Trong thực tế người ta dễ dàng bắt gặp sự đa dạng của lời thiệu ngay cả cho một bài sáo lộ cụ thể: khi thì chỉ ra từng động tác rất chi tiết như trong lời thiệu củaDiệp Chuẩn, khi thì ch
Trang 21 Bài thiệu 1
1.1 Mục đích 1
1.2 Đặc điểm 1
1.3 am khảo 1
2 Câu lạc bộ thể thao 2 2.1 Tổ chức 2
2.2 am khảo 2
3 Cầu thủ giao bóng (bóng ày) 3 3.1 Chú thích 3
3.2 am khảo 3
4 Cú đúp 4 4.1 Chú thích 4
4.2 am khảo 4
5 Derby (bóng đá) 5 5.1 Lịch sử 5
5.2 Nguồn gốc 5
5.3 Các trận Derby trên thế giới 5
5.4 Các trận Derby ở Việt Nam 5
5.5 am khảo 5
6 Doping 6 6.1 am khảo 6
7 Dra (thể thao) 7 7.1 am khảo 7
7.2 Liên kết ngoài 7
8 Đo ván 8 8.1 am khảo 8
i
Trang 39.3 am khảo 10
10 Đòn đánh (võ thuật) 11 10.1 Các dạng đòn đánh 11
10.2 Tên gọi của đòn đánh 11
10.3 Sức mạnh đòn đánh 11
10.4 Các nguyên tắc thực hiện đòn đánh 11
10.4.1 Tập trung sức lực 11
10.4.2 Điểm chạm 11
10.4.3 Độ cứng 12
10.4.4 Vận tốc ra đòn 12
10.4.5 Giải phóng khí 12
10.4.6 Nội lực 12
10.4.7 Các nguyên tắc khác 12
10.5 Các vũ khí cơ thể 12
10.5.1 Tay (thủ) 13
10.5.2 Cùi chỏ (chẩu, trửu) 13
10.5.3 Chân (cước) 13
10.5.4 Đầu gối (chàng) 13
10.5.5 Đầu (thủ) 13
10.5.6 Một số vũ khí cơ thể khác 13
10.6 Điểm đánh (mục tiêu tấn công) 13
10.7 Góc độ ra đòn (góc đánh) 14
10.8 am khảo 14
11 Hiệu số bàn thắng thua 15 11.1 Sự khác biệt 15
11.2 am khảo 15
11.3 Liên kết ngoài 15
12 Lên xuống hạng 16 12.1 am khảo 16
12.2 Liên kết ngoài 16
13 Ném biên (bóng đá) 17 13.1 y định 17
13.2 Xử lý các lỗi vi phạm 17
13.3 Kĩ thuật ném biên 18
13.3.1 Đứng tại chỗ ném biên 18
13.3.2 Chạy lấy đà ném biên 18
13.4 Chiến thuật ném biên 18
Trang 413.5 Chú thích 18
13.6 Liên kết ngoài 18
14 ể thao đồng đội 19 14.1 Tổng quan 19
14.2 Các môn thể thao đồng đội ế vận hội 19
14.3 Xem thêm 20
14.4 am khảo 20
15 Trận đấu giao hữu 21 15.1 am khảo 21
15.2 Liên kết ngoài 21
16 Trận đấu quốc tế 22 16.1 Bóng đá 22
16.2 am khảo 22
16.3 Liên kết ngoài 22
17 Vận động viên 23 17.1 am khảo 23
18 Wire-to-wire 24 18.1 am khảo 24
18.2 Nguồn, người đóng góp, và giấy phép cho văn bản và hình ảnh 25
18.2.1 Văn bản 25
18.2.2 Hình ảnh 25
18.2.3 Giấy phép nội dung 26
Trang 5Bài thiệu
Lời thiệu, Bài thiệu hay iệu là thuật ngữ trong các
môn pháivõ thuậtcổ truyềnTrung HoavàViệt Nam
nhằm để chỉ bản tóm tắt thành văn nội dung của một
bàisáo lộ(bài quyền hoặc bài binh khí)
Trongvõ thuật Trung Hoa, các lời thiệu được gọi là Ca
yết (Ge jue )
1.1 Mục đích
Không chỉ giúp võ sinh khi luyện tập bài sáo lộ dễ nhớ,
dễ thuộc, mục đích cao hơn, lời thiệu giúp bài tránh
được tình trạng thất thoát hay sai lạc về sau, khi mà
hầu hết các võ phái cổ truyền trước kia đều được âm
thầm truyền dạy trong các gia tộc
1.2 Đặc điểm
Do những mục đích nói trên, lời thiệu hầu như không
thể tìm thấy tại các môn phái võ thuật các nước khác
ngoài Việt Nam và Trung ốc Lời thiệu được viết rất
ngắn gọn, dễ nhớ, dễ thuộc Nội dung của lời thiệu bao
gồm tên cácchiêu thứcxếp theo thứ tự bài, các yếu
lĩnhđể luyện tập và biểu diễn đúng tinh thần của bài
Trong thực tế người ta dễ dàng bắt gặp sự đa dạng của
lời thiệu ngay cả cho một bài sáo lộ cụ thể: khi thì chỉ ra
