm giáo dục
Phương pháp giáo dục
Quan tâm xây dựng đội ngũ giáo viên
Không ngừng nâng cao Đảng trí
Trang 11b Văn hóa văn nghệ
- Văn nghệ phải có những tác phẩm xứng đáng với dân tộc và thời đại
Trang 12c Văn hóa đời sống
Văn hóa đời sống thực chất là “đời
sống mới” với ba nội dung:
Cần, kiệm, liêm, chính
Lối sống có lý tưởng, có đạo đức, văn minh, tiên
tiến
Xây dựng những thói quen và phong tục, tập
quán tốt đẹp
Trang 13II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC
Trang 141 Nguồn gốc tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
a Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc
- Truyền thống coi trọng đạo đức của dân tộc
Ca dao Việt Nam Tục ngữ Việt Nam
- Truyền thống yêu nước, hiếu học, thủy chung,
đoàn kết của dân tộc
- Đức tính trọng hiếu thảo của người Việt Nam
Trang 15b Tinh hoa đạo đức nhân loại
bi của đức Phật Thích Ca, kháng chiến để đưa giống nòi
ra khỏi cái khổ nô lệ”
Trang 16* Tinh hoa đạo đức
phương Tây
- Thiên chúa giáo
“Tôn giáo GiêSu có
ưu điểm là lòng nhân
ái cao cả”, “Chúa cơ
đốc hy sinh để cứu
loài người khỏi ách
nô lệ, đưa loài người
về hạnh phúc, bình
đẳng, bác ái”
- Tư tưởng tự do, bình đẳng của các cuộc cách mạng tư sản phương Tây
ủng hộ tự do cho con người, phản đối chủ nghĩa khổ hạnh tôn giáo, tán thành quyền của con người được hưởng thụ các nhu cầu tinh thần và vật chất trong cuộc sống “Tôi
là con người, và không
có cái gì của con người
là xa lạ đối với tôi”
Trang 17c Chủ nghĩa Mác – Lênin và tấm gương đạo đức của các nhà sáng lập
- Quan điểm về đạo đức cộng sản: chủ trương giải phóng giai
cấp, giải phóng con người
Khẳng định bản chất của đạo đức cộng sảnKhẳng định vai trò của đạo đức cộng sản
trong xã hội hiện tại
Trang 18c Chủ nghĩa Mác – Lênin và tấm gương đạo đức của các nhà sáng lập
- C Mác, Ph.Ăngghen,
V.I.Lênin cũng
là tấm gương
sáng về đạo đức cộng sản
Coi khinh sự xa hoa Tinh thần yêu lao động Đời tư trong sáng Nếp sống giản dị
Trang 192 Nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
a Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức
- Đạo đức là cái “gốc” của người cách mạng
Người cách mạng phải
có đạo đức cách mạng Vì:
Có đạo đức cách mạng mới có quyết tâm
làm cách mạng
Có đạo đức cách mạng mới có thể biến quyết tâm thành hành động thực tiễn để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng
Trang 202 Nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
a Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức
- Đạo đức là tiêu chuẩn hàng
đầu của người lãnh đạo trong
điều kiện Đảng cầm quyền
Trang 212 Nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
a Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức
- Mối quan hệ giữa đạo
“Đức” là gốc của “tài”, “hồng” là
gốc của “chuyên”, “phẩm chất” là
gốc của “năng lực”
Trang 222 Nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
a Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức
- Đạo đức làm nên sức mạnh, sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản
s c m nh vô đ ch” ứ ạ ịnh hướng cho việc xây
- Đạo đức là thước đo lòng cao thượng của mỗi con người
Trang 23b Quan điểm về những chuẩn mực đạo đức
Tinh thần quốc tế trong sáng, thủy chung
Trang 24* Trung với nước, hiếu với dân
Là phẩm chất đạo đức quan trọng nhất, bao trùm nhất
“Trung” là trung quân:
trung với vua
Hiếu” là hiếu thuận:
hiếu với ông bà, cha mẹ
Quan niệm truyền thống:
Theo Hồ
Chí Minh:
Trung: trung với nước
Hiếu: hiếu với dân
“…Phải hết lòng, hết sức phụng sự tổ quốc, phụng sự nhân
dân…”
Nắm vững dân tìnhHiểu rõ dân tâmCải thiện dân sinhNâng cao dân trí
Trang 25Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời về phẩm
chất “Trung với nước hiếu với dân”
“Cả đời tôi chỉ có một mục tiêu: phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân Những lúc Tôi ẩn nấp nơi núi non, hoặc vào ra chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo là vì mục đích đó”
