Điều đó cũng có nghĩa là với mỗi nhà trường, CNTT không đơn thuần chỉ được sử dụng trong công việc quản lý hành chính như trước đây, mà bắt đầu được vận dụng trong mọi hoạt động dạy và h
Trang 1Tham luận chuyên đề:
VÀI SUY NGHĨ VỀ VIỆC ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN
LÊ VĂN THIỆN
Trang 2I/ Dẫn nhập:
Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, nhất là kỹ thuật điện-điện tử, ngành công nghệ thông tin (CNTT)
đã có những bước tiến vượt bậc Mang trong mình những tính năng kỳ diệu, CNTT đã tạo nên một cuộc cách mạng trong cuộc sống của xã hội, đem lại những hiệu quả lớn lao trong mọi công việc Chính vì thế mà trong năm học 2008-2009, Bộ GD&ĐT đã quyết định đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong trường học Điều
đó cũng có nghĩa là với mỗi nhà trường, CNTT không đơn thuần chỉ được sử dụng trong công việc quản lý hành chính như trước đây, mà bắt đầu được vận dụng trong mọi hoạt động dạy và học nhằm góp phần đổi mới PPDH, nâng cao chất lượng giáo dục các môn học, trong đó có môn Ngữ văn Đây rõ ràng là một vấn đề vừa mới vừa khó khăn đối với các cấp quản lý và tất cả giáo viên Vì vậy,chuyên đề này được thực hiện để góp thêm một cách hiểu, một cách tiếp cận với công việc
Trang 3II/ Những thuận lợi và khó khăn:
được một thuận lợi duy nhất là kinh nghiệm thực hiện việc ứng dụng CNTT (trong đó chủ yếu vẫn là các bộ giáo án điện tử) của một số địa phương, đơn vị đã mạnh dạn đi đầu Tuy nhiên, thuận lợi ấy là không nhiều , chỉ
có ý nghĩa với những giáo viên đã có được một trình độ tin học nhất định, có các điều kiện hỗ trợ khác như máy tính và tạo được thói quen lên mạng internet để cập nhật thông tin…Ngược lại, khó khăn là rất nhiều mà trong đó,
hai điểm cơ bản nhất vẫn là trình độ tin học còn nhiều hạn chế của giáo viên và sự thiếu thốn của cơ sở vật chất trường học Sự kết hợp của hai yếu tố này đã gây nên khó khăn trong việc vận động giáo viên tham gia và
tổ chức thực hiện việc ứng dụng CNTT trong mỗi nhà trường nói riêng, trong toàn huyện nói chung
Trang 4III/ Ứng dụng công nghệ thông tin: Những lợi ích và hạn chế.
vừa xử lý và kết nối thông tin…, CNTT có rất nhiều tiện ích khi đưa vào ứng dụng Tùy theo yêu cầu của từng lĩnh vực công việc, tùy theo ý định của người sử dụng, các tiện ích này sẽ được cụ thể hóa để đem lại hiệu quả cho công việc Trong công tác dạy và học, có thể nhận thấy rõ CNTT đã mang lại những lợi ích sau:
cho giáo viên một cách đầy đủ, nhanh chóng và thuận lợi Chỉ bằng một vài thao tác nhỏ, giáo viên có thể tiếp cận với một “thư viện” vừa phong phú về đề tài, vừa rộng lớn
về dung lượng thông tin Không chỉ thế, sau quá trình chọn lựa, giáo viên có thể biến nó trở thành một thư viện của riêng mình để có thể sử dụng nhiều lần ở mọi nơi, mọi lúc Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các môn khoa học xã
Trang 52 Đây là một công nghệ có vai trò như một đồ dùng dạy học đa chức năng, giúp giáo viên thực hiện dễ dàng
và linh hoạt các phương pháp dạy học Với chức năng lưu giữ thông tin và khả năng kết nối phong phú, nhanh chóng, chỉ cần một máy tính, giáo viên có thể chuẩn bị đầy đủ các bảng biểu, tranh ảnh, các kênh âm thanh… phục vụ cho các hoạt động dạy học mà không cần đến các đồ dùng dạy học lỉnh kỉnh như bảng phụ, máy cassette…Việc ghi bảng của giáo viên có thể được máy tính thực hiện toàn bộ Thời gian thao tác của giáo viên cũng được tiết kiệm đáng kể và giáo viên có thể chủ động tính toán để tăng thêm thời lượng cho các phần trọng tâm trong bài