từng động tác rất chi tiết như trong lời thiệu củaDiệp
Chuẩn, khi thì chỉ khái quát thành từng cụm chiêu thức,
các thế chiến đấu mà một thế bao gồm nhiều động tác,
hoặc các phân đoạn của bài như lời thiệu củaDiệp Vấn,
Lương ang Mãntrong võ phái Vịnh Xuân yền
Trung Hoa v.v Sự đa dạng này không chỉ bởi các bài đã
ít nhiều bị thất truyền, sai lạc hoặc được bổ sung, sửa
đổi qua thời gian, mà còn có thể do dụng ý của từngvõ
sưkhác nhau Người ta cũng bắt gặp sự hình tượng hóa
các chiêu thức rất phổ biến trong các bài quyền và binh
khí củaái cực quyền,iếu Lâm tựhay các phái võ
ởBình Định, Việt Nam, khi lấy biểu tượng trongthiên
nhiên(động vật, cây cỏ, hoa lá v.v.) làm tinh thần cho
từng chiêu thức của bài, đưa vào lời thiệu với dụng ý
giúp môn sinh môn phái mình hiểu và ứng dụng được,
nhưng lại là những ẩn số đối với người môn phái khác
nhằm tránh cho cáctuyệt kỹkhỏi bị nhòm ngó
Một đặc điểm cũng rất cơ bản và là một trong nhữngđặc điểm phân biệt giữavõ Tavàvõ Tàu, nói khác đi
làvõ Việt Namvàvõ Trung ốc, đó là lời thiệu cácmôn [[võ cổ truyền Việt Nam thường là các bàithơ,phú
có vần điệu, trong khi các võ pháiTrung ốcchỉ chútrọng vào việc liệt kê các chiêu thức từ đầu đến cuốibài Các võ phái Trung ốc cũng rất ít nhấn mạnhnhữngca quyếtvề đặc điểm của bài sáo lộ trong lờithiệu Chính vì lẽ đó, đôi khi người ta cho rằng cácbài thảo trongvõ Trung Hoavề cơ bản không có lờithiệu, hiểu theo nghĩa lời thiệu mà các bài thảo củavõ
cổ truyền Việt Namvẫn thường có
1.3 Tham khảo
Trang 6Câu lạc bộ thể thao
Một câu lạc bộ thể thao ở Belo Horizonte , Brasil, với nhiều sân
dành cho futsal , bóng rổ và bóng chuyền cùng hai bể bơi
Một câu lạc bộ thể thao hay hiệp hội thể thao, là một
loại hìnhcâu lạc bộdành cho một hay nhiều mộtmôn
thể thao Các câu lạc bộ thể thao có thể là các tổ chức có
các thành viên thi đấu cùng nhau, không cần trả tiền,
đôi khi thi đấu với các câu lạc bộ khác và được người
nhà hay bạn bè tới xem cổ vũ; cũng có thể là các tổ chức
thương mại lớn với các vận động viênchuyên nghiệp,
sở hữu cácđội thể thaothường xuyên thi đấu với các
câu lạc bộ khác và thu hút một lượng lớnkhán giảtrả
tiền tới xem
2.1 Tổ chức
Các câu lạc bộ lớn thường có các bộ phận chuyên
nghiệp và nghiệp dư ở nhiều môn nhưbóng đá,bóng rổ,
futsal,cricket,bóng chuyền,bóng ném,bowling,rink
hockey, bóng nước, bóng rugby, điền kinh, đấm bốc,
bóng chày,xe đạp,quần vợt,rowing,thể dục dụng cụ
và các môn khác, ít truyền thống nhưairso,bi-a,chạy
định hướng,súng sơnhayroller derby Các đội hay các
vận động viên trong câu lạc bộ có thể thi đấu tại nhiều
giải vô địch hay giải đấu cúp trong cùng một màu áo,
chia sẻ chung lực lượngngười hâm mộvà cơ sở vật chất
hỗ trợ
Nhiều câu lạc bộ có hệ thống hội viên nơi mà những
cổ động viên đã đăng ký sẽ trả lệ phí hàng năm Trong
nhưng trường hợp như vậy cổ động viên sẽ được phépđến xem các trận đấu sân nhà của câu lạc bộ, và cóquyền sử dụng các cơ sở vật chất của CLB Phí thànhviên đăng ký, doanh thu khán giả, các hợp đồngtài trợ,
sự thương phẩm hóa hình ảnh câu lạc bộ, bản quyềntruyền hình,phí chuyển nhượng các vận động viên,thương là nguồn doanh thu chính của các câu lạc bộ
