Tổ chức hoạt động dạy học chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC theo lý thuyết kiến tạo

Dạy học theo lý thuyết kiến tạo là HĐDH dựa vào những quan niệm có sẵn của HS để kiến tạo kiến thức cho HS , tạo điều kiện để cho các em kế thừa những kiến thức và quan niệm sẵn có, từ đó các em sẽ tích cực, chủ động tham gia vào quá trình xây dựng kiến thức của bản thân. Thực trạng dạy học vật lí ở trường THPT hiện nay còn bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế. Chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC có nhiều kiến thức quan trọng và gần gũi trong đời sống hàng ngày. Trước khi học chương này các em cũng đã có được một số quan niệm ban đầu về các kiến thức đó.

Trang 1

CHUYÊN NGÀNH : LL&PPDH BỘ MƠN VẬT LÍ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN HUY HỒNG

BÁO CÁO LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

HUẾ - 2014

“DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÝ 11 NC

THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

Trang 2

MỞ ĐẦU

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

KẾT LUẬN

Trang 4

Đổi mới PPDH là nhiệm vụ quan trọng để thực hiện

mục tiêu giáo dục, đáp ứng yêu cầu thời đại.

Dạy học theo lý thuyết kiến tạo là HĐDH dựa vào

những quan niệm có sẵn của HS để kiến tạo kiến thức

cho HS , tạo điều kiện để cho các em kế thừa những

kiến thức và quan niệm sẵn có, từ đó các em sẽ tích

cực, chủ động tham gia vào quá trình xây dựng kiến

thức của bản thân

Thực trạng dạy học vật lí ở trường THPT hiện nay còn

bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế.

Chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC

có nhiều kiến thức quan trọng và gần gũi trong đời sống

hàng ngày Trước khi học chương này các em cũng đã có

được một số quan niệm ban đầu về các kiến thức đó.

Tổ chức hoạt động dạy học chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật

lí 11 NC theo lý thuyết kiến tạo

Tổ chức hoạt động dạy học chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật

lí 11 NC theo lý thuyết kiến tạo

Kiến thức Vật lí được ứng dụng nhiều trong đời sống

thực tiễn, gắn liền với thế giới tự nhiên Vì vậy đa số các

kiến thức mà học sinh sẽ học, các em ít nhiều đã có

quan niệm sẵn có

Trang 5

Xây dựng được tiến trình tổ chức hoạt động dạy học Vật lí theo LTKT.

MỞ ĐẦU

MỤC TIÊU

CỦA ĐỀ TÀI

Trang 6

MỞ ĐẦU

Nếu đề xuất được tiến trình tổ chức hoạt động dạy học Vật lí theo LTKT và vận dụng tiến trình đó vào tổ chức hoạt động dạy học chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC thì sẽ phát huy tính tích cực học tập, sáng tạo của HS Từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Vật lí ở trường phổ thông.

GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Trang 7

NHIỆM

VỤ

NGHIÊN

CỨU

Nghiên cứu cơ sở lí luận về việc vận dụng LTKT trong dạy học

Điều tra, đánh giá thực trạng của việc dạy học Vật lí ở trường phổ thông hiện nay

Nghiên cứu đặc điểm, phân tích cấu trúc nội dung chương

“Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC

Đề xuất tiến trình tổ chức hoạt động dạy học Vật lí theo LTKT và áp dụng tiến trình đó để thiết kế tiến trình tổ chức hoạt động dạy học theo LTKT một số kiến thức trong chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC

Tổ chức hoạt động dạy học Vật lí theo LTKT một số bài học cụ

thể

Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường trung học phổ thông

MỞ ĐẦU

Trang 8

Chương 1 Cơ sở lí luận

và thực tiễn của việc

vận dụng lý thuyết kiến

tạo vào dạy học vật lí

Chương 1 Cơ sở lí luận

và thực tiễn của việc

vận dụng lý thuyết kiến

tạo vào dạy học vật lí

Chương 2 Tổ chức hoạt động dạy học chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 Nâng cao theo lý thuyết kiến tạo

