Tài liệu hay Hướng dẫn thổi sáo cảm âm

PHҪN I. LỜI MỞ ĐẦU PHҪN II. GIỚI THIỆU CÂY SÁO TRÚC VIỆT NAM PHҪN III. CÁCH CHӐN SÁO PHҪN IV. CÁC PHƯƠNG PHÁP TẬP THỔI SÁO TRÚC PHҪN V. XÁC ĐỊNH GAM VÀ CÁCH DỊCH GIỌNG PHҪN VI. CÁC KỸ THUẬT KHI THỔI SÁO TRÚC PHҪN VII. 200 BÀI CẢM ÂM DÀNH CHO SÁO TRÚC

PH N VI CÁC K THU T KHI TH I SÁO TRÚC

PH N VII 200 BÀI C M ÂM DÀNH CHO SÁO TRÚC

PH N I L I M Đ U

- Li u trong m t tháng có th t h c th i sáo đ c không?

Câu tr l i là “đ c” v i đi u ki n:

B n bi t chút nh c lí

B n có nĕng khi u và đam mê

B n th c hành đúng v i nh ng đi u h ng d n trong cu n sách này

- Th còn nh ng ng i ch a bi t nh c thì sao?

Ng i ta th ng nói “c n cù bù thông minh”, mình không có nĕng khi u

nh ng mình có đam mê và s siêng nĕng và đ c bi t mình ph i t p theo

ph ng pháp c a cu n sách này thì ch c ch n b n hoàn toàn có th ch i

đ c sáo trúc

- Th c ra th i sáo có khó không?

Chẳn có gì khó ng c l i r t đ n gi n, n u ng i ta đ a cho b n m t ng sáo

và ch cho b n bi t ch nào là n t Đô, ch nào là n t Sol thì ngay l p t c b n

s th i đ c câu đ u c a bài Lý tình tang:

N u l i ch cho thêm vài n t nh Rê – Fa – La – R thì b n s th i đ c câu

đ u c a bài Đêm Đông – m t bài hát n i ti ng th i ti n chi n:

Nói túm l i h c th i sáo c c kì đ n gi n, ch c n có “SIÊNG NĔNG”,

“ĐAM MÊ” là b n s khi n ng i khác ph i “ng c nhìn” đ y!

PH N II GI I THI U CÂY SÁO TRÚC VI T NAM Khác v i nh c c khác có nhi u l , nhi u phím, sáo ch có 6 l Chúng ta m ra hay

b t l i, lui t i trong ph m vi 6 l mà thôi

Sáo trúc là nh c c b khí, mà sáo chúng ta đang h c là sáo ngang G i sáo ngang

đ phân bi t v i ng tiêu th i d c

Sáo ngang g m 1 l th i và 6 l phát âm khoét thành m t hàng thẳng Ngoài ra

cu i ng sáo có 2 l g i là l “đ nh âm”, nh 2 l này mà sáo m i phát ra đúng âm chuẩn

Ng i ta g i ng sáo là m t “ ng h i” h th i đ u này và b t, m đ u kia thì s phát ra âm thanh theo nguyên t c: m v phia tay trái thì ti ng kêu cao h n, b t v phía tay ph i thì ti ng kêu th p xu ng

Sáo c u t o là 1 hình tr tròn, thẳng nên các v t li u nào ngoài ng trúc có c u t o

gi ng nh v y đ u có th làm sáo đ c nh : ng kim lo i, ng nh a v.v…Tuy nhiên v t li u ph bi n dung làm sáo là ng trúc ho c n a vì d ki m, đ p và mang

đ m ch t thiên nhiên

Sáo ngang có nhi u cách ch i nh : đ c t u, song t u, hòa t u, đ m ngâm th , đ m cho hát chèo, ch u vĕn, c i l ng v.v…v a có th hòa t u v i dàn nh c m i Nói chung sáo có th ch i h u h t các th lo i nh c trong n c và th gi i

T m âm c a cây sáo thông th ng là 2 qu ng tám Nh ng do m t s tác phẩm có

t m âm r ng nên ng i ta s n xu t ra cây sáo có th ch i đ c thêm vài n t c a

qu ng 8 th 3

Âm s c:

Tùy theo lo i sáo mà có nh ng âm s c khác nhau: sáo Sol, sáo La ti ng m m nh

l a êm nh nhung Sáo Đô hay sáo Sol cao ti ng rao vui, lanh l nh, réo r t; các lo i sáo ti ng cao này r t thich h p đ gi ti ng chim kêu, gà gáy…

PH N III CÁCH CH N SÁO Thông th ng ng i m i b t đ u ch i thì ch n sáo có đ ng kính lòng trong nh ,

vì th i ít t n h i, d t p Lo i sáo th ng dùng là sáo Đô (C), các l b m đ c khoét theo âm giai đô tr ng (C Dur)

Ví d : N u có m t ng i yêu c u b n đ m sáo cho h hát bài Lòng M theo gi ng

La th (Am), mà bài Lòng M thì sáo Đô ch ch i đ c gi ng Rê th (Dm) vì ch i

gi ng Am thì âm v c c a sáo Đô không đáp ng đ c ho c b n ch ch i đ c

gi ng Dm, thì ta s tính đ n ph ng pháp khác là ch n m t cây sáo tone khác chẳng h n sáo Sol tr m hay Fa tr m

 Các b n tìm hi u rõ ph n này ch ng XÁC Đ NH GAM VÀ CÁCH

D CH GI NG nhé!