Trang 6
3 Khả năng lôi cuốn học sinh, kích thích hứng thú và tính tích cực chủ động trong học tập của các em Nhờ các tiện ích về hiệu ứng hình ảnh và âm thanh như màu sắc phong phú, cách chạy chữ đa dạng, cách di chuyển, kết nối thông tin nhanh chóng, CNTT giúp giáo viên có thể thực hiện được nhiều dạng bài tập, nhiều trò chơi trong học tập…Điều này sẽ làm cho tiết học thêm sinh động, thú vị, kích thích học sinh tham gía vào các hoạt động do giáo viên tổ chức Các file phim tư liệu và âm thanh được sử dụng dễ dàng góp phần làm cho tiết học thêm nhiều cảm xúc, nhất là với giờ học các tác phẩm văn học
Trang 7Tuy nhiên, việc ứng dụng CNTT vẫn có một hạn chế mà giáo viên cần lưu tâm Về mặt khách quan, CNTT có sự phụ thuộc mất còn vào yếu tố điện năng Chỉ cần nguồn điện bị mất hoặc không đủ công suất, việc chuẩn bị của giáo viên hoặc sẽ trở nên vô nghĩa, hoặc sẽ có thể gặp phải những sự
cố trong tiến trình thực hiện Nếu sự việc này xảy ra, giáo viên sẽ rất bị động nếu không có phương án phụ, học sinh
sẽ mất hứng thú học tập và giờ dạy sẽ không thể đạt được mục tiêu như đã đặt ra ban đầu Mặt khác , khi ứng dụng CNTT, trong giờ dạy, ngoài học sinh, giáo viên còn phải làm việc với máy móc Điều đó dễ làm cho mạch cảm xúc dạy học dễ bị chia cắt, nhất là trong giai đoạn đầu chưa quen với các thao tác hoặc khi có sự cố máy móc xảy ra bất ngờ cần được xử lý Vì vậy, trong thực tế vận dụng, giáo viên cần tập trung, tinh gọn trong thao tác và có phương án dạy dự phòng phù hợp khi tình hình mất điện xảy ra Nhà trường cũng cần có sự lưu tâm trong việc bố trí phòng học, nâng cấp mạng điện phục vụ việc dạy và học nhằm tránh trường hợp điện yếu làm ảnh hưởng đến tiết dạy của giáo viên
Trang 8
IV/ Một vài định hướng trong việc ứng
dụng CNTT trong dạy học ở nhà trường:
Trên cơ sở nắm được những mặt mạnh và hạn chế của CNTT đối với việc dạy học, có thể đưa ra một vài định hướng trong việc ứng dụng CNTT khi dạy học ở nhà trường như sau:
1 Ứng dụng CNTT trong dạy học bộ môn là cần thiết nhưng không phải vì thế mà tuyệt đối hóa vấn đề, dẫn đến cách hiểu máy móc rằng dạy học bằng ứng dụng CNTT là phương án tối ưu, từ đó phủ nhận cách dạy học truyền thống với phấn trắng bảng đen
Trang 9
2 Cần xây dựng một kế hoạch cụ thể và khoa học cho việc triển khai ứng dụng CNTT trong dạy học Đó phải là một quá trình đi từ việc chuẩn bị nhân lực, vật lực, tiếp cận học hỏi đên vận dụng; từ thực hiện thí điểm
ở một vài địa chỉ có tiềm năng đến triển khai đại trà Trong quá trình này, bước khởi đầu phải là việc phổ cập tin học cho giáo viên Từ những hiểu biết đó, qua thực tế
dự giờ hoặc tìm hiểu trên mạng internet, giáo viên sẽ bắt đầu làm quen với công việc, từ chỗ biết, đến hiểu và sau
đó là vận dụng Để biến quá trình này thành hiện thực, ngoài ý thức tự học của mỗi giáo viên, cần có vai trò của
tổ, nhóm chuyên môn trong trường học với những công việc cụ thể như tập soạn giáo án điện tử, xây dựng tiết dạy mang tính chất chuyên đề cấp trường để thực tập, rút kinh nghiệm Hiệu trưởng nhà trường, ngoài công tác chỉ đạo nói chung, cần có kế hoạch mua sắm các thiết bị dạy học có liên quan, lập nhóm hỗ trợ về tin học để mau chóng giúp cho giáo viên trong trường có được những
kỹ năng thiết yếu về vấn đề này
