giáo án ngữ văn 9 tiết 136 137

Kiến thức - Cảm nhận được ý nghĩa triết lí mang tính trải nghiệm về cuộc đời và con người mà tác giả gửi gắm trong truyện.. - Nhận biết và phân tích những đặc sắc của nghệ thuật tạo tình

Tuần: 28 Tiết: 136-137 Ngày soạn:

Ngày dạy:

VĂN BẢN:

HDĐT: BẾN QUÊ

(Trích) Nguyễn Minh Châu

I Mức độ cần đạt:

1 Kiến thức

- Cảm nhận được ý nghĩa triết lí mang tính trải nghiệm về cuộc đời và con người mà tác giả gửi gắm trong truyện

- Những tình huống nghịch lí, những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng trong truyện

- Những bài học mang tính triết lí về con người và cuộc đời, những vẻ đẹp bình dị và quý giá từ những điều gần gũi xung quanh ta

2 Kĩ năng

- Đọc hiểu một văn bản tự sự có nội dung mang tính triết lí sâu sắc

- Nhận biết và phân tích những đặc sắc của nghệ thuật tạo tình huống, miêu tả tâm lý nhân vật hình ảnh biểu tượng trong truyện

3 Về thái độ

- Học sinh ý thức được sự trân trọng giá trị của cuộc sống gia đình và những vẻ đẹp bình dị của quê hương

- KN: Giao tiếp, hợp tác, đọc tích cực

- KT: Động não, trình bày 1 phút

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

GV: Chân dung, tramh có liên quan

HS: Chọn đoạn văn em thích cho biết ý nghĩa

III Phương pháp:

Nêu vấn đề, diễn giảng và thảo luận

IV Tiến trình các hoạt động dạy và học:

1 Bài mới:

Hoạt động 1: Giới thiệu bài.

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học

Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu chung

? Nêu vài nét cơ bản về tác giả?

 Học sinh dựa vào chú thích trình bày

? Tác phẩm ra đời trong giai đoạn nào?

 Năm 1975

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả:

Nguyễn Minh Châu (1930 – 1989), quê ở huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An là cây bút xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại, là một trong số những người “Mở đường tinh anh và tài năng đã đi được xa nhất” (Nguyên Ngọc) trong trận mở đầu của công cuộc đổi mới văn học

2 Tác phẩm

Bến quê được in trong tập truyện cùng tên, là một sáng tác tiêu biểu của Nguyễn Minh Châu giai đoạn sau năm 1975

Hoạt động 3: Hướng dẫn tìm hiểu chi tiết

văn bản

Hướng dẫn đọc: Thể hiện giọng trầm tư

suy ngẫm của một người từng trải, cùng với

giọng xúc động đượm buồn có cả sự ân hận

và xót xa của một người nhìn vào hiện tại và

quá khứ của mình ở cái thời điểm mình sắp

từ giã cuộc đời Những đoạn tả hàng cây

bằng lăng, con sông bờ bãi bên kia sông là

những đoạn văn hết sức tinh tế và rất đẹp

khi đọc cần chú ý diễn tả được những sắc

thái của vẻ đẹp thiên nhiên được miêu tả với

nhiều từ chỉ màu sắc được miêu tả bằng

đường nét màu sắc rất tạo hình và gợi cảm

? Nhân vật Nhĩ trong truyện ở vào hoàn

cảnh như thế nào?

 Hoàn cảnh đặc biệt: bệnh nặng đang sống

những ngày cuối cùng của cuộc đời, bị liệt

toàn thân, không thể tự mình di chuyển dù

chỉ là nhích nữa người trên giường bệnh

Mọi sự sinh hoạt phải nhờ vào giúp đỡ của

người khác mà chủ yếu là Liên vợ anh

Trước khi bệnh hơn một năm trước, anh là

cán bộ Nhà nước có điều kiện đi rất nhiều

nơi trên khắp thế giới

? Tình huống truyện trở nên nghịch lý

nhưng cũng không trái với tự nhiên không

phải hoàn toàn bịa đặt vô lí Tại sao lại nói

như vậy?

 Là một người làm công việc đã cho anh

có điều kiện đi khắp nơi trên thế giới Suốt

đời Nhĩ đã từng đi tới không sót một xó xỉnh

nào trên trái đất Ấy thế mà ở cuộc đời căn

bệnh quái ác lại buộc chặt anh vào giường

bệnh và hành hạ anh hàng năm trời

? Trong lúc này anh muốn làm gì và nhận

ra được điều gì ở anh?

 Vào buổi sáng hôm ấy khi Nhĩ muốn

nhích người đến bên cửa sổ thì việc ấy với

anh khó khăn như phải đi nữa vòng trái đất

và phải nhờ vào sự giúp đỡ của người khác

? Tình huống thứ hai trong truyện cũng

đầy nghịch lí Nhĩ đã phát hiện ra điều gì

bên cửa sổ?