PH N IV CÁC PH NG PHÁP T P TH I SÁO TRÚC CÁCH C M SÁO

Khi th i sáo lúc đ ng hay ng i thì mình ph i thẳng, hai tay nâng cao sáo nh hình

d i:

Có nhi u ng i v a c m ng sáo là th i đ c ngay, có nhi u ng i c m hoài mà không sao th i đ c, mà c nghe ti ng “phù phù” S dƿ là vì h không đ ý đ n hai b ph n đó là “môi” và “6 ngón tay” Môi đ th i h i vào l th i, còn 6 ngón tay đ b t m các l phát âm

M i ngón tay đ c đánh s th t qui đ nh t trái sang ph i là 1- 2- 3 - 4- 5 – 6

B n b t kín h t 6 l th i s ra n t Đô

N u b n mu n th i n t qu ng 8 th 2 thì ch c n th i m nh lên là đ c

Bài t p ch y gam đ làm quen Các b n t p th i t ch m đ n nhanh d n đ n khi nào quen tay là đ c

CÁCH Đ T MÔI

Đ t l th i vào gi a 2 b môi, dùng b môi d i làm đi m t a, ta ép hai khoang

mi ng l i sau đó ta l y h i và th i vào l th i Chú ý t a v ng cây sáo vào môi

d i

V n đ quan tr ng n a là tay ph i b t kín 6 l , vì n u b n không b t kín thì dù b n

có đ t môi đúng thì th i cǜng không kêu V y mu n ti ng sáo phát ra suôn s , ngon lành thì ph i k t h p môi và tay b t m , m d t khoát, b t th t kín, các ngón tay đ t

n m ngang trên thân sáo ch đ ng cong lên

Đ ng nghƿ r ng th i m nh s kêu, mà ph i bi t s d ng h i c a mình đ th i v i

R t nh đ di n t nh ng câu sáo hay đo n sáo nào c n l t t h t nét d u dàng,

khoan thai, nh nh ng đ nghe, nh đ khác khác v i đo n tr c t ng n ào, m nh

Luy n h i: Sau khi l y h i đ y ta th i m t n t b t kì, th i cho đ n khi h t h i, ngh

m t lát và l y h i th i n t k ti p T p cho đ n khi không còn h i đ th i đ c n t

đó thì d ng

Có nh ng câu sáo dài n i b ng m t nét luy n dài ph i th i lên m t h i, không th

ng t ra; trái l i có nh ng câu sáo mà các âm tách ra, m i âm riêng l , ng t g n

Ng t thì d - g i là đánh l i Chúm môi l i, dung l i đẩy h i ra d t khoát khi g p các n t đen hay có móc trên đ u

Th i li n h i là v n d ng h i dài đ th i m t n t có tr ng đ dài

Bài t p th i h i li n, các b n th i m t n t và đ m th m 1,2, 3, 4 và sau đó th i n t

k ti p

Sau đây, ta t p các d u đen:

M i d u đen là m t phách, trong m i ô nh p có 4 phách, th i thành 4 âm

Bây gi ta dung h i m nh đ th i các n t n m trên quãng 8

Khác v i nh c c khác, các n t cách nhau m t quãng 8 th ng n m các phím khác nhau nh ng sáo, hai âm n m cách nhau m t quãng 8 nh ng l i n m chung

m t l , ch vi c là th i m nh hay nh mà thôi Cùng b t 6 l ta th i nh ra n t Đô,

th i m nh ra n t Đô 2…

Khi b n đã ch đ ng b t và m đ phát ra các âm do b n mu n, bây gi nên k t h p

h i m nh và nh đ t p bài t p sau:

 L u ý:

Trong quá trình b t m đ th i cho kêu, n u b n th y th i l nào không kêu

c th n nhiên b qua đ th i n t khác, l sau s kêu Đ ng c th i m t n t không kêu mà c th i mãi, v a phí s c v a t n th i gian Ch c n vài ngày cho quen tay quen h i là có th th i kêu m i n t

Mu n sáo nh h i, d kêu tr c khi th i hãy nhúng n c ng sáo, v y cho khô r i hãy th i

CÁCH TH I CÁC N T THĔNG – GIÁNG

Có nhi u cách Cách đ gi n là m n a l đ t o ra các n t đ c tang lên n a cung hay giáng b t xu ng n a cung