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

MỞ ĐẦU

CẤU TRÚC LUẬN VĂN

PHỤ LỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

KẾT LUẬN MỞ ĐẦU NỘI DUNG

Trang 9

4 1 Hệ thống hóa được cơ sở lí luận của việc vận dụng LTKT vào

TCHĐDH Vật lí Đề xuất được tiến trình TCHĐDH theo LTKT

KẾT QUẢ

NGHIÊN

CỨU

Trang 10

LTKT là một lý thuyết về nhận thức Theo LTKT, kiến thức của mỗi người do chủ thể nhận thức chủ động xây dựng nên thông qua cách thức hoạt động riêng Quá trình nhận thức là quá trình đồng hóa và điều ứng những kiến thức, kĩ năng đã có để phù hợp với môi trường Đồng thời, mỗi chủ thể nhận thức nằm trong một hoàn cảnh xã hội nhất định và tri thức là tinh hoa của nhân loại, do đó kiến thức mà họ xây dựng được mang tính xã hội

LTKT duy trì những kiến thức khoa học đã có của mỗi cá nhân và xây dựng ở họ một kiến thức mới thông qua tương tác giữa những gì họ đã biết với cái mà họ đã tiếp xúc Vì vậy, DH theo LTKT nhấn mạnh vai trò của các quan niệm sẵn có của người học và sự tương tác của các quan niệm đó với môi trường học tập

Trang 11

1 QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH

Các quan niệm có tính phổ biến, bền vững nên sẽ là trở lực trong việc hình thành tri thức mới Tuy nhiên, GV có thể sử dụng những quan niệm sai lệch để tạo sự mâu thuẫn giữa kinh nghiệm vốn có của HS và tri thức khoa học, nghĩa

là tạo ra những tình huống có vấn đề, từ đó kích thich trí tò mò và làm tăng lòng say mê tìm hiểu kiến thức mới cũng như niềm đam mê, yêu thích môn học của các em

Quan niệm của HS là những hiểu biết mà HS có trước giờ học Đa số các

quan niệm ban đầu của HS đều sai lầm hoặc chưa hoàn chỉnh, chưa chính xác

so với bản chất khoa học vốn có của các sự vật, hiện tượng, kiến thức khoa học nên được gọi là những quan niệm sai lệch của HS Nguồn gốc hình thành quan niệm của học sinh có thể là từ thực tế, kinh nghiệm đời sống thường ngày, do

sự phong phú của ngôn ngữ hoặc do kiến thức từ những môn học khác hay từ những giờ học trước

Trang 12

1

QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH

Biện pháp hiệu quả để khắc phục các quan niệm sai lệch của HS trong quá trình dạy học Vật lí là sử dụng các TN và phương tiện trực quan. Bằng các TN có sẵn ở trường hoặc các TN đơn giản do

GV tự tạo sẽ khắc phục được sai lầm của các em.Ví dụ bằng TN với các ống mao dẫn sẽ giúp HS có những hiểu biết đúng đắn về hiện tượng mao dẫn Ngoài ra, có thể sử dụng các phương tiện trực quan để làm thay đổi những quan niệm sai của HS.Ví dụ bằng đoạn video về hiện tượng sét giúp các em có sự nhìn nhận đầy đủ hơn về hiện tượng này Bởi vì “trăm nghe không bằng một thấy”, chính qua TN, phương tiện trực quan mới có sức thuyết phục làm cho các em dễ dàng phân biệt được quan niệm đúng, sai và tin tưởng vào khoa học, tránh hình thức tiếp thu kiến thức một cách cưỡng ép, giáo điều

Trang 13

1 DẠY HỌC VẬT LÍ THEO LÝ THUYẾT KIẾN TẠO

Trong DH theo LTKT, quan niệm của HS có ảnh hưởng rất lớn đến việc xây dựng kiến thức cho HS Do đó, công việc đầu tiên và rất quan trọng đối với việc tổ chức DH theo LTKT là GV phải biết được HS của mình có những quan niệm gì để từ đó TCHĐDH một cách hợp lí nhất