Trang 103 Khi thực hiện ứng dụng CNTT, giáo viên phải có thói quen xây dựng giáo án ở hai dạng: văn bản và trình chiếu Ở giáo án văn bản, ngoài việc tuân thủ các yêu cầu thường có, giáo viên cần cụ thể hóa việc vận dụng CNTT trong giáo án bằng những yếu tố cụ thể như: thời điểm, nội dung, thời lượng…Việc làm này giúp giáo viên không bị lúng túng hoặc nhầm lẫn trong quá trình thực hiện các thao tác với máy trong khi lên lớp, đồng thời có thể nhanh chóng chuyển sang phương án dạy học theo kiểu truyền thống khi điều kiện khách quan không cho phép hoặc khi có sự cố đột xuất xảy ra Với giáo án trình chiếu, cần chú ý các hiệu ứng kỹ thuật phù hợp với bài dạy, tránh sự phô diễn mang tính khoa trương, hình thức làm giờ dạy đi lệch mục tiêu và học sinh dễ bị phân tán
tư tưởng trong quá trình học tập
Trang 114 Cần nắm vững yêu cầu mục tiêu của bài học để khi xây dựng tiết dạy, giáo viên có sự chọn lọc vừa đủ
và biết bố trí phù hợp các nội dung trình chiếu sao cho phù hợp Nhiều giáo viên do quá tham lam kiến thức hoặc muốn nhấn mạnh cái mới của việc ứng dụng CNTT trong dạy học đã không có sự tinh lọc về tư liệu, không xác định được những điểm nhấn cần làm rõ, khắc sâu… nên đã vận dụng tràn lan, nặng về biểu diễn Kết quả là học sinh không chỉ bị quá tải về kiến thức, giờ học bị kéo dài và cắt vụn bởi các thao tác trình chiếu, mà ngay cả bản thân giáo viên đã vừa tốn công sức chuẩn bị lại không có được sự liền mạch trong xúc cảm dạy học Việc ghi bảng nếu do máy tính thực hiện phải đảm bảo tính hệ thống và có sự quy ước thống nhất trong cách ghi đối với học sinh với khoảng thời gian phù hợp Trong trường hợp này, giáo viên vẫn có thể kết hợp giảng giải khắc sâu, mở rộng bằng phấn trắng bảng đen nếu cần
Trang 125 Giáo viên cần có sự sáng tạo và linh hoạt trong việc vận dụng các tiện ích của CNTT vào trong các bài dạy khác nhau Dù rằng trong CNTT, các tiện ích này là rất phong phú, nhưng do thiếu sự đầu tư tìm tòi, giáo viên thường chỉ quen với một hai cách vận dụng nào đó Điều này sẽ làm cho các bài dạy trình chiếu có cấu trúc, cách tổ chức ứng dụng na ná nhau và nếu thực hiện lâu ngày sẽ gây nên sự nhàm chán Cách chèn thông tin, cách xây dựng các bài tập, các trò chơi…cần được thường xuyên thay đổi sao cho phù hợp để luôn có sự lôi cuốn đối với học sinh
Trang 136 Việc ứng dụng CNTT vào trong dạy học ở dạng toàn diện và hoàn thiện nhất là giảng dạy bằng giáo án điện tử Tuy nhiên, tùy theo đặc trưng phân môn, tùy theo thực tế bài dạy, việc ứng dụng CNTT của giáo viên
có thể là toàn bộ, nhưng cũng có thể là một phần trong tổng thể tiết dạy Lúc này, giáo viên có thể kết hợp giữa việc dạy học thông thường bằng phấn trắng bảng đen với việc trình chiếu bằng CNTT ở một số nội dung cần thiết Điều này vừa có sự phù hợp với thực tế vì không phải bài nào trong chương trình cũng có thể dạy bằng giáo án điện tử mà thành công, vừa có tác dụng giảm tải cho giáo viên trong việc chuẩn bị bài dạy, vừa tạo ra sự cân bằng tâm lý của người dạy lẫn người học khi được học với nhiều loại hình dạy học trên lớp khác nhau
Trang 14V/ Kết luận:
trên đã nói, là một vấn đề còn nhiều mới mẻ và có không ít khó khăn đối với giáo viên ở một huyện vùng núi Tuy nhiên, nếu có sự nỗ lực trong tự học của từng giáo viên, có sự đầu
tư về cơ sở vật chất trang thiết bị dạy học của các nhà trường, và đặc biệt là các cấp quản lý có kế hoạch tổ chức thực hiện một cách khoa học, cụ thể và duy trì thường xuyên, việc ứng dụng CNTT để phục vụ công tác giảng dạy không phải là không làm được Điều quan trọng là không máy móc, không đốt cháy giai đoạn khi triển khai thực hiện;
và nhất là phải có sự khen thưởng, động viên khích lệ xứng đáng cho những tập thể, cá nhân làm tốt chủ trương này