NGUYEN LY CO BAN CUA DAO DUC y HOC he BS

 Quyền lợi tốt nhất:lợi ích lớn nhất cho BN hiện tại và trong tương lai. Kế hoạch chăm sóc này có thực sự phù hợp với bệnh nhân không?. Bệnh nhân bị tai biến lần 1 cách đây 2 năm, có l

Trang 1

NGUYÊN LÝ CƠ BẢN

CỦA ĐẠO ĐỨC Y HỌC

Trần Thơ Nhị

Bộ môn Y đức và Y xã hội học

Trang 2

Nội dung bài học:

Đạo đức y học là gì?

Khái quát lịch sử đạo đức y học

Bốn nguyên lý cơ bản của Đạo

đức y học Tổng kết

4

1 2 3

Trang 3

Mục tiêu bài học:

1 Trình bày được nội dung bốn nguyên lý của đạo đức y học

1 Áp dụng kiến thức đã học để phân tích một số tình huống

Trang 4

QUYỀN CON NGƯỜI

• Hoạt động

 Ăn, uống

 Thở, ngủ

 An toàn

Trang 5

Nghề Y là một nghề đặc biệt

 Tác động đến tất cả mọi người trong xã hội, không kể giai cấp, vị trí, giàu

nghèo.

 Từ khi là bào thai cho đến khi mất.

 Người hành nghề thầy thuốc có nhiều quyền lực, do nắm trong tay tính mạng bệnh nhân nên dễ có thể lạm quyền và dễ có cơ hội để lạm dụng.

 Biết nhiều bí mật về cuộc sống của người khác.

 Dễ gây ra bệnh cho người khác.

 Kỹ năng hành nghề không dễ kiểm soát.

 Không có mẫu hình tốt duy nhất của y đức, đôi lúc khó diễn tả và dễ ngụy biện.

 Chỉ có lương tâm và người cùng hành nghề mới có thể kiểm soát được đạo đức nghề nghiệp.

Trang 6

Đạo đức y học là gì?

 Theo Hội y học thế giới:

“Đạo đức là sự nghiên cứu về giáo lý – sự phản ánh một cách thận trọng, hệ thống và

sự phân tích các quyết định lương tâm và hành vi, trong quá khứ, hịên tại hoặc tương lai”

Trang 7

Điều lệ Nuremberg Liên hợp quốc Hội y học TG

• Quyền con người • Quyền bệnh nhân

• 11 quyền lợi của BN

Trên thế giới:

Tuskegee và

Josef Mengele

Trang 8

Luật Bảo vệ SK • 12 Điều Y đức

•Tiêu chuẩn đạo đức

Việt Nam:

2009

Quốc hội

• Luật Khám chữa bệnh

• Nguyên tắc trong hành nghề KCB

Trang 9

Bốn nguyên lý cơ bản

của Đạo đức y học

Trang 10

Tôn trọng quyền tự chủ

 Tôn trọng quyền lợi tốt nhất của BN

 Tôn trọng quyền tự quyết định của BN

 Bảo mật thông tin của BN

 Trung thực Không được lừa dối BN

 Thể hiện khả năng giao tiếp tốt giữa BS-BN

 Biết lắng nghe tích cực

 Cung cấp cho BN thông tin mà họ quan tâm và muốn nghe

 Tìm kiếm sự đồng ý, sự lựa chọn của BN

 Tôn trọng quyền từ chối điều trị

Trang 11

 Quyền lợi tốt nhất:lợi ích lớn nhất cho BN hiện tại và trong tương lai.

 Kế hoạch chăm sóc này có thực sự phù hợp với bệnh nhân không?

 Thực hiện y lệnh thuốc cho bệnh nhân đã chính xác chưa?

 Những thay đổi của bệnh nhân mới xuất hịên đã được báo cáo với bác sĩ chưa?

 Thu xếp các trị liệu và thăm dò cho bệnh nhân theo chỉ định của bác sĩ đã tốt chưa?

 Liệu bệnh nhân có hài lòng với chăm sóc điều dưỡng không?

 Chất lượng cuộc sống của BN sau điều trị như thế nào?