êm vào đó còn có các câu lạc bộ hay các đội trongcâu lạc bộ được trao đổi thương mại công khai và đượcniêm yết trênthị trường chứng khoán- ví dụ như nhiềucâu lạc bộ bóng đá châu Âu thuộc về một câu lạc bộ
đa môn lớn hơn (như, các câu lạc bộ SAD (SociedadeAnónima Desportiva) của Bồ Đào Nha nhưBenficavà
Sporting Clube de Portugal, hay các câu lạc bộ SAD(Sociedad Anónima Deportiva) của Tây Ban Nha như
Real Zaragoza, S.A.D.và Real Betis Balompié S.A.D.,cũng như các câu lạc bộ của Ý như Società SportivaLazio S.p.A.)
Một số câu lạc bộ được sở hữu và cung cấp tài chính từmộtcông ty không hoạt động trong ngành thể thao
Ví dụ như các đội thể thao doRed Bull GmbH nắmquyền sở hữu nhưFC Red Bull Salzburg,New York RedBulls.[1]Các ví dụ khác là các câu lạc bộ của các hãng
BayervàPhilipsnhưTSV Bayer 04 LeverkusenvàPSVEindhoven, có gốc gác là các đội thể thao công nhân,hay các đội doSamsung Groupsở hữu Các đội này cóthể thi đấu trong nhiều môn và league, có thể có trụ sởtại nhiều quốc gia
2.2 Tham khảo
[1] Red Bulls
2
Trang 7Cầu thủ giao bóng (bóng chày)
Cầu thủ giao bóng là một trong 9 cầu thủ của một đội
bóng chày với tên tiếng Anh là “Pitcher” Cầu thủ này
sẽ ra sân trong lượt phòng thủ của đội mình Cầu thủ
này đứng ở mound, và luôn trong tư thế sẵn sàng Khi
đến lượt đánh của đội đối phương, cầu thủ giao bóng sẽ
làm động tác chuẩn bị và dùng hết sức ném trái bóng
thật mạnh và chính xác, ngang tầm của người đánh,
bay thẳng qua Home Plate và vào găng chụp của “cầu
thủ chụp” (catcher) Nếu ném quá cao hay quá thấp thì
sẽ bị tính 1 lần hỏng Nếu cầu thủ giao bóng bị 4 lần
hỏng thì cầu thủ đánh được đi bộ (walk) đến luỹ 1 và
các cầu thủ đang đứng luỹ trong sân (nếu có) sẽ tiến
lên luỹ kế
1B
2B 3B
SS
RF
C P
Vị trí của pitcher trong bóng chày
3.1 Chú thích 3.2 Tham khảo
Trang 8Cú đúp
Trongthể thao, một cú đúp có nghĩa là đạt được 1 thành
tích tốt tận 2 lần trong một trận đấu thể thao đặc biệt
làbóng đá, một cầu thủ trong trận đấu đó đã ghi tới 2bàn vào lưới đối thủ Ví dụ cầu thủRobin van Persielập
1 cú đúp vào lưới đội bóngLiverpool F.C.trong khuônkhổ vòng 27 giảiPremier League, mùa giải 2011-2012
Cú đúp còn có thể miêu tả về danh hiệu, chẳng hạn độibóngInter Milangiành được 2 danh hiệu liên tiếp thì
đó gọi là Cú đúp danh hiệu Đây là từ để nói ngắn gọn
về việc lập 2 công trong 1 trận đấu thể thao, được nhiềungười sử dụng từ lâu
24 tháng 5 năm 2011
4.2 Tham khảo
4
Trang 9Derby (bóng đá)
“Trận đấu derby” (tiếng Anh là “local derby” hay “derby
game”) là cụm từ ám chỉ những trận thi đấu giữa các
đối thủ trong cùng một vùng, một địa phương ông
thường thuật ngữ này được sử dụng nhiều trong bóng
đá, để chỉ những trận đấu giữa các câu lạc bộ trong cùng
một thành phố, hay một vùng thậm chí có thể là trong
cả một quốc gia (những trận siêu derby như kiểu Real
Madrid – Barcelona của Tây Ban Nha) (Tiếng Tây Ban
Nha: “Super Classico”)
5.1 Lịch sử
eo một câu chuyện dân gian kể lại thì thuật ngữ
này bắt nguồn từ thị trấn Ashbourne, Derbyshire, nước
Anh Ở đó, từ thế kỷ 12, thường diễn ra trận bóng