Việc TCHĐDH theo LTKT được bắt đầu từ quan niệm có trước của

HS, tổ chức quá trình DH để HS có thể tích cực, chủ động bộc lộ các quan niệm có trước và làm cho chúng được thách thức, được kiểm nghiệm Khi đó HS sẽ đồng hóa kiến thức và có cơ sở để đối chiếu, so sánh mà thay đổi cấu trúc nhận thức cho phù hợp với kiến thức mới Kiến thức HS mới xây dựng được vận dụng để củng cố và làm cho nó bền vững hơn Mục tiêu của DH theo LTKT là làm cho HS tích cực và sáng tạo hơn trong học tập, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học

Trang 14

TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VẬT LÍ

Trang 15

4 1

4 2

Hệ thống hóa được cơ sở lí luận của việc vận dụng LTKT vào TCHĐDH Vật lí Đề xuất được tiến trình TCHĐDH theo LTKT

Điều tra, đánh giá thực trạng dạy học môn Vật lí hiện nay ở một

số trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Bình và làm rõ nguyên nhân của những hạn chế.

KẾT QUẢ

NGHIÊN

CỨU

Trang 16

TN bị hạn chế Vì vậy, GV chưa đưa ra được một tiến trình dạy học giúp HS phá bỏ quan niệm cũ, xây dựng kiến thức mới, chưa phát huy được tính tích cực học tập của HS, làm cho HS không dám trao đổi, đề xuất ý kiến của mình trong quá trình học, dần dần các em trở thụ động.

Trang 17

Phân tích được đặc điểm nội dung, cấu trúc lôgic chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC và khả năng vận dụng LTKT vào dạy học chương này.

KẾT QUẢ

NGHIÊN

CỨU

Trang 18

4 3 ĐẶC ĐIỂM CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI

Ôm, sự điện li, hiện tượng sét ) đồng thời bổ sung, mở rộng và nâng cao kiến thức bằng cách nghiên cứu dòng điện trong các môi trường khác nhau Đồng thời, chương này cũng có nhiều kiến thức gần gũi với các hiện tượng thực tế nên các em đã có những quan niệm ban đầu về nó Sau khi điều tra quan niệm của HS trước khi học chương “Dòng điện trong các môi trường”, chúng tôi thấy những quan niệm này nhìn chung

là sai hoặc chưa đầy đủ Các kết quả nghiên cứu cho thấy các quan niệm sai lầm này thường có sức bền kỳ lạ và chúng trở thành chướng ngại trên con đường tổ chức nhận thức cho HS trong DH.

Trang 19

4 1

4 2

4 4

4 3

Điều tra được một số quan niệm của HS trước khi học bài mới của chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC.

KẾT QUẢ

NGHIÊN

CỨU

Trang 20

4 MỘT SỐ QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH TRƯỚC KHI HỌC CHƯƠNG

“DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG’ VẬT LÍ 11 NC

MỘT SỐ QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH TRƯỚC KHI HỌC CHƯƠNG

Khi nhiệt độ của dây dẫn kim loại tăng lên, điện trở của nó sẽ

Không thể tạo dòng điện trong hai dây dẫn kim loại khác bản

chất khi không nối hai dây dẫn đó với nguồn điện 86,2

Dung dịch muối ăn NaCl là chất cách điện 76,7

Dung dịch axit HNO3 là chất cách điện 77,5

Dung dich xút Ca(OH)3là chất cách điện 76,7

Dòng điện không đổi đi qua các vật bằng chất dẫn điện bất kì

Trang 21

4 MỘT SỐ QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH TRƯỚC KHI HỌC CHƯƠNG

MỘT SỐ QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH TRƯỚC KHI HỌC CHƯƠNG

