BỆNH TIÊU CHẢY CẤP Ở TRẺ EM CHƯƠNG TRÌNH PHÒNG CHỐNG

Trình bày được chỉ định kháng sinh và các biện pháp phòng bệnh tiêu chảy 6.. • Tiêu chảy cấp là một hội chứng lâm sàng donhiều nguyên nhân và có liên quan đến nhiềuyếu tố ảnh hưởng khác

BỆNH TIÊU CHẢY CẤP Ở TRẺ EM CHƯƠNG TRÌNH PHÒNG CHỐNG

Ths BS Nguyễn Thị Thu Cúc

Bộ Môn Nhi - Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ

Mục tiêu

1 Trình bày được định nghĩa và phân loại tiêu chảy

2 Mô tả dịch tễ học và yếu tố nguy cơ của bệnh tiêu

chảy

3 Trình bày sinh lý của bù nước bằng đường uống và

thành phần của ORS có độ thẩm thấu thấp

4 Mô tả được các dấu hiệu mất nước và nội dung của

3 phác đồ điều trị

5 Trình bày được chỉ định kháng sinh và các biện pháp

phòng bệnh tiêu chảy

6 Nêu được 2 mục tiêu của chương trình, 3 đối tượng

mà chương trình tập trung giải quyết

• Tiêu chảy cấp là một hội chứng lâm sàng donhiều nguyên nhân và có liên quan đến nhiềuyếu tố ảnh hưởng khác nhau

• Tiêu chảy là bệnh thường gặp nhất ở trẻ em,đứng thứ hai sau VPQP

• Tiêu chảy là nguyên nhân hàng đầu gây bệnhtật và tử vong cho trẻ em trên toàn thế giới và

là nguyên nhân số 1 gây tử vong cho trẻ em

ở một số nước đang phát triển

TỔNG QUAN

Gánh nặng bệnh tật

 Trên toàn thế giới: 1,5 tỷ lượt trẻ bị TCC/năm

 Ở các nước đang phát triển

– 1,3 tỷ lượt trẻ em bị tiêu chảy

– 4 triệu trẻ dưới 5 tuổi chết vì tiêu chảy

– 80% tử vong do tiêu chảy xảy ra ở trẻ dưới 2 tuổi

 Việt Nam: trẻ < 5 tuổi mắc 2,2 đợt

tiêu chảy/năm

Việt Nam: Tình hình trẻ bị tiêu chảy cấp vào nằm điều trị tại BV Nhi TƯ

Tình hình trẻ bị tiêu chảy cấp vào nằm

điều trị tại BV Nhi đồng C ần Thơ

Tại sao tiêu chảy ở trẻ em

lại nguy hiểm ?

Mất nước

Suy dinh dưỡng

Tử vong

Tại sao trẻ em dễ bị tiêu chảy

 Hệ thống tiêu hóa chưa trưởng

thành

 Nhu cầu dinh dưỡng cao

 Hệ thống miễn dịch chưa trưởng

PHÂN LOẠI BỆNH TIÊU CHẢY

MỐI NGUY HIỂM NHẤT

Mất nước, mất kali

Hủy hoại tổ chức, nhiễm độc

Suy dinh dưỡng

35 10

15 10

Chết Đợt tiêu chảy

TỈ LỆ CÁC ĐỢT TIÊU CHẢY VÀ CHẾT CỦA BA LOẠI TIÊU CHẢY KHÁC NHAU

 Tiêu chảy cấp là tiêu chảy khởi đầu cấp

tính kéo dài không quá 14 ngày, phân

NGUYÊN NHÂN TIÊU CHẢY CẤP

Nhiễm khuẩn Không nhiễm khuẩn

Source:http://pedsinreview.aappublications.org, http://www.cdc.gov

 ENTERO PATHOGENIC ESCHERICHIA COLI (E.coli gây bệnh đường ruột)

(E.coli xâm nhập)

COLI (E.coli bám dính)

ESCHERICHIA COLI (E.coli gây xuất

huyết đường ruộy)

COLI (E.coli sinh độc tố)

Ký sinh trùng

 Cryptosporidium parvum

 Entamoeba histolytic

 Giardia lamblia

Tiêu chảy do chế độ ăn

 Chế độ ăn không thích hợp:

 Ăn quá nhiều

 Ăn các thức ăn khó tiêu hóa

 Đột ngột thay đổi chế độ ăn, thay đổi chế độ ăn cho trẻ trong độ tuổi ăn dặm (ăn quá nhiều, quá sớm …)

 Thức ăn gây dị ứng: Protein sữa bò, trứng, thịt, cá …

 Cho trẻ bú chai

 Để thức ăn đã nấu chín lâu ở nhiệt độ phòng

 Nước uống bị nhiễm bẩn

 Không rửa tay sau khi đi vệ sinh, dọn phân, giặt rửa cho trẻ hoặc trước khi chuẩn bị thức ăn

 Không xử lý phân hợp lý

Tập quán làm tăng nguy cơ tiêu chảy

Yếu tố vật chủ ảnh hưởng đến tần

số mắc, mức độ nặng của tiêu chảy

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA TIÊU

CHẢY KÉO DÀI

0 -5 tháng 6-11 tháng 1 tuổi 2 tuổi 3 tuổi 4 tuổi

TẦN SỐ MỚI MẮC TIÊU CHẢY

THEO NHÓM TUỔI

• Ôn đới:

- Vi khuẩn : mùa nóng

• Nhiệt đới:

- Vi khuẩn : Mùa mưa nóng

- Virus : mùa khô, lạnh

Trẻ bị tiêu chảy và suy dinh dưỡng

Trẻ bị SDD có nguy cơ tử vong do tiêu chảy cao gấp

4 lần trẻ bình thường

CƠ CHẾ BỆNH SINH

Hình thái học của niêm mạc ruột

Villus : nhung mao, Crypt: hẽm tuyến

Hình thái học của niêm mạc ruột

Nhung mao:

Nhung mao: được

bao phủ bởi phần lớn (90%) là các tế

bào biểu mô hình trụ cao có chức năng hấp thu Các tế bào này có các diềm bàn chải

Hấp thu nước, điện giải ở ruột non

• Na từ lòng ruột vào tế bào bởi:

– Trao đổi với ion Hydro

– Gắn với Chlorid

– Gắn với Glucose, peptid

• Na từ tế bào vào máu theo cơ chế bơm Nadưới tác dụng của Na+K+ATPase

=> Na ở gian bào => tăng p thẩm thấu =>

Chênh lệch áp lực thẩm thấu giữa máu và

lòng ruột => nước từ lòng ruột vào khoảng gian bào và máu

Hấp thu kép Na+ ở ruột non

Bài tiết ở ruột non

• Ngược lại với quá trình hấp thu

• Xảy ra ở hẽm tuyến

• Na+ + Cl- vào màng bên tế bào hấp thu

• Na+ được bơm ra khỏi tế bào nhờ

 Na+ K+ + ATPase

kéo nước từ gian bào vào lòng ruột

Hàng rào bảo vệ của tế bào ruột

1 Hàng rào sinh lý: mucus 2 Vi khuẩn chí (flora) 3 Miễn dịch : Secretory IgA

Vi khuẩn chí bình thường ở ruột

Bú mẹ: các vi khuẩn gram (+): Bifidobacteria and Lactobacilli

Ăn nhân tạo: các vi khuẩn gram (-) Enterobacteriaceae

Chức năng của vi khuẩn chí

 Tiêu hóa

 Sản xuất vitamin

 Kích thích đáp ứng miễn dịch của cơ thể

 Sản xuất các chất ức chế vi khuẩn

=>Ức chế khả năng bám dính của vi

khuẩn

Tiêu chảy do chế độ ăn

Chế độ ăn không thích hợp  Khó tiêu

Vi khuẩn sống ở đoạn dưới của

ruột có cơ hội phát triển  Nhiễm trùng nội sinh

Tăng nhu động ruột  Tiêu chảy

Tăng lượng nước vào lòng ruột

Cơ chế tiêu chảy phân nước :

 Tiêu chảy xuất tiết : khi bài tiết dịch (muối và

nước) vào lồng ruột không bình thường sẽ gây tiêu chảy xuất tiết.

 Các nguyên nhân gây TC xuất tiết:

Biểu hiện lâm sàng

Triệu chứng tiêu hóa

– Xuất hiện trước hoặc cùng với tiêu chảy.

– Gặp trong: Rotavirus, tụ cầu

– Thời gian: 1-3 ngày

 Biếng ăn: Xuất hiện trước hoặc khi trẻ đã bị tiêu chảy vài ngày