Bất kỳ một hoạt động nào của con người muốn đạt được kết quả cũng đều cần phải có những cách thức, biện pháp nhất định. Hoạt động dạy học cũng vậy muốn thu được kết quả, sau khi xác định mục đích, lựa chọn nội dung dạy học chúng ta cũng phải lựa chọn phương pháp dạy học phu hợp. Phương pháp dạy học là yếu tố động nhất, phát triển đa dạng nhất của quá trình dạy học, không có phương pháp dạy học thì không thể thực hiện tốt mục đích dạy học, không thể làm cho người học lĩnh hội được nội dung dạy học. Nhận thức được tầm quan trọng của phương pháp dạy học, trong bất kỳ giai đoạn nào của lich sử giáo dục các nhà giáo dục tiêu biểu trên thế giới và Việt Nam luôn chú ý nghiên cứu để hoàn thiện và phát triển các phương pháp dạy học.
Trang 1Tư tưởng về phương pháp dạy học trong lịch sử Ý nghĩa với việc đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường quân đội hiện nay
Bất kỳ một hoạt động nào của con người muốn đạt được kết quảcũng đều cần phải có những cách thức, biện pháp nhất định Hoạt động dạyhọc cũng vậy muốn thu được kết quả, sau khi xác định mục đích, lựa chọnnội dung dạy học chúng ta cũng phải lựa chọn phương pháp dạy học phuhợp Phương pháp dạy học là yếu tố động nhất, phát triển đa dạng nhất củaquá trình dạy học, không có phương pháp dạy học thì không thể thực hiệntốt mục đích dạy học, không thể làm cho người học lĩnh hội được nội dungdạy học Nhận thức được tầm quan trọng của phương pháp dạy học, trongbất kỳ giai đoạn nào của lich sử giáo dục các nhà giáo dục tiêu biểu trên thếgiới và Việt Nam luôn chú ý nghiên cứu để hoàn thiện và phát triển cácphương pháp dạy học Trước những yêu cầu, đòi hỏi ngày càng cao của giáodục và đào tạo việc nghiên cứu các tư tưởng về phương pháp dạy học tronglịch sử, từ đó hoàn thiện và phát triển chúng để vận dụng vào quá trình dạyhọc hiện nay là một vấn đề cấp bách đối với các nhà trường trong và ngoàiquân đội
I Tư tưởng về phương pháp dạy học trong lịch sử giáo dục thế giới.
Lịch sử giáo dục phát triển gắn liền với sự phát triển của xã hội loàingười Qua các giai đoạn lịch sử, dưới mỗi chế độ khác nhau, cùng với sựphát triển của phương thức sản xuất giáo dục cũng có những đặc điểm khácnhau Sự khác nhau này thể hiện trong tất cả các nhân tố của quá trình dạyhọc, từ mục tiêu, nội dung đến phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục,…Nhận thức được vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của xã hội, bất kỳchế độ xã hội nào cũng đều chú ý nghiên cứu giáo dục dưới các góc độ khác
Trang 2nhau, trong đó có phương pháp dạy học Có thể kể ra một loạt các nhà tưtưởng giáo dục tiêu biểu trong lịch sử đã nghiên cứu về vấn đề này.
