BÀI GIẢNG GIÀ HOÁ DÂN SỐ TẠI VIỆT NAM

NCT Việt Nam chủ yếu sống với con, cháu trong khi xu hướng cấu trúc gia đình thay đổiNguồn: Ủy ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam, Điều tra Quốc gia về NCT VN, 2011; Báo cáo 10 năm

GIÀ HOÁ DÂN SỐ TẠI VIỆT NAM

NGUYỄN VĂN TÂN

Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số-KHHGĐ, Bộ Y tế

Già hoá dân số ngày càng tăng

 “Già hoá dân số” là vấn đề

mang tính toàn cầu và ảnh

hưởng tới tất cả các quốc gia

 “Già hoá dân số” xuất hiện ở

Tỷ lệ người già (65+) trên thế giới, 2050

Sources: Population Reference Bureau, Toshiko Kaneda A Critical Window for Policymaking on Population Aging in Developing Countries

Già hoá dân số tại Việt Nam

Nguồn: TCTK, Tổng Điều tra DS & Nhà ở 1979, 1989 1999, 2009 và Điều tra Biến động DS-KHHGD, 2011

 Trong 3 thập kỷ (1979-2009) tăng 0.036 điểm/năm (65+)

 2009-2012 tăng 0.18 điểm/năm

VIỆT NAM ĐANG Ở GIAI ĐOẠN

“GIÀ HÓA DÂN SỐ”

Năm 2011:

Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn Già hoá dân số

Dự báo tỷ trọng dân số theo nhóm tuổi, Việt Nam 2009-2049

Nguồn: TCTK, Dự báo Dân số Việt Nam 2009-2049; Điều tra biến động DS-KHHGĐ 1/4/2012

VIỆT NAM ĐANG Ở GIAI ĐOẠN

“ GIÀ HÓA DÂN SỐ”

Dự báo tỷ trọng dân số 65+ Việt Nam 2009-2049

Nguồn: TCTK, Dự báo Dân số Việt Nam 2009-2049

VIỆT NAM ĐANG Ở GIAI ĐOẠN

“ GIÀ HÓA DÂN SỐ”

Thời gian chuyển đổi từ “già hoá dân số” sang “dân số già” của Việt Nam và một số nước

Nguồn: Kinsella và Gist, 1995; Census Bureau, 2005; Vietnam GSO, 2010

THỜI GIAN CHUYỂN ĐỔI TỪ

“GIÀ HOÁ DÂN SỐ” SANG “DS GIÀ” NGẮN

 Tỷ trọng NCT Việt Nam

tăng nhanh

 Chỉ số già hóa tăng mạnh

 Tuổi thọ của người VN

ngày càng tăng

 Thời gian chuyển từ giai

đoạn “già hóa DS” sang

“DS già” của VN là 17-20

năm, ngắn hơn nhiều nước,

kể cả những quốc gia có

trình độ phát triển hơn

Tuổi thọ của nhóm dân số ở độ tuổi 60+

của Việt Nam và một số nước, khu vực, 2010

Nguồn: UN, Population Ageing and Development 2012

TUỔI THỌ Ở TUỔI 60+

Tuổi thọ của nhóm dân số ở độ

tuổi 60+ rất cao và ngày càng

tăng

Việt Nam: 21,5

tương đương với các nước phát triển

Dân số cao tuổi Việt Nam (tỷ lệ % tổng DS) 1979-2049

NCT Việt Nam tăng nhanh ở nhóm cao tuổi nhất

 Tuổi thọ trung bình của Hàn Quốc: 80.5, tỷ lệ NCT (65+) là 11% tổng DS nhưng số lượng người trên

100 tuổi chỉ là 1,836 người (chiếm 0,0037% tổng dân số)

 Tuổi thọ trung bình của Việt Nam: 72.8 (2009), tỷ lệ NCT (65+) là 6.6% tổng dân số nhưng số người trên 100 tuổi là 7,200 người (chiếm 0,0084% tổng dân số)

 Như vậy, mặc dù tỷ lệ NCT và tuổi thọ trung bình của Việt Nam thấp hơn Hàn Quốc nhưng tỷ lệ NCT từ 100 tuổi trở lên ở Việt Nam lại gấp 2.2 lần so với Hàn Quốc.