Royal Shrovetide Trong trận đấu đó hai đội bóng từ
hai đầu thị trấn sẽ gặp mặt và thi đấu với nhau Trận
đấu thường diễn ra hết sức căng thẳng, quyết liệt Mỗi
đội phải tìm mọi cách để đưa bóng vào khung thành
đối phương Hai khung thành chỉ cách nhau 3 dặm và
một trong số các luật chơi là cấm các hành vi bạo lực
không cần thiết Các trận đấu như vậy thường được tổ
chức vào các ngày hội trên khắp nước Anh và thậm chí
đến nay hàng năm vẫn còn diễn ra ở Ashbourne
5.2 Nguồn gốc
Bắt nguồn từ một cuộc đua ngựa Với một câu chuyện
như vậy, nếu có bằng chứng rõ ràng để chứng minh thì
hẳn mọi người sẽ cảm thấy rất thuyết phục Tuy nhiên
chẳng có gì ngoài những chuyện kể dân gian để minh
chứng cho mối liên hệ trên đây giữa thuật ngữ chúng
ta đang tìm hiểu với một sự kiện hấp dẫn như thế ực
tế thì nguồn gốc của cụm từ này chẳng được ly kỳ đến
thế Derby là tên của một cuộc đua ngựa diễn ra tại
nước Anh trước đây Cuộc đua do Bá tước vùng Derby
sáng lập vào năm 1780 Từ đó, bắt đầu vào khoảng năm
1840 thì từ “derby” được trở thành một danh từ trong
tiếng Anh để chỉ bất cứ cuộc thi đấu thể thao nào Và
một “local derby” đơn giản chỉ là một cuộc thi đấu thể
thao giữa các đối thủ cùng một địa phương
5.3 Các trận Derby trên thế giới
Rất nhanh chóng thuật ngữ này được sử dụng để nóiđến các trận đấu bóng đá Lần đầu tiên nó xuất hiện
là trong một câu trích dẫn trên tờ báo Daily Express
ra tháng 10/1914: “A local Derby between Liverpooland Everton” (trận Derby giữa Liverpool và Everton).Những trận đấu giữa hai câu lạc bộ cùng một địaphương kiểu như vậy thường diễn ra hết sức quyếtliệt; và chính cặp đấu giữa hai đội bóng được đề cậptrong câu trích dẫn trên đây chính là một trận derbyđiển hình của thành phố cảng Liverpool, nước Anh.Ngoài ra chúng ta còn phải kể đến những cặp đấu nhưManchester United – Manchester City (Manchester,nước Anh), Chelsea - Arsenal (London, nước Anh),
AC Milan – Inter Milan (Milan, Italia), AS Roma –Lazio Roma (Roma, Italia), Real Madrid – AthleticoMadrid (Madrid, Tây Ban Nha), và dĩ nhiên không thểkhông nhắc đến trận derby của thành phố Buenos Aires(Argentina) với hai đối thủ Boca Juniors và River Plate
5.4 Các trận Derby ở Việt Nam
Tiêu biểu là trận đấu giữaể CôngvàCông An HàNội, derby thành Vinh giữaSLNAvàQK4
ỞV-League 2011, đã có trận derby giữa Hà Nội ACB và
Hà Nội T&T Trongmùa giải sau đó, đã có trận derbythủ đôHà NộigiữaHà Nội T&TvàCâu lạc bộ bóng đá
Hà Nội, và cũng có trận derbyành phố Hồ Chí Minh
giữaNavibank Sài GònvàSài Gòn Xuân ành
5.5 Tham khảo
Trang 10Doping là tên gọi chung của cácchất kích thíchbị cấmtrong thi đấuthể thao Các loại chất này nhìn chungđều có tác dụng đẩy nhanhtốc độ tuần hoàn máu, tăngcường khối lượngmáuchảy về tim, làm tăng thể lựccùng sự tập trung cho cácvận động viên Điều này làmmất đi tínhcông bằngtrong thi đấuthể thao, nhưngquan trọng hơn nó ảnh hưởng trực tiếp đếnsức khỏe,thậm chí tính mạng củavận động viênbởi cáctác dụngphụ
Doping có 3 dạng thông dụng là: Doping máu (tăngcường vận chuyển oxy qua hồng cầu) như ESP(Erythropoetin), NESP (Darbapoetin)… NESP mạnhgấp 10 lần ESP và có tác dụng trong 10 ngày Doping