Quyền lợi tốt nhất của bệnh nhân

Trang 12

• Hạn chế di chứng ở mức tối thiểu

• Không xảy ra thêm tai biến mới,

• Không bị tử vong

• Chữa khỏi bệnh

• Trở lại cuộc sống bình thường

• Tình trạng bệnh lý trong từng giai đọan

• Trong cùng một thời điểm có thể khác nhau

Trang 13

 TH1 Một BN 27 t, bị yếu nửa người phải do động kinh Gia đình BN nghe nói ở BV gần nhà có mổ điều trị

động kinh, bèn đưa BN đến với hy vọng chữa khỏi

bệnh BN được phẫu thuật sọ não Sau ca mổ, BN bị liệt nửa người phải BN được chuyển lên BV tuyến

trên Tại đây, BS khám thấy xương sọ bên trái khuyết một mảnh, nhu mô não trái gần như bị mất hết

Quyền lợi tốt nhất cho BN này hiện tại là gì?

Trang 14

Tình huống 1:

• không bị liệt toàn thân

• không bị bội nhiễm.

• Điều trị khỏi bệnh ĐK

• Đi lại được bình thường

• Liệt nửa người phải

Mức 1

Mức 2

Mức 3

Trang 15

 TH 2 Một thanh niên 30 tuổi, bị tai nạn, được đưa vào viện trong tình trạng gãy hở nhiều đoạn xương tay phải Các BS buộc phải cân nhắc đến việc cắt bỏ tay phải vì xương gãy nhiều, rất khó mổ để giữ nguyên cánh tay như trước Quyết định phẫu thuật là rất khó khăn vì BN còn trẻ, cuộc sống còn dài, việc mất một cách tay sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến tâm sinh lý, hoạt động hàng ngày và lao động của BN Nhóm BS

đã quyết định giữ lại cánh tay cho BN, tuy nhiên không thể nối thẳng cánh tay như bình thường BS đã cố gắng bảo tồn cánh tay ở tư thế cơ năng cho BN

Trang 17

 Tình huống 3 Bệnh nhân nam 60 tuổi, bị tai biến mạch não lần

2 Bệnh nhân bị tai biến lần 1 cách đây 2 năm, có liệt nửa người phải, đã điều trị phục hồi chức năng được một phần, bệnh nhân vẫn đi được bằng nạng Lần này, khi đến viện, bệnh nhân trong tình trạng hôn mê, liệt toàn bộ nửa người trái, nửa người phải liệt nhẹ Sau năm ngày điều trị, bệnh nhân vẫn phải thở máy qua

nội khí quản, và chưa tỉnh.

Trang 18

Bảo mật thông tin

 NB có quyền được bảo mật mọi thông tin cá nhân và y khoa trong suốt quá trình chăm sóc, kể cả khi bệnh nhân đã chết

 Mã hóa thông tin

 Chỉ chia sẻ thông tin trong nhóm nhân viên chăm sóc bệnh nhân

 Tuân thủ nguyên tắc “Mở thông tin cần biết ở mức tối thiểu”.

Trang 19

 TH4 Bệnh nhân 51 tuổi, vào viện cấp cứu vì nôn máu tươi Bác sĩ khám và chẩn đoán: Lao phổi, giãn tĩnh mạch thực quản độ 3 ở bệnh nhân xơ gan Sau khi nội soi thực quản cấp cứu để thắt búi tĩnh mạch giãn, bệnh nhân được đưa về bệnh phòng Bác sĩ trực đi vào phòng hành chính và nói chuyện với điều dưỡng “Đã xơ gan, có nôn máu rồi, lại còn lao phổi nữa thì chết chứ sống làm sao được” Con trai bệnh nhân đứng ở ngoài nghe thấy, rất bức xúc và gia đình bệnh nhân kiện bác sĩ vì đã

có thái độ không tốt khi chăm sóc bệnh nhân.

Trang 20

 TH 5: Sản phụ là một học sinh mới 15 tuổi Em được gia đình đưa vào khoa sản để sinh con khi thai đủ tháng và có dấu hịêu chuyển dạ Mẹ em đau khổ kể rằng “gia đình không biết ai là bố đứa trẻ, khi tôi thấy bụng cháu ngày càng to lên mới đưa đi khám thi cái thai đã 23 tuần, không thể bỏ được nữa” Sau ca đẻ, hai nữ hộ sinh vừa đi ra khỏi phòng đẻ vừa nói chuyện với nhau “ mới 15 tuổi

mà đã đẻ con, thật kinh khủng, con gái mà hư hỏng sớm thế này thì làm sao lấy được chồng” Mẹ

cô bé nghe được và rất xấu hổ với những người xung quanh.

