Giáo án vật lý 9 tiết 24 tiet 47 48 tiet 46

Nhận biết thấu kính hội tụ dựa vào hình vẽ và kí hiệu thấu kính hội tụ Hoạt động 2 : Tìm hiểu các khái niệm trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của TKHT 20’ Yêu cầu HS tiến hành lạ

Trường thcs Giục Tượng Tùân 24

THẤU KÍNH HỘI TỤ

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Nhận dạng được thấu kính hội tụ

- Mô tả được sự khúc xạ của các tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ

-Vận dụng kiến thức dã học để giải bài toán đơn giản về TKHT và giải thích hiện tượng thường gặp trong thực tế

2 Kĩ năng: Biết làm TN dựa trên yêu cầu của kiến thức SGK  Tìm ra đặc điểm của TKHT.

3 Thái độ: Nhanh nhẹn, nghiêm túc

II Chuẩn bị:

GV: 1 TKHT có tiêu cự khoảng 10 – 12cm

 1 đèn laze phát ra 3 tia sáng song song và 1 tia có thể thay đổi được đường truyền ánh sáng

 1 nguồn điên

 1 giá quang học + 1 hộp khói

 Bảng phụ vẽ sẵn các hình: 42.3; 42.4; 42.5; 42.6 (SGK)

 Bảng phụ ghi bài tập 40 – 41.2 (SBT)

HS: Chuẩn bị bài trước ở nhà

III Tiến trình bài dạy

1.

KTBC : (5 ‘)

-Thế nào là hiện tượng khúc xạ ánh sáng ? (5đ)

Phân biệt giữa sự khác nhau của tia sáng đi từ môi trường không khí sang môi trường nước và ngược lại ? (5đ)

2 Bài mới

-Tình huống : Thí nghiệm đốt cháy gổ bằng 1 thấu kính bằng đã tiến hành thành công lần đầu tiên ở

Anh 1763 Vậy thấu kính hội tụ là gì? → Bài mới

Hoạt động 1 : Nhận biết đặc

điểm và nhận diện TKHT (10’)

- YC HS nghiên cứu tài liệu và bố

trí tiến hành TN

- GV chỉnh sửa lại nhận thức của

HS (chú ý hướng dẫn HS cần bố

trí sao cho các dụng cụ để đúng vị

trí)

- YC đại diện nhóm trả lời C1:

- Tia nào là tia tới? tia nào là tia ló?

- Thông báo về tia tới và tia ló

-chùm tia ló có đặc điểm gì?

- HS đọc thông báo và GV mô tả

thông báo của học sinh bằng các

ký hiệu

Làm thí nghiệm và quan sát

Hs lên bảng trả lời C1

Hs khác nhận xét

C2: SI là tia tới

IK: Là tia ló

I Đặc điểm của thấu kính hội tụ

1/Thí nghiệm

C1: Chùm tia khúc xạ ra khỏi

thấu kính là chùm hội tụ

C2 : 3 tia phát ra từ nguồn sáng

tới thấu kính là tia tới, 3 tia ra khỏi thấu kính hội tụ tại 1 điểm

là tia ló

- YC HS đọc thông tin trả lời C2

Nhận xét- chốt C2

-Y/c HS đọc C3

-Yêu cầu HS trả lời C3 TK có đặc

điểm gì?

- Thông báo về chất liệu làm thấu

kính hội tụ thường dùng trong

thực tế Nhận biết thấu kính hội tụ

dựa vào hình vẽ và kí hiệu thấu

kính hội tụ

Hoạt động 2 : Tìm hiểu các

khái niệm trục chính, quang

tâm, tiêu điểm, tiêu cự của

TKHT (20’)

Yêu cầu HS tiến hành lại TN như

hình 42.2 SGK

- Theo dõi, hướng dẫn các em HS

yếu thực hiện lại TN, quan sát lại

TN, quan sát lại hiện tượng để trả

lời C4 Gợi ý: Dự đoán xem tia

nào đi thẳng

- YC đọc và trả lời C4

- YC HS đọc thông báo về khái

niệm trục chính

*Quang tâm của thấu kính có đặc

điểm gì?

- Yêu cầu HS đọc thông tin SGK

- YC HS tiến hành TN

- YC HS quan sát lại TN để trả lời

C5, C6

Tiêu điểm của thấu kính hội tụ được

xác định như thế nào?

