SK phat trien NL HS qua mot so KTDHTC trong chuyen de di truyen hoc quan the

chủ đề di truyền học quần thể là một chủ đề có nhiều kiến thức khái quát, chủ yếu là kiến thức bài tập. Khi áp dụng một số kĩ thuật dạy học mới như kĩ thuật khăn trải bàn sẽ giúp HS có hứng thú học tập cao.

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: “Phát triển năng lực học sinh qua một số kỹ thuật dạy học tích cực trong chuyên đề di truyền học quần thể”

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục.

3 Tác giả:

Họ và tên: BÙI THỊ LAN; Giới tính: Nữ

Ngày/ tháng/ năm sinh: 10/08/1980

Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ sinh học

6 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

- HS khối 12 với số HS/lớp theo chuẩn của Bộ giáo dục

- Máy tính, máy in màu, máy chiếu và các phương tiện khác

7 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: tháng 1/2016.

HỌ TÊN TÁC GIẢ

BÙI THỊ LAN

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

TÓM TẮT SÁNG KIẾN

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến

- Xuất phát từ thực tiễn dạy học: các đề thi đại học - cao đẳng, nay là đề thiTHPT Quốc gia có nhiều câu hỏi và bài tập mang tính tư duy, đặc biệt là cáccâu hỏi, bài tập về di truyền quần thể Nhiều em HS ngại học môn sinh học vìnhiều kiến thức lý thuyết cùng với phương pháp dạy học học nhàm chán

Yêu cầu của việc dạy học: Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS Tích hợp liên môn trong dạy

học nhằm vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tiễn

2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến

- Thời gian áp dụng sáng kiến: Sáng kiến được áp dụng lần đầu vào tháng 1

năm 2016

- Đối tượng áp dụng sáng kiến: HS lớp 12 - THPT, GV giảng dạy môn sinh

học

3 Nội dung sáng kiến

- Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến:

+ Sáng kiến đã xây dựng thành công chuyên đề di truyền học quần thể và vậndụng các kỹ thuật dạy học tích vào giảng dạy chuyên đề di truyền học quần thểnhằm phát triển năng lực tư duy, sáng tạo của HS

+ Sáng kiến góp phần đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra - đánhgiá; từng bước hoàn thành chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020

- Khả năng áp dụng của sáng kiến:

Sáng kiến có thể được áp dụng rộng rãi với mọi đối tượng HS THPT lớp 12như dạy và học phần di truyền học quần thể, ôn thi HS giỏi, thi giải toán trênmáy tính cầm tay … và làm tài liệu tham khảo cho GV sinh học, GV GDCDdạy - học tích hợp

- Lợi ích thiết thực của sáng kiến:

Sáng kiến có tính khoa học và thực tiễn cao.

Sáng kiến cũng đã cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa các môn học vàgiữa các môn học với ứng dụng cuộc sống

Sáng kiến còn khắc phục hiện tượng học tập thụ động nhàm chán ở mônsinh học nói riêng và trong dạy học nói chung, đề ra phương pháp dạy học tíchcực cho chuyên đề di truyền học quần thể, môn sinh học

4 Kết quả đạt được của sáng kiến

Đa số HS hào hứng trong học tập, tích cực tư duy và làm bài đạt kết quảcao hơn Biết vận dụng kiến thức vào giải các bài tập trong các đề thi THPTQuốc gia và giải quyết các tình huống thực tiễn Đa số HS có khả năng tự học,

tự nghiên cứu

5 Những đề xuất để mở rộng sáng kiến

Tiếp tục xây dựng các chuyên đề dạy - học với các phương pháp dạy họctích cực nhằm đem lại hiệu quả cao trong dạy - học và đáp ứng mục tiêu giáodục THPT giai đoạn 2010 - 2020

Tháng 7 năm 2015, tôi được tiếp tục tham gia lớp tập huấn về: “Xâydựng các chuyên chuyên đề dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng pháttriển năng lực HS” Đợt tập huấn đã giúp tôi tìm ra một số biện pháp giúp các

em hệ thống kiến thức có liên quan thành chuyên đề dạy học và tìm ra phươngpháp dạy - học phù hợp cho chuyên đề đó Kết thúc đợt học, tôi nhận thấy: việcdạy - học chuyên đề và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực

là một phương pháp dạy học có hiệu quả, cần thiết được áp dụng rộng rãi

Trở lại trường, tôi triển khai nội dung tập huấn cho các đồng nghiệp vàđược sự hưởng ứng khá nhiệt tình Năm học 2016 - 2017, tôi đã tiếp tục thửnghiệm vận dụng dạy học chuyên đề và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh ở một số chủ đề trong môn học Sinhhọc và đạt được những kết quả khả quan

Cùng với việc xây dựng chuyên đề tôi tiếp tục tìm hiểu các KTDHTCkhác nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Thật không ngờ khi những vấn đề mànhững năm trước nhiều HS thấy khó khăn, chán học thì năm học này, các emlại thấy hào hứng Chuyên đề “di truyền học quần thể” là chuyên đề được nhiềuthầy cô đánh giá là khó đổi mới phương pháp dạy học được Nhưng trong đề thiTHPT Quốc gia, đây là chuyên đề giúp các em đạt được điểm 8 – 9, với nhiều

này qua sáng kiến: Phát triển năng lực HS qua một số kỹ thuật dạy học tích cực trong chuyên đề di truyền học quần thể.