Trang 21

Trang 22

TH 6: Buổi làm thuốc sáng, điều dưỡng A đẩy

xe tiêm vào bệnh phòng và gọi tên “Bác N đâu, mau nằm xuống” Bệnh nhân N nằm xuống giường và kéo tay áo lên Điều dưỡng

A “Hôm nay tiêm mông” Bệnh nhân N ngạc nhiên “Tiêm thuốc gì mà lại phải tiêm mông hả cô?” Điều dưỡng A nhăn nhó “Bác hỏi làm gì, thuốc gì thì phải đi tìm bác sĩ mà hỏi chứ”

Cung cấp đủ thông tin cho bệnh nhân

Giao tiếp không đúng mực + không cung cấp được thông tin + Từ chối giải thích tên thuốc + Thái độ khó chịu

- NB không hài lòng và gây tác động không tốt đến sự hợp tác ĐD-NB

Trang 23

 TH7: Bệnh nhân 42 tuổi, có tiền sử đau hạ sườn phải nhiều lần Vào viện lần này được chẩn đoán là Viêm túi mật do sỏi, có chỉ định cắt túi mật Bác sĩ

A tư vấn cho bệnh nhân mổ cắt túi mật nội soi vì

có rất nhiều ưu điểm như vết mổ nhỏ, không mất máu, chóng hồi phục sức khỏe và sớm được ra viện, tỷ lệ thành công là hơn 95% Bệnh nhân đồng ý ký giấy chấp nhận phẫu thuật nội soi, và được chuyển sang khoa Ngoại Ngày hôm sau, bác

sĩ A đã rất lo lắng khi biết bệnh nhân đã không thể mổ nội soi vì thành bụng quá béo, nên kíp phẫu thuật đã phải mổ mở để cắt túi mật

Trang 24

 Cung cấp thông tin liên quan đến hoạt động chăm sóc cho bệnh nhân

 Cần đảm bảo nguồn thông tin chính xác và công bằng giữa các lựa chọn chăm sóc.

 Những thông tin chăm sóc điều dưỡng mà NB muốn biết là:

 Tên thuốc và liều dùng, cách sử dụng thuốc

 Hôm nay cần làm những xét nghiệm gì? Bệnh nhân cần chuẩn bị những gì để đi làm xét nghiệm

 Ai sẽ đưa bệnh nhân đi làm xét nghiệm? Thời gian chờ đợi và

đi lại mất bao lâu?

 NB có quyền được nhận đầy đủ thông tin để lựa chọn phương pháp nào có lợi nhất, phù hợp nhất với hoàn cảnh của mình.

Trang 25

Tôn trọng quyền tự quyết định NB

 NB có quyền đưa ra ý kiến tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình CS.

 NB có quyền lựa chọn và quyết định bất kỳ một hoạt động nào liên quan đến SK của họ

 BS cần đảm bảo cung cấp thông tin đủ và chính xác cho bệnh nhân

 Trong trường hợp được bác sĩ uỷ quyền, điều dưỡng cần thực hịên tốt nhiệm vụ là giải thích cho bệnh nhân trong phạm vi chuyên môn của mình

Trang 26

Tìm kiếm sự đồng ý, sự lựa chọn của NB

 Chẩn đoán (sơ bộ và xác định)

 Các lựa chọn thăm khám, điều trị và chăm sóc Ưu nhược điểm của từng lựa chọn

 Các xét nghiệm/can thiệp cần thực hiện

 Ai sẽ tiến hành điều trị, can thiệp, chăm sóc

 Hậu quả/kết quả nếu chọn/không chọn trị liệu, can thiệp, chăm sóc

 Tiên lượng gần và xa

 Thời gian điều trị

 Giá thành của một liệu pháp điều trị

Trang 27

Không:

Tìm kiếm sự đồng ý, sự lựa chọn của NB

 Cấp cứu cần nhanh chóng cứu sống bệnh nhân, tránh các tổn thương nghiêm trọng hoặc bệnh nhân đang hôn mê

 Do tòa án, cảnh sát đề nghị

 Vì lợi ích cộng đồng

 Gia đình, con cháu bệnh nhân cần tìm hiểu thông tin về các bệnh di truyền trong dòng họ

Trang 28

Trung thực, không lừa dối

 Không che dấu thông tin

 Công bằng khi giải thích cho bệnh nhân những lựa chọn thăm khám và điều trị

 Giải thích sự cần thiết phải có sự đồng ý của bệnh nhân

 Có đủ thời gian cho bệnh nhân suy nghĩ và phản hồi ý kiến trước và sau khi đồng ý

Trang 29

Tôn trọng quyền NB,

quyền từ chối điều trị

Bệnh nhân có quyền từ chối điều trị và thay đổi lời đồng ý tại bất kỳ thời điểm nào của quá trình chăm sóc y khoa