Trang 26* Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
Là phẩm chất cần thiết đối với con người Việt Nam trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng, đặc biệt là trong công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội
Hồ Chí Minh
Giải thích:
- Cần:
Lao động cần cù, siêng năng
Lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng suất và hiệu quả
Trang 27“Tiết kiệm không phải là bủn xỉn”, “khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho tổ
quốc thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng…”
Tiết kiệm:
Cần, kiệm có mối quan hệ mật thiết với nhau, luôn đi đôi với nhau
“Tăng gia là tay phải của hạnh phúc, tiết kiệm là tay trái của hạnh phúc” (Hồ Chí Minh)
Là ngược lại với xa hoa, lãng phí
Trang 28- Liêm: Là trong sạch, không tham lam
Hành vi trái
với “liêm”:
Chữ liêm phải đi đôi với chữ kiệm, cũng như chữ kiệm phải đi đôi với cần
Trang 29- Chính:
Là thẳng thắn, đứng đắn , không gian tà
Người chính trực
là người:
Đối với mình Không tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập, cầu tiến bộ
Đối với người Không nịnh hót người trên, không khinh thường người dưới
Đối với việc Để việc công lên trên việc riêng
“Mình có đ ng đ n m i t đ ứ ắn mới tề được ớ ề ượ c gia, tr đ ịnh hướng cho việc xây ượ c qu c, bình đ ố ượ c thiên h ” ạ
Trang 30- Chí công
vô tư
Chí công Vô tư
Rất mực công minh, chính trực, công bằng, công tâm
Không được thiên
tư, thiên vị
Đối lập với “chí công vô tư” là
“dĩ công vi tư”
“Phải lo trước thiên hạ,
Vui sau thiên hạ”
Trang 31minh tiến bộ
Cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến Chí công
vô tư Ngược lại, đã chí công vô tư thì nhất định thực hiện được cần, kiệm, liêm, chính
và nhiều đức tính khác
Trang 32* Yêu thương con người
- Là m t trong nh ng ph m ch t đ o đ c cao ộ ữ ẩ ấ ạ ứ
đ p nh t c a con ng ẹp nhất của con người, bởi vì phải có phẩm ấ ủ ườ i, b i vì ph i có ph m ở ả ẩ
ch t này thì m i có quy t tâm làm cách m ng ấ ớ ế ạ
đ gi i phóng dân t c, gi i phóng giai c p, ể ả ộ ả ấ
gi i phóng con ng ả ườ i
- Có tình cảm rộng lớn dành cho đồng bào, dân tộc và cho những người lao động, người bị áp bức, bóc lột,
người cùng khổ trên thế gian này
- Có thái độ tôn trọng con người, sống có tình,
có nghĩa
- Có thái độ bao dung tha thứ với những người có sai lầm, khuyết điểm nhưng đã biết nhận thức và
sửa chữa
Trang 33* Tinh thần quốc tế
trong sáng, thủy chung Là một trong những phẩm chất quan trọng nhất
của đạo đức cộng sản, nhằm thực hiện những mục tiêu lớn của thời đại: hòa bình, độc lập dân
tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Phẩm chất này thể hiện:
- Sự tôn trọng, hiểu biết, thương yêu, đoàn kết với giai cấp vô sản,
nhân dân lao động ở các nước trên thế giới
- Sự đoàn kết với những người tiến bộ trên toàn thế giới, chống lại mọi
sự chia rẽ, bất bình đẳng và phân biệt chủng tộc
Trang 34c Quan điểm về những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới
- Nói đi
đôi với
làm
Hồ Chí Minh coi đây là nguyên tắc quan trọng bậc nhất trong
xây dựng một nền đạo đức mới
Lời nói đi đôi với việc làm thì mới
đem lại hiệu quả thiết thực với bản
thân mình và có tác dụng đối với
người khác
Nói đi đôi với làm đối lập hoàn toàn với thói đạo đức giả của giai cấp bóc lột, nói một đằng làm một nẻo, thậm chí nói không làm
- Nêu
gương
về đạo
đức
* Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức
Có tác dụng thiết thực: “một tấm gương sống còn có giá trị hơn
một trăm bài diễn văn tuyên truyền”
“Tr ướ c m t qu n chúng không ph i c vi t lên Trán hai ặ ầ ả ứ ế
ch “c ng s n” mà ta đ ữ ộ ả ượ c h yêu m n Qu n chúng ch ọ ế ầ ỉ
yêu m n nh ng ng ế ữ ườ i có t cách đ o đ c Mu n h ư ạ ứ ố ướ ng
d n nhân dân, mình ph i làm m c th ẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt ả ự ướ c cho ng ườ i ta b t ắn mới tề được
ch ướ c”
Có thực hiện được trong mọi lĩnh vực, mọi đối tượng
Hồ Chí Minh là tấm gương đạo đức trong sáng tuyệt vời của