Thời kỳ cổ đại, ở phương Đông có Khổng Tử(551- 479 TCN) mộtnhà giáo dục vĩ đại, người đã có những cống hiến lớn lao cho nền giáo dụcnhân loại Trong thực tiễn dạy học của mình, ông có nhiều phương pháp dạyhọc đặc sắc mang tính tích cực, có giá trị đến cả ngày nay Ông luôn đòi hỏingười học phải kết hợp chặt chẽ giữa học với suy nghĩa “Học tự kết hợp”.Khổng Tử cho rằng “Học mà không suy nghĩa thì sẽ mờ mịt suy nghĩa màkhông học thì nguy hại” Ổng viết “Học nhì bất tư tắc võng, tư nhi bất họcđắc đãi” (Trích Luận ngữ) Khổng Tử rất coi trọng cách thức học tập cẩntrọng, tư duy linh hoạt, kiên trì để tìm ra chân lý Ông cũng luôn yêu cầungười học phải thường xuyên ôn luyện để củng cố kiến thức vững chắc đểlàm tiền đề cho tư duy sáng tạo Đặc biệt Khổng Tử đã rất chú trọng kíchthích sự suy nghĩ, tìm tòi,khám phá của học trò trong khi dạy học Ông đòihỏi người thầy trong giảng dạy phải biết cách so sánh, chỉ dẫn, gợi ý, giúp
đõ, kích thích phát động người học; dẫn dắt để người học chiếm lĩnh lấy trithức và giá trị đạo đức (dụ, đạo, trợ, khải, phát) Với người học, Khổng Tửluôn yêu cầu phải phát phát huy sự năng động, tính tích cực chủ quan củabản thân người học, khi “nghe một” phải “biết mười”; “bảo cho điều đã quaphải biết điều sắp đến” Ông nói: “Vật có bốn góc, bảo cho biết một góc, màkhông suy nghĩ ra ba góc kia thì không dạy nữa”.( luận ngữ)
Ở đây Khổng Tử đã yêu cầu người học phải tích cực tư duy, độc lậpsuy nghĩ; đó là một nguyên tắc của việc dạy học Khổng Tử có quan điểmchỉ dạy học những học trò nào thể tính cố gắng, tích cực học tập tập và cóthái độ cầu thi cao Ông vẫn thường dạy học trò của mình
Trang 3“Không tức giận vì muốn biết, thì không gợi mở cho Không bực bội vì
không rõ được thì không bầy vẽ cho”
(Trích Luận ngữ)
Có thể nói mặc dù cách đây hơn hai ngàn năm nhưng những tưtưởng của Không Tử về cách thức dạy học vẫn còn nguyên giá trị, phảichăng đó là những tư tưởng về một phương pháp dạy học tích cực
Ở phương Tây nhà giáo dục cổ đại nổi tiếng người Hy Lạp Xôcrat(469-399 TCN), là người thực hiện và đề xuất phương pháp dạy học bằngcách hỏi – đáp giữa hai người mà giúp cho người khác đi đến chân lý, tựrút ra chân lý Thông qua nhiều câu hỏi khác nhau người thầy đưa người họcvào tình huống có vấn đề nhờ đó mà làm cho học sinh có được tri thức mới.Phương pháp này rất giá trị được gọi là “phương pháp Xôcrát” hay “phươngpháp đỡ đẻ của Xôcrát Đây chính là phương pháp đàm thoại hiện nay
Tóm lại thời kỳ cổ đại lịch sử giáo dục đã ghi công của Khổng Tử vàXôcrát nhưng những người đầu tiên đề xướng và thực hiện một phươngpháp dạy học tiến bộ, phát huy tính tích cực Những tư tưởng đó đã mang lạigiá trị to lớn đóng góp vào sự phát triển của khoa học giáo dục, là cơ sở choviệc nghiên cứu, vận dụng vào quá trình dạy học hiện nay Tuy nhiên dophương thức sản xuất, do chế độ chính trị xã hội những tư tưởn của hai ông
về phương pháp dạy học trên không được vận dụng sáng tạo, thời kỳ nàyphương pháp dạy học kinh viện giáo điều vẫn chiếm vị trí chủ đạo Quá trìnhdạy học chủ yếu là thầy dạy, trò ghi, người học chủ yếu là học thuộc lòng,bắt chước làm theo hướng dẫn của thầy
Đến thời kỳ tư bản chủ nghĩa (từ 1789 đến đầu thế kỷ XX), cùngvới sự phát triển của phương thức sản xuất TBCN và sự phát triển của khoahọc kỹ thuật đã xuất hiện nhiều tư tưởng về phương pháp dạy học tích cực
Trang 4quan tâm đến vai trò tích cực, độc lập, sáng tạo của người học Thời kỳ nàynổi lên tư tưởng của các nhà giáo dục vĩ đại như: Môngtenhơ (1533-1592),Cômenxki (1592-1670), Rút Xô (1712-1778), Usinxki (1824-1870)
….Mông te nhơ nhà giáo dục người Pháp quan niệm trong dạy học “Phải đểcho học trò chạy trước mà nhận xét, không nên bắt học trò phải nhắm mắttheo những nhận định chủ quan của thầy” Cômen xki nhà giáo dục ngườiTiệp Khắc, ông tổ của nền giáo dục cận đại xác định “Tôi bồi dưỡng cho chohọc trò của tôi tinh thần độc lập trong quan sát, trong đàm thoại” Cômen xki
