Tổng quan nhiễm trùng cơ hội trong HIV/AIDS

Mục tiêu học tậpKết thúc bài này, học viên sẽ có khả năng: Giải thích được mối liên quan giữa số lượng tế bào CD4 và tỷ lệ mới mắc các nhiễm trùng cơ hội NTCH cụ thể Mô tả được các

Mục tiêu học tập

Kết thúc bài này, học viên sẽ có khả năng:

Giải thích được mối liên quan giữa số

lượng tế bào CD4 và tỷ lệ mới mắc các

nhiễm trùng cơ hội (NTCH) cụ thể

Mô tả được các NTCH thường gặp nhất ở Việt Nam bao gồm:

• Biểu hiện lâm sàng

• Chẩn đoán

• Khuyến cáo điều trị của Bộ Y tế

Mối liên quan giữa số lượng tế bào

 Mức CD4 quyết định nguy cơ mắc các loại

NTCH nào

Ví dụ NTCH theo số CD4

> 500/mm3 Viêm âm đạo do Candida

Hạch to toàn thân dai dẳng

200-500/mm3 Viêm phổi phế cầu, Lao phổi, Herpes zoster,

bệnh do Candida miệng (tưa miệng)

< 200/mm3 Viêm phổi do Pneumocystis jiroveci

Lao kê, lao ngoài phổi

< 100/mm3

Viêm thực quản do Candida, bệnh do Penicillium marneffei, bệnh do Toxoplasma, bệnh do Cryptococcus neoformans

< 50/mm3 Phức hợp Mycobacterium avium (MAC)

Cytomegalovirus lan tỏa (CMV)

Những nguyên tắc chính về

chẩn đoán và điều trị NTCH

 Để chẩn đoán chính xác NTCH, cần phải xem xét:

• Biểu hiện lâm sàng

• Mức độ suy giảm miễn dịch

• Kết quả các xét nghiệm đặc hiệu

 Bệnh nhân thường có nhiều NTCH cùng một

lúc

 Tương tác thuốc là một lưu ý quan trọng trong

xử trí NTCH

Biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán

và điều trị các nhiễm trùng cơ

hội chủ yếu tại Việt Nam

 Phức hợp Mycobacterium avium(MAC)

 Bệnh do Cryptosporidium

 Bệnh do Isospora và Cyclospora

Bệnh do Candida ở miệng

 Phần lớn bệnh nhân không có triệu chứng

 Có mảng trắng ở vòm miệng, lợi

Viêm thực quản do Candida

Bệnh nhân phàn nàn:

 Đau họng hoặc ngực khi nuốt

Bệnh Lao (1)

 Lao là NTCH thường gặp nhất ở Việt Nam, và

cũng là nguyên nhân thường gặp nhất gây tử vong ở bệnh nhân HIV

 Triệu chứng lâm sàng của lao phổi bao gồm

sốt, ho, mồ hôi đêm, sút cân và đờm máu

 Lao ngoài phổi thường gặp ở BN có HIV hơn là ở

BN không có HIV

Bệnh Lao (2)

Chẩn đoán:

 Triệu chứng lâm sàng

 XQ phổi

 Soi AFB đờm

 Nội soi phế quản nếu

có điều kiện

 Sinh thiết mô (hạch)

Thâm nhiễm thùy trên bên phải

 Phổi có thể không có ran hoặc ít ran

 Thường có giảm oxy huyết

 Thường có tăng LDH nhưng không đặc

hiệu

 CD4 <200 (mặc dù đôi khi cao hơn)

Viêm phổi do Pneumocystis jiroveci

Chẩn đoán viêm phổi PCP (1)

 Có thể chẩn đoán

bằng lâm sàng

 Nên khởi động điều trị

theo kinh nghiệm nếu

• 40 mg 2 lần/ngày x 5 ngày, tiếp:

• 40 mg/ngày x 5 ngày, tiếp:

Nghiên cứu trường hợp: Đức (1)

 Đức, nam, 30 tuổi, nhiễm HIV, đến

Nghiên cứu trường hợp: Đức (2)

Bệnh do nấm Penicillium (1)

 Tác nhân là Penicillium marneffei

• Phân lập đầu tiên năm 1956 ở Việt Nam từ dúi

 Trường hợp đầu tiên ở BN AIDS được báo cáo tại Việt Nam là vào năm 1996

 Phần lớn các trường hợp xảy ra ở bệnh nhân có CD4 < 100

Nguồn: Hien TV và cs CID 80.

