BÀI GIẢNG Quần thể sinh vật và mối quan hệ giữa các cá thể trong quần thể

Quan sát hình về một vài quần thể sinh vật sau:... - Bài tập: nhận biết quần thể sinh vật và không phải là quần thể sinh vật ở các ví dụ sau?+ Đàn voi ở Đaklak + Các loài hoa trong vườn

Kiểm tra bài cũ

1 Đặc điểm thích hợp làm giảm mất nhiệt ở thú là

A sống ở trạng thái nghỉ B cơ thể có lớp mỡ dày bao bọc

C cơ thể nhỏ và cao D ra mồ hôi

B

2 Thỏ ở vùng nhiệt đới có

A đuôi và tai lớn hơn đuôi và tai thỏ vùng ôn đới

B đuôi lớn hơn đuôi thỏ vùng ôn đới

C đuôi và tai nhỏ hơn đuôi và tai thỏ vùng ôn đới

D đuôi và tai bằng đuôi và tai thỏ vùng ôn đới

A

3 Gấu bắc cực có kích thước cơ thể

A nhỏ hơn gấu châu á B bằng gấu châu á

C lớn hơn gấu châu á D có thể nhỏ hơn hoặc bằng gấu châu á

C

4 Giới hạn sinh thái là khoảng giá trị xác định của một nhân tố sinh thái

Bài 36 Quần thể sinh vật và mối quan hệ

I Quần thể sinh vật và quá trình hình

thành quần thể

1.Quần thể sinh vật.

Quan sát hình về một vài quần thể sinh

vật sau:

Quần thể ngựa vằn.

Quần thể chim hồng hạc ở

hồ Natron (Tanzania)

Quần thể voi ở Daklak

* Khái niệm quần thể sinh vật là:

+ Tập hợp các cá thể cùng loài

+ Cùng sống trong một khoảng không gian xác định, vào một thời điểm nhất định.

+ Có khả năng sinh sản và tạo thành thế hệ mới.

- Ví dụ: quần thể thông trong rừng, quần thể chim cánh cụt

ở Nam cực, quần thể trâu rừng trên đồng cỏ châu phi…

- Bài tập: nhận biết quần thể sinh vật và không phải là quần thể sinh vật ở các ví dụ sau?

+ Đàn voi ở Đaklak

+ Các loài hoa trong vườn

+ các con lợn rừng sống trong rừng cúc phương.

+ Cá rô phi đơn tính trong ao.

+ Các con gà được mua về thả vào một khu vườn

• Nhóm thuộc quần thể:

+ Đàn voi ở Đaklak.

+ các con lợn rừng sống trong rừng cúc phương

• Nhóm không phải là thuộc quần thể:

+ Các loài hoa trong vườn

+ Cá rô phi đơn tính trong ao.

+ Các con gà được mua về thả vào một khu vườn

2 Quá trình hình thành quần thể.

• Ví dụ: hình thành quần thể bò sữa Hà Lan ở Việt

Nam Ban đầu các cá thể bò sữa được nhập nội vào nước ta chưa được coi là quần thể, với điều kiện

sống mới (khí hậu, thức ăn, nơi sống, …) cá thể

nào không thích nghi dần dần bị chết, còn những

cá thể thích nghi thì giao phối, sinh sản làm số

lượng cá thể tăng lên→ hình thành nên quần thể bò sữa Hà Lan ở nước ta.

Ví dụ: hình thành quần thể gà trong khu vườn Quân thể dê núi, quần thể bò sữa Hà Lan…

- Nơi sống của quần thể là phạm vi phân bố của quần thể.

- Nơi sống rộng hay hẹp phụ thuộc vào:

+ kích thước cá thể.

+ khả năng di chuyển.

+ nguồn thức ăn.

II Mối quan hệ giữa các cá thể trong quần

Hình 36.2:a Hiện tượng liền

rễ ở 2 cây thông nhựa

mọc gần nhau

Hình 36.4: Bồ nông xếp thành hàng bắt được

Biểu hiện của quan hệ hỗ trợ Ý nghĩa

Vậy quan hệ hỗ trợ là gì?

+ Quan hệ hỗ trợ: Là mối quan hệ giữa các cá thể cùng loài hỗ trợ nhau trong hoạt động sống như lấy thức ăn, chống lại kẻ thù, sinh sản

Biểu hiện của quan hệ hỗ trợ là

+ Biểu hiện của quan hệ hỗ trợ: Thể hiện thông qua

hiệu quả nhóm, cụ thể:

 Đối với động vật thể hiện lối sống bầy đàn

 Đối với thực vật thể hiện lối sống thành búi, khóm

+ Ý nghĩa:

- Đảm bảo cho quần thể tồn tại ổn định.

- Khai thác tối ưu nguồn sống.

2 Quan hệ cạnh tranh.

- Quan sát hình thể hiện các hình thức cạnh

tranh sau:

Chim sẻ khóa mỏ đối thủ lại để tranh giành thức ăn

Vậy trong quần thể có những hình thức cạnh tranh nào phổ biến?

a Các hình thức cạnh tranh.

- Cạnh tranh giành nguồn sống như thức ăn, nơi ở, ánh sáng,

… giữa các cá thể trong cùng một quần thể.

- Cạnh tranh giữa các con đực tranh giành nhau con cái

( hoặc ngược lại) trong đàn

- Ngoài các hình thức cạnh tranh phổ biến còn một số hình

thức cạnh trạnh ít gặp: ăn thịt đồng loại và ký sinh đồng

loại.

Ví dụ: cá mập con khi mới nở ra sử dụng ngay các

trứng chưa nở làm thức ăn, cá vược bắt con làm

b Nguyên nhân.

- Mật độ cá thể trong quần thể tăng lên quá cao.

- Nguồn sống không đủ cung cấp cho mọi cá thể

trong quần thể.

 Vậy sự cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể

có lợi hay có hại cho quần thể?

c Ý nghĩa.

- Duy trì mật độ cá thể phù hợp trong quần thể.

- Đảm bảo và thúc đẩy quần thể phát triển.

Nêu nguyên nhân của hiện tượng

tự tỉa thưa ở thực vật ?

• Nguyên nhân: mật độ cây quá cao nên thiếu chất

dinh dưỡng, ánh sáng, …khi đó cạnh tranh giữa các cá thể xảy ra gay gắt tranh giành nhau ánh

sáng, chất dinh dưỡng.

• Ví dụ: vườn rau cải, rừng keo…

Nguyên nhân và hiệu quả của việc phát tán cá thể động vật ra khỏi

đàn? Nêu ví dụ?

- Nguyên nhân: do sự cạnh tranh nhau về nơi ở, thức

ăn, con đực tranh giành con cái hoặc do tập tính

của từng loài chỉ tồn tại với số lượng cá thể vừa

phải trong đàn.

- Hiệu quả:

+ Giảm sự cạnh tranh giữa các cá thể.

+ Hạn chế sự cạn kiệt nguồn thức ăn.

+ Giảm mật độ cá thể.

Củng cố

Câu 2: Sự giúp đỡ nhau của các cá thể cùng quần thể trong kiếm ăn, sinh sản hay chống kẻ thù được gọi là?

A Quan hệ cạnh tranh.

B Quan hệ hỗ trợ.

C Đấu tranh sinh tồn.

B Quan hệ hỗ trợ