1.2 Phạm vi và đối tượng áp dụng

- Đối tượng áp dụng chủ yếu: HS lớp 12 (từ HS trung bình, khá đến đối tượng

HS giỏi) Ngoài ra, sáng kiến còn làm tài liệu tham khảo cho HS ôn thi THPTQuốc gia; HS thi HS giỏi; GV tham gia giảng dạy môn Sinh học

- Phạm vi áp dụng: Dạy - học chuyên đề di truyền học quần thể, ôn thi HS giỏi,

ôn thi THPT Quốc Gia

2 Cơ sở lí luận của đề tài

2.1 Quy trình xây dựng chuyên đề dạy học

Mỗi chuyên đề dạy học phải giải quyết tính trọn vẹn một vấn đề học tập Vìvậy, việc xây dựng chuyên đề dạy học cần được thực hiện theo quy trình sau:

- Xác định vấn đề cần giải quyết trong dạy học chuyên đề sẽ xây dựng

Ở bước này, GV căn cứ vào nội dung chương trình, SGK của môn học,những ứng dụng kỹ thuật, những hiện tượng thực tiễn … tổ/nhóm chuyên mônxác định các nội dung kiến thức có liên quan với nhau được thể hiện ở một sốbài/ tiết hiện hành, từ đó xây dựng thành chuyên đề dạy học đơn môn

Trường hợp có những nội dung kiến thức liên quan đến nhiều môn học, lãnhđạo nhà trường giao cho tổ chuyên môn liên quan cùng nhau lựa chọn nội dung

để thống nhất xây dựng các chủ đề tích hợp, liên môn

- Xây dựng nội dung chuyên đề: Căn cứ vào phương pháp dạy học tích cựcđược sử dụng để tổ chức cho HS, xuất phát từ tình huống thực tiễn … Để xácđịnh các nội dung cơ bản của chuyên đề

- Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành vàcác hoạt động dự kiến sẽ tổ chức cho HS theo phương pháp dạy học tích cực

Từ đó, xác định các năng lực phẩm chất có thể được hình thành cho HS

- Xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi, bài tập có thể sửdụng để kiểm tra, đánh giá năng lực HS trong dạy học

- Biên soạn các câu hỏi – bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả

để sử dụng trong quá trình dạy – học chuyên đề

- Thiết kế tiến trình dạy học chuyên đề thành các hoạt động được tổ chứccho HS có thể thực hiện được ở trên lớp và ở nhà

2.2 Một số KTDHTC thường áp dụng trong các trường THPT

Trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học mỗi chuyên đề theo phươngpháp dạy học tích cực, HS cần được đặt vào một tình huống cụ thể, để tham giagiải quyết các tình huống đó Trong quá trình tìm hiểu các em cần phải đượcthuyết trình, lập luận bảo vệ ý kiến của mình và những ý kiến đó sẽ được tậpthể thảo luận, đánh giá, từ đó các em sẽ có những hiểu biết đầy đủ hơn

Bởi vậy, trong dạy học chuyên GV có thể áp dụng một số KTDHTC như:

- Thảo luận nhóm: Đây là kỹ thuật thường dùng trong dạy học Trong đó, ngườihọc được tham gia, được tự phát hiện vấn đề, tự giải quyết vấn đề, tự rút ra kết luận, được cùng nhau trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, được tạo điều kiện để tự khám phá kiến thức, dưới sự hướng dẫn, gợi ý của GV

- Kỹ thuật các mảnh ghép: Là kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác kết hợp giữa

cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phứchợp, kích thích sự tham gia tích cực cũng như nâng cao vai trò của cá nhân họcsinh trong quá trình hợp tác

- Kỹ thuật khăn trải bàn:

Là kĩ thuật dạy học mang tính hợp

tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và

hoạt động nhóm nhằm kích thích, thúc

đẩy sự tham gia tích cực, tăng cường

tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân

HS cũng như phát triển mô hình có sự

tương tác giữa HS với HS

Kỹ thuật “Khăn trải bàn”

Việc áp dụng các KTDHTC trên sẽ giúp người học không còn chỉ được họctập ở thầy cô giáo mà còn học được ở bạn bè; không chỉ học được kiến thứcmôn học mà còn học được cách hợp tác, cách tư duy, … Đây chính là cơ hội

để người học phát huy năng lực của mình trong học tập

3 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu

Thời gian dành cho việc dạy - học phần di truyền học quần thể khôngnhiều (theo phân phối chương trình là 2 tiết), nhưng trong các đề thi đại học -cao đẳng (nay là đề thi THPT Quốc gia) các bài tập phần này lại chiếm tỉ lệ khácao, thậm chí nhiều bài tập rất khó Vì vậy, nhiều em HS không những khôngthích học mà còn sợ học môn Sinh học