cơ (tăng cường sức mạnh của cơdo tăng cường sảnsinhhormon), thường dùng cho các vận động viênđiềnkinh,xe đạp,cử tạ,vật, đẩy tạ,bóng đá… Doping thầnkinh (ngăn chặn điều khiển và phản hồicơ bắptớihệthần kinh), làm cho cơ thể không bắt buộc phải nghỉkhi mệt
6.1 Tham khảo
6
Trang 11Draft (thể thao)
Dra hay tuyển quân là một quá trình được sử dụng
trong một số mônthể thaotại một số quốc gia nhằm
phân bổ một số lượng vận động viên nhất định tới từng
đội Trong mỗi dra, các đội tham gia lần lượt chọn từ
một nhóm các vận động viên đủ điều kiện Khi một
đội chọn một vận động viên, đội đó được độc quyền ký
hợp đồng, và không đội nào khác có thể ký hợp đồng
với vận động viên đó
Hình thức dra phổ biến nhất là entry dra Entry
dra được dùng để phân bổ các vận động viên vừa mới
đủ điều kiện chơi tại một giải thể thao chuyên nghiệp
Tùy theo môn thể thao mà vận động viên có thể đến từ
cáctrường đại học, trung học hoặc các đội từ các quốc
gia khác
Một entry dra có tác dụng ngăn ngừa những cuộc đấu
giá tốn kém để giành giật các tài năng Nó còn đảm
bảo rằng không đội nào có thể ký hợp đồng với tất cả
các cầu thủ trẻ tốt nhất, điều khiến giải đấu trở nên
kém tính cạnh tranh Để tạo sự công bằng, các đội mùa
trước thi đấu không tốt được quyền chọn vận động viên
trước, nhưng đôi khi cũng lồng thêm yếu tố “may rủi”
nhằm tránh trường hợp các đội cố tình thua để được
quyền chọn trước
Các hình thức dra khác gồm cóexpansion dra(dra
mở rộng), trong đó một đội tân binh được quyền chọn
vận động viên từ các đội trong giải; và “dispersal dra”,
trong đó các đội trong giải lựa chọn vận động viên từ
một đội vừa mới giải thể
Dra được cho phép hoạt động theo luậtchống lũng
đoạnhoặc luật hạn chế giao thương vì các luật này được
ghi trong các thỏa thuận lao động tập thể giữa bên tổ
chức giải thể thao và cácliên đoàn lao độngđại diện
cho vận động viên Các thỏa thuận này quy định rằng
sau một số mùa giải nhất định, vận động viên đã hết
hạn hợp động sẽ trở thànhvận động viên tự dovà có
thể ký hợp đồng với bất cứ đội nào Các luật này cũng
quy định mức lương tối đa và tối thiểu dành cho các
vận động viên mới được tuyển
Chủ tịch củaNational Football League Joseph Carrtiến
hành dra vào năm 1935 nhằm hạn chế quỹ lương của
các đội và giảm bớt sự thống trị của các đội hàng đầu.[1]
Dra đượcBAA, tiền thân củaNBAáp dụng vào năm
1947; đượcNational Hockey Leagueáp dụng năm 1963;
vàMajor League Baseballlà vào năm 1965, mặc dù môhình dra đã được sử dụng trong bóng chày từ thế kỷ
19.[2]
Dra ít phổ biến bên ngoài lãnh thổ Hoa Kỳ và Canada,
và hầu hết các câu lạc bộ bóng đá lấy cầu thủ trẻ thôngqua việcchuyển nhượngtừ các câu lạc bộ nhỏ hơn hoặcđào tạo cầu thủ trẻ từ học viện hay lò đào tạo Sự cânbằng ở các giải bóng đá được duy trì thông qua việclênhạng và xuống hạng, tức là loại các đội yếu nhất ra khỏigiải và đổi lại bằng các đội mạnh nhất ở giải hạng dưới
7.1 Tham khảo
[1] Michael MacCambridge, America’s Game New York:
Random House, 2004.ISBN 0-375-50454-0
[2] Paul Dickson, Dickson Baseball Dictionary(ird ed.) s.v.
