Hút thuốc lá chủ động và tác động trên sức khoẻ

Những Cảnh báo sức khoẻ ban đầugiữa việc hút thuốc lá và ung thư phổi Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Pearl, R... Chứng cứ khoa học mới nhất: Hút thuốc chủ động Nguồn tham khảo: CTLT phỏ

Hút thuốc lá chủ động và tác động trên sức khoẻ

Jonathan Samet, MD, MS

Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health

Thành phần của khói thuốc lá

Danh sách các thành phần trong khói thuốc lá gồm hơn

4.000 hợp chất hoá học

Khoảng phân nửa là những hợp chất có tự nhiên trong lá

cây thuốc và phân nửa được cấu tạo nên từ các phản ứng hoá học khi đốt thuốc lá

Một số phát sinh từ quy trình sơ chế thuốc lá; một số khác được nhà sản xuất pha thêm vào để tạo hương vị hoặc chất lượng đặc biệt cho sản phẩm của họ

Thành phần của khói thuốc lá

Một số hợp chất tìm thấy trong máu của người

Nồng độ cao của các hợp chất hyđrocacbon thơm đa vòng (PAH) và hợp chất

DNA

Những Cảnh báo sức khoẻ ban đầu

giữa việc hút thuốc

lá và ung thư phổi

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Pearl, R (1938)

1950: Ba nghiên cứu bệnh-chứng chủ chốt

Morton Levin công bố báo cáo

nghiên cứu liên kết hiện tượng

hút thuốc lá với ung thư phổi

trên tạp chí JAMA

Ernst L Wynder và Evarts A

Graham công bố báo cáo nghiên

cứu trên tạp chí JAMA cho thấy

96,5% số bệnh nhân ung thư

phổi được điều tra là người hút

thuốc lá

Richard Doll và Bradford Hill

công bố báo cáo nghiên cứu trên

tạp chí BMJ cho thấy người hút

thuốc lá nặng có nguy cơ bị ung

thư phổi 50 lần cao hơn; theo dõi

Nguồn chủ đề: Dịch vụ Y tế Công cộng Hoa Kỳ (U.S Public Health Service) (1964); Nguồn hình ảnh: Trung tâm

Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ Lịch sử Báo cáo 1964 của Tổng Y sĩ Hoa Kỳ (History of 1964

Báo cáo đầu tiên của Bác sĩ Trưởng về hút thuốc lá

và sức khoẻ

Ủy ban cố vấn kết luận rằng hút thuốc

lá là:

ung thư thanh quản ở nam giới

phổi ở phụ nữ

viêm phế quản mạn tính

đủ nghiêm trọng để đòi hỏi phải có biện pháp phòng chống phù hợp”

Tổng Y sĩ Luther Terry cầm báo cáo

1964 trong tay

Các báo cáo của Bác sĩ Trưởng

IARC, 2004

Hút thuốc lá và khói thuốc

lá gây ung thư ở người

(Nhóm 1)

Nguồn tham khảo: Tổ chức Y tế Thế giới, Cơ quan Quốc tế Nghiên cứu về Ung thư (International Agency for Research on Cancer - IARC) (2004)

Chứng cứ khoa học mới nhất: Hút thuốc chủ

động

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Báo cáo của Tổng Y sĩ Hoa Kỳ (2004)

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Thun et al (1997).

Nguy cơ tương đối về tỉ lệ tử vong ở người hiện đang hút so với người không hề hút: CPS I và II

Tỉ lệ tử vong ở người hiện đang hút và người

không hề hút

Nguyên nhân cơ bản gây tử vong Nam giới Phụ nữ

CPS-I CPS-II CPS-I CPS-II

Số tử vong toàn cầu

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Mathers, C D., và Loncar, D (2006)

Số tử vong: Nước phát triển và nước đang phát triển

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Mathers, C D., và Loncar, D (2006)

Ung thư phổi

Phát sinh từ đường dẫn khí và các phế nang

Thường không có triệu chứng, nhưng nếu có thì các triệu

chứng có thể bao gồm: ho kinh niên, ho ra máu, sốt, đau

Điều trị bằng phẫu thuật, bức xạ trị liệu và hoá học trị liệu Hợp lực giữa một số tác nhân nghề nghiệp

Tỉ lệ sống sót một năm tại Hoa Kỳ: 40,5%

Tỉ lệ sống sót năm năm tại Hoa Kỳ: 14,2%

Nguồn tham khảo: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (U.S National Cancer Institute) (2005)

Căn nguyên gây ung thư phổi

Tỉ lệ tử vong vì ung thư phổi ở nam giới cho mỗi 100.000

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ GLOBOCAN (2002) IARC

Tỉ lệ tử vong vì ung thư phổi ở phụ nữ cho mỗi

100.000

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ GLOBOCAN (2002)