- Mu n th i n t Đô# ta m n a l th 6 (ho c h i hé ngón)

- Mu n th i n t Sol# thì ta m n a l th 2

- Mu n th i n t La# thì ta m nh sau

Ngoài vi c m n a l , cách b tay khác đ t o ra n t thĕng giáng:

Tuy nhiên v i vi c di n t u nh th thì s g p khó khan khi ta ch i m t tác phẩm đòi h i s mêm m i, uy n chuy n thì cách b tay nh th đôi khi s g p

b t l i, và dù có b đ c đi n a thì âm cǜng s không đúng cao đ ho c b méo,

b xì R t khó k c nh ng ngh sƿ chuyên nghi p, h cǜng khó có th di n t u

t t Có m t cách khác đ t o ra các n t thĕng và giáng b ng cách ng i ta khoét thêm 4 l nh thêm vào thân sáo đ t a them 4 n t thĕng giáng Nh v y sáo s tang thêm 4 l thành sáo 10 l

u đi m c a sáo 10 l là có th ch i các b n nh c có nhi u d u thĕng, giáng, hòa

t u cùng v i nh c c Tây ph ng

Nh c đi m c a sáo 10 l là ta ph i s d ng c 10 ngón tay, n u l đ h thì th i

âm s không chuẩn Khó di n t u nh ng bài có 3 hay 4 d u hóa

D u giáng : si - mi - la - re - sol - do - fa

VD: đ xác đ nh các d u hoá n m đâu thì làm nh sau ( d u hóa là các b thĕng

giáng đ u khuôn) N u bài nh c ghi gam đô # th (C#m) và gam song

song c a nó là Mi tr ng( E dur) thì trên m i đ u khuôn nh c b t bu t ph i có 4

d u thĕng Th t s p x p các d u đó ph i tuân theo h th ng trên, t c là: Fa

Đo sol Rê ( NH LÀ PH I GHI THEO TH T )

bước 2: Cách nhìn vào 1 bài và xác đ nh gam( gi ng) thu c quy t c này:

Hệ thống dấu thăng: l y n t cu i cùng c a h th ng trên b n nh c c n xác đ nh(

vd bài có 2 # thí l y n t đô) : đ m lên quãng 2 th ( 1/2 cung) là gam trường

Đ m xu ng 1 quãng 2 tr ng( 1 cung) là gam thứ

VD: bài có 2 thĕng t n t đô đ m lên q2 là n t rê=> Rê tr ng Đ m xu ng

qu ng 2 là SI => Si th ( thì vi c còn l i đ xác đinh vi t gam th hay tr ng thì

quá d : nghe nốt kết cuối bài và nghe thấy vui, khoẽ là gam Trưởng, Buồn, nhe5 nhàng làm gam thứ)

+chú ý là khi xác đ nh thì q2 tr ng or 2 th ko quan tr ng Vì thang âm t

đ ng s là 2 tr ng or 2 th r i B n ch c n đ m quãng 2 thôi

hệ thống dấu giáng: L y n t cu i cùng c a h th ng d u giàng trên b n nh c c n

xác đ nh( vd bài có 3 giàng thì l y n t la) : đ m lên quãng 3 tr ng (2 cung) là

gam thứ Xu ng qu ng 4 dúng ( 2+1/2 cung) là gam trửơng

VD: t n t la đ m lên quãng 3 tr ng là n t Đô => gam Đô th ( Cm) Đ m xu ng quãng 4 đúng là n t Mi giáng( Do đ u khuôn nh c có d u hoá n m n t Mi) => Gam Mi Giáng tr ng ( Eb)

+t ng t chú ý trên : c đ m lên qu ng 3 : la si do, xu ng qu ng 4 : la sol

fa mi Khong c n tính m y cung

chú ý: + đ m t i n t nào thì ph i xem d u khuôn nh c n t đó có r i vào d u hoá hay ko, n u có thì ph i đ c theo nó: vd đô # th ( C#m) la giáng tr ng ( Ab)

-

Ti p theo là ph n d nh gam( chuy n gam):

có 3 tr ng h p c n ph i chuy n gam

+ chuy n cho m t nh c c ch ch i đ c n t c b n, nh c c có thang âm gi i h n

t (d i 3 octar) VD: sáo 6 l , Sáo 10 l , recoder, đàn b u

+chuy n cho các nh c c theo 1 b t BASS, TENO,ALTO,SOPRANO nh ng

ch i trên cùng 1 b khoá: ví d Saxo, Trumpet,sáo ngang các lo i( Ngo i tr b dây)

+chuy n đ bi n đ i màu âm theo ý đ c a tác gi VD m t bài hát ch i tone th p

s hay h n r t nhi u so v i ch i 1 tone cao h n

Nh ng t t c tr ng h p trên đ u chuy n theo 1 cong th c nh t

đ nh: TR NG=>TR NG, th => th Không th Th qua tr ong hay

Tr ng qua th đ c Các b c c n th c hi n:

1/ xác đ nh gam ban đ u(nh trên): gam Đô tr ng Cdur

2/xác đ nh gam c n chuyển đ n: Gam Sol tr ng(Gdur) có 1 d u fa thĕng

đ u khuôn

chú ý! + mu n d i v ko còn d u hoá thì ch c n xét gam c n chuy n t i là Cdur or

A moll

+ mu n phù h p v i sáo, ho c phù h p v i octar c a vài nh c c thì tìm n t

th p nh t c a gam g c, đ m lên or xu ng n t th p nh t c a nh c c c n th i=> quãng c n chuy n và gam c n chuy n

3/đ m t n t b c 1 c a gam này lên ho c xu ng b c 1 c a gam kia cách nhau m y n t => quãng m y ( B c 1 là n t c a tên Gam, vd Đô tr ng thì b c 1

lá Đô)

vd: Cdur>Gdur: đ m lên Đô re mi fa Sol=> quãng 5

đ m xu ng: Đô si la Sol => quãng 4

4/ Đ m t t cà các n t còn l i lên ho c xu ng theo quãng đã xác đ nh trên,

nh ng ph i theo quy t c lên>lên, Xu ng>xu ng

VD: Các n t trong bài gam Cdur: C1 E1 G1 D1 F1 A1 E1 G1 C2 G1 B1

D2 G#1 C1

chuy n thành gam G dur : G1 B1 D2 A1 C2 E2 B1 D2 G2 D2 F2 A2 D#2 G1

( chú ý n t Fa c a gam Gdur luôn đ oc thĕng n a cung)

CHÚ Ý: +n u có d u hoá b t th ng ( d u hoá xu t hi n 1 vài n t trong bài vd G#1 trong Cdur trên) thì khi đ m lên quãng 5 or xu ng quãng 4 thì n t đã đ m

ph i thêm d u hoá b t th ong đó ( n t D#2 trong gam Gdur trên vd)

+ đ m lên hay xu ng ko quan tr ng, nh ng ph i tuân theo quy t c lên lên , xu ng xu ng N u mu n d ch bài nh c lên trên thì vi t n t đã xác đ nh bên

trên n t g c, d ch xu ng thì vi t xu ng d i Tránh tr ong h p đ m quá xa nh

t gam La th > Sol th thì ko ai đ m lên quãng 7, mà ch đ m xu ng quãng 2

Thông th ng n u là ng i m i thì mình nghƿ các b n nên nh ai đó có kinh

nghi m + nh c lý đ giúp đ các b n d ch tông th m chí c m âm giúp mình Tuy nhiên, n u b n v n mu n t mình d ch tông bài c m âm nào đó thì b n hoàn toàn

có th làm theo h ng d n sau đây

H ng d n d ch tông bài c m âm trên sáo trúc?

V c b n b n c n bi t 7 n t c b n trong nh c lý nh trong “Tr c khi b t đ u

t h c th i Sáo” mình đã chia s Đó chính là Đ Rê Mi Fa Sol La Si

Ti p theo b n c n bi t khái ni m v quãng: t c là kho ng cách gi a các n t nh c

v i nhau Ví d quãng t :

– Đô1(C) lên Rê1(D) là C – D -> t ng ng g i là m t quãng 2

– Rê1(D) lên Sol1(G) là D – E – F – G -> t ng ng g i là m t quãng 4

Còn các quãng các cao đ (bát đ ) khác nhau trên cùng 1 n t g i là quãng 8 Ví

d t Đô 1 lên Đô 2 = 1 quãng 8

Ti p theo b n c n bi t khái ni m v cung và n a cung: kho ng cách gi a các n t

nh c v i nhau g i là 1 cung (vi c này liên quan t i thĕng (#) và giáng (b)) Ngoài ra

đ c bi t c n l u ý có 2 c p n t CH CÁCH NHAU 1/2 cung là Mi – Fa và Si – Đô

Đ d hi u ch này b n xem mô t sau:

Đô — (1 cung) — Rê — (1 cung) — Mi — (1/2 cung) — Fa — (1 cung) — Sol —

(1 cung) — La — (1 cung) — Si — (1/2 cung) — Đô

Lưu ý: tạm thời bạn có thể bỏ qua các định nghĩa về quãng trưởng, quãng thứ (m), quãng thăng (#) và quãng giáng (b) nhé! Ngược lại bạn có thể tra cứu trên wiki phần quãng trong nhạc lý

V y gi d b n mu n d ch tông (gi ng) b n s tuân th theo các quy t c trên, hi u

đ n gi n là b n t nh ti n (ho c lùi) các n t trong bài c m âm mình đang có lên tông/ xu ng tông mà b n mu n

Ví d 1 câu đ u trong bài c m âm G p M Trong M :

Tông bài này là cho Sáo tông Rê

RE RE RE RE LA LA SOL ,MI MI MI MI FA RE

D ch sang tông Đô s nh sau:

Đô Đô Đô Đô Sol Sol Fa ,Rê Rê Rê Rê Mi(b) Đô

Nh b n th y thì các n t s d ch gi m xu ng 1 cung Trong tr ng h p trên có n t

FA n u gi m xu ng 1 cung thì s là Mi giáng (Eb) ho c Rê thĕng (D#) vì kho ng cách gi a Mi và Fa ch có 1/2 cung

T i sao l i là Rê# thì b n nh l u ý này: thĕng c a n t này chính là giáng c a n t

ti p theo Do đó t D lên E thì D# s = v i Eb C th b n áp d ng cho t t c các

n t là ra v n đ

PH N VI CÁC K THU T KHI TH I SÁO TRÚC

N u th i sáo ra đúng nh p, đúng đi u thì ch m i g i là “th i đ c” thôi Mu n cho

ti ng sáo h p h n ng i nghe thì ph i c n đ n k thu t và ph i t p luy n cho đ n

đ thành th o

Các k thu t đó là: Rung h i, Reo, Đánh l i, Vu t, Huýt, Láy v.v Bây gi ta s đi sâu vào t ng k thu t và các s d ng no nh th nào nhé!

RUNG H I

Có hai cách rung: rung h i và rung tay

Rung h i là đ a t ng ng m h i nh t b ng, ng c qua c h ng ph vào l th i sáo cho âm thanh phát ra không c ng đ mà nghe m m m i, uy n chuy n, rung lên nh sóng

Cách t p rung h i: Th i m t n t b t kì vd n t FA, ta th i m t h i dài đ ng th i

nh n h i b ng b ng v i nh ng kho ng cách đ u nhau nh khi ta phát âm nhi u ch hu…hu…hu

T p t ch m cho đ n nhanh, khi đã rung đ c nhanh và đ u, lúc đó ta áp d ng vào bài t p sau:

Rung tay: cách rung th hai là dung đ u ngón tay đ p đ p nhi u l n trên l b m đ

ti ng sáo reo lên Mu n rung cách này ph i t p cho ngón tay m m m i, đ u đ n ch không v p váp, ng t qu ng Có nhi u n t nh c ta ph i rung tay, ban đ u ch m, sau nhanh d n cho đ n đ ríu rít nh chim reo

Đây là m t câu d o nh c đ u b n Hòn V ng Phu c a Lê Ph ng

Các n t móc đ n b n th i tách r i ra, đ n 2 n t Rê cu i cùng thì b n rung tay, m ngón th 5, đ p đ u ngón tay lên – xu ng nhi u l n N t Rê này s reo lên thành re

mí re…, re mí re…, re mí re…

Mu n reo lên nh ti ng chim: dùng 2 ngón 4 và 5 (tay ph i) đ p đ u lên l sáo, ti p

đó dùng 2 ngón 2 và 3 cǜng đ p đ u lên, k t h p v i k thu t Huýt ta có th b t

ch c đ c ti ng chim reo

HUÝT

Huýt là th i các n t cao r t nhanh, th ng là các n t móc hai, móc ba móc vào nhau h ng lên cao r i ng ng đ t ng t Trong các bài nh c l c truy n, sáo

th ng ch i k thu t huýt nhi u đo n N u chú ý nghe hai bài L u Th y, Kim Ti n

c a dàn nh c Hu , sáo áp d ng k thu t Huýt nhi u l n B n t p th đo n nhac này:

Ti ng “Huýt” t o đ c là do n t cao n m sau câu và cǜng do các n t móc dính nhau tu n t đi lên m t cách nhanh g n

VU T

Khi hát cǜng nh đàn, th i, ng i ta th ng áp d ng k thu t vu t Lúc hát nhi u

ng i không x ng âm ngay n t chính mà đi t n t th p h n r i r n lên n t chính

V i sáo, vu t t c là m tay l t t n t th p lên n t cao nh đô lên rê, fa lên

sol…đ cho ti ng sáo thêm l l t, ký hi u là m t nét cong n m trên đ u n t

Ví d :

Đây là câu d u bài “Con thuy n xa b n” c a L u Bách Th N t Fa nh p đ u là

n t Fa vu t, b n dùng ngón 4 vu t lên l 4 m t cách nh nhàng đ ng th i th i h i

ra, ta s có m t n t Fa nghe thi t tha truy n c m Ngón 4 vu t nh t trái sang ph i

ch đ ng m ngay ngón tay ra

N t re tròn nh p 2 cǜng v y, khi vu t m t n t nào đó b n cǜng nên áp d ng 2 k thu t: v a vu t v a rung h i đ ti ng sáo tr nên du d ng

LÁY

Láy là ta th i n t chính nh ng l i láy lên nh ánh sao nh p nháy, liên h đ n các

n t li n c nh, ho c th p ho c cao Ng i vi t nh c th hi n nét láy b ng cách thêm vào tr c n t chính vài n t nh Nh ng n t này g i là “n t hoa mƿ” thêm vào, không tính giá tr tr ng đ c a ô nh p Ví d :