Nhóm

tuổi

1979 1989 1999 2009 2019 2029 2039 2049

60-64 2.28 2.40 2.31 2.26 4.29 5.28 5.80 7.04 65-69 1.90 1.90 2.20 1.81 2.78 4.56 5.21 6.14 70-74 1.34 1.40 1.58 1.65 1.67 3.36 4.30 4.89 75-79 0.90 0.80 1.09 1.40 1.16 1.91 3.28 3.87 80+ 0.54 0.70 0.93 1.47 1.48 1.55 2.78 4.16

Già hoá dân số tại Việt Nam

TỔNG TỶ SUẤT SINH GIẢM

Nguồn: TCTK, Tổng Điều tra DS&NO 1979, 1989, 1999, 2009, Điều tra biến động DS-KHHGĐ hàng năm

Tổng tỷ suất sinh, Việt Nam, 1960-2011

Nguồn: TCTK, Tổng Điều tra DS & Nhà ở 1979, 1989, 1999, 2009

MỨC CHẾT GIẢM

Tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi qua các kỳ Tổng điều tra (%o)

Nguồn: UNFPA, State of world population, 2008, WHO, World Health Statistic 2012

KỲ VỌNG SỐNG KHI SINH NGƯỜI VIỆT

NGÀY CÀNG CAO

Dự báo tuổi thọ các nước Đông Nam Á năm 2050

Việt Nam, 2010: 73

Nam: 71, Nữ: 75

Già hoá dân số tại Việt Nam

Nguồn: TCTK, Tổng Điều tra DS & Nhà ở 2009, Điều tra Quốc gia về NCT 2011

NCT Việt Nam chủ yếu sống ở nông thôn, là nông

dân và làm nông nghiệp

 Trên 70% NCT phải tự lao động kiếm

sống cùng với sự hỗ trợ của con cháu và

gia đình (chỉ có hơn 25,5% NCT sống

bằng lương hưu hay trợ cấp xã hội)

 Tỷ lệ đất nông nghiệp ngày càng thu

hẹp, sản xuất khó khăn do thiên tai, dịch

hoạ dẫn đến thu nhập của người nông

dân nói chung, NCT nói riêng còn thấp

NCT Việt Nam chủ yếu sống với con, cháu trong khi xu hướng cấu trúc gia đình thay đổi

Nguồn: Ủy ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam, Điều tra Quốc gia về NCT VN, 2011; Báo cáo 10 năm Madrid, 2012

NCT Việt Nam chủ yếu sống với con, cháu

 72,3% số NCT sống cùng với con

cháu, trong khi xu hướng quy mô

gia đình Việt Nam đang chuyển

dần từ gia đình truyền thống sang

gia đình hạt nhân

 Tình trạng NCT sống không có

vợ/chồng chiếm tỷ lệ cao, trong đó

số cụ bà cô đơn cao gấp 5,44 lần

so với cụ ông; Phụ nữ cao tuổi

sống ly hôn, ly thân gấp 2,2 lần so

với nam giới (2009)

 Việc phải sống một mình là điều rất bất lợi đối với người cao tuổi, bởi gia đình luôn là chỗ dựa cơ bản cho mỗi thành viên khi về già.

Khác với Việt Nam, NCT trên thế giới chủ yếu sống với vợ/chồng

Nguồn: UNFPA, Ageing in the Twenty-first century: A Celebration & A Challenge, 2012

NCT trên thế giới chủ yếu sống với

vợ/chồng

Nữ giới chiếm tỷ trọng cao trong dân số cao tuổi

Nguồn: TCTK, Tổng Điều tra Dân số và Nhà ở, 2009

NỮ HOÁ NGƯỜI CAO TUỔI

hiện tượng “nữ hoá dân số cao

tuổi” ở Việt Nam (tuổi thọ của

nữ luôn cao hơn nam).

 Tuy nhiên, phụ nữ cao tuổi thường phải đối mặt với nhiều rủi

ro hơn so với nam giới cao tuổi xét về thu nhập, tình trạng sức khoẻ cũng như khả năng tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ

và bảo hiểm y tế

Nhóm tuổi Số cụ bà so

với 100 cụ ông 60-69 131

70-79 149 80+ 200

Đời sống vật chất của NCT Việt Nam còn nhiều khó khăn

Nguồn:Ủy ban Quốc gia về NCT Việt Nam, Báo cáo 10 năm Madrid 2012; Điều tra Quốc gia về NCT 2011

ĐỜI SỐNG CÒN KHÓ KHĂN

 Do thế hệ NCT hiện nay được sinh

trưởng trong thời kỳ chiến tranh bảo vệ

Tổ quốc nên hầu hết không có điều kiện

bảo vệ sức khoẻ, tích luỹ

 Tuổi càng cao nghèo càng cao

 Nữ nghèo hơn Nam

 Nông thôn nghèo hơn T.thị

 Hơn 30% sống trong nhà kiên cố

 Gần 10% sống trong nhà tạm

Nguồn: Điều tra Quốc gia về NCT VN, 2011; Báo cáo 10 năm Madrid, 2012

SỨC KHOẺ CÒN HẠN CHẾ

Sức khỏe của NCT Việt Nam còn nhiều hạn chế

 Tuy tuổi thọ trung bình cao (73 tuổi) nhưng gánh nặng

bệnh tật của người Việt cũng cao (15.3 năm WHO,

2009);

