SKKN sử dụng thiết bị môn Vật lí hay, đầy đủ

Chính vì lẽ đó trong các môn học nói chung và môn vật lí nói riệng, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh đã được các giáo viên áp dụng

MỤC LỤC

Phần hai: Nội dung kinh nghiệm.

Chương II Nội dung

2.3 Phạm vi, đối tượng áp dụng của kinh nghiệm 16

2.4 Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng kinh nghiệm 16-17

PHẦN MỘT: THÔNG TIN TÁC GIẢ VIẾT KINH NGHIỆM

- Họ và tên tác giả viết kinh nghiệm: Nguyễn Chí Tươi

- Ngày, tháng, năm sinh: 25/01/1978

- Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên - trường THCS Yên Phú – huyện Văn Yên – tỉnh Yên Bái

- Trình độ chuyên môn: Đại học

- Đề nghị xét công nhận kinh nghiệm: Cấp cơ sở

- Lĩnh vực áp dụng: Giáo dục đào tạo

- Tên kinh nghiệm: Kinh nghiệm sử dụng thiết bị trong dạy học môn Vật lí

PHẦN HAI: NỘI DUNG KINH NGHIỆM

Chương I Những vấn đề chung

1 Khái quát đặc điểm tình hình cơ quan, đơn vị

Trường THCS Yên Phú nằm trên địa bàn thôn 4 – xã Yên Phú – huyện Văn Yên – tỉnh Yên Bái

Trường được thành lập từ năm 2004, đến nay( năm 2016) nhà trường đã có

bề dày truyền thống dạy và học Năm học 2016 - 2017, trường trung học cơ sở Yên Phú có 8 lớp với tổng số 292 học sinh và 16 cán bộ giáo viên, nhân viên

Các đồng chí cán bộ giáo viên, nhân viên trong trường luôn đoàn kết, giúp

đỡ lẫn nhau và không ngừng phấn đấu trong chuyên môn nghiệp vụ, góp phần đưa thành tích của Nhà trường ngày càng đi lên

1.1 Thuận lợi:

- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo ngành và địa phương, đây là yếu

tố cơ bản giúp nhà trường thực hiện yêu cầu về phổ cập giáo dục THCS nhằm nâng cao trình độ dân trí ở địa phương và công tác xã hội hóa giáo dục

- Chính quyền địa phương, cha mẹ học sinh nhận thức được tầm quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ và đồng thuận, quan tâm đến công tác giáo dục

- Công tác xã hội hóa giáo dục ngày càng tạo thêm nhiều nguồn lực mới giúp nhà trường củng cố cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng giáo dục

- Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nhà trường có tinh thần trách nhiệm với công việc

- Cơ sở vật chất nhà trường cơ bản đáp ứng nhu cầu dạy và học Đã nối mạng Internet phục vụ công tác quản lí, giảng dạy và các công việc khác

1.2 Khó khăn:

- Nhận thức của một bộ phận nhỏ cha mẹ học sinh về việc học tập của học sinh còn hạn chế; đa phần các bậc phụ huynh học sinh là nông dân, khoán trắng việc học của con cho nhà trường, ít quan tâm

- Cơ sở vật chất nhà trường đã được bổ xung nhiều trong những năm gần đây, tuy nhiên còn thiếu phòng chức năng, phòng truyền thống, phòng thư viện

- Mặt bằng dân trí trong địa bàn trường quản lý còn thấp, 1 số học sinh còn lười học, từ đó cũng ảnh hưởng phần nào đến việc học của học sinh và chất lượng giảng dạy của nhà trường

2 Lý do chọn kinh nghiệm

Như chúng ta đã biết, mục tiêu của giáo dục trong đó hoạt động cơ bản là dạy học là hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh Dạy học không chỉ đơn thuần cung cấp cho học sinh những tri thức và kinh nghiệm mà loài người đã tích luỹ được mà phải góp phần tích cực vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh theo mục tiêu đào tạo Học sinh cùng được tham gia tích cực chủ động vào các hoạt động học tập thì các phẩm chất và năng lực cá nhân cá nhân sớm được hình thành và phát triển hoàn thiện Năng động sáng tạo là những phẩm chất cần thiết trong cuộc sống hiện đại nó phải được hình thành ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường

Chính vì lẽ đó trong các môn học nói chung và môn vật lí nói riệng, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh đã được các giáo viên áp dụng từ nhiều năm nay, trong đó phương pháp tự nghiên cứu giúp học sinh tự học, tự sáng tạo được đánh giá là phương pháp có giá trị trí đức dục lớn nhất

Bản thân tôi là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Vật lí tôi thấy môn Vật lí là môn học rất khó với học sinh, để các em học sinh có thể hiểu bài một cách đơn giản hơn, dễ hiểu hơn do đó tôi lựa chọn phương pháp dạy tốt nhất cho học sinh rèn luyện kĩ năng cần thiết theo mục tiêu môn học đã quy định Với lí do nêu trên tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “ Sử dụng thiết bị dạy học trong môn Vật lí ” Nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức và rèn luyện kỉ năng thực hành để chuẩn

bị tốt cho các lớp học sau

3 Mục đích của kinh nghiệm

Góp phần hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh, góp phần giáo dục hướng nghiệp, tạo tiền đề cho việc lựa chọn tương lai Giúp học sinh có một kiến thức và kĩ năng cơ bản vận dụng vào đời sống hàng ngày làm quen và thực hành với nhiều hoạt động nhất là thuộc lĩnh vực điện dân dụng, phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt của gia đình

4 Phương pháp nghiên cứu viết kinh nghiệm

- Điều tra thực trạng, thực tế giảng dạy- Nghiên cứu tài liệu

- Ứng dụng thực nghiệm để hoàn tất sáng kiến kinh nghiệm: “ Sử dụng thiết

bị dạy học trong môn Vật lí ”

5 Các cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý liên quan đến kinh nghiệm

a Cơ sở khoa học

- Trong luật giáo dục đã ghi rõ giáo dục phổ thông là phải phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh phù hợp với từng lớp học, môn học, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú trong khi học

- Phương pháp tích cực là phương pháp giáo dục - Dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học thông qua quan sát đồ dùng dạy học trực quan như : tranh ảnh, mô hình; vật mẫu, bảng phụ

Đối tượng nghiên cứu của môn Vật lí, rất đa dạng và nhiều thuộc lĩnh vực khác nhau Trong khi đó điều kiện dạy học bộ môn này còn hạn chế về thời gian, không gian cơ sở vật chất của trường còn thiếu để dạy tốt đòi hỏi người giáo viên cần khai thác đồ dùng dạy học ở thiết bị trường, sưu tầm tự làm tranh, ảnh , mẫu vật mô hình xung quanh để đưa vào bài dạy

b Cơ sở pháp lí:

Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định rõ trong nghị quyết trung ương 4 khóa VII (1-9 ) Nghị quyết trung ương khóa VIII (12- 1996), được thể chế hóa trong luật giáo dục (2005), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của

bộ giáo dục và đào tạo , đặt biệt là chỉ thị số 14 / 1999 (4/ 1999) Luật giáo dục, điều 28.2 đã ghi

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Chương II Nội dung

1 Thực trạng của kinh nghiệm

Hiện nay, song song với việc đổi mới phương pháp dạy học, bộ giáo dục và đào tạo đã đưa về các trường những thiết bị phục vụ cho việc giảng dạy, nhưng thực tế còn có nhiều giáo viên ngại sử dụng, ngại triển khai cho học sinh làm thí nghiệm theo nhóm Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do thiết bị thí nghiệm chất lượng kém, có những thiết bị mới chỉ sử dụng một vài lần

đã hỏng Ví dụ như bộ mô đun lắp ráp mạch điện ở vật lí 7; máy phát điện xoay chiều ở vật lí 9; Bộ thí nghiệm về cân bằng lực - quán tính ( máy A tút ) ở lớp