- Yêu cầu HS đọc thông báo khái

- HS đọc phần thông tin SGK.C3

Phần rìa mỏng hơn ở giữa

Lắng nghe

- Các nhóm thực hiện lại TN như H42.2 SGK Thảo luận nhóm để trả lời C4

- Đọc thông tin

Nêu khái niệm trục chính

Nêu đặc điểm của quang tâm

- Nhóm tiến hành lại TN ở H42.2 SGK Từng HS trả lời C5, C6

- Đọc khái niệm tiêu điểm

- Từng HS đọc phần thông báo về khái niệm tiêu cự

2/ Hình dạng của TKHT:

C3 : Phần rìa của thấu kính

hội tụ mỏng hơn phần giữa

- Kí hiệu thấu kính hội tụ :

II Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính hội tụ

1/Trục chính:(SGK)

C4 : Trong 3 tia tới thấu kính , tia ở giữa truyền thẳng, không

bị đổi hướng Có thể dùng thước thẳng để kiểm tra đường truyền của tia sáng đó

* Khái niệm: Các tia sáng tới

vuông góc với mặt kính hội tụ

có một tia ló truyền thẳng không đổi hướng, trùng với 1 đường thẳng gọi là trục chính (∆)

2/Quang tâm (SGK)

- Trục chính cắt thấu kính hội

tụ tại điểm O gọi là quang tâm

- Tia sáng đi qua quang tâm đi thẳng (không đổi hướng)

3/Tiêu điểm

C5 : Điểm hội tụ F của chùm

tia ló nằm trên trục chính

C6 : Chiếu chùm tia tới mặt

bên kia của thấu kính thì chùm tia ló vẫn hội tụ tại một điểm trên trục chính

* Tiêu điểm: một chùm tia tới song song với trục ∆ cắt tục chính tại F và nằm khác phía với chùm tia tới

Mỗi Thấu kính có 2:F và F'

4/Tiêu cự:

niệm tiêu cự.

Tiêu cự của thấu kính hội tụ là gì?

Là khoảng cách từ tiêu điểm tới quang tâm của thấu kính

OF = OF' = f Tia tới đI qua tiêu điểm của thấu kính hội tụ thì tia ló // với trục chính

3.Luyện tập, Củng cố: (10’)

- YC HS trả lời C7 và C8

C7: :

C8 : Thấu kính hội tụ có phần rìa mỏng hơn phần giữa, nếu chiếu 1 chùm tia tới song song với trục

chính của thấu kính hội tụ thì chùm tia ló sẽ hội tụ tại tiêu điểm của thấu kính

Dùng thấu kính hội tụ tập trung nhiều ánh sáng nên năng lượng nhiều → gây cháy

- Nêu các cách nhận biết TKHT?

- Cho biết đặc điểm đường truyền của 1 số tia sáng qua TKHT.?

- Đối với lớp HS trung bình, yếu, GV có thể cho HS tự đọc phần ghi nhớ SGK, rồi trả lời câu hỏi

- GV Gọi HS phát biểu ghi nhớ, gọi HS Đọc phần có thể em chưa biết

4/.Hướng dẫn về nhà

-Học thụôc bài và phần ghi nhớ

- Làm bài tập trong sách bài tập 41.1->41.3

-Chuẩn bị bài 43

5/Bổ sung

Trường thcs Giục Tượng Tùân 24

Bài 43 ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH HỘI TỤ

I Mục tiêu

1.Về kiến thức:

- Nêu được trường hợp nào TKHT cho ảnh thật và cho ảnh ảo của 1 vật và chỉ ra đặc điểm của các ảnh này

- Dùng các tia sáng đặc biệt dựng được ảnh thật & ảnh ảo của 1 vật qua TKHT

2.Về kĩ năng:

- Rèn kỹ năng nghiên cứu hiện tượng tạo ảnh của TKHT bằng thực nghiệm

- Rèn kỹ năng tổng hợp thông tin thu thập được để khái quát hóa hiện tượng

3.Về thái độ

- Phát huy được sự say mê KH, nghiêm túc, hợp tác

II.Chuẩn bị

1 Giáo viên:

- Mỗi nhóm HS :1 thấu kính hội tụ, 1 giá quang học, 1 cây nến cao khoảng 5cm, 1 màn để hứng ảnh , 1 bao diêm

2 Học sinh:

- Học bài cũ và chuẩn bị trước bài 43

III Tiến trình bài dạy

1 Kiểm tra bài cũ :(5’)

HS1 - Hãy nêu đặc điểm các tia sáng qua TKHT ?(5đ) Hãy nêu cách nhận biết TKHT ?(5đ)