 Gánh nặng bệnh tật kép (khoảng 95% NCT có bệnh,

chủ yếu là bệnh mãn tính không lây truyền)

 27%: Khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày, cần trợ

giúp; trong đó vợ chồng, con cháu hỗ trợ là chủ yếu

60% cụ bà hỗ trợ cụ ông nhưng ngược lại là 30%

 67,2%: Tình trạng sức khoẻ yếu, rất yếu, chỉ có

khoảng 5%: Tốt Tỷ lệ Nữ yếu cao hơn Nam, Nông

thôn cao hơn thành thị

 Tỷ lệ NCT ở Nông thôn bị đau ốm hoặc bị chấn thương

trong 12 tháng được điều trị bởi cán bộ y tế còn thấp

(13,1%) và chỉ bằng 1 nửa so với thành thị (23,45)

 35%: Cảm thấy (ít nhất vài lần) buồn, thất vọng

 22%: Cảm thấy cô đơn

 33%: Không chia sẻ cùng

ai vui, buồn

CHÍNH SÁCH CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM VỀ

NGƯỜI CAO TUỔI

 Người Việt Nam có truyền thống tốt

đẹp: Hiếu kính cha mẹ, phụng dưỡng

ông bà, coi trọng người già

dân già cả hoặc tàn tật không làm

được việc thì được giúp đỡ” (Điều 14)

 Nhiều cơ quan làm về vấn đề này

 Hội Người Cao tuổi, Quỹ chăm sóc

NCT

 Ngày Người cao tuổi VN: 6/6

Nguồn: Quốc hội VN, Chính phủ Việt Nam: www.na.gov.vn: www.chinhphu.vn

Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

Một số văn bản chính sách của Đảng và Nhà nước về NCT

Già hoá dân số tại Việt Nam

1 Tăng tuổi thọ là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của loài người

2 Nhận thức và hành vi của người dân chưa thích ứng với xã hội già hóa

3 Chưa phát huy được lợi thế của NCT Việt Nam

 Một bộ phận xã hội còn có quan niệm thiên lệch rằng NCT là gánh nặng

 “Nhận thức và trách nhiệm của một số cấp uỷ đảng, chính quyền và các ngành về người cao tuổi và tổ chức Hội người cao tuổi còn chưa đầy đủ” (Kết luận số 305-TB/TW của Ban Bí thư TW Đảng ngày 03/2/2010)

 Người già cần được tạo cơ hội để đóng góp vào quá trình phát triển và được chia sẻ các lợi ích

NHẬN ĐỊNH

Tỷ lệ NCT hiểu biết về quyền lợi dành cho NCT không cao 50% biết

về quyền được hưởng trợ cấp hoặc mừng thọ; Hiểu biết về các quyền

lợi khác khá khiêm tốn

4 Hệ thống an sinh xã hội chưa đáp ứng được

nhu cầu của NCT

5 Hệ thống chăm sóc sức khỏe chưa đáp

những nhu cầu ngày càng tăng của NCT

6 Những thay đổi trong phân bố tuổi sẽ ảnh

hưởng đến nền kinh tế thông qua sự thay

đổi đáng kể về qui mô và cơ cấu dân số

trong độ tuổi lao động và cơ cấu tiêu dùng

 54,6% cần được điều trị Nông thôn cao hơn Thành thị

 70% NCT phải trả tiền cho các dịch vụ CSSK, thuốc (trong số những người điều trị)

 Điều trị chủ yếu tại Bệnh viện huyện, tỉnh, TW

 50% không đủ tiền chi trả điều trị => Không điều trị

 Hơn 16% không hài lòng

KHUYẾN NGHỊ VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH SÁCH

1 Cần có chiến lược dài hạn làm chậm lại thời gian chuyển đổi từ «già hóa dân số» sang «già hóa dân số»: Duy trì mức sinh thấp hợp lý.

2 Phát huy lợi thế của NCT

 Về khả năng, kiến thức, kinh nghiệm làm việc của NCT;

 Tạo việc làm phù hợp đối với NCT

 Phát huy vai trò NCT tiêu biểu, uy tín trong gia đình để xây dựng gia đình văn hoá, đoàn kết giữa các thế hệ, cộng đồng;

 Đặc biệt là vai trò của NCT tại các cộng đồng dân tộc thiểu số;

 Phát huy vai trò của NCT trong xây dựng chính sách, phản biện xã hội, nghiên cứu khoa học, giảng dạy;

• Thank you very much!

• 감감감감감 !

TRÂN TRỌNG CÁM ƠN!