Dra Norton: 2009.ISBN 978-0-393-06681-4
Trang 12Đo ván
Cú đo ván (hay nốc-ao, phiên âm từ knockout trong
tiếng Anh- viết tắt KO) là một trong những tiêu chí
để công nhận sự chiến thắng, luật này thường có trongcác môn thể thao đối kháng, vận động mạnh nhưquyềnAnh, các mônvõ thuậtnhư quyền ái, Kickboxing…
Đo ván xảy ra khi một (hay một số người) tham giacuộc đấu không thể gượng dậy trong một khoảng thờigian nhất định, thường là vì bị mất sức, bị thương tích,mất thăng bằng… Đo ván thường do trọng tài của cuộcđấu tuyên bố (trong quyền Anh là sau khi đếm từ 1 đến10) Trường hợp khác có thể do các bác sĩ, sau khi chẩnđoán võ sĩ và kết quả là anh ta không thể tiếp tục cuộcđấu, mặc dù anh ta không bị thất bại về kỹ thuật thiđấu
8.1 Tham khảo
8
Trang 13Đá bay
Một ngọn phi cước
Đá bay là thuật ngữ trongvõ thuậtdùng để chỉ tất cả
nhữngchiêu thứcsử dụng chân tấn công đối thủ với
lực tác động đến đối thủ khi thân mình của người ra
đòn rời khỏi mặt đất
9.1 Đặc điểm
Tùy theo đặc tính của các môn võ khác nhau, những
chiêu thức đá bay rất đa dạng Phạm vi của khái niệm
bao gồm toàn bộ các chiêu thức dùng chânkhi thân
mình rời khỏimặt đấtnhư đã nói trên, nên cú đá bay
có thể thực hiện với điểm chạm mục tiêu ở tầm cao
(thượng đẳng), hoặc cả những đòn nhảy cao người lên
không nhưng lại đá chấn tầm thấp (hạ đẳng) để triệt
đầu gốihoặc ống chân đối phương Nó cũng có thể là
một liên hoàn gồm nhiều chiêu đá liên tiếp các mục
tiêu trên không, hoặc đòn đơn với các chiêu thức dùng
chân quy ước khi đánh trên mặt đất như đá ngang, đá
vòng cầu, đá tống trước, đá xoáy, đá chẻ, đá láy, đá xoay
người nhưng được kết hợp với độ nhún để nhảy lên khỏi
mặt đất trước khi ra đòn, thậm chí, có thể xếp vào các
đòn đá bay cả những chiêu tung thân mình úp ngược
búng hai chân vào người đối thủ, hoặc nhảy lên quặp
cổ đối phương thường thấy trongViệt võ đạov.v
Trong võ cổ truyền củaViệt Nam và một số võ phái
châu Ákhác, đòn đá bay được đặt tên thường có chữ
“phi” (bay), chẳng hạn đònsong phi cướchay phi longgiáng địa v.v Những đòn đá bay tỏ ra có sức mạnh thực
tế rất lớn, do lực đánh là sự kết hợp của quán tính xôđến của cả thân mình và sức mạnh của chân vốn khỏehơn tay do sinh ra để chống đỡ toàn bộ sức nặng cơthể Tuy nhiên, những đòn đá bay hết sức đẹp mắt, cao,