Cũng do thời gian dành cho phần di truyền học quần thể quá ít (trong khiyêu cầu của chuyên đề thì nhiều) nên không ít GV chỉ quan tâm đến việc dạycho xong kiến thức mà ít để ý đến sự hoạt động, nhận thức của các em Nênngày càng nhiều HS sợ học phần di truyền học quần thể

Mặt khác, phần di truyền học quần thể cần nhiều đến kĩ năng tính toán,nhiều em có tư duy toán học còn yếu nên cũng ngại học

Phương pháp dạy học của GV đơn điệu, tẻ nhạt là một lý do cơ bản làmcho HS ngày càng chán học môn sinh học

Trong những năm gần đây, việc thiết kế, xây dựng các chuyên đề dạy họcphù hợp với đối tượng HS đã và đang được chú ý cùng với sự mềm dẻo trongphân phối chương trình, sự tích hợp liên môn Bởi vậy, việc áp dụng nhữngKTDHTC và sự liên môn trong giảng dạy môn sinh học nói chung và chuyên

đề di truyền học quần thể nói riêng là việc làm cần thiết để tránh hiện tượngdạy - học theo kiểu “nhồi nhét”, nhàm chán, đáp ứng yêu cầu dạy học - địnhhướng đầu ra, định hướng năng lực

4 Các giải pháp, biện pháp thực hiện

Dạy học chuyên đề là một phương pháp dạy học cũng khá mới mẻ vớinhiều thầy cô, trong dạy học thường áp dụng các KTDHTC Vậy, KTDHTC làgì? Nhiều GV mới chỉ nghe thấy chứ không rõ mình phải áp dụng như thế nào?

Tôi còn nhớ, sau buổi tập huấn, một đồng nghiệp đã hỏi tôi: Vậy mình phảithiết kế một chuyên đề bắt đầu từ đâu và dạy học như thế nào? Hay chỉ làm choxong? Lí thuyết ai cũng thấy không hề khó, nhưng bắt tay vào xây dựng mộtchuyên đề quả là không dễ chút nào

Trong năm học 2016 - 2017, tôi đã tích cực áp dụng và xây dựng một sốchuyên đề dạy học với các phương pháp giảng dạy khác nhau Sau đây tôi xingiới thiệu chuyên đề “di truyền học quần thể” với việc áp dụng KTDHTC

4.1 Nội dung chuyên đề di truyền học quần thể.

+ Bài 12 - Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường - môn GDCD 11

+ Mục 2d - Nội dung cơ bản của pháp luật bảo vệ môi trường, Bài 9 – Pháp luậtvới sự phát triển bền vững của đất nước, môn GDCD 12

4.1.2 Mạch kiến thức

- Một số khái niệm cơ bản về quần thể

- Các đặc trưng di truyền của quần thể

- Cấu trúc di truyền của quần thể

+ Cấu trúc di truyền của quần thể tự thụ phấn và quần thể giao phối gần (quầnthể nội phối)

+ Cấu trúc di truyền của quần thể ngẫu phối

4.1.3 Thời lượng

- Số tiết học trên lớp: 3 tiết

- Thời gian học ở nhà: 3 tuần.

4.2 Tổ chức dạy học chuyên đề di truyền học quần thể

- Phát biểu được nội dung định luật Hacđi-Vanbec

- Trình bày được điều kiện nghiệm đúng, ý nghĩa của định luật Hacđi-Vanbec

* Kỹ năng:

Rèn được các kỹ năng sau:

- Kỹ năng tư duy, kỹ năng giải quyết vấn đề

- Kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, hợp tác, giao tiếp:

+ HS tự làm được các bài tập có liên quan; tham khảo các tài liệu, SGK, mạngInternet để hoàn thành nhiệm vụ được giao

+ Trao đổi với các bạn trong nhóm và các nhóm khác để hoàn thành nhiệm vụ

* Thái độ:

- Hăng say học tập, yêu thích môn học

- HS có ý thức bảo vệ môi trường sống, bảo vệ các loài động vật - thực vật quýhiếm để bảo tồn vốn gen và tuyên truyền cho người thân và cộng đồng về cách

khai thác, bảo vệ các loài động - thực vật hoang dã.