một cuộc đời trọn vẹn
Trang 35* Xây đi đôi với chống
- Để xây dựng đạo đức mới cần thực hiện xây đi đôi với chống
Muốn xây phải chống, chống nhằm mục đích xây
- Xây đạo đức mới, trước hết phải tiến hành bằng việc giáo dục những
phẩm chất, những chuẩn mực đạo đức mới (gia đình, nhà trường, xã hội)
- Xây đạo đức mới cần phải chống những biểu hiện vô đạo đức trong đời sống
hàng ngày
Chủ nghĩa cá nhân;
tham ô, lãng phí, quan liêu: là bạn đồng minh của hai kẻ địch kia
Thói quen và truyền thống lạc hậu: kẻ địch to của cách mạng
Chủ nghĩa đế quốc: kẻ
địch rất nguy hiểm
- Để xây và chống hiệu quả, cần phát động các phong trào quần chúng rộng rãi
Trang 36* Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời
Trên tinh thần tự giác, tự nguyện, dựa vào lương tâm của mỗi
người và dư luận của quần chúng
Gắn với thực tiễn bền bỉ, mọi lúc, mọi nơi, mọi hoàn cảnh
Thường xuyên chống lại chủ nghĩa cá nhân
- Đối với mỗi người, việc tu dưỡng đạo đức phải được thực hiện
trong mọi hoạt động thực tiễn
Trang 373 Sinh viên học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
của đạo đức đối với cá nhân
“Thanh niên phải có đức, có tài Có tài
mà không có đức cũng như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng không những làm được gì có lợi cho xã hội
mà còn làm hại cho xã hội nữa Nếu
có đức mà không có tài ví như ông bụt không làm hại gì nhưng cũng không
lợi gì cho loài người cả”
- Kiên trì tu dưỡng theo các
phẩm chất đạo đức Hồ Chí Minh Yêu tổ quốc Yêu nhân dân
Yêu chủ nghĩa xã hội Yêu lao động Yêu khoa học và kỷ luật
“Không phải là đòi hỏi nước nhà đã cho mình những gì Mà phải tự hỏi mình đã
làm gì cho nước nhà?”
Trang 38b Nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
- Thực trạng đạo đức, lối sống trong sinh viên hiện nay
- Học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Hai là, học cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, đời riêng trong sáng,
nếp sống giản dị và đức khiêm tốn phi thường
Một là, trung với nước, hiếu với nhân dân, suôt đời đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người
Ba là, học đức tin tuyệt đối vào sức mạnh của quần chúng nhân dân, kính trọng nhân dân và hết lòng, hết sức phụng sự nhân dân; luôn
nhân ái, vị tha, khoan dung và nhân hậu với con người
Bốn là, học tấm gương về ý chí và nghị lực tinh thần to lớn, quyết tâm vượt qua mọi thử thách, gian nguy để đạt được mục đích cuộc sống
Trang 39III TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI
Trang 401 Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người
Luôn có xu hướng vươn tới cái Chân-Thiện-Mỹ
- Con người là sự thống nhất
của hai mặt đối lập
Thiện – ác, hay –dở, tốt – xấu, hiền –dữ
b Con
người cụ
thể, lịch sử
- Hồ Chí Minh xét con người trong các mối quan hệ xã hội
- Hồ Chí Minh xét con người
cụ thể, lịch sử
c Bản chất con người mang tính
xã hội
- Để sinh tồn, con người phải lao động sản xuất
Xác lập các mối quan hệ giữa người với người
- Con người là sản phẩm
của xã hội
Trang 412 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người và chiến lược “trồng người”
a Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người
- Con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành
công của sự nghiệp cách mạng
Hồ Chí Minh luôn tin vào sức mạnh của quần chúng nhân dân
Hồ Chí Minh có niềm tin mãnh liệt vào tài năng và trí tuệ của
nhân dân
Nhân dân có lòng yêu nước nồng nàn, ý chí kiên cường
bất khuất
Trang 422 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người và chiến lược “trồng người”
a Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người
- Con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành công của
sự nghiệp cách mạng
- Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng;
phải coi trọng, chăm sóc, phát huy nhân tố con người
Con người là mục tiêu của sự
nghiệp cách mạng
Con người là động lực của
sự nghiệp cách mạng
Có quan hệ biện chứng với nhau