là người đầu tiên trong lịch sử đã khái quát những kinh nghiệm quí báu củanhân loại về giáo dục thành lý luận, trở thành người đặt nền móng cho chokhoa học giáo dục với tư cách một khoa học độc lập Cômen xki đã phản đốikịch liệt phương pháp dạy học giáo điều, kinh viện, nhồi sọ, bắt người họcphải học thuộc lòng, theo ông đó là cách giảng dạy áp đặt và nhồi nhét củangười thầy cho người học mà không có một sự giảng dạy chu đáo Hậu quảdảy ra “học sinh tội nghiệp của chúng tôi cứ ngẩn người, ngơ ngác khôngbiết có chuyện gì đang diễn ra”1 Để khắc phục điều đó ông chủ trương trongdạy học không bắt buộc người học phải thuộc lòng mà phải làm cho họ hiểu,không nên đòi hỏi người học phải nhớ những điều ngoài khả năng tiếp thucủa họ, cần mở rộng khả năng tiếp thu một cách tuần tự theo độ tuổi và nộidung kiến thức Ông kêu gọi hãy tìm ra phương pháp dạy học cho phép giáoviên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn, học sinh phải mở mang tài năng củamình bằng khả năng độc lập của họ Để thực hiện điều đón ông đưa ra cácnguyên tắc phải đi từ cái chung đến cái riêng, đi từ dễ đến khó, công việc ởnhà trường không nên là một gánh nặng cho ai, tiến hành mọi công việc đềuphải từng bước chỉ nên bắt buộc người ta làm và làm có phương pháp Ông
đã đề ra phương pháp tự nhiên, nhằm phát huy tính tích cực của người học,
và khái quát thành nguyên tắc chỉ đạo quá trình dạy học đó là nguyên tắc
Trang 5“tính tự giác và tính tích cực” Nguyên tắc này đòi hỏi không chỉ giáo viên
mà cả bố mẹ các em học sinh, ban giám hiệu nhà trường… đều phải tìm mọicách để kích thích lòng ham học hỏi của các em Về phía học sinh, Ông đòihỏi người học phải mở mang tài năng của mình bằng chính khả năng tíchcực, độc lập của bản thân, phải học bằng chính suy nghĩ của mình chứ khôngphải của người khác Với thầy cô giáo, ông đòi hỏi phải có những bài giảng
lý thú bổ ích và hấp dẫn, phải luôn khêu gợi cho học sinh chú ý đến bàigiảng và mỗi khi đặt câu hỏi là phải có sự tham gia của cả lớp, những họcsinh trả lời đúng phải được khen ngợi để khích lệ … Dạy bất cứ điều gì cũngphải đặt ngay trước giác quan của người học Ông là người đầu tiên đưa raquan điểm trong dạy học bên cạnh lời nói phải có hình tượng, nếu là hìnhtượng có ý nghĩa , phù hợp với nội dung học tậpthì rất quan trọng và cầnthiết, nó sẽ mang lại tính luận chứng một cách rõ ràng Đó là mội dung củanguyên tắc dạy học trực quan – nguyên tắc được Cômenxki coi là vàng ngọctrong dạy học
Rút-xô nhà giáo dục người Pháp cũng cho rằng trong giáo dụckhông được áp đặt mà phải tuân theo đòi hỏi tự nhiên của trẻ em Trong giáodục phải làm cho trẻ em được tự do phát triển mọi mặt của nhân để có thểlàm chủ bản thân và có quyền tham gia quản lý xã hội Trong dạy học ôngquan niệm phải phát huy tính tích cực của người học “Đừng cho học trò họckhoa học mà để chúng tự khám phá ra” Usinxki nhà giáo dục người Ngacũng rất quan tâm đến phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh Theo ôngđiều đó tạo ra “Cơ sở duy nhất vững chắc cho mọi sự học tập có hiệu quả”,ông không chỉ nhìn thấy vai trò của người thầy trong quá trình dạy học, màcòn nhìn thấy vai trò của người học, do đó học viênkhông nên thụ độngtrong quá trình dạy học mà nên cố gắng phát huy tính tích cực ở mức độ caonhất
Trang 6Tóm lại những tư tưởng giáo dục thời kỳ TBCN của các nhà giáodục vĩ đại trên, đặc biệt là tư tưởng về phương pháp dạy học đến nay vẫncòn nguyên giá trị lý luận và thực tiễn to lớn Nó đã góp phần thay thếphương pháp dạy học giáo điều, kinh viện không phù hợp với nền văn minhcông nghiệp, nó còn góp phần phát triển và hoàn thiện lý luận dạy học hiệnđại, là những chỉ dẫn vô cùng quý báu cho việc tìm kiếm những phươngpháp dạy học tích cực.