Quan niệm lựa chọn (%) Tỉ lệ HS

Để mạ bạc cho một tấm huy chương thì ta nhúng tấm huy chương

Dòng điện chạy qua đèn ống là dòng điện chạy qua kim loại 63,8

Nếu đặt khối không khí vào giữa một điện trường đủ lớn thì khối

Bản chất của tia sét khác bản chất của tia lửa điện ở bugi xe máy 87,1

Khi tránh sét, đứng dưới cột thu lôi sẽ được an toàn 90,5

Dòng điện qua điôt bán dẫn theo hai chiều như nhau 75,9

Trang 22

4 1

4 2

4 4

4 3

Thiết kế được 08 tiến trình kiến tạo cho 08 đơn vị kiến thức thuộc

5 bài dạy học và thiết kế tiến trình TCHĐDH theo LTKT cho 2 bài dạy học trong chương “Dòng điện trong các môi trường ” Vật lí 11 NC.

Điều tra được một số quan niệm sai lầm của HS trước khi học bài mới của chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC.

4 5

KẾT QUẢ

NGHIÊN

CỨU

Trang 23

5 THÍ NGHIỆM KHẮC PHỤC QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC THEO LTKT CHƯƠNG

“DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NC

THÍ NGHIỆM KHẮC PHỤC QUAN NIỆM CỦA HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC THEO LTKT CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG” VẬT LÍ 11 NC

TN về dòng nhiệt điện

Nhằm khắc phục quan niệm sai lệch: “Dòng điện trong

dây dẫn kim loại chỉ xuất hiện khi dây dẫn kim loại đó được

nối trong mạch chứa nguồn điện”.

Hình 2.1 Thí nghiệm về dòng nhiệt điện

Trang 24

5

TN về dòng điện trong dung

dịch điện phân

Nhằm khắc phục quan niệm

của HS: “Nước dẫn điện Các

dung dịch axit, bazơ, muối

cách điện”.

Hình 2.2 Thí nghiệm dòng điện

trong dung dịch điện phân

Trang 25

5

TN về hiện tượng cực

dương tan

sai của HS: “Khi cho dòng

điện đi qua dung dịch CuSO4

mà anốt bằng đồng thì ở anôt

và catôt đều không có hiện

tượng gì xảy ra”.

Hình 2.3 Thí nghiệm về hiện tượng

cực dương tan

Trang 26

5

TN về dòng điện trong

chất khí

Nhằm khắc phục các quan

niệm chưa đầy đủ của HS:

“Không khí cách điện”, hoặc

“Không khí dẫn điện”

Hình 2.4 Thí nghiệm dòng điện

trong chất khí

Trang 27

5

TN tạo tia lửa điện

Nhằm bổ sung quan niệm

chưa hoàn chỉnh của HS:

“Khi đặt khối không khí vào

điện trường đủ mạnh thì khối

Trang 28

5

TN về tính dẫn điện một

chiều của điôt bán dẫn

sai của HS:

“Dòng điện qua điôt bán dẫn

theo hai chiều như nhau” Hình 2.6 Thí nghiệm về tính dẫn điện một

chiều của điôt bán dẫn

Trang 29

TIẾN TRÌNH KIẾN TẠO MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG

Trong luận văn này chúng tôi vận dụng sơ đồ tiến trình TCHĐDH Vật lí theo LTKT 1.3 để thiết kế tiến trình DH một số kiến thức chương “Dòng điện trong các môi trường” Vật lí 11 NC mà HS đã có nhiều quan niệm sai lệch hoặc chưa đầy đủ Kết quả, chúng tôi đã thiết kế được 8 tiến trình kiến tạo 8 đơn vị kiến thức thuộc 5 bài học trong chương

- Kiến tạo kiến thức về sự phụ thuộc của điện trở kim loại vào nhiệt độ

- Kiến tạo kiến thức về hiện tượng nhiệt điện

- Kiến tạo kiến thức về dòng điện trong dung dịch điện phân

- Kiến tạo kiến thức về hiện tượng cực dương tan

- Kiến tạo kiến thức về sự dẫn điện của chất khí

- Kiến tạo kiến thức về tia lửa điện

- Kiến tạo kiến thức về hiện tượng sét

- Kiến tạo kiến thức về tính dẫn điện theo một chiều của điôt bán dẫn

Định dạng
Số trang	48
Dung lượng	1,6 MB