Trang 30

Trang 31

Có Lòng nhân ái

TH8: Tại khoa sản, người nhà sản phụ báo với điều dưỡng trưởng khoa rằng có một em bé sơ sinh đang nằm một mình, không thấy mẹ cháu đâu Điều dưỡng trưởng đến phòng và thấy đây là em bé vừa được sinh tối qua, mẹ cháu khai tên là B ở HP, không

có người thân đi cùng Sau khi xác định là mẹ cháu

bé đã bỏ đi, điều dưỡng trưởng báo cáo Bác sĩ trưởng khoa và làm thủ tục tạm nhận nuôi cháu tại khoa Các điều dưỡng của khoa đã thay phiên nhau chăm sóc, pha sữa cho cháu ăn cho đến khi cháu được 1 tháng tuổi Sau khi đã làm đủ các xét nghiệm đánh giá tình trạng sức khỏe của cháu an toàn, điều dưỡng trưởng đã làm thủ tục chuyển cháu đến Trung tâm nuôi dưỡng trẻ mồ côi của thành phố.

Trang 32

Lòng nhân ái

 Làm việc tốt,

 Có lòng vị tha

 Mang lại hạnh phúc cho người khác.

 Vì một xã hội tốt đẹp, vì hạnh phúc của tất cả mọi người

 Cần cung cấp mọi nguồn lực chuyên môn để chăm sóc cho bệnh nhân

Trang 33

Lòng nhân ái

Nguyên lý lòng nhân ái luôn nhắc nhở:

 Luôn đồng cảm với nỗi đau khổ của bệnh nhân

 Coi bệnh nhân như người thân của mình

 Cân nhắc mọi điều có lợi trước khi thực hiện bất kỳ một kế hoạch chăm sóc nào Đảm bảo lợi ích nhiều hơn nguy cơ

 Hạn chế tối đa tác hại

 Luôn sẵn sàng giúp đỡ bệnh nhân trong mọi tình huống

 Cân nhắc về khả năng kinh tế của bệnh trước khi

đề nghị một yêu cầu chăm sóc đặc biệt nào

Trang 34

Trang 35

Không làm việc có hại/không ác ý

 TH9: Bệnh nhân nam 20 tuổi vào viện với chẩn đoán Sốt xuất huyết Xét nghiệm máu cho thấy chỉ số tiểu cầu là 40 Bác sĩ chỉ định đặt đường truyền tĩnh mạch và truyền khối tiểu cầu Sau khi truyền được 15 phút, bệnh nhân lên cơn rét run, đau bụng, mặt tái, khó thở Bác sĩ chẩn đoán: sốc do truyền dịch Ngay lập tức, điều dưỡng rút truyền

và bác sĩ tiến hành điều trị cấp cứu chống sốc cho bệnh nhân.

Trang 37

 Luôn tích cực cập nhật kiến thức và kỹ năng để đảm

bảo chất lượng dịch vụ đang cung cấp

 Phải biết được rõ ràng về lợi ích và nguy cơ gây tai biến trước khi cung cấp bất kỳ một thăm dò, trị liệu nào

 Có đầy đủ thông tin về những tác hại và lợi ích có thể ảnh hưởng đến việc dự phòng CSSK

 Cần thận trọng trước bất kỳ một y lệnh nào Luôn sẵn sàng thực hịên theo dõi NB thích hợp để có thể phát

hiện sớm bất kỳ một nguy cơ nào đối với họ, khi mà

nguy cơ này lớn hơn lợi ích cho NB.

ngăn chặn tai biến và báo cáo bác sĩ điều trị/bác sĩ trực

để xử trí kịp thời

Không làm việc có hại/không ác ý

Trang 38

Lòng nhân ái Không làm việc có haị

Cứu chữa NB Đau đớn

Đúng chuyên

môn Tổn hại SK NB

Cắt bỏ 3/4 dạ dày

NVYT

Cần cân nhắc kỹ để có được “Lòng nhân ái” cao nhất và

“gây tổn hại” ít nhất cho NB Không làm việc có hại – Lòng nhân ái

Trang 39

Trang 40

Công bằng

 TH10: Tại một phòng khám, rất đông bệnh nhân đang ngồi chờ đến số của mình để vào khám Một cụ già được gia đình đưa vào khám Người nhà đến gặp điều dưỡng, đề nghị được ưu tiên khám trước vì tình trạng hiện tại của cụ rất nguy cấp: gọi hỏi không biết

và liệt nửa người Điều dưỡng trả lời “Gia đình cứ nhận số và đợi đến lượt Ở đây ai

cũng bị bệnh, ai cũng muốn khám trước Chúng tôi phải thực hiện công bằng cho tất cả mọi người”.