- Học sinh tích cực tuyên truyền những hiểu biết về luật hôn nhân và gia đìnhcho người thân và cộng đồng

* Định hướng các năng lực được hình thành

+ Năng lực giải quyết vấn đề: Được hình thành thông qua việc:

Nhận biết được sự biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể khi có nhữngtác động quá mức của con người và các yếu tố khác

Nhận biết sự biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể tự thụ phấn, quầnthể giao phối gần, quần thể ngẫu phối trong những điều kiện nhất định

Từ đó, giải quyết các vấn đề nảy sinh có liên quan như: Hiện tượng thoáihóa giống; Kết hôn giữa những người có quan hệ huyết thống trong vòng 3 đời;hay giải các bài tập có liên quan

+ Năng lực tư duy sáng tạo: Được hình thành qua việc vận dụng linh hoạt

công thức để giải quyết các bài tập di truyền quần thể

+ Năng lực tự quản lí

Quản lí bản thân: qua việc sắp xếp thời gian học tập và chủ động thựchiện nhiệm vụ được giao; nhắc nhở, động viên các bạn trong nhóm hoàn thànhcông việc

Quản lí nhóm: Phân công công việc phù hợp với năng lực, điều kiện củamỗi cá nhân

+ Năng lực hợp tác, giao tiếp, năng lực ngôn ngữ: được hình thành qua hợp

tác, giao tiếp, thảo luận giữa HS với HS, giữa HS với GV; qua viết và báo cáo

- Các kĩ năng khoa học

+ Quan sát: Quan sát các hình ảnh, video, hiện tượng có liên quan đến di

truyền học quần thể trong tự nhiên và cuộc sống

+ Phân loại hay sắp xếp theo nhóm: Phân loại các quần thể về mặt di truyền,

phân biệt được tần số alen, tần số kiểu gen, tần số kiểu hình

+ Tìm mối liên hệ: Tìm kiếm mối quan hệ giữa các yếu tố làm biến đổi thành

phần kiểu gen với cấu trúc di truyền của quần thể

+ Đưa ra các định nghĩa: Đưa ra định nghĩa về quần thể, tần số alen, tần số

kiểu gen, thành phần kiểu gen …

4.2.2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

* Chuẩn bị của giáo viên

- Tranh ảnh, video về tác động của con người đến việc bảo tồn vốn gen củaquần thể (săn bắt động vật hoang dã, chặt phá rừng )

- Tranh ảnh, video về hậu quả của tự thụ phấn ở cây trồng (hiện tượng thoái hóagiống), hậu quả của giao phối gần ở vật nuôi và kết hôn cận huyết thống ởngười

- Tranh ảnh về quần thể và tập hợp các cá thể ngẫu nhiên

- Phiếu học tập

* Chuẩn bị của học sinh

- Nghiên cứu tài liệu:

+ Bài 16 và bài 17 - Cấu trúc di truyền của quần thể - SGK sinh học 12

+ Mục 2 - Hôn nhân, Bài 12 - Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình mônGDCD 10

+ Bài 12 - Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường - môn GDCD 11

+ Mục 2d - Nội dung cơ bản của pháp luật bảo vệ môi trường, Bài 9 – Pháp luậtvới sự phát triển bền vững của đất nước, môn GDCD 12

- Bút dạ, giấy A0, nam châm và băng dính, máy tính cầm tay

- Tìm hiểu về hiện tượng kết hôn cận huyết thống (kết hôn gần) ở địa phương:

+ Kết hôn cận huyết thống có vi phạm pháp luật không? Tại sao?

+ Kết hôn cận huyết thống có thể sẽ để lại những hậu quả gì? Vì sao?

+ Cơ sở khoa học của việc cấm kết hôn giữa những người có quan hệ huyếtthống trong vòng 3 đời

+ Ở địa phương nơi em ở, hiện tượng kết hôn cận huyết thống còn xảy ra haykhông? Biện pháp khắc phục

4.2.3 Bảng mô tả các mức độ câu hỏi, bài tập đánh giá năng lực học sinh

hướng tới Nhận biết Thông hiểu Vận dụng

thấp

Vận dụng cao

I Một số khái niệm cơ bản về quần thể.

- Phân biệtđược quầnthể với tậphợp các cáthể ngẫunhiên

- NL quansát

- NL giảiquyết vấnđề

- NL sosánh

II Đặc trưng di truyền của quần thể.

để xác địnhtần số alen,thành phầnkiểu gen,kiểu hìnhcủa quầnthể bất kì

- Biết cáchkhai thác,

nguồn tàinguyên sinhvật

- NL quansát

- NL giảiquyết vấnđề

- NL tư duytoán học

II Cấu trúc di truyền của quần thể.

1 Cấu trúc di truyền của quần thể tự thụ phấn và giao phối gần (quần thể nội phối)

nguyênnhân củahiện tượngthoái hóagiống vàluật hônnhân giađình cấmkết hôn giữanhững

người cóquan hệhuyết thốngtrong vòng

3 đời

- Xác địnhđược thànhphần kiểugen củaquần thể saucác thế hệ

tự thụ phấn

quyết đượccác yêu cầukhác của bàitoán

- NL quansát

- NL giảiquyết vấnđề

- NL giaotiếp, hợp tác

- NL sosánh

- NL tínhtoán

- NL tư duysáng tạo

2 Cấu trúc di truyền của quần thể giao phối ngẫu nhiên.

- Trình bày được

khái niệm và những

đặc điểm cơ bản của

quần thể giao phối

ngẫu nhiên

- Phát biểu được nội

dung định luật Hácđi

– Vanbec

- Kể đượccác yếu tốlàm thay đổitần số alen

và thànhphần kiểugen

- Nêu đượcđiều kiệnnghiệm

- Xác địnhđược cấu ditruyền củaquần thểngẫu phốiqua các thếhệ

- Giải thíchđược tại saotrong tự

- Giải đượccác bài toán

di truyềncủa quầnthể ngẫuphối

- NL tínhtoán

- NL tư duysáng tạo

- NL giảiquyết vấnđề

- NL phântích, tổnghợp

đúng và ýnghĩa củađịnh luậtHacđi –Vanbec.