và liên hoàn tấn công nhiều mục tiêu trên không chỉthể hiện nét đẹp và sự dũng mãnh của nó như một xảothuậtđiện ảnhhoặc dành cho thi đấu biểu diễn, chẳnghạn mônTaekwondovới những chiêu liên hoàn cướcpháp Trong thực tế cú đá bay không phải là mộtkỹthuậtdễ dàng tập luyện được thành công và thi triểnhữu hiệu ậm chí, trong chừng mực nhất định chúngcòn là một kỹ thuật khá nguy hiểm cho người sử dụngnếu môn sinh chưa nắm vững được nguyên lý cơ bảncủa chúng
9.2 Nguyên tắc thi triển đòn đá bay
Để thi triển đòn đá bay một cách hiệu quả nhất,mônsinhphải hội tụ được những yếu tố cần thiết: sự dẻo dai, tốc độ ra đòn và sức mạnh Sự dẻo dai có được khi
môn sinh được tập luyện thường xuyên những bài tậpvươn dãn, bật nhảy, xoạc ngang, xoạc dọc, hất chân vềmọi phía Những bài tập giúp dẻo dai hơn những đườnggân dọcxương sống, 2 bênháng,đùivàbắp chân, giúpchúng dễ thích nghi hơn và không bị tổn thương khimôn sinh tung cú đá Tốc độ cũng là một yếu tố quantrọng bởi đòn đá bay từ khi thi triển đến khi kết thúcđược tính bằng giây, một khoảng thời gian cực ngắn,trong khi cơ thể người tung đòn ở trên không lại dễmất thăng bằng và sẽ rất nguy hiểm nếu cú đá chậmkhông trúng mục tiêu, khiến đối phương dễ dàng phảncông Những bài tập gia tăng tính dẻo dai cũng đượcphối hợp với những bài luyện sức mạnh giúp cho cú đábay, một chiêu thức được sử dụng tốn nhiều công sức,
có được tính hiệu quả
êm vào đó, cú đá bay phải được tung ra một cách bất ngờ và thật chính xác Một điều vô cùng quan trọng
là cú đá bay nên được sử dụng như một cú phản đòn, hoặc một đòn kết thúc trận đấu Đừng bao giờ sử dụng
cú đá bay như một chiêu thức tấn công, cũng khôngnên sử dụng như chiêu thức mở màn những trận đấu
Trang 14phương Đòn đá thường hiệu quả nhất khi đối thủ xông
vào tấn công, chúng ta thét lên cực mạnh cướp tinh
thần của đối thủ và tung người lên ra đòn Không được
để đối thủ biết ý định chúng ta sắp tung đòn đá bay,
vì đối thủ sẽ có nhiều cách, nhiều thế né tránh, phản
công Khi bay người lên không phải co chân sau thủ kín
vùnghạ bộ, vì khi nhảy lên, vùng này rất trống trải và
là mục tiêu tấn công hữu hiệu của đối thủ
Kết thúc đòn đá bay, khi đáp người xuống môn sinh
phải đứng ngay vào mộtthế tấnvững chắc và phòng
thủ kín để sẵn sàng ra đòn tiếp theo
Một trong những yêu cầu khác để thi triển một cú đá
bay hữu hiệu là môn sinh nên luyện tập một thế đá bay
nào đó phù hợp nhất với bản thân, luyện thành thục
trước khi chuyển sang tập chiêu thức khác Không nên
tập nhiều thế đá bay mà kết quả là đánh mất sự linh
diệu của từng thế Khi thi triển cú đá bay cũng không
nên lạm dụng quá hai lần liên tiếp
9.3 Tham khảo
• Làm thế nào thi triển thành công một đòn đá bay?