ĐD đã hiểu nguyên lý công bằng một cách máy móc Phải ưu tiên người có nguy cơ tử vong hoặc di chứng nặng nếu không

được cấp cứu kịp thời.

Trang 41

 TH11: Tại một phòng khám trước sinh, rất đông phụ nữ mang thai đang ngồi chờ khám

và siêu âm Trời nóng, nhưng tất cả mọi người cùng kiên nhẫn chờ tới số của mình để vào khám Một cô điều dưỡng xuất hiện, đi ra và đưa một người nhà vào phòng khám

mà không cần chờ đến lượt Tất cả mọi người đều thể hiện sự bất bình bằng ánh mắt không thiện cảm Có một chị nói “Em phải xếp hàng chờ đến lượt mới được vào”,

nhưng cô điều dưỡng không nói gì, và nhanh chóng đi khuất.

Công bằng

Trang 42

CÔNG BẰNG

 Công bằng trong phân chia các nguồn nguyên liệu hiếm: máu, huyết tương Các loại máy thở, các nguồn thuốc hiếm, vaccine, thuốc kháng virus

 Công bằng trong Quyền con người.

 Công bằng trong các khía cạnh có liên quan đến sự chấp nhận của luật pháp: tất cả mọi người đều bình đẳng trước pháp luật.

Trang 43

Công bằng: không có nghĩa là mọi người đều phải được chăm sóc giống nhau:

 Công bằng trong chăm sóc sức khỏe: mọi người trong xã hội đều có quyền được chăm sóc sức khỏe Dù là người giàu hay người nghèo.

 Công bằng là mọi người đều được hưởng DV CSSK khi cần thiết và theo nhu cầu của bản thân

 Người có khả năng trả phí DV cao sẽ được hưởng dịch vụ theo đúng yêu cầu của mình

 Người nghèo, không có khả năng trả phí cao, vẫn được CSSK đúng tiêu chuẩn và được sự hỗ trợ kinh phí của các hình thức BHYT, BHXH, quỹ hỗ trợ người nghèo, các tổ chức

từ thiện…

 Ưu tiên trẻ nhỏ, người già và người đang cần cấp cứu, người tàn tật, phụ nữ có thai.

Trang 44

CÔNG BẰNG

Không được phân biệt đối xử, kỳ thị với bất kỳ NB nào:

 Điều dưỡng không được phân biệt đối xử dù là người giàu hay người nghèo, người tàn tật, người dân tộc thiểu số, trẻ mồ côi…

 Không được có thái độ kỳ thị với những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo hoặc nhạy cảm như: HIV/AIDS, giang mai, phong, lậu…

Trang 45

Nguyên lý công bằng có thể bị vi phạm

 NB đông, trong khi cơ sở vật chất của bệnh viện có hạn, nên vài NB phải nằm chung một giường

 NVYT làm việc trong môi trường quá tải khối lượng

công việc và căng thẳng về tâm lý, mệt mỏi

 Khi điều dưỡng thiếu sót về kiến thức y học nên

không hiểu biết đầy đủ về quy trình chăm sóc để

cung cấp thông tin cho NB

Trang 46

Trang 47

TH 11: Bà K 50 tuổi, vừa được phẫu thuật khối u phổi tại bệnh viện Bệnh nhân được ra viện sau 20 ngày nằm viện Chỉ 3 ngày sau, bà K phải quay lại bệnh viện vì vết mổ chảy mủ Bác sĩ chỉ định tiêm kháng sinh Sau khi điều dưỡng A tiêm mũi 1, bà K thấy người choáng váng, nhưng trở lại bình thường sau khi uống 1 cốc nước chanh Buổi chiều, bà K được tiêm mũi 2 Sau khi tiêm,

bà thấy bàn tay bên tiêm thuốc lạnh và tê các ngón tay

Bà có than phiền với điều dưỡng tiêm thì được giải thích hiện tượng này là bình thường, có thể do cơ địa dị ứng hoặc thuốc mạnh quá Đến tối, các ngón tay bị tím dần,

bà K báo với điều dưỡng Điều dưỡng không giải thích

gì, cũng không báo cáo bác sĩ trực, mà chỉ đưa cho bà

K một viên thuốc ngủ để uống Ngày hôm sau các ngón tay bên tay bị tiêm thuốc của bà K đen dần và teo lại.

Định dạng
Số trang	51
Dung lượng	1,68 MB