Vào giữa thế kỷ XIX, Học thuyết Mác ra đời đã tác động đến mọilĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có khoa học giáo dục Học thuyết đãluận giải một cách khoa học về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển xãhội, về bản chất con người, về mục đích và nội dung giáo dục,…Đặc biệt đãchỉ ra con đường, cách thức để thực hiện mục đích giáo dục những conngười phát triển toàn diện, đó là “nền giáo dục sẽ kết hợp lao động sản xuấtvới giáo dục và thể dục, đối với hết thẩy trẻ em trên một tuổi nhất định nào
đó, và làm như vậy không những chỉ là phương pháp tăng thêm sản xuất xãhội, mà còn là phương pháp độc nhất và duy nhất để đào tạo ra những conngười toàn diện” Kế thừa những tư tưởng giáo dục của Mác- Ăng ghen,Lênin rất quan tâm đến con đường kết hợp giáo dục với lao động “Người takhông thể hình dung được một xã hội lý tưởng tương lai, mà trong đó nềngiáo dục lại sẽ không kết hợp với lao động sản xuất của thế hệ trẻ”1 Ngườinhấn mạnh “Thế hệ thanh niên chỉ có thể học chủ nghĩa cộng sản khi đã gắnliền từng bước thực tập, giáo dục, học tập của mình với cuộc đấu tranhkhông ngừng của vô sản và những người lao động chống lại xã hội cũ vàbọn bóc lột”1 Những tư tưởng trên chính là cơ sở phương pháp luận chỉ đạoviệc xây dựng một nền giáo dục mới, giáo dục XHCN, mà tiêu biểu là nềngiáo dục Xô Viết Dựa vững chắc trên Học thuyết giáo dục Mác xít, xuất
1 Sdd, tr112
Trang 7phát từ quan điểm hệ thống- cấu trúc, các nhà giáo dục Xôviết xem cácphương pháp dạy học như một hệ thống, một nhân tố của một quá trình toànvẹn, một đối tượng nhiều mặt, nhiều cấp độ, vì vậy phương pháp dạy họcđược nghiên cứu cả ở bên trong và bên ngoài, cả bản chất và hình thức.Trước hết phương pháp dạy học được quan niệm là sự tác động, phối hợpgiữa người dạy và người học, trong đó cả người dạy và người học đều tồn tại
và hoạt động như những chủ thể tích cực Phương pháp dạy học rất đa dạng,phong phú và tuỳ theo cách tiếp cận có thể phân chia thành từng nhóm để sửdụng có hiệu quả Mỗi phương pháp dạy học có vai trò vị trí khác nhau,cũng như đều có những ưu, nhược điểm nhất định tuy nhiên chúng có mốiquan hệ chặt chẽ với nhau, đòi hỏi trong quá trình vận dụng phải linh hoạt,sáng tạo Trong các mối quan hệ cơ bản của phương pháp dạy học các nhàgiáo dục Xôviết thường nhấn mạnh mối quan hệ giữa mục đích, nội dung vàphương pháp dạy học; giữa phương pháp dạy học và phương pháp dạy học
bộ môn,…
Thành tựu của nền giáo dục Xô Viết khi nghiên cứu về phương phápdạy học không chi dừng ở đó mà các nhà giáo dục Xô viết còn đi ssâunghiên cứu phương pháp dạy học ở các cấp học, bậc học khác nhau Khinghiên cứu về phương pháp dạy học đại học, các nhà giáo dục cho rằng ,khác với phương pháp dạy học ở các nhà trường phổ thông phương pháp dạyhọc đại học còn là hệ thống nhận thức được định hướng trong hoạt độngkhoa học và học tập của người học Vì vậy phương pháp dạy học đại họcphải xuất phát từ mục đích đào tạo chuyên gia, có các nhiệm vụ giáo dưỡng,giáo dục, thực hành và khoa học Trong tác phẩm “Những cơ sở lý luận dạyhọc của việc tích cực hoá hoạt động nhận thức của sinh viên” tác giảNhizamốp đưa ra định nghĩa phương pháp dạy học như sau; Phương phápdạy học là cách thức làm việc của giáo viên và sinh viên, nhờ đó sinh viên