Nguy cơ tương đối bị ung thư phổi tính theo số điếu thuốc hút mỗi ngày

Nguồn hình ảnh: CTLT phỏng từ Phụ mục 30.092 tại phiên tòa xử, Tiểu bang Minnesota và Blue Cross and Blue Shield chống lại ngành công nghiệp thuốc lá Hoa Kỳ

Nguy cơ rủi ro thay đổi tùy theo mẫu hình hút

thuốc lá

Thời gian hút thuốc lá—tuổi bắt đầu hút

Hít vào

Hút bao nhiêu điếu thuốc lá

Bỏ hút bao nhiêu năm

Các loại thuốc lá điếu đã hút

Những cách phơi nhiễm khác

*Nguồn tham khảo: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (U.S National Cancer Institute) (2005).

Ung thư thanh quản

Phát sinh từ dây thanh âm

Triệu chứng: khản giọng, ho, đau, ho ra máu

Điều trị bằng phẫu thuật và xạ trị

Bia rượu và thuốc lá hợp lực làm tăng nguy cơ rủi ro

Tỉ lệ sống sót một năm tại Hoa Kỳ: 88,1%*

Tỉ lệ sống sót năm năm tại Hoa Kỳ: 65,5%*

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Muscat and Wynder (1992).

Ung thư thanh quản: Nguy cơ tương đối ở nam giới da trắng tại Hoa Kỳ

Ung thư thanh quản: Thổ Nhĩ Kỳ

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Dosemeci et al (1997)

*Nguồn tham khảo: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (U.S National Cancer Institute) (2005).

Ung thư miệng

Ung thư tế bào vảy phát sinh trong miệng và họng

Vết loét tiền ung thư, được gọi là bạch sản

Triệu chứng—khối cục, đau, chảy máu, chứng khó nuốt

Phẫu thuật cắt bỏ đi có thể chữa khỏi nhưng phải "trả giá

đắt về thẩm mỹ"

Tỉ lệ sống sót một năm tại Hoa Kỳ: 81,5%*

Tỉ lệ sống sót năm năm tại Hoa Kỳ: 53,2%*

Ung thư họng miệng: Một nghiên cứu

bệnh-chứng từ Hoa Kỳ

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Blot et al (1992)

*Nguồn tham khảo: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (U.S National Cancer

Ung thư thực quản

Đa số trường hợp là ung thư tế bào vảy, nhưng tỉ lệ ung thư biểu mô tuyến ngày càng cao

Triệu chứng—chứng khó nuốt, đau

Tỉ lệ sống sót một năm tại Hoa Kỳ: 43,3%*

Tỉ lệ sống sót năm năm tại Hoa Kỳ: 14,8%*

Ung thư thực quản: Nghiên cứu bệnh-chứng tai Nam Phi

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Castellsague et al (1999)

Ung thư tuyến tụy

Ung thư biểu mô tuyến là dạng chính

Phát hiện muộn do nơi khu trú và triệu chứng

Triệu chứng bao gồm chứng vàng da, đau và giảm cân

Tỉ lệ sống sót một năm tại Hoa Kỳ: 19.9%*

Tỉ lệ sống sót năm năm tại Hoa Kỳ: 4.6%*

*Nguồn tham khảo: Ries et al (2000)

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Silverman et al (1994).

Ung thư tuyến tụy

Tỉ lệ tử vong vì ung thư gan cho mỗi 100.000

nam giới

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ GLOBOCAN (2002) IARC

Tỉ lệ tử vong vì ung thư gan cho mỗi 100.000 phụ

nữ

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ GLOBOCAN (2002) IARC

*Nguồn tham khảo: Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society)

Ung thư gan

Xơ gan, viêm gan mạn tính, các chất aflatoxin và hút

thuốc lá là một số các nhân tố rủi ro

Triệu chứng bao gồm—đau ở phần bên phải dạ dày, sưng

vú ở nam giới, giảm cân, vàng da và bị đầy hơi sau khi ăn

Điều trị bằng cách phẫu thuật, hoá học trị liệu và/hoặc

bức xạ trị liệu

Tỉ lệ tử vong gia tăng với tuổi, đặc biệt đối với nam giới

Tỉ lệ sống sót năm năm tại Hoa Kỳ: 10,5%*

Ung thư gan: Đài Loan

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Liaw and Chen (1998)

*Nguồn tham khảo: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (U.S National Cancer Institute) (2005).

Ung thư thận

Ung thư thận

− Ung thư biểu mô tuyến có khuynh hướng lan sớm trong khi ung thư vùng hông lưng dẫn đến tắc nghẽn đường niệu và chảy máu

− Tỉ lệ sống sót một năm tại Hoa Kỳ: 77,3%*

− Tỉ lệ sống sót năm năm tại Hoa Kỳ: 60,8%*

Ung thư đường tiết niệu và ung thư bàng quang

− Triệu chứng—chảy máu có thể gây tử vong nếu di căn

− Nước tiểu của người hút thuốc lá chứa các chất gây ung thư đặc thù cho thuốc lá và có hoạt tính gây đột biến cao hơn

− Tỉ lệ sống sót một năm tại Hoa Kỳ: 90%*

− Tỉ lệ sống sót năm năm tại Hoa Kỳ: 80,4%*

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

COPD là kết quả chẩn đoán

chức năng phổi bị hư hỏng vĩnh

viễn và bệnh trạng này xảy ra ở

một số người hút thuốc lá

− Hậu quả là bị khó thở, khả

năng thể dục bị suy yếu và thường xuyên cần dưỡng khí

Bệnh tràn khí là tình trạng

giãn nở vĩnh viễn và sự hủy

hoại của các phế nang

Viêm phế quản mạn tính là

tình trạng tăng tiết chất nhầy

mạn tính

COPD: Châu Âu

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Liu et al (1998)

Nguồn tham khảo: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (U.S National Cancer

Bệnh tim mạch

Gồm có:

và đột tử do tim)

động mạch chủ ở bụng)

Hút thuốc lá và tỉ lệ tử vong vì bệnh tim mạch (CVD): Nhật Bản

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Iso et al (2005)

Bệnh mạch máu não

Hai dạng chính

Bệnh xơ vữa động mạch ngoại biên

Hút thuốc lá ảnh hưởng đến mạch máu, khiến cho mạch

máu trở nên hẹp hơn và do đó lượng máu tuần hoàn giảm

Hậu quả gồm có:

Viêm loét đường tiêu hoá

Viêm loét niêm mạc dạ dày, tá tràng

H pylori là căn nguyên chính—nhưng hút thuốc lá tác động

thêm

Triệu chứng: đau và chảy máu, tỉ lệ mắc bệnh cao

Nguy cơ tăng và vết lở loét có thể chậm lành nếu hút thuốc lá

Tỉ lệ mắc bệnh và tỉ lệ tử vong giảm

Hút thuốc lá và lao phổi

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Lin et al (2006)

* Nghiên cứu thực hiện tại năm quốc gia: Hoa Kỳ, Tây Ban Nha, Nam Phi, Pakistăng và Việt Nam

* RR: nguy cơ tương đối (relative risk)

† OR: tỉ lệ chênh lệch (odds ratio)

‡ CI: khoảng tin cậy (confidence interval)

Kích thước hạch lao gộp chung (Pooled Rủi ro tương đối

† (95% CI‡)

Nguồn tham khảo: Báo cáo của Tổng Y sĩ Hoa Kỳ (2004).

Ung thư cổ tử cung

Báo cáo năm 2004 của Bác sĩ Trưởng Hoa Kỳ kết luận:

− “Chúng ta có đủ chứng cứ để kết luận rằng có mối quan

hệ nhân quả giữa hút thuốc lá và ung thư cổ tử cung”

Nguy cơ rủi ro cao hơn đối với phụ nữ hút thuốc lá và bị

viêm nhiễm vi rút papilloma ở người (HPV)

− Hút thuốc lá có liên quan đến nguy cơ rủi ro phát triển vết loét có vảy trong biểu mô bậc thấp phụ thuộc

2,48) trong một nghiên cứu theo thời gian về phụ

nữ bị nhiễm HPV (Moscicki et al [2001]) Nguy cơ rủi ro tăng với số lượng điếu thuốc hút

Nguy cơ bị ung thư cổ tử cung tính theo số

điếu thuốc hút

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Castle et al (2002)

* CIN3: khối u tân tạo trong biểu mô cổ tử cung

cấp 3

† OR: tỉ lệ chênh lệch

‡ CI: khoảng tin cậy

CIN3* hoặc ung thư cổ tử cung (n = 68)

Hút thuốc lá

Không hề hút 23 1,0 (mốc tham chiếu)

Trước đây hút thuốc 17 3,3 (1,6 đến 6,7)

Hiện đang hút thuốc, <1 gói một

Hiện đang hút thuốc, ≥1 gói một

Chứng cứ khoa học mới nhất: Hút thuốc chủ

động

Nguồn tham khảo: CTLT phỏng từ Báo cáo của Tổng Y sĩ Hoa Kỳ (2004)

Kết luận

“Tìm ra được biết bao nhiêu chứng bệnh—bệnh nặng cũng như bệnh nhẹ—có liên quan đến nạn hút thuốc lá, đó là một

trong những khám phá kỳ công nhất của y học, rất đáng kinh ngạc trong thế kỷ này; nhưng lại không đáng kinh ngạc bằng việc vẫn còn biết bao nhiêu người coi thường những khám phá này.”

— Ngài Richard Doll, 1912-2005