nhiên cónhững quầnthể tồn tạitrong thờigian dài

- NL hợp tác,

NL giao tiếp,

4.2.4 Câu hỏi và bài tập theo định hướng phát triển năng lực

4.2.4.1 Mức độ nhận biết

Câu 1 : Cho tập hợp các nhóm cá thể sau, những tập hợp nào là quần thể?

(1) Những cây thông trong rừng thông Côn Sơn

(2) Những con cá trong ao nuôi cá Bác Hồ

(3) Những con cá chép trong chậu cá

(4) Những con cá mè trong hồ Ba Bể

(5) Những con gà rừng trong rừng Cúc Phương

Đáp án đúng :

A (1), (3), (4), (5) B (1), (4), (5) C (3), (4), (5) A (2), (3), (5)

Câu 2 Xét một gen đặc trưng của quần thể có 2 alen A và a Quần thể P

ban đầu có thành phần kiểu gen như sau : 0,5AA + 0,4Aa + 0,1aa = 1 Tần

số của các alen A và a lần lượt là :

A A = 0,6, a = 0,4 B A = 0,7, a = 0,3

C A = 0,5, a = 0,5 D A = 0,3, a = 0,7

Câu 3 Ở ruồi giấm, alen A quy định thân xám trội so với alen a quy định thân

đen Một quần thể ruồi giấm ở trạng thái cân bằng di truyền có tổng số 20.000

cá thể trong đó có 1.800 cá thể có kiểu hình thân đen Tần số tương đối của alenA/a trong quần thể là:

A 0,9 : 0,1 B 0,8 : 0,2 C 0,7 : 0,3 D 0,6 : 0,4

Câu 4 Ở bò, gen A quy định lông hung đỏ trội không hoàn toàn so với gen

a quy định lông trắng Ở trạng thái dị hợp Aa quy định lông khoang Một

đàn bò có 2613 con lông hung đỏ, 4355 con lông khoang, 1742 con lôngtrắng

4.1 Tần số các kiểu gen của quần thể trên là :

A AA = 0,4 ; Aa = 0,3 ; aa = 0,2 B AA = 0,5, Aa = 0,4 ; aa = 0,2

C AA = 0,3 ; Aa = 0,5 ; aa = 0,2 C AA = 0,2, Aa = 0,4 ; aa = 0,54.2 Tần số các alen A và a trong quần thể là :

A A = 0,55 ; a = 0,45 B A = 0,3 ; a = 0,2 ; Aa = 0,5

C A = 0,45 ; a = 0,55 D A = 0,5 ; a = 0,5

Câu 5 Quan sát hình sau và cho biết : hai quần thể cùng loài thường khác

biệt nhau về những đặc điểm di truyền nào?

Câu 6: Tần số tương đối của một alen (tần số alen) được tính bằng

A Tỉ lệ phần trăm số giao tử của alen đó trong quần thể

B Tỉ lệ phần trăm số tế bào lưỡng bội mang alen đó trong quần thể

C Tỉ lệ phần trăm các kiểu gen của alen đó trong quần thể

D Tỉ lệ phần trăm các kiểu hình của alen đó trong quần thể

Câu 7: Khi nói về quần thể ngẫu phối, phát biểu nào sau đây sai?

A Trong những điều kiện nhất định, quần thể ngẫu phối có tần số các kiểu gen được duy trì không đổi qua các thế hệ

B Quần thể ngẫu phối đa dạng di truyền

C Trong quần thể ngẫu phối, các cá thể giao phối với nhau một cách ngẫu nhiên

A A

A A

A A

A A

A A

A

a

a a a

a

a a

A A

A A A a

A a

A a

A a

A a

A a

a a a a

D Qua các thế hệ ngẫu phối, tỉ lệ kiểu gen dị hợp tử giảm dần

4.2.4.2 Mức độ thông hiểu

Câu 1 Hà được giao nhiệm vụ quan sát một hồ nước và ghi lại những quần

thể động vật sống dưới hồ Em ghi lại như sau :

Câu 2 Cho các quần thể sau, quần thể nào đã đạt trạng thái cân bằng di

truyền ? Vì sao ?

Quần thể 3: 0,2AA : 0,6Aa : 0,2aa Quần thể 2:0,5AA : 0,5Aa

Quần thể 4: 0,16AA : 0,48Aa : 0,36aa Quần thể 1: 1AA

Câu 3 Ở gà, AA: lông đen, Aa: lông đốm, aa: lông trắng Một quần thể gà có

410 con lông đen, 580 con lông đốm, 10 con lông trắng

12 1 Cấu trúc di truyền của quần thể trên có ở trạng thái cân bằng không?