in trên Sổ tay Võ thuật, số 52, 4/1998
Trang 15Đòn đánh (võ thuật)
Trong võ thuật, đòn đánh là khái niệm dùng để chỉ
những vận động của người phát lực nhằm gây ra tác
động bất lợi cho đối thủ Những tác động bất lợi đó
thể hiện bằng sự tê liệt, đau đớn dữ dội, bất tỉnh, nội
thương, ngoại thương hoặc cao nhất là cái chết của
người bị trúng đòn
Với mục tiêu đạt được hiệu quả tính như đã nói trên,
đòn đánh bao gồm không chỉ các đòn tấn công trực
diện, trực tiếp, các đòn phản công, mà thậm chí có thể
tính đến cả các đòn đỡ gạt dương cương nếu các chiêu
thức đó gây ra được chấn thương cho đối phương, như
sự hóa giải đòn của đối phương bằng một vũ khí mạnh
mẽ hơn (chẳng hạn khi bị đối phương tấn công bằng
đòn chân, ta dùng tay đỡ của mình chặt mạnh hay đấm
mạnh vào ống chân, đầu gối đối phương) Tuy nhiên,
sẽ không được gọi là đòn đánh nếu các động tác đỡ gạt
đó không gây ra chấn thương cho đối phương mà chỉ là
sự triệt tiêu lực kiểu “dẫn đòn đối phương vào khoảng
không” thường được các võ phái nhu quyền sử dụng,
khi đó đòn đỡ gạt được gọi làđòn hóa giải
10.2 Tên gọi của đòn đánh
Tùy cách thức thực hiện đòn đánh và tùy thuộc cả các
võ phái, tên gọi của các đòn đánh có thể rất khác nhau
Trong khi có những võ phái sử dụng các tên gọi thiên
về tính hình tượng và ẩn dụ thì một số võ phái khác
lại sử dụng các tên dân dã và trực tiếp Một số ví dụ
sơ lược:Hoa quyềnsử dụng tênBàn long cướcđể chỉ
đòn đá bằng cạnh bàn chân, trong khiTaekwondochỉ
đơn thuần gọi là Đá tống ngang (Yeop-chagi); hay đòn
xoay tay mang tên Vân thủ (tay mây) trongái Cực
quyền,Vịnh Xuân quyềnchỉ gọi bằng tên đơn giản là
Khuyên thủ (tay quay tròn) Bởi vậy, khi bàn về tên gọi
của các đòn đánh hầu như không thể có một đáp số
chung cho mọi chiêu thức Trong thực tế tên gọi các
đòn đánh trong tiếng Việt có thể được quy ước bằng
rất nhiều dạng vắn tắt như đấm, đá, đạp, xỉa, chặt, đâm,
móc, đập, ép, chặn, thúc, lên gối, huých (chỏ), húc (đầu)
v.v
10.3 Sức mạnh đòn đánh
Sức mạnh của đòn đánh trong võ thuật biểu hiện tínhhiệu quả của lực tác động từ người tấn công đến mụctiêu (chẳng hạn như cơ thể đối phương) Sức mạnh đóđược thực hiện bằng cách vận dụng, thu góp tất cả nănglực phát sinh ra từ sự co lại của cácbắp thịtrồi dồn tất
cả năng lực ấy vào mục tiêu, nhất là các yếu điểm trên
cơ thể đối phương trong đó có cáchuyệt đạo
10.4 Các nguyên tắc thực hiện đòn
đánh
Sức mạnh và tính hiệu quả của đòn đánh chỉ có đượcnhờ các yếu lĩnh, nguyên tắc đã đượcvõ sinhtập luyệnnhuần nhuyễn:
10.4.1 Tập trung sức lực
Trước hết, sức mạnh chỉ có được khi tập trung sức đúnglúc, đúng chỗ dựa theo nguyên tắc khi đấm hoặc đá,năng lực di chuyển từ trung tâm cơ thể tới các phầnkhác của cơ thể với vận tốc 1/1000 giây ời gian từ khibắt đầu đến khi kết thúc động tác chỉ kéo dài khoảng1/5 đến 1/18 giây nếu ta thực hiện đúng kỹ thuật và tậptrung
10.4.2 Điểm chạm
Điểm chạm mục tiêu càng nhỏ càng tốt nhằm hỗ trợ sứcxuyên thấu và tập trung lực của đòn đánh, phải đánhvới diện tích tiếp xúc nhỏ nhất bằng cách tập trung lựctối đa vào đầu vũ khí sẽ tác động đến mục tiêu Chọnloại vũ khí cơ thể phù hợp nhất cho mỗi đòn đánh,chẳng hạn các đòn xỉa ngón tay dẫn đạo trong Tiệt
yền Đạo hay chọt thẳng bằng nắm đấm với ngóngiữa nhô lên mang tên Bam-joomeok trong Taekwondotạo ra một diện tích tiếp xúc nhỏ, bao giờ cũng gia tăng