HS2: -Vẽ 3 tia sáng qua thấu kính hội tụ theo 3 trường hợp (10đ)

2 Bài mới

Hoạt động 1 : Tìm hiểu

đặc điểm của ảnh của 1

vật tạo bởi TKHT (10’)

- YC HS đọc phần thí nghiệm

để biết cách bố trí TN (Quan

sát hình 43.2)

Hướng dẫn HS làm TN

- Yêu cầu các nhóm báo cáo

bảng 1

C1 Y/c đặt Vật ở xa thấu kính

C2 : d > 2f

Đọc thông tin TN Nhận dụng cụ, lắng nghe

Làm và Quan sát thí nghiệm

Làm theo hướng dẫn Hòan thành bảng 1

C1 : Ảnh ngược chiều với vật

C2 : Ảnh thật ngược

I Đặc điểm của ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ :

1 Thí nghiệm

2 Ghi các nhận xét trên vào bảng

C1+ Vật ở rất xa thấu kính: ảnh thật tại tiêu điểm

C2: d>2f ảnh thật, ngược chiều với vật, nhỏ hơn vật

f<d<2f ảnh thật, ngược chiều với vật, lớn hơn vật

C3: d<f ảnh ảo, cùng chiều với vật, lớn hơn vật

f < d < 2f

C3: d < f

Nêu nhận xét ảnh của vật thu

đựơc trên màn

Hoạt động 2 : Dựng ảnh

của 1 vật tạo bởi TKHT (15’)

- Yêu cầu HS đọc thơng tin 1

và thực hiện câu C4

- Yêu cầu HS đọc C5

- Hướng dẫn

+ Dựng ảng B’ của điểm B

+ Hạ B’ vuơng gĩc với

trục chính tại A’, A’ là ảnh

của A và A’B’ là ảnh của

AB

Gọi 3 hs lần lượt thực hiện

Hoạt động 3 : Vận dụng

(10’)

- Yêu cầu HS thực hiện

C6;

GV hướng dẫn xét cặp tam

giác đồng dạng nào đĩ để

tính được OA’ và F’A’

chiều với vật C3 : Khơng hứng được ảnh trên màn ảnh cùng chiều, lớn hơn vật., ảnh ảo

khơng hứng đựơc trên màn

đọc C4 Lên bảng thực hiện

- Đọc C5

Lắng nghe

- Lên bảng vẽ hình

- Trả lời câu hỏi

- Thực hiện C6

II Cách dựng ảnh

1/Dựng ảnh của điểm sánh S tạo bởi TKHT

C4 :

2/Dựng ảnh của vật sánh AB tạo bởi thấu kính hội tụ

C5 : a)

b)

III Vận dụng

C6: ABF ủồng dáng 0HF

AB = 1cm ; OF=12cm

AF = OA – OF =36-12=24

cm

AF

OF AB OH OF

AF OH AB

5 , 0 24

12 1

=

=

=

⇒

=

OH = A’B’ 0,5cm OIF’ đồng dạng A’B’F’

( hình b và c của câu C5)

Y/c làm C7

- Thực hiện C7

cm F

A

OI

B A OF F A F A

OF B

A OI

6 1

5 0 12 ' '

' ' '

' ' ' '

' '

'

=

=

=

⇒

=

OA’=OF’+A’F’ = =12+6=18cm

*Tương tự trường hợp vật nằm trong tiêu cự

A’B’ = 3cm OA’ = 24cm C7 Di chuyển thấu kính hội tụ xa trang sách, ảnh qua thấu kính cùng chiều lớn hơn vật → ảnh ảo khi dòng chữ nằm trong khoảng tiêu cự

- Tới vị trí nào đó, thấy ảnh của dòng chữ ngược chiều với vật Đó là ảnh thật tạo bởi TKHT, khi vật nằm ngoài khoảng tiêu cự, ảnh thật nằm ở trước mắt

3/.Củng cố (5’)

- Nêu đặc điểm của ảnh tạo bởi TKHT ?

- Nêu cách dựng ảnh của một vật qua TKHT ?

- GV Gọi HS phát biểu ghi nhớ,gọi HS Đọc phần có thể em chưa biết

4/.Hứơng dẫn về nhà :

-Học thụôc bài và phần ghi nhớ

-Làm bài tập trong sách bài tập,

-Chuẩn bị trứơc bài 44

5.Bổ sung