12 2 Quần thể đạt trạng thái cân bằng với điều kiện nào?

12 3 Xác định cấu trúc di truyền của quần thể khi đạt trạng thái cân bằng?

Câu 4 Một quần thể ngô có 4000 cá thể gồm 2 alen : A quy định thân cao

trội hoàn toàn so với alen a quy định thân thấp Quần thể có 400 cây thânthấp mang kiểu gen aa, 2400 cây thân cao mang kiểu gen dị hợp Aa, còn lại

là các cây thân cao AA

- Tính tần số các kiểu gen của quần thể

- Tính tần số các alen của quần thể

Câu 5 Một quần thể đậu Hà Lan có 100% cây mang kiểu gen Aa Tính tần

số alen và thành phần kiểu gen của quần thể qua 3 thế hệ tự thụ phấn

4.2.4.3 Mức độ vận dụng thấp

Câu 1: Quần thể giao phối được xem là đơn vị sinh sản, đơn vị tồn tại của loài

trong tự nhiên vì:

A Có sự giao phối ngẫu nhiên giữa các cá thể trong quần thể

B Không có sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các cá thể về mặt sinh sản

C Sự giao phối trong nội bộ quần thể xảy ra không thường xuyên

D Không có sự cách li trong giao phối giữa các cá thể thuộc các quần thểkhác nhau trong một loài

Câu 2: Trong một quần thể thực vật tự thụ phấn, giả sử tỉ lệ kiểu gen dị hợp

(Aa) ở thế hệ xuất phát là 100% Tỉ lệ kiểu gen AA ở thế hệ F3 là:

A 25% B 43,75% C 56,25% D 87,5%

Câu 3 Nhà bác Hoa có 3 sào ruộng chuyên trồng giống Ngô L66, bác rất thích

giống ngô này vì nó cho năng suất cao, hạt mẩy, tỉ lệ tinh bột cao nên mỗi khicho lợn ăn bác rất an tâm Hơn nữa giống Ngô L66 lại dễ chăm sóc, ít sâu bệnh

Vụ đầu tiên bác trồng giống ngô mới có năng suất khá cao, nhiều người tấm tắckhen, dò hỏi kinh nghiệm Bác Hoa chọn những bắp tốt nhất để giống cho vụsau, rồi các vụ sau nữa nhằm giảm chi phí tiền giống Nhưng càng trồng bácHoa càng thấy Ngô có bắp nhỏ lại, hạt ngô bé đi, nhiều cùi hơn trước, cây ngôtrỗ cờ không đều, năng suất giảm Ngô đã nhiều hạt nép lại còn có tỉ lệ tinh bộtthấp làm đàn gà, đàn lợn nhà bác con nào cũng chê, không ăn Bác Hoa buồnlắm : Chẳng hiểu tại sao mình chọn giống cẩn thận thế mà lại bị như vậy

Bằng kiến thức về di truyền quần thể, em hãy chỉ cho bác Hoa biết hiệntượng gì đã xảy ra và cho bác lời khuyên

Câu 4 Anh Cường và chị My rất yêu nhau Bố anh Cường là anh trai của

mẹ chị My Anh Cường là con dòng họ Nguyễn Bá, còn chị My là con gái

họ Phạm Hai bên gia đình có 2 ý kiến đối lập nhau :

- Ý kiến thứ nhất cho rằng, anh Cường và chị My có họ khác nhau là cóthể kết hôn được, không vi phạm pháp luật gì và cũng không ảnh hưởng gìđến con cái Họ Phạm và họ Nguyễn có quan hệ rất xa với nhau.

- Ý kiến thứ 2 : Hai người không thể kết hôn với nhau vì anh Cường vàchị My vẫn còn có quan hệ huyết thống rất gần Họ vẫn là anh em con cô,con bác

Theo em, anh Cường và chị My có kết hôn được với nhau hay không ?Nếu kết hôn sẽ để lại những hậu quả gì ? Em hãy tư vấn cho anh Cường vàchị My để họ có thể tránh được những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra ?

Câu 5 Hải rủ Minh đi buôn khỉ ở Tây Nguyên về bán sang Trung Quốc với

giá lãi suất rất lớn khoảng 300 000 đồng/kg Minh là người vốn thích kinhdoanh nên nhận lời ngay với Hải Sau một vài chuyến giao hàng, Hải nhậnthấy đối tác chỉ nhận mua những con khỉ cái và những con khỉ nhỏ, cònnhững con khỉ đực đã lớn thì họ không thích mua hoặc mua với giá rấtthấp Hải suy nghĩ : nếu cứ săn bắt những chú khỉ cái và khỉ con đem báncòn khỉ đực để lại thì loài khỉ ở Tây Nguyên rồi sẽ như thế nào?

Bằng những hiểu biết của bản thân, em hãy cho biết :

- Hành vi mua bán của Hải và Minh có được pháp luật cho phép không ?