Tổn thương da điển hình

của P marneffei

Sẩn da có lõm hoại tử trung tâm Có thể nhầm với u mềm lây

hoặc cryptococus lan toả

Điều trị P marneffei

Phác đồ điều trị quốc gia

Tình trạng Phác đồ điều trị

Nặng • Amphotericin B 0,7mg/kg/ngày truyền TM trong 2 tuần

• Sau đó: itraconazole 200mg 2x/ngày trong 8-10 tuần tiếp theo

Nhẹ và vừa • Itraconazole 200mg 2x/ngày x 8 tuần

Điều trị duy

trì • Itraconazole 200 mg/ngày• Dừng khi bệnh nhân điều trị ARV có

CD4 > 200 tế bào/mm3 ≥ 6 tháng

Viêm màng não do Cryptococcus neoformans (1)

Biểu hiện lâm sàng:

Đau đầu, sốt, cứng gáy, mệt mỏi, rối loạn tâm thần

Có thể diễn biến mạn tính (nhiều tháng)

Dấu hiệu màng não có thể không có ở những

trường hợp AIDS tiến triển

CD4<100

Viêm màng não do Cryptococcus neoformans (2)

Điều trị Viêm màng não do Cryptococcus neoformans

Phác đồ ưu tiên • Amphotericin B 0.7mg/kg/ngày TM trong 2 tuần

• Sau đó Fluconazole 800- 900 mg/ngày trong 8 tuần.

• Tổn thương thần kinh khu trú

• Co giật, sững sờ, hôn mê

Chẩn đoán Toxoplasma não (1)

 Hình ảnh MRI của Toxoplasma não biểu hiện 2 vòng nhẫn

tăng tín hiệu “sáng lên” khi tiêm thuốc tăng tương phản

Chẩn đoán Toxoplasma não (2)

 Điều trị theo kinh nghiệm có đáp ứng

lâm sàng tốt

• (+/-) cải thiện trên hình ảnh não

 Huyết thanh dương tính (IgG) với T

gondii

• Chỉ điểm nhiễm từ trước

• Huyết thanh âm tính thì ít có khả năng là

Toxoplasma não

 Sinh thiết mô hoặc não

• Thể nhân nhanh hình liềm/ quả chuối

Toxoplasma não: Điều trị

giờ trong 3-6 tuần

Điều trị

duy trì

Pyrimethamine: 25-50 mg/ngày + Sulfadiazine: 1g x mỗi 6 giờ

HOẶC:

Cotrimoxazole 960 mg (SMX 800mg / TMP 160mg) uống ngày 1 lần

Ngừng khi bệnh nhân đã được điều trị ARV và có CD4> 100

tế bào/mm 3 trong ≥ 6 tháng

Nghiên cứu trường hợp: Hương

 Hương, nữ 31 tuổi ở Hà nội, HIV dương

tính, có biểu hiện yếu nửa người trái đã

5 ngày nay

• Có sốt, đau đầu nhiều và nôn trong 2 tuần

• Chưa điều trị gì

• Khám thấy có biểu hiện lú lẫn, yếu nửa

người trái, nhưng không có dấu hiệu màng não

 Những chẩn đoán phân biệt nào dành

cho Hương?

 Ganciclovir tiêm nội nhãn* hoặc truyền tĩnh mạch

 Điều trị ARV

* Ganciclovir tiêm nội nhãn hiện có ở tuyến tuyến

trung ương ở cả miền bắc và miền nam

Buồn nôn và/hoặc nôn

Đau quặn bụng dưới

Bệnh do Isospora và Cyclospora

 Lây truyền do ăn phải thức ăn và nước

nhiễm bẩn

 Biểu hiện lâm sàng

• Tiêu chảy nhiều nước mạn tính

• Đau quặn bụng, buồn nôn/nôn

Nghiên cứu trường hợp

 Một người tiêm chích ma túy 32 tuổi

đến PK vì tiêu chảy kéo dài bắt đầu từ 5 tháng trước.

 Anh/chị làm CD4 và soi phân

Những điểm chính

 NTCH do mầm bệnh vốn thường không gây bệnh ở vật chủ khỏe mạnh

 Biết số lượng tế bào CD4 của người

nhiễm HIV có thể giúp bác sỹ chẩn đoán tốt hơn NTCH

 Chẩn đoán chính xác NTCH cần lưu ý:

• Biểu hiện lâm sàng

• Mức độ suy giảm miễn dịch

• Kết quả của các XN đặc hiệu

Cảm ơn!

Câu hỏi?