8 Một số trang thiết bị còn thiếu chính xác như nhiệt kế, lực kế, đồng hồ vạn năng…dẫn đến kết quả thí nghiệm giữa lí thuyết với thực tế khác xa nhau, thiếu tính thuyết phục đối với học sinh.Trang thiết bị phục vụ cho thí nghiệm còn thiếu thốn Còn có sự không đồng bộ giữa việc hướng dẫn thí nghiệm ở sách giáo khoa với đồ dùng thí nghiệm thực tế ( ví dụ thí nghiệm bài lực điện từ lý 9) Cơ sở vật chất của các trường chưa đủ đáp ứng nhu cầu dạy học như hiện nay, Hầu hết các trường ở ngoại thành chưa có phòng học bộ môn, do đó tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm theo nhóm gặp nhiều khó khăn Bài dạy thì dài ( nhất là phần điện học vật lý 9 ) do đó làm thí nghiệm theo nhóm khó đảm bảo thời gian trong một tiết học Mặt khác học sinh còn chưa quen với việc sử dụng các thiết bị ( nhất là học sinh có lực học trung bình, yêú) các em thường nghịch đồ dùng thiết bị và biến nó thành đồ chơi của riêng mình Hiện nay trường chưa có phòng học bộ môn để tổ chức các giờ học vật lí, nên việc di chuyển thiết bị thí nghiệm từ phòng học của lớp này sang phòng học của lớp khác sẽ làm cho giáo viên và học sinh vừa vất vả lại mất nhiều thời gian, công sức vào việc lắp ráp thí nghiệm, giữ gìn, bảo quản dụng

cụ thí nghiệm …

2 Nội dung của kinh nghiệm

2.1 Giải quyết vấn đề

2.1.1 Nguyên nhân thực trạng

Việc trang bị các thiết bị dành cho thực hành còn thiếu nhiều, chưa có phòng

bộ môn đúng quy chuẩn dẫn đến chất lượng dạy học chưa cao, làm cho tiết học chưa thực sự sinh động, và chưa đạt hiệu quả cao

2.1.2 Các giải pháp chủ yếu

Qua những năm giảng dạy trước tình hình thực tế trên tôi rất băn khoăn suy nghĩ mày mò tìm ra nguyên nhân và cách khắc phục tôi phát hiện ở những bài học

có nhiều tranh ảnh, có sự hổ trợ của các thiết bị dạy học các em hứng thú học hơn

Tuy nhiên số lượng tranh ảnh phục vụ cho việc dạy - học chưa nhiều, muốn cho tiết học sinh động đòi hỏi người giáo viên phải biết phối hợp khai thác các tranh ảnh trong SGK trảnh ảnh sưu tầm từ thực tế cuộc sống có chọn lọc và khai thác triệt để các thông tin, phương tiện

Để tổ chức triển khai sử dụng đồ dùng tốt trong bài giảng chúng ta cùng tìm hiểu đồ dùng dạy học là gì? Vì sao phải đưa dồ dùng vào bài dạy và kết quả như thế nào?

a) Đồ dùng dạy học là gì ?

Đồ dùng dạy học bao gồm các thiết bị dạy học mà nhờ đó giáo viên minh hoạ truyền thụ kiến thức cho học sinh, là một trong những điều kiện quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy - học, là nội dung nguồn thông tin giúp giáo viên tổ chức điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh Đồ dùng dạy học bao gồm :

- Tài liệu học tập : các tài liệu học tập tài liệu chuẩn kiến thức, kĩ năng, sách giáo khoa, sách giáo viên, vở bài tập

- Các phương tiện thí nghiệm : dụng cụ, hoá chất

- Các phương tiện và tài liệu trực quan: mô hình, tranh ảnh, bản đồ, mẩu vật, phim, đèn chiếu, bảng phụ ,băng đĩa ghi âm, băng đĩa ghi hình, đĩa mềm vi tính

- Các phương tiện kỹ thuật dạy học:

- Phương tiện nghe nhìn: máy chiếu phim, máy chiếu đa năng, máy đèn chiếu, máy vi tính

- Các phương tiện trực quan khác : bảng phụ cho giáo viên và học sinh

Trong đó thiết bị dạy học còn thiếu nhiều

b) Vì sao cần thiết sử dụng các đồ dùng dạy học trong dạy - học môn Vật lí

Môn Vật lí là một môn học ứng dụng, gắn liền với kĩ thuật, vì vậy cần có các đồ dùng dạy học để HS nghiên cứu lí thuyết, làm thí nghiệm và thực hành

Trong phương pháp dạy học theo chương trình mới thì đồ dùng dạy học có vai trò quan trọng như tôi phân tích ở trên Nhưng vấn đề tôi muốn trao đổi là sử dụng các thiết bị dạy học như thế nào cho có hiệu quả trong dạy và học đồng thời phù hợp với điều kiện thực tế Nếu chúng ta biết sử dụng các loại đồ dùng dạy học một cách hợp lí sẽ tạo được ấn tượng đẹp, giúp các em cảm thụ nội dung bài học tốt hơn

c) Sử dụng thiết bị như thế nào cho có hiệu quả?

1 Giáo viên cần nắm được mục đích việc sử dụng thiết bị dạy học là gì?

Sử dụng thiết bị dạy học cho thí nghiệm vật lý có hiệu quả chính là việc làm sống lại trước mắt học sinh các hiện tượng vật lý cần nghiên cứu một cách sinh động Từ đó học sinh có hứng thú say mê nghiên cứu khoa học, thích khám phá tìm tòi để dẫn đến hình thành khái niệm và giúp học sinh lĩnh hội kiến thức mới sâu sắc hơn, bền vững hơn

2 Yêu cầu về sự chuẩn bị của giáo viên.

- Xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ cần đạt trong bài, từ đó giáo viên xây

dựng mục tiêu cụ thể cần đạt trong tiết dạy là gì?

- Đọc nội dung bài dạy trong chương trình sách giáo khoa, xác định kiến thức, kĩ năng cần đạt của từng phần để nắm được mục tiêu của thí nghiệm phần đó là gì, giáo viên biểu diễn thí nghiệm hay học sinh tự tiến hành thí nghiệm, từ đó kết hợp với đồng chí phụ trách thiết bị chuẩn bị đầy đủ thiết bị phù hợp cho tiết học

- Giáo viên phải làm trước các thí nghiệm đó (đây là bước bắt buộc) để xem mức

độ thành công của từng thí nghiệm từ đó điều chỉnh kịp thời (nếu cần) đảm bảo thí nghiệm phải chắc chắn thành công, có như vậy mới đem lại cho học sinh niềm tin vào khoa học

3 Giáo viên cần nắm thiết bị dạy học Vật lý THCS chủ yếu dùng

cho hai loại bài đó là: Thiết bị dùng cho bài dạy các thí nghiệm biểu diễn của giáo viên và thí nghiệm thực hành của học sinh hoặc cả hai.

a) Đối với thí nghiệm biểu diễn:

Trước hết giáo viên phải nắm bắt được cấu trúc của thí nghiệm biểu diễn gồm:

- TN đặt vấn đề

- TN chứng minh

- TN kiểm chứng (củng cố)

Nên trước khi vào bài dạy: Giáo viên cần dùng các thiết bị thí nghiệm đã chuẩn bị

và dựa vào mục tiêu của bài dạy mà đưa ra thí nghiệm đặt vấn đề để gây hứng thú học tập cho học sinh cả lớp Sau đây là một ví dụ:

Với bài "Sự khúc xạ ánh sáng" ở lớp 9 giáo viên có thể làm thí nghiệm đặt vấn đề như sau: Một chiếc ðũa đặt trong bình không có nước:

- Đặt mắt nhìn dọc theo chiếc đũa từ đầu trên xem có nhìn thấy đầu dưới của đũa không ?

(Học sinh: Phát hiện được, ta không nhìn thấy đầu dưới của chiếc đũa)

- Giữ nguyên vị trí đặt mắt, đổ nước vào bình, liệu có nhìn thấy đầu dưới của đũa hay không?

(Học sinh: Phát hiện được, bây giờ ta nhìn thấy đầu dưới của chiếc đũa)

Giáo viên: Vậy để giải thích được hiện tượng trên ta cùng nghiên cứu bài học hôm nay

Nhìn chung với tất cả các thí nghiệm: Đặt vấn đề, thí nghiệm kiểm chứng, thí nghiệm chứng minh để tiến hành thí nghiệm đạt được hiệu quả cao giáo viên phải tiến hành theo những bước sau

Bước 1: Giáo viên chia nhóm, giao nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm.

Chú ý: Mỗi nhóm nên có đủ cả ba đối tượng học sinh và số thành viên trong các

nhóm không được quá nhiều nhằm tạo điều kiện cho các em có thời gian tranh luận với nhau về kết quả thí nghiệm

Bước 2: Xác định mục tiêu của thí nghiệm

- Với các thí nghiệm đơn giản giáo viên có thể cho học sinh đọc sách giáo khoa sau

đó các em thảo luận và nêu ra mục tiêu của thí nghiệm đó song giáo viên nhấn mạnh lại

- Nếu các thí nghiệm khó và phức tạp thì giáo viên nên chia thành nhiều bước nhỏ

và nêu mục tiêu của từng bước trong thí nghiệm

Lưu ý: Giáo viên cần phải xác định đúng và đủ mục tiêu của thí nghiệm vì nó có

liên quan trực tiếp đến nội dung của bài học

Bước 3: Giới thiệu dụng cụ và cách tiến hành thí nghiệm:

+ Phần giới thiệu dụng cụ thí nghiệm:

Yêu cầu giáo viên cần giới thiệu đầy đủ thông tin về các dụng cụ có trong thí nghiệm Cụ thể là: Tên gọi, đặc điểm mềm, dẻo, đàn hồi, chịu nhiệt, chịu lực

nhằm giúp các em hiểu được tác dụng của mỗi đồ dùng và sử dụng các thiết bị trên được hiệu quả và an toàn

Ví dụ như: Với các cốc đốt thì trước hết phải hướng dẫn các em là trứớc khi đốt cần phải hơ lửa xung quanh để tránh vỡ, hoặc nhẹ tay với các đồ dùng bằng sứ, thủy tinh hoặc cần thực hiện các biện pháp an toàn khi học phần điện học và điện từ học

ở lớp 9

+ Đối với phần cách tiến hành thí nghiệm: Giáo viên phải nêu rõ từng bước của thí nghiệm để học sinh tiện quan sát và thực hành, nhưng đôi khi với một số thí nghiệm đơn giản thì có thể cho học sinh đọc cách tiến hành thí nghiệm trong sách giáo khoa sau đó thảo luận nêu lên cách tiến hành thí nghiệm Cuối cùng giáo viên nhấn mạnh cách tiến hành thí nghiệm trước khi cho học sinh thực hành

Bước 4: Cách bố trí thí nghiệm:

- Nếu các thiết bị của phũng thí nghiệm của trường mà phù hợp với thiết bị nêu ra trong sách giáo khoa thì giáo viên có thể tiến hành theo phương án của sách giáo khoa

- Nếu các thiết bị trong phòng thí nghiệm không có hoặc còn thiếu so với các đồ dùng bố trí ở sách giáo khoa thì giáo viên tìm cách thay thế các đồ dùng khác như chúng ta có thể lợi dụng các thiết bị của môn công nghệ (ở phần điện) để phục vụ môn Vật lý Ví dụ: Máy biến thế xoay chiều, các loại bóng đèn có như thế mới thực hiện tốt mục tiêu bài học

Bước 5: Tiến hành thí nghiệm.

- Trước khi bắt tay vào làm thí nghiệm giáo viên yêu cầu các nhóm ghi lại các hiện tượng, số liệu, kết quả mà các em quan sát được qua thí nghiệm đó nhằm giúp cho quá trình thảo luận nhóm và từ đó xử lí kết quả thí nghiệm được tốt hơn

- Giáo viên thao tác khi tiến hành thí nghiệm phải thật rõ ràng, không lúng túng để hoc sinh tiện theo dõi

- Để đạt được hiệu quả cao, trong khi tiến hành thí nghiệm giáo viên có thể đặt các câu hỏi khắc sâu về các tình huống trong thí nghiệm nhằm tạo cho học sinh những tình huống có vấn đề để các em cùng suy nghĩ tháo gỡ từ đó các em hiểu sâu hơn

về thí nghiệm đang làm

Ví dụ: ở bài "Tính chất ảnh tạo bởi gương phẳng" ở lớp 7 giáo viên sau khi làm xong thí nghiệm thì có thể đặt câu hỏi như sau: Tại sao phải chọn hai quả pin hoặc