Trang 8nắm được tri thức, kỹ năng và kỹ xảo, hình thành thế giới quan, phát triểncác năng lực Quá trình dạy học, thầy và trò tồn tại , hoạt động như hai chủthể tích cực, Trong quá trình đó thầy và trò có mối quan hệ gắn bó biệnchứng với nhau, tác động qua lại lẫn nhau Ilina trong cuốn “lý luận dạyhọc” quan niệm về vai trò của phương pháp dạy học “Việc đề ra nhữngnhiệm vụ nhận thức, việc tạo ra những tình huống có vấn đề và hàng loạtnhững cách thức, phương pháp khác để kích thích tính tích cực của học sinh
sẽ góp phần khơi dậy thái độ học tập tự giác và kích thích tính tích cực suynghĩ của các em” Cơrúpxcaia khi bàn về dạy học cho rằng muốn nâng caochất lượng trước hết nhà trường, thầy giáo cần khêu gợi sự hứng thú, tínhtích cực tìm hiểu thế giới xung quanh, tìm hiểu những yêu cầu của cuộcsống, của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Chỉ có thể tạo được hứngthú cho học sinh, phát triển óc sáng tạo ở trẻ khi hướng dẫn các em sử dụngtri thức vào giải thích các hiện tượng thực tiễn cuộc sống Ackhanghenxkicho rằng trong dạy học người dạy phải quan tâm đến việc giúp cho ngườihọc biết độc lập học tập như thế nào? độc lập nghiên cứu khoa học ra sao?Tìm kiến thức như thế nào là tối ưu? Đây là tư tưởng thể hiện xu thế dạy họchiện nay là không chỉ trangbị cho người học tri thức mà còn phải trang bịcho họ phương pháp học suốt đời Cùng với các nhà giáo dục trong nước,các nhà giáo dục quân sự Xô viết đã có những đóng góp quí báu vào sự pháttriển của khoa học giáo dục Nghiên cứu về phương pháp dạy học các nhàgiáo dục quân sự cho rằng; Phương pháp dạy học là các phương thức cộngtác của giáo viên và học viên, nhờ đó người học lĩnh hội các kiến thức, kỹxáo và kỹ năng, phát triển năng lực nhận thức, hình thành các phẩm chấtnhân cách và phẩm chất tinh thần chiến đấu trong quá trình dạy học các nhàgiáo dục quân sự luôn chú ý “Bảo đảm tính tích cực, tự giác chủ động củahọc viên trong quá trình dạy học”
Trang 9Tóm lại những thành tựu nghiên cứu về phương pháp dạy học củacác nhà giáo dục xô viết cả trong và ngoài quân đội đã góp phần làm phongphú thêm lý luận dạy học và là cơ sở phương pháp luận cho việc nghiên cứu,đổi mới phương pháp dạy học.
Để thoát khỏi sự trì trệ của các phương pháp dạy học truyền thốngcác nhà giáo dục phương Tây thế kỷ XX đều tích cực nghiên cứu để tìmkiếm những cách thức dạy học mới Có thể kể ra đây hàng loạt các nhà giáodục tiêu biểu, như J.Diwey nhà giáo dục Mĩ, đại diện cho chủ nghĩa thựcdụng cho rằng dạy học không chỉ là việc truyền thụ kiến thức với một khốilượng lớn mà còn là sự phát triển một số kỹ năng của người học Phươngchâm của ông trong dạy học là phải phát huy vai trò của người học, coingười học là trung tâm của quá trình dạy học Đặc biệt trong những năm gầnđây trước sự phát triển như vũ bão của khoa học, sự bùng nổ thông tin, xuthế hội nhập,… nhiều phương pháp dạy học mới được nghiên cứu và sửdụng rộng rãi ở các nước tư bản phát triển Tuy khác nhau nhưng cácphương pháp dạy học đó đều tập trung vào việc thức tỉnh tối đa mọi tiềmnăng của con người, hình thành ở người học khả năng thích nghi tốt nhất,nhanh nhất và có óc sáng tạo
Tóm lại những kết quả nghiên cứu về phương pháp dạy học của cácnhà giáo dục tiêu biểu trong lịch sử tuy có những điểm khác nhau nhưng đềuthống nhất ở chỗ là cùng hướng tới phát huy vai trò tích cực, chủ động , tựgiác của người học Có thể khẳng định những nghiên cứu đó vẫn còn nguyêngiá trị lý luận và thực tiễn to lớn, nó là cơ sở cho việc nghiên cứu và đề xuấtnhững phương pháp dạy học tích cực hiện nay cho quá trình dạy học ở cácnhà trong và ngoài quân đội tại Việt Nam
II Tư tưởng về phương pháp dạy học trong lịch sử giáo dục Việt Nam.
Trang 10Vấn đề phương pháp dạy học trong lịch sử giáo dục Việt Nam tuychưa được nghiên cứu và ứng dụng một cách phong phú, đan dạng và sâusắc như một số nước trên thế giới nhưng nó cũng không chỉ đơn thuần được
sử dụng như là phương tiện di chuyển thông tin từ người dạy đến người học
Đã có sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp trí dục và đức dục, truyềnthống hiếu học phát triển khắp nơi, có nhiều biện pháp khuyến khích ngườihọc Phương pháp dạy học đã góp phần quan trọng vào việc đào tạo các tầnglớp nhân dân và quan lại triều đình phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh dựngnước và giữ nước của dân tộc
Giáo dục trong các triều đại phong kiến đã đào tạo được đội ngũđông đảo chiến binh có khả năng chiến đấu cao trước kẻ thù xâm lược.Những thành tựu ấy ngày càng tô thắm thêm lịch sử hào hùng của dân tộc,đồng thời để lại những bài học có giá trị về giáo dục quân sự cho đến hiệnnay Các phương pháp dạy quân, luyện quân của cha ông ta trong lich sử đãgóp phần tạo nên nghệ thuật quân sự, nghệ thuật giáo dục quân sự ViệtNam.Các phương pháp huấn luyện ngày càng phong phú và đa dạng, từ chồchủ yếu là luyện tập thực hành kết hợp với diễn tập nhằm làm cho binh sĩthành thạo kỹ chiến thuật chiến đấu, đến chỗ đã chú trọng kết hợp giữa pháttriển trí dục và đức dục, dưới nhiều hình thức khác nhau,…
Cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công cho đến nay, cùng với sự
ra đời của một nền giáo dục mới mang tính chất nhân dân sâu sắc, với sựphát triển của kinh tế xã hội việc nghiên cứu nhằm hoàn thiện, phát triểnphương pháp dạy học cho các đối tượng, các bậc học ngày càng được chú ý,quan tâm hơn
Chủ tịch1 Hồ Chí Minh không chỉ là lãnh tụ thiên tài của cách mạngViệt Nam, Người còn là nhà giáo dục vĩ đại của dân tộc Việt Nam, Người
1
Trang 11tực tiếp tổ chức, giáo dục và rèn luyện quân đội ta Suốt cuộc đời hoạt độngcách mạng, Người luôn giành sự quan tâm dặc biệt đến công tác giáo dục.Nổi bật và xuyên suốt trong tư tưởng giáo dục của Người, đó là tư tưởng về
sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, học đi đôi với hành, Người nói “Học
để hành, học với hành phải đi đôi Học mà không hành thì học vô ích Hành
mà không học thì hành không trôi chảy” Xuất phát từ quan điểm trên, Chủtịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng các phương pháp huấn luyện thiết thực, cóhiệu quả Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Người đã chỉ ra nhữngcách thức huấn luyện như sau: Phải phân chia nội dung các môn học mà họcdần dần Học tập theo nguyên tắc: kinh nghiệm và thực tế phải đi liền nhau
Tổ chức ra từng lớp, lấy tự học làm cốt, kết hợp với thảo luận … huấn luyệnphải thiết thực, chống chủ quan, hẹp hòi, ba hoa Huấn luyện phải có kiểmtra, thi khảo và thưởng phạt…
Trog tác phẩm "Nói về công tác huấn luyện và học tập", một trongnhững vấn đề mà Người quan tâm là "Huấn luyện như thế nào?"; đây là mộtnhân tố trung tâm nói về cách thức huấn luyện Người đã chỉ ra những cáchhuấn luyện rất thiết thực và hiệu quả
Nhìn chung, trong tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện Người luôndạy chúng ta phải có phong cách học tập tự giác, tích cực, chủ động "phảibiết tự động học tập" Hồ Chí Minh rất coi trọng việc bảo đảm tính hệ thống,tính toàn diện và tính thiết thực trong huấn luyện Người cho rằng: phải thiếtthực chu đáo hơn, huấn luyện theo phương thức từ dưới lên trên và phải pháthuy tối đa năng lực của chú thể, thầy thì chỉ đạo, đãn dắt; trò thì lất tự họclàm cốt; tập thể lớp học thì phải tích cực tranh luận với nhau…
Đối với các nhà trường quân sự, những tư tưởng cơ bản trên của HồChí Minh là nền tảng phương pháp luận vững chắc, là kim chỉ nam cho mọihoạt động lý luận và thực tiễn, nhằm đổi mới nội dung và phương pháp dạy