 Nhĩ đã phát hiện thấy vẻ đẹp lạ lùng của

cái bãi bồi bên kia sông ngay phía trước cửa

sổ nhà anh, quen mà lạ, và anh không thể đi

tới đó được dù chỉ một lần

II Đọc – Hiểu văn bản

1 Hoàn cảnh éo le của Nhĩ:

- Bệnh nặng, đamg sống những ngày cuối cùng của cuộc đời

- Mọi sinh hoạt phải nhờ vào người khác chủ yếu là Liên vợ anh

- Trước đây có điều kiện đi khắp nơi trên trái đất

- Cuối đời căn bệnh quái ác buộc chặt anh vào giường bệnh

- Nhĩ đã phát hiện thấy vẻ đẹp lạ lùng của cái bãi bồi bên kia sông ngay phía trước cửa

sổ nhà anh, quen mà lạ và anh không thể đi tới đó được dù chỉ một lần

? Không đi được và sau đó Nhĩ đã làm gì?

 Nhờ vào cậu con trai thực hiện giúp mình

cái điều khao khát đó Nhưng rồi cậu ta lại

xa vào đám chơi cờ trên hè phố và để lỡ

chuyến đò ngang duy nhất trong ngày

? Từ đó tác giả muốn tâm sự điều gì? Học

sinh thảo luận nhóm.

Tác giả muốn lưu ý về cuộc đời, cuộc sống

và số phận con người chứa đầy những

nghịch lí ngẫu nhiên vượt ra ngoài những dự

định và ước muốn cả những hiểu biết và toan

tính của người ta

Học sinh đọc nhẫm đoạn từ đầu …

những bật gỗ mòn lõm.

? Đoạn văn nói gì? Trình bày 1 phút

 Những cảm xúc suy nghĩ của nhân vật

Nhĩ về vẻ đẹp của bãi bồi bên kia sông về

gia đình

? Cảm nhận của Nhĩ về vẻ đẹp của thiên

nhiên vào thời gian nào? Được nhìn từ

đâu?

 Cảm nhận của Nhĩ về vẻ đẹp của thiên

nhiên trong một buổi sáng đầu thu, được

nhìn từ khung cửa sổ căn phòng của anh

? Cảnh vật thiên nhiên được tả theo trình

tự nào?

 Được miêu tả theo tầm nhìn của Nhĩ từ

gần đến xa tạo thành một không gian có

chiều rộng

? Từng cảnh được miêu tả như thế nào?

Nhận xét các màu sắc của cảnh vật?

 Những bông hoa bằng lăng cuối mùa thưa

thớt, nhưng đậm sắc hơn Dòng sông màu đỏ

nhạt nhưng rộng thêm, vòm trời như cao

hơn, bờ bãi màu vàng thau xen màu xanh

non những màu sắc thân thuộc quá như da

thịt hơi thở của đất màu mỡ

? Không gian cảnh ấy quen thuộc hay xa

lạ?

 Quen thuôc gần gũi nhưng lại như mới mẻ

với Nhĩ tưởng như lần đầu tiên anh cảm

nhận được tất cả vẻ đẹp và sự giàu có của

nó

? Đọc những câu hỏi của Nhĩ và thái độ im

lặng của Liên người đọc cảm thấy hình

như anh đã nhận ra điều gì bản thân?

 Cảm xúc tâm trạng và những chiêm

- Nhĩ nhờ vào cậu con trai thực hiện giúp cái điều khao khát đó, nhưng lại để lỡ chuyến đò ngang

 Tình huống nghịch lí để chiêm nghiệm một triết lí về đời người

2 Cảm xúc suy nghĩ tâm trạng của nhân vật Nhĩ về vẻ đẹp của bãi bồi bên kia sông về gia đình:

- Cảm nhận của Nhĩ về vẻ đẹp của thiên nhiên trong một buổi sáng đầu thu được nhìn từ khung cửa sổ căn phòng của anh

- Cảnh được tả từ gần đến xa tạo thành một không gian có chiều rộng

 Cảnh quen thuộc gần gũi nhưng lại rất mới mẻ đối với Nhĩ

3 Cảm xúc tâm trạng và chiêm nghiệm của nhân vật Nhĩ về con người và

nghiệm của nhân vật Nhĩ về con người và

cuộc đời

? Nhĩ có tâm trạng như thế nào?

 Những suy ngẫm của Nhĩ từ hoàn cảnh

của mình mà phát hiện qui luật giống như

một nghịch lí của đời người

? Nhĩ nhận ra được điều gì ở cuộc đời

anh?

 Nhĩ đã nhận ra bằng trực giác thời gian

của đời mình không còn bao lâu nữa

? Niềm khát khao của Nhĩ là gì?

 Được đặt chân lên bãi bồi bên kia sông

? Điều ước muốn ấy có ý nghĩa gì?

 Chính là sự thức tỉnh về những giá trị bền

vững bình thường và sâu xa của cuộc sống

Những giá trị thường bị người ta bỏ qua nhất

là những lúc còn trẻ khi những ham muốn xa

vời đang lôi cuốn con người tìm đến

? Câu chuyện của Nhĩ với cậu con trai và sự

chiêm nghiệm của anh về một qui luật của

đời người như thế nào?

 Không thể làm được cái điều mà mình

khao khát Nhĩ đã nhờ đứa con trai thay mình

sang bên kia sông đặt chân lên cái bãi phù sa

màu mỡ Nhưng ở đây anh lại gặp một

nghịch lí nữa, đứa con không hiểu được ước

muốn của cha, nên làm một cách miễn cưỡng

và rồi bị cuốn hút vào trò chơi hấp dẫn để rồi

bỏ lỡ chuyến đò sang duy nhất trong ngày

? Từ sự việc ấy Nhĩ đã nghiệm ra được cái

qui luật phổ biến của đời người ra sao?

 Con người ta trên đường đời thật khó

tránh được những cái điều vòng vèo hoặc

chùng mình Anh không trách đứa con trai

bởi vì “Nó đã thấy có gì đáng hấp dẫn ở bên

kia sông đâu”

? Ở cuối truyện tác giả đã tập trung miêu

tả chân dung và cử chỉ nhân vật Nhĩ với

vẻ khác thường Hãy giải thích ý nghĩa các

chi tiết ấy?

 Hành động cuối cùng này của Nhĩ có thể

hieur là đang nôn nóng thúc giục cậu con trai

hãy mau kẽo lỡ chuyến chuyến đò duy nhất

trong ngày

? Ý nghĩa của hành động đó?

 Muốn thức tỉnh mọi người về những cái

vòng vèo chùng mình mà chúng ta đang sa

cuộc đời:

- Những suy ngẫm của Nhĩ từ hoàn cảnh của mình mà phát hiện qui luật giống như một nghịch lí của đời người

- Nhĩ đã nhận ra bằng trực giác thời gian của đời mình không còn bao lâu nữa

- Sự thức tỉnh về những giá trị bền vững, bình thường và sâu xa của cuộc sống

- Hành động của Nhĩ ở cuối truyện muốn thức tỉnh mọi người về những cái vòng vèo chùng mình mà chúng ta đang sa vào trên đường đời, để dứt ra khỏi nó để hướng tới những giá trị đích thực vốn rất

vào trên đường đời, để dứt ra khỏi nó để

hướng tới những giá trị đích thực vốn rất

giản dị gần gũi và bền vững

? Lựa chọn ngôi kể thứ mấy?

 Ngôi thứ ba

? Truyện có sáng tạo gì?

 Tạo nên tình huống truyện nghịch lí

? Xây dựng hình ảnh mang ý nghĩa biểu

tượng trong văn bản là những hình ảnh

nào? Trình bày ý 1)

 HS tự trình bày

? Truyện cho thấy cuộc sống số phận con

người như thế nào?

 Học sinh cảm nhận chung

Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh hệ

thống hóa kiến thức đã học.

? Em có cảm nghĩ gì về tác phẩm? Nghệ

thuật truyện nổi bật ở sự việc gì?

 HS dựa vào ghi nhớ

giản dị gần gũi và bền vững

* Đặc điểm nghệ thuật:

- Lựa chọn người kể chuyện ở ngôi thứ ba

- Sáng tạo trong việc tạo nên tình huống của truyện nghịch lí

- Xây dựng hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng trong văn bản: Hình ảnh bãi bồi bên kia sông, những bông hoa bằng lăng cuối mùa, tiếng những tảng đất lở ở bờ sông bên này, cậu con trai của Nhĩ sa vào đám phá cờ thế Hành động và cử chỉ của Nhĩ ở cuối truyện

* Ý nghĩa văn bản:

- Cuộc sống, số phận con người chứa đầy những điều bất thường nghịch lí, vượt

ra ngoài những dự định toan tính của chúng ta

- Trên đường đời, con người ta khó lòng tránh khỏi những vòng vèo hoặc chùng mình, để rồi vô tình không nhận ra được vẻ đẹp bình dị, gần gũi trong cuộc sống

- Thức tỉnh sự trân trọng giá trị của cuộc sống gia đình và những vẻ đẹp bình dị của quê hương

III Tổng kết

Ghi nhớ SGK trang 108

2 Củng cố:

? Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên trong truyện đoạn đầu chủ yếu là gì? (Thiên nhiên mang ý nghĩa tả thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng, màu sắc biến đổi tinh tế, hình ảnh hoa bằng lăng, bầu trời, bãi bờ, dòng sông, con thuyền, bến quê.)

Hoạt động 5: Hướng dẫn tự học

- Tóm tắt truyện; tình huống ý nghĩa của truyện

- Nhận xét nghệ thuật miêu tả thiên nhiên miêu tả tâm lí

- Học thuộc lòng ý nghĩa của văn bản, ghi nhớ, xem lại văn bản

Chuẩn bị bài mới: Ôn tập phần Tiếng Việt

- Học: ? Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên trong truyện đoạn đầu chủ yếu là gì?

- Soạn: Ôn tập phần Tiếng Việt

- Khởi ngữ các thành phần biệt lập, lập bảng tổng kết khởi ngữ

- LK câu, LK đoạn văn; Nghĩa tường minh, hàm ý.