N t nh g m 2 móc đôi có g ch chéo qua là n t đ m thêm t o nên ti ng láy Ví

d ta mu n láy n t rê thì ta có th th i rê mí rê ho c rê đ rê…

Nh ng n t láy, có khi láy 3 n t, nh c sƿ s vi t thành m t d u liên ba Ví d

có khi láy 4 n t V y, ta tùy theo đ dài ng n, móc đ n, móc đôi hay móc ba mà láy ch m hay láy nhanh Có nh ng tr ng h p

cách ch i c a t ng ng i mà ta có quy n áp d ng k thu t Láy vài ch thích h p,

mi n là đ ng l m d ng n t nào cǜng láy

NÉN H I

trong phòng nh , mu n ti ng sáo đ ng quá vang, ta có cách nén h i đ ti ng sáo phát ra v a đ nghe Âm thanh b nén l i s thanh, m ng nh s i t , u n éo Mu n

v y, b n ph i tì m nh l th i vào môi d i cho có c m t ng áp ch t vào hàm rĕng

d i, đ ng th i b t h i th i l i, ti ng sáo phát ra s nh l i nh ng v n thanh thoát

REO L I

Nh th nào là reo l i – reo l i là gì:

Reo l i hay phi l i là k thu t l y âm gió c a ch R R …(khi đ c h i s li n

qu ng và l i s b t ch R liên t c) đ th i vào sáo

T i sao l i ph i h c reo l i và reo r i đ c s d ng đâu:

 Reo l i th ng đ c k t h p trong nh ng bài có s d ng l i kép

 Reo l i t o ra âm đi u đ c bi t cho đ ng n t, ho c t ng đo n, reo l i t o đi m

R … b ng 1 h i mà đ u l i b t ra âm R liên t c, đ c âm R kéo dài thì nhi u

ng i không đ c đ c Bí quy t đây là hay t p đ c T R , T R R , T R

R R … Vì khi chúng ta đánh l i b t âm T R thì s d b t thêm đ c âm R

ti p theo, t c là reo l i s d dàng h n khi chúng ta k t h p đánh l i đ n M t

nh th i sáo và t p đ c ch R kéo dài

 Reo l i đ c b ng mi ng nh ng khi áp d ng vào sáo thì âm R phát ra m nh quá và không reo đ c các n t th p V n đ này th ng g p ph i đ i v i các b n

t c T R R …V y nên đ reo l i t t h n vào sáo, các b n c n t p đ c ch R kéo dài th t nhuy n đ n lúc có th đ c to – nh , m nh – nh , nhanh – ch m tùy ý

và đ c đ c ch R kéo dài mà không c n đánh l i ch T tr c

Các ki u reo l i th ng s d ng:

 Reo l i nhanh ho c ch m

 Reo l i m nh ho c nh

 Reo l i m t n t và reo l i 1 đo n

Nh v y, các b c đ t p reo – phi l i nh sau:

 B c 1: T p đ c ch R kéo dài, n u th y t p mãi không đ c, các b n đ c T

R ho c Tà Rà, ho c …nói chung là T R, c g ng b t l i m nh lên đ l i có

đ nãy đ phát ra các âm R ti p theo T p cho đ n khi đ c đ c T R R R

Do v y, trong quá trình t p cho vào sáo, các b n hãy t n d ng m i th i gian rãnh

đ t p đ c ch R kéo dài th t nhuy n

 B c 4: T p reo các n t th p và cao, trong quá trình t p, các b n có th ch y

bi t Tuy nhiên, đánh h i s không rõ, nét và nhanh b ng đánh l i Khi đánh

l i đ n, thì l i c a các b n đang c đ ng gi ng nh các b n đ c “T” “T ”

Đánh l i đ n vào đâu trong b n nh c

 Theo h ng d n trong nh c vi n c a nh ng ng i chuyên nghi p thì chúng ta đánh l i đ n vào t t c các n t trong b n nh c tr các n t luy n, vu t, n i, … Tuy nhiên chúng ta c n đánh m nh nh , rõ m khác nhau đ t o nên nh p phách

và không làm m t đi s truy n c m c a b n nh c

 Đ i v i nh ng b n không đánh đ c l i m thì các b n ch nên đánh l i vào phách m nh trong nh p

 Đánh l i vào các đi m nh n ho c nh ng n t cùng cao đ liên ti p

T i sao c n t p đánh l i đ n

 Đánh l i đ n giúp tách bi t các n t trong b n nh c, đ c bi t là các n t gi ng nhau và li n nhau (ví d : la la la sol thì 3 n t la ph i đánh l i đ n đ tách nó ra)