- Việc khai thác và buôn bán khỉ của Minh và Hải có ảnh hưởng như thếnào đến cấu trúc di truyền các quần thể khỉ ở Tây Nguyên?

- Bằng hiểu biết của bản thân, em khuyên Hải và Minh nên làm gì để bảotồn vốn gen của loài khỉ nhằm đảm bảo sự đa dạng sinh học ?

Câu 6 Tại Điều 5, khoản 2, ý d - Luật Hôn nhân gia đình có ghi rõ: « Cấm kếthôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trựchệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;… »

Em hãy giải thích cơ sở khoa học của việc cấm kết hôn giữa những

người có quan hệ huyết thống trong phạm vi 3 đời của luật hôn nhân gia đình

Từ đó, thuyết phục mọi người dân thực hành luật Hôn nhân gia đình

Câu 7 Ở một quần thể động vật ngẫu phối, xét một gen nằm trên NST thường

gồm 2 alen, alen A trội hoàn toàn so với alen a Dưới tác động của chọn lọc tựnhiên, những cá thể có kiểu hình lặn bị đào thải hoàn toàn ngay sau khi sinh ra.Thế hệ xuất phát (P) của quần thể này có cấu trúc di truyền là 0,6AA : 0,4 aa.Cho rằng không có tác động của các nhân tố tiến hóa khác Theo lí thuyết, thế

hệ F3 của quần thể này có tần số alen a là:

4.2.4.4 Mức độ vận dụng cao

Câu 1 Một quần thể giao phấn ở một loài thực vật, gen A quy định quả đỏ,

a quy định quả xanh Quần thể có thành phần kiểu gen : 0,09AA + 0,42Aa+ 0,49aa = 1 (Biết rằng không có các yếu tố làm thay đổi tần số alen tácđộng lên quần thể)

- Xác định cấu trúc di truyền của quần thể sau 3 thế hệ giao phấn

- Tính tỉ lệ phân li kiểu hình của quần thể ở F3

Câu 2 Một quần thể thực vật có 371 cây hoa đỏ mang kiểu gen AA, 106 cây

hoa màu hồng mang kiểu gen Aa, 53 cây hoa trắng mang kiểu gen aa Nếu quầnthể trên tự thụ phấn qua 3 thế hệ thì tần số các kiểu gen ở thế hệ thứ 3 sẽ nhưthế nào?

Giả sử, do quá trình chọn lọc, các kiểu gen aa bị loại bỏ khỏi quần thể thì sau

3 thế hệ tự thụ phấn thành phần kiểu gen của quần thể ở thế hệ thứ 3 sẽ như thếnào ?

Câu 3 Hiện tượng tự thụ phấn hoặc giao phối gần làm tăng tỉ lệ đồng hợp và

giảm dần tỉ lệ thể dị hợp trong quần thể Điều này đẫ có ý nghĩa lớn đối với quátrình chọn giống thuần Nhưng tại sao các nhà chọn giống thường gặp rất nhiềutrở ngại trong việc duy trì các dòng thuần chủng?

Câu 4: Ở người, A: da bình thường, a: bạch tạng Quần thể người có tần số

người bị bạch tạng 1/10000 Giả sử quần thể này cân bằng

a Tính tần số các alen?

b Tính xác suất để 2 người bình thường trong quần thể lấy nhau sinh ra ngườicon đầu lòng bị bạch tạng?

Câu 5 Trong quần thể của một loài thú, xét hai gen: Gen I có 3 alen là A1, A2, A3;gen II có 2 alen là B và b Cả hai gen đều nằm trên cùng một NST thường và cácalen của hai gen này liên kết không hoàn toàn Biết rằng không xảy ra đột biến, tínhtheo lí thuyết, số kiểu gen tối đa về hai gen trên trong quần thể này là bao nhiêu ?

Câu 8: Cấu trúc di truyền của quần thể ban đầu: 0,1 AA + 0,8 Aa + 0,1 aa = 1.

Sau 3 thế hệ tự phối thì quần thể có cấu trúc di truyền như thế nào?

A 0,45 AA + 0,10 Aa + 0,45 aa = 1 B 0,64 AA + 0,32 Aa + 0,04 aa = 1

C 0,20 AA + 0,60 Aa + 0,20 aa = 1 D 0,30 AA + 0,40 Aa + 0,30 aa = 1

Câu 9 Ở người, gen A quy định mắt nhìn màu bình thường, alen a quy định

bệnh mù màu đỏ và lục; gen B quy định máu đông bình thường, alen b quyđịnh bệnh máu khó đông Các gen này nằm trên NST giới tính X, không cóalen tương ứng trên Y Gen D quy định thuận tay phải, alen d quy định thuậntay trái nằm trên NST thường Số kiểu gen tối đa về 3 lô cút trên trong quần thểngười là:

Câu 10: Trong duần thể của một loài thú, xét hai lôcut: lôcut một có 3 alen là

A1, A2, A3; lôcut hai có 2 alen là B và b Cả hai lôcut đều nằm trên đoạn khôngtương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X và các alen của hai lôcut này liên kếtkhông hoàn toàn Biết rằng không xảy ra đột biến, tính theo lí thuyết, số kiểugen tối đa về hai lôcut trên trong QT này là:

A.18 B 36 C.30 D 27

Câu 11: Ở người, tính trạng nhóm máu do 3 alen IA, IB và IO quy định Trongquần thể cân bằng di truyền có 36% số người mang nhóm máu O, 45% sốngười mang nhóm A Vợ có nhóm máu A lấy chồng có nhóm máu B không cóquan hệ họ hàng với nhau

a Xác suất để họ sinh con máu O:

A 11,11% B 16,24% C 18,46% D 21,54%

b Nếu họ sinh đứa con đầu là trai máu O thì khả năng để sinh đứa con thứ 2 là

gái có nhóm máu khác bố và mẹ mình là:

A 44,44% B 35,77% C 42% D 25%

Câu 12: Ở một loài thực vật, gen A quy định hạt có khả năng nảy mầm trên đất

bị nhiễm mặn, alen a quy định hạt không có khả năng này Từ một quần thểđang ở trạng thái cân bằng di truyền thu được tổng số 10000 hạt Đem giao cáchạt này trên một vùng đất bị nhiễm mặn thì thấy có 6400 nảy mầm Trong sốcác hạt nảy mầm, tỉ lệ hạt có kiểu gen đồng hợp tính theo lí thuyết là

Câu 13: Bệnh bạch tạng do gen lặn nằm trên NST thường quy định Ở huyện A

có 106 người, có 100 người bị bệnh bạch tạng Xác suất bắt gặp người bìnhthường có kiểu dị hợp là:

A 1,98 B 0,198 C 0,0198 D 0,00198

Câu 14: Ở một loài thực vật, gen A quy định hạt tròn là trội hoàn toàn so với

alen a quy định hạt dài Một quần thể đang ở trạng thái cân bằng di truyền gồm

6000 cây, trong đó có 960 cây hạt dài Tỉ lệ cây hạt tròn có kiểu gen dị hợptrong tổng số cây hạt tròn của quần thể này là

A 42,0% B 57,1% C 25,5% D 48,0%

Câu 15: Ở một loài thực vật, xét một gen có 2 alen, alen A quy định hoa đỏ

trội hoàn toàn so với alen a quy định hoa trắng Thế hệ xuất phát (P) của mộtquần thể thuộc loài này có tỉ lệ kiểu hình 9 cây hoa đỏ : 1 cây hoa trắng Sau 3thế hệ tự thụ phấn, ở F3 cây có kiểu gen dị hợp chiếm tỉ lệ 7,5% Theo líthuyết, cấu trúc di truyền của quần thể này ở thế hệ P là

A 0,6AA + 0,3Aa + 0,1aa = 1 B 0,3AA + 0,6Aa + 0,1aa = 1

C 0,1AA + 0,6Aa + 0,3aa = 1 D 0,7AA + 0,2Aa + 0,1aa = 1

4.2.5 Tiến trình tổ chức hoạt động học tập

Bước 1 Khởi động

- Giáo viên chiếu phim, hình ảnh về một số quần thể động vật, thực vật trong tựnhiên (gồm quần thể tự thụ phấn, quần thể ngẫu phối ….)

- Yêu cầu HS cho biết: Những tập hợp các cá thể trên được gọi là gì? Nhữngtập hợp cá thể trên được chia làm mấy nhóm?

- Học sinh quan sát và trả lời câu hỏi để xác định tên chuyên đề: di truyền họcquần thể

Từ đó, GV dẫn dắt HS phân chia các nội dung chính của chuyên đề

Bước 2: Các hoạt động dạy học

* Hoạt động 1: Tìm hiểu về các khái niệm có liên quan đế quần thể sinh vật.

- HS chiếu phim hoặc hình ảnh về quần thể và các tập hợp không phải

Yêu cầu HS nghiên cứu SGK và tranh ảnh, thảo luận trong nhóm đểgiải quyết những vấn đề sau :

+ Trong 2 tập hợp cá thể trên, tập hợp nào là quần thể ?

+ Quần thể là gì ? Quần thể khác với tập hợp các cá thể ngẫu nhiên ở những điểm nào?

+ Dựa vào đặc điểm sinh sản, có thể chia quần thể thành mấy nhóm, là những nhóm nào?

- GV gọi đại diện một vài HS phát biểu ý kiến, các HS khác bổ sung

- GV nhận xét và kết luận về khái niệm quần thể và phân loại quần thểdựa vào đặc điểm sinh sản rồi khéo léo chuyển sang hoạt động 2

*Hoạt động 2: Tìm hiểu về những đặc trưng di truyền của quần thể.

- GV chia lớp thành 4 nhóm nhỏ (mỗi nhóm từ 8 - 10 HS) và yêu cầu HSnghiên cứu SGK sinh 12, bài 16, mục I, hoàn thành PHT số 1

A A

A A

A A

A A A

a

a a a

a a

A A A A A

A a

A a

A a A a

a a a