 Đánh l i đ n giúp nh n m nh m t s n t trong b n nh c, đ c bi t là nh n vào

 Đánh l i quá rõ, quá thô, ti ng l i “tù, tù” nghe rõ ràng làm x u đi ti ng sáo

 T p luy n nhi u s gi i quy t v n đ trên

 Đánh l i nhi u quá làm b n nh c m t đi s nh nhàng, truy n c m Th c t các ngh sƿ cǜng đánh l i đ n vào h u h t các n t, nh ng có n t h đánh rõ (th ng

là đánh rõ vào nh p), có n t h đánh m và có th m đ n m c khó nghe ra là đánh l i, có th g i đó là “đánh nh không đánh”

 V y các b n có th t p đánh m đi hoĕc ch đánh l i nh p (n u th y đánh m khó quá)

 Nh v y chúng ta c n đánh l i đ n, nh ng chúng ta c n t p đánh nhanh, rõ, nét

và không thô và chúng ta cǜng c n t p đ đánh m đi ho c ch nên đánh vào

nh ng ch c n đánh nh nh p, nh n, ho c c n s nhanh, vui, d n d p

Các ki u đánh l i đ n c n t p

 2 cách đánh trên, các b n t p luy n đ n lúc l i c a các b n nhanh, nh y và có

th c đ ng tho i mái trong vòm mi ng thì b n có th đánh nhanh hay ch m, nét hay m tùy ý

 Âm đi u khi các b n đ c s gi ng nh âm đi u c a ti ng sáo mà các b n đánh ra

đ c Vì v y, các b n có th đánh m nh, nh n hay nh , m ho c các b n có th đánh đ th hi n s d n d p hay m nh m , hay nhanh g n thì cǜng gi ng nh âm

 M t cách đánh l i m n a là thay vì đánh 2 ch trên các b n nh n h i ch “H”

 Đánh l i staccato: đánh l i staccato s cho ra các ti ng sáo riêng bi t, nét và

s c s o

 Đánh l i v i ch staccato ti ng Ý, có nghƿa là” riêng bi t” Ti ng Pháp g i là

” detache”, cǜng có nghƿa riêng bi t ng i Anh di n t g i “tonguing”

có phiên âm “T” y Đ t đ u l i t vòm h ng s t v i hàm rĕng trên, sau đó b t

ra phát âm ch “T” ho c “Tee”, “Ta”, “Tu” “Ti”

 B c 2: B ng cách b đi các âm c a l i và ti ng phát ra, cǜng ta v n đ l i c

đ ng nh đang đ c nh ng âm đó và áp d ng vào sáo

 B c 3: T p đánh t t rõ t ng ti ng m t, không ng t h i sau khi đánh l i ra, kéo dài m t tr ng đ nh t đ nh

 B c 4: Rút ng n và làm rõ t ng n t, t p đánh l i k t h p vào bài nh c ho c đánh các n t theo th t đô, rê, mi, fa …

 B c 5: T p đánh nhanh và nét b ng đ u l i (staccato) và t p đánh nh h n và

m d n b ng cách đánh ch “Th”

 T b c th 3, các b n có th t p đánh l i đ n riêng l ho c áp d ng luôn vào

nh ng bài mà các b n đang t p đ h c cách áp d ng l i đ n vào các b n nh c

 K thu t đánh l i kép đ c s d ng đ t o nh p đi u nhanh, d n d p, m nh m ,

…

 K thu t đánh l i kép đ c s d ng khi chúng ta bi n t u m t vài b n nh c, có

th k t h p v i m t vài k thu t khác đ t o s đ c bi t, âm đi u riêng, phong cách riêng

V n đ khi t p l i kép và cách kh c ph c:

đ c, thì vi c nh m l n có th xãy ra khi mà các b n đánh l i đ n n y theo ki u đánh m nh – nh – m nh – nh – … Đ nh n ra và kh c ph c, các b n hãy t p đánh T – K th t ch m, nét và nghe rõ âm thanh phát ra

 Đánh l i kép không đ ng đ u gi a âm T và âm K: trong m t s b n nh c, ng i

ta c tình đánh âm T m nh h n ho c m nh h n 1 s ch (ch y u là phách

m nh) Tuy nhiên, đ i v i m t s b n đó l i là cái l i khi các b n đánh l i kép khi mà các b n luôn luôn đánh không đ ng đ u, nghe kh p k nh và không đi u khi n đ c Đ kh c ph c, các b n t p l i t ch m đ n nhanh d n nhé Hãy t p

đ c Ta – Ka thay cho T k – Ka, …

Các ki u đánh l i kép:

 Có 3 ki u đánh l i kép cho 3 âm v c đó là:

 Tu – ku ho c Tô – Kô: Khi đánh môi s h i nhu ra gi ng khi th i các n t

qu ng 1 áp d ng cho âm v c th p

 Ta – ka ho c Tê – Ka: Khi đánh môi s cĕng h n khi th i các n t qu ng 2 áp

d ng cho âm v c trung

 Ti – ki: Khi đánh môi s mím ch t khi th i các n t qu ng 3 áp d ng cho âm

v c cao

 Đ t o ra các âm đi u đ c bi t, đ tĕng tính d n d p, m nh m , gay c n thì các

b n có th thêm d u và âm đ c và tĕng gi m đ nãy, đ m nh c a l i đ t o ra các âm thái riêng:

 Cǜng gi ng nh l i đ n, các b n có th đánh:

“Tík – T k – Ti”, “T k – T k – Ta”, “Túk – T k – Tu”

 Khi ghép vào s là Tík – Ki, T k – Ki, ho c Ti – Ki, T k – Ka, T k – Ka ho c

 Có 2 ki u t p l i kép

 Ki u đánh Stacato : đánh n y, nhanh, g n t ng n t Gi ng nh đánh l i đ n, chúng ta đánh b ng đ u l i

Các b c đ t p đánh l i kép

 B c 1: t p đ c “T-K ”, âm “T” l i b t ra, âm “K” l i thu vào Tùy vào cách

đ c Te – Ka, Ta – Ka, Ti – Ki hay Tu – Ku mà l i s b t ra – vào hay k t h p ra – vào và lên – xu ng t o ra nh ng âm thái riêng Tùy vào k t c u môi, l i và vòm mi ng c a t ng ng i mà các b n có th l a ch n ki u t p d dàng nh t khi

b t đ u

 B c 2: B ng cách b đi các âm c a l i và ti ng phát ra, cǜng ta v n đ l i c

đ ng nh đang đ c nh ng âm đó và áp d ng vào sáo

 B c 3: T p đánh chùm 3 theo 2 ki u l n l t t legato và stacato theo t ng n t

nh c m t đ phân bi t rõ âm T và âm K

 B c 4: T p đánh chùm 4 theo 2 ki u l n l t t legato và stacato theo t ng n t

Chuy n h i là m t k thu t cho phép nh ng ng i s d ng nh c c h i ch i m t

"h i" dài b ng cách hít vào b ng mǜi và dùng má t o ra "âm thanh" trong khi gi

lu ng khí l u thông trong nh c c K thu t này g m b n b c:

3 Làm l i b c hai nh ng l n này th i vào m t ng hút đ t trong ly n c Làn h i

ph i đ m nh đ t o ra bong bóng trong n c Nên t p b c này nhi u l n cho t i khi vi c này tr nên t nhiên

4 Trong khi đẩy khí t má, hít m t h i nhanh và sâu qua mǜi Trong khi má v n còn h i cĕng, b t đ u đẩy h t khí t ph i ra mi ng C gi dòng h i và b t n c càng đ u và v ng càng t t L p l i nhi u l n

5 L p l i b c 4 nh ng l n này đ ng đẩy h t khí t ph i Khi ph i s p c n h i, phùng má hít m t h i nhanh và sâu qua đ ng mǜi Sau khi đã hít đ c m t l ng

h i nh , đóng vòm mi ng và "chuy n v " dùng khí t ph i ti p L p l i nhi u l n Đây là quy trình chính c a vi c chuy n h i

6 Ch đ t ph n đ u th i (kèn) vào mi ng T p th i m t n t cho đ u trong khi hoán

đ i gi a cách th bình th ng và th v i gò má cĕng ph ng Ng i t p s th y c n

ph i gi cho khóe mi ng và môi trên ch c (chú thích c a ng i d ch: có l ch có ích cho kèn)

7 T p l i b c b n và nĕm v i nh c c trong mi ng Ng i t p ch c s t o ti ng rít chút xíu khi m i th Và có th s th y âm thanh ph p phù trong khi đ i qua l i

gi a dùng h i trong má và h i trong ph i Chuy n này cǜng bình th ng Nh ng bài t p sau s giúp b n gi âm thanh đ u h n

8 S d ng v i toàn b nh c c Nh là ph i t p v i nh c c hoàn ch nh càng s m càng t t Ng i t p không nên quá chú ý t i ch t l ng âm thanh, mà hãy làm sao

đ t o ra m t âm thanh kh dƿ là đ c r i

(Chú thích c a ng i d ch: đ i v i sáo có l b c 6 là đ mình th i sáo v i gò má bình th ng và gò má phùng ra B c 7 và 8 g p l i làm m t.)

Bài t p sau (xem hình b n nh c) t ra r t có ích trong vi c h c chuy n h i Hãy nh

r ng t p k thu t này m t khá nhi u th i gian H u h t các nh c công đ u m t vài

(Chú thích c a ng i d ch: đo n sau liên quan t i kèn nhi u h n nên tôi ch l c

d ch nh ng ph n chung chung)

Âm thanh ph p phù khó b phát hi n h n n u b n th trong lúc chuy n n t Xem thêm bài t p 1-3 (hình b n nh c) Ng i t p nên t đ t ra nh ng bài t p t ng t

M t s bài t p áp d ng: