Tiếp nhận luật la mã trong việc xây dựng chế định vật quyền ở việt nam hiện nay (tóm tắt)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TRẦN HỒNG MINH QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA ĐẢO NHÂN TẠO VÀ TÁC ĐỘNG CỦA HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG ĐẢO NHÂN TẠO ĐỐI VỚI HÒA BÌNH, AN NINH, KINH TẾ, THƯƠNG MẠI TẠI BIỂ

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN HỒNG MINH

QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA ĐẢO NHÂN TẠO VÀ TÁC ĐỘNG CỦA HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG ĐẢO NHÂN TẠO ĐỐI VỚI HÒA BÌNH,

AN NINH, KINH TẾ, THƯƠNG MẠI TẠI BIỂN ĐÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2017

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN HỒNG MINH

QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA ĐẢO NHÂN TẠO VÀ TÁC ĐỘNG CỦA HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG ĐẢO NHÂN TẠO ĐỐI VỚI HÒA BÌNH,

AN NINH, KINH TẾ, THƯƠNG MẠI TẠI BIỂN ĐÔNG

Chuyên ngành : Luật quốc tế

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN LAN NGUYÊN

Hà Nội – 2017

Trang 3

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

LỜI MỞ ĐẦU 1

Chương 1: QUY CHẾ PHÁP LÝ VỀ ĐẢO NHÂN TẠO VÀ XÂY DỰNG ĐẢO NHÂN TẠO THEO PHÁP LUẬT QUỐC TẾ 5

1.1 Khái niệm, vai trò của đảo trong viê ̣c xác đi ̣nh các vùng biển 5

1.1.1 Khái niệm và phân loại đảo 5

1.1.2 Vai trò của đảo trong viê ̣c xác đi ̣nh các vùng biển 9

1.2 Quy chế pháp lý về đảo nhân ta ̣o theo pháp luâ ̣t quốc tế 10

1.2.1 Khái niệm, mục đích, vị trí và điều kiện xây dựng đảo nhân tạo 10

1.2.2 Quy chế pháp lý của đảo nhân ta ̣o và xác đi ̣nh quyền tài phán quốc gia đối với đảo nhân ta ̣o 19

Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ Ả NH HƯỞNG CỦA HOA ̣T ĐỘNG BỒI ĐẮP , XÂY DỰNG CÁC ĐẢO NHÂN TẠO CỦA CÁC NƯỚC TRÊN BIỂN ĐÔNG Error! Bookmark not defined

Bookmark not defined.

2.1.1 Khái quát về Biển Đông , mục đích và chiến lược của các quốc gia

trong khu vực Error! Bookmark not defined

2.1.2 Hoạt động xây dựng đảo nhân tạo của các quốc gia tại Biển Đông

Error! Bookmark not defined

2.2 Tác động của đảo nhân tạo đến pháp luật quốc tế và các yếu tố khác

Error! Bookmark not defined 2.2.1 Tác động đến pháp luật quốc tế Error! Bookmark not defined

Trang 4

2.2.2 Tác động đến hòa bình và an ninh quốc tếError! Bookmark not

defined.

2.2.3 Tác động đến quyền tự do hàng hải , hàng không, hoạt động kinh tế

biển và đánh bắt hải sản Error! Bookmark not defined 2.2.4 Tác động đến môi trường biển Error! Bookmark not defined

Chương 3: TÁC ĐỘNG CỦA PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI VỤ KIỆN GIỮA PHILIPPINES – TRUNG QUỐC Đ ẾN CÁC THỰC THỂ ĐANG ĐƯỢC XÂY DỰNG THÀNH ĐẢO NHÂN TẠO TRÊN BIỂN ĐÔNG VÀ MỘT SỐ K IẾN NGHI ̣, GIẢI PHÁP Error! Bookmark not

defined

3.2 Tác động đối với cộng đồng quốc tế và Việt Nam sau phán quyết trọng tài

Error! Bookmark not defined 3.2.1 Đối với cộng đồng quốc tế Error! Bookmark not defined 3.2.2 Đối với quan hệ quốc tế khu vực Error! Bookmark not defined 3.2.3 Đối với Việt Nam Error! Bookmark not defined

defined.

3.3.1 Hoàn thiện pháp luật quốc tế về đảo nhân tạoError! Bookmark not

defined.

3.3.2 Chính sách Việt Nam cần áp dụng Error! Bookmark not defined

not defined.

3.3.4 Về bảo vệ môi trường biển và đa dạng sinh học ở Biển Đông trước

tác động của hoạt động xây dựng đảo nhân tạoError! Bookmark not

defined.

Trang 5

3.3.5 Về sử du ̣ng biê ̣n pháp tư pháp để giải quyết tranh chấp Error!

Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

Trang 6

1

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Nền kinh tế thế giới ngày càng phát triển mạnh mẽ và hợp tác thương mại giữa các quốc gia ngày càng đẩy mạnh thì biển, đảo ngày càng thể hiện vai trò quan trọng của mình đối với mỗi quốc gia Thời gian gần đây, sự tranh chấp chủ quyền biển đảo tại Biển Đông giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, ảnh hưởng đến tình hình chính trị, kinh tế, an ninh của khu vực

Tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông giữa Trung Quốc và các bên liên quan bao gồm Việt Nam, Philippines, Malaysia, Brunei, Indonesia ngày càng gia tăng phức tạp Trung Quốc không chỉ dừng lại bằng các tuyên bố chủ quyền phi lý mà ngày càng đẩy mạnh các hoạt động cụ thể, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hòa bình, an ninh, an toàn hàng hải tại khu vực Hoạt động xây dựng, cải tạo, bồi đắp đảo và các đảo nhân tạo khác tại Biển Đông được Trung Quốc tập trung tiến hành với các trang thiết bị và công nghệ hiện đại

hỗ trợ thời gian qua đã bị cộng đồng quốc tế lên án, chỉ trích nặng nề Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn bất chấp dư luận quốc tế và tiến hành các hoạt động của mình, tuyên bố các hoạt động xây dựng, cải tạo, bồi đắp đảo, đảo nhân tạo thuộc chủ quyền của quốc gia để cải thiện điều kiện sống, bảo vệ tốt hơn chủ quyền của mình

Vậy các hoạt động và tuyên bố của Trung Quốc có phù hợp với pháp luật quốc tế hay không? Pháp Luật quốc tế đã quy định và có cơ chế giải quyết vấn đề liên quan đến đảo nhân tạo như thế nào? Các hạn chế và giải pháp nhằm giải quyết tranh chấp liên quan đến đảo và đảo nhân tạo trên biển?

Căn cứ vào tình hìn h thực tế và các vấn đề đặt ra đối với hoạt động nghiên cứu pháp luật quốc tế về đảo nhân tạo trên biển, dựa trên tinh thần tiếp thu có chọn lọc những công trình nghiên cứu, bài viết của các học giả trong

nước và quốc tế, học viên chọn đề tài “Quy chế pháp lý của đảo nhân tạo

Trang 7

2

và tác động của hoạt động xây dựng đảo nhân tạo đối với hòa bình, an ninh, kinh tế, thương mại tại Biển Đông” để làm Luận văn Thạc sĩ chuyên

ngành Luật quốc tế của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Thời gian gần đây, khi Trung Quốc ngày càng gia tăng các hoạt động bồi đắp, cải tạo, xây dựng đảo nhân tạo trên Biển Đông thì các chính phủ, trung tâm, học giả, các nhà nghiên cứu có các bài viết, tuyên bố, phát biểu về vấn đề này rất đa dạng và phong phú trên tất cả các phương diện chính trị, an ninh, pháp lý Tại Việt Nam và một số nước trên thế giới thời gian qua đã tổ chức nhiều hội thảo liên quan đến quy chế pháp lý của đảo nhân tạo và các tác động của hoạt động xây dựng đảo nhân tạo (XDĐNT) với sự tham gia, đóng góp ý kiến của các chuyên gia, học giả hàng đầu đến từ nhiều quốc gia khác nhau

Qua việc tìm hiểu các bài viết, đề tài liên quan đến đảo nhân tạo (ĐNT), tác giả nhận thấy đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu và các bài viết về các vấn đề pháp lý của đảo quy định tại Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, tuy nhiên đối với ĐNT đến nay có rất ít các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này Trên các trang mạng có một số bài viết nghiên cứu của các chuyên gia, học giả viết về ĐNT nhưng mang tính nhỏ lẻ, chỉ đề cập đến một phần của vấn đề, chưa có hệ thống ở cả lý luận và thực tiễn Trong đề tài này, tác giả sẽ nghiên cứu và hệ thống lý luận về ĐNT trong luật quốc tế, các án lệ điển hình có liên quan đến công trình, ĐNT, các tác động của ĐNT tại khu vực Biển Đông từ đó đánh giá và đưa ra các giải pháp hợp lý cho hoạt động XDĐNT ở Biển Đông

3 Mục tiêu nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn các quy định về đảo và ĐNT có trong UNCLOS 1982, các vụ án tranh chấp liên quan đến

Trang 8

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu, bổ sung, làm rõ cơ sở lý luận của pháp luật quốc tế về đảo và ĐNT

vực cụ thể: Hòa bình, an ninh, kinh tế, chính trị, môi trường

- Đề xuất một số giải pháp tích cực hoàn thiện hệ thống pháp luật, giải quyết các tranh chấp liên quan đến đảo, ĐNT

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các quy định về đảo và đảo nhân tạo theo UNCLOS 1982 là chủ yếu, các vụ án giải quyết tranh chấp liên quan đến đảo nhân tạo, các hiệp định, thỏa thuận và các văn bản quốc tế có liên quan, các thông tin, bài báo, nghiên cứu, bài viết đã được đăng tải trên mạng và các tạp chí chuyên ngành

- Phạm vi nghiên cứu: Các ĐNT được xây dựng, bồi đắp và cải tạo ở Biển Đông, các tài liệu có liên quan quy định về ĐNT trong chuyên ngành

luật biển quốc tế

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam liên quan đến các vấn đề nghiên cứu

- Một số quan điểm của Liên Hợp Quốc và cộng đồng quốc tế, pháp luật nhân quyền quốc tế và pháp luật khu vực về ĐNT và hoạt động XDĐNT

Trang 9

4

- Quan điểm của một số học giả pháp lý, nhà lập pháp và thực tiễn thi hành pháp luật trên thế giới, khu vực và Việt Nam

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đồng thời kết hợp với các phương pháp cụ thể, bao gồm: phân tích, tổng hợp, thống kê, luật học so sánh để luận giải làm rõ mục tiêu, nhiệm vụ của luận văn cũng như những vấn đề nghiên cứu được đặt ra

6 Tính mới và những đóng góp của đề tài

- Đề tài sẽ nghiên cứu, phân tích các cơ sở lý luận của pháp luật quốc tế về ĐNT theo hệ thống khoa học và tìm ra các vấn đề lý luận còn thiếu, chưa

hợp lý của pháp luật quốc tế liên quan đến ĐNT

- Nghiên cứu các lĩnh vực bị ảnh hưởng bởi ĐNT và hoạt động XDĐNT trên Biển Đông

- Đề xuất một số giải pháp, kiến nghị để hoàn thiện pháp luật, giải quyết tranh chấp và bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Việt Nam trên Biển Đông liên quan đến ĐNT

7 Bố cục của Luận văn

Luận văn ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, bao gồm 3 Chương:

Chương 1: Quy chế pháp lý về đ ảo nhân ta ̣o và xây dựng đ ảo nhân

tạo theo pháp luật quốc tế

Chương 2: Thực trạng và ảnh hưởng của hoạt động bồi đắp, xây dựng

các đảo nhân tạo của các nước trên Biển Đông

Chương 3: Tác động của phán quyết trọng tài vụ kiện giữa Philippines

- Trung Quốc đến các thực thể đang được xây dựng thành đảo nhân tạo trên Biển Đông và một số kiến nghị, giải

pháp

Trang 10

5

Chương 1 QUY CHẾ PHÁP LÝ VỀ ĐẢO NHÂN TẠO VÀ XÂY DỰNG ĐẢO

NHÂN TẠO THEO PHÁP LUẬT QUỐC TẾ

1.1 Khái niệm, vai tro ̀ của đảo trong viê ̣c xác đi ̣nh các vùng biển

1.1.1 Khái niệm và phân loại đảo

1.1.1.1 Khái niệm đảo

Trong các văn bản pháp lý, khái niệm về đảo được thống nhất và ghi

nhận lần đầu tiên trong Công ước 1958 về lãnh hải và vùng tiếp giáp: "Một đảo là một vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, khi thủy triều lên vùng đất này

lần III đã cho ra đời UNCLOS 1982, định nghĩa đảo trong UNCLOS có sự kế thừa theo định nghĩa đảo trong Công ước 1958

Theo quy định tại khoản 1 Điều 121 UNCLOS 1982, đảo được hiểu là:

“Một vùng đất hình thành một cách tự nhiên có nước bao bọc, khi thuỷ triều lên vùng đất này vẫn ở trên mặt nước” Định nghĩa trên của UNCLOS về đảo

đã gián tiếp đưa ra các tiêu chuẩn xác định đảo trong mối tương quan với cấu trúc tự nhiên hay nhân tạo khác tồn tại trên biển Trong quy định về đảo tại Điều 121 UNCLOS, một số tiêu chuẩn về đảo cần làm rõ như sau:

- Thứ nhất, một vùng đất tự nhiên: Tiêu chuẩn này nhằm phân biệt đảo tự

nhiên với ĐNT và các công trình, thiết bị do con người xây dựng, tạo ra trên biển với mục đích mở rộng vùng biển thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của quốc gia ven biển, ảnh hưởng đến các quyền tự do biển cả Điều này có nghĩa là

khi cho rằng đảo là "một vùng đất” thì đảo không thể là vật thả trôi hay các tảng băng trên biển,“vùng đất” này cũng phải gắn bó hữu cơ một cách tự nhiên với

đáy biển Cả khoản 1 Điều 10 của Công ước 1958 về lãnh hải và vùng tiếp giáp và khoản 1 Điều 121 của UNCLOS 1982 cũng khẳng định đảo phải là một vùng đất tự nhiên Như vậy, cả hai Công ước đều không coi thành phần cấu tạo địa

Trang 11

6

chất của đảo là một tiêu chuẩn để xác định quy chế đảo Yếu tố "hình thành tự nhiên” là yếu tố được bổ sung khi xây dựng khái niệm đảo trong Công ước về

lãnh hải và vùng tiếp giáp và tiếp tục được khẳng định trong UNCLOS 1982

chuẩn khách quan để xác đi ̣nh quy chế của đảo Tiêu chuẩn này được đưa ra để phân biê ̣t đảo với bán đảo Vùng đất có nước bao bọc xung quanh khi thủy triều lên cao nhưng la ̣i nối với lãnh thổ đất liền khi thủy triều xuống thấp thì cũng chỉ

tiếp giáp lãnh hải và UNCLOS 1982 đều quy định, nhưng bãi cạn lúc nổi lúc chìm thì không có quy chế đảo, các công trình nhân tạo cũng không được hưởng quy

- Thứ ba, thường xuyên ở trên mặt nước lúc thủy triều lên: Công ước

1958 về lãnh hải và vùng tiếp giáp đã dùng tiêu chuẩn này để phân biệt những cấu tạo tự nhiên nào được hưởng quy chế đảo và những cấu tạo nào không được hưởng quy chế đảo Tiêu chuẩn này có ý nghĩa quan trọng khi đã loại bỏ tất cả bãi cạn lúc chìm lúc nổi khỏi khái niệm đảo Theo quy định của UNCLOS 1982, sự khác biệt cơ bản giữa đảo với bãi cạn lúc nổi lúc chìm ở chỗ đảo vẫn hiện hữu ở trên mặt nước không phụ thuộc vào mực nước thuỷ triều lên hay xuống, trong khi đó sự xuất hiện của bãi cạn lúc nổi lúc chìm lại phụ thuộc nhiều vào sự lên xuống của thuỷ triều [19, Điều 13] Chính vì đặc tính này nên bãi cạn lúc nổi lúc chìm sẽ không có vùng biển riêng biệt và sự

có mặt của chúng sẽ không ảnh hưởng đến việc hoạch định ranh giới các vùng biển giữa những quốc gia có biển Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định liên quan đến việc xác định đường cơ sở của quốc gia có biển, bãi cạn lúc nổi lúc chìm cũng có thể được tính đến là điểm xuất phát hay kéo đến của tuyến đường cơ sở

Trang 12

7

- Thứ tư, có kích thước nhất định: Ngoài các tiêu chuẩn khách quan nói

trên, vấn đề một đảo phải có kích thước như thế nào mới được coi là một đảo thật sự đã được thảo luận nhiều từ cuối thế kỷ XIX cho đến Hội nghị của Liên Hợp Quốc về Luật biển lần I nhưng chưa đạt được những thỏa thuận cụ thể

1.1.1.2 Phân loại đảo

Phân loại đảo cũng là một vấn đề quan trọng, cho đến nay vẫn chưa có sự phân loại các đảo một cách cụ thể của bất kỳ cơ quan, tổ chức quốc tế nào

Dù vậy, cũng có nhiều tiêu chí được đưa ra để phân loại đảo như: Dựa vào kích thước, khả năng thích hợp cho cuộc sống con người hay cho đời sống kinh tế riêng Tuy nhiên, tiêu chí được sử dụng rộng rãi là dựa vào vị trí của đảo Đây là tiêu chí quan trọng bởi nó quyết định tới mức độ ảnh hưởng của đảo đối với việc xác định các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của quốc gia Mặc dù có một quy chế cho các đảo nhưng UNCLOS 1982 không đưa ra được các tiêu chí để phân loại đảo Một số tiêu chí sử dụng để phân loại đảo như sau:

- Thứ nhất, dựa vào khả năng thích hợp cho cuộc sống con người hay cho đời sống kinh tế riêng của đảo, có thể chia làm hai nhóm: đảo thích hợp

cho cuộc sống con người hay cho đời sống kinh tế riêng (đảo tự nhiên) và đảo không thích hợp cho cuộc sống con người hay cho đời sống kinh tế riêng (đảo đá) Trên phương diện nào đó, có thể hiểu đảo sẽ thích hợp cho con người đến

ở hoặc có đời sống kinh tế riêng nếu điều kiện tự nhiên về khí hậu, địa lý của đảo cho phép ổn định cuộc sống lâu dài của những người dân trên đảo Ngoài

ra, tài nguyên trên đảo được đánh giá là hiện hữu và có giá trị kinh tế

Quy chế pháp lý của đảo đá được nêu tại UNCLOS 1982 như sau:

"Những đảo đá nào không thích hợp cho con người đến ở hoặc có một đời sống kinh tế riêng thì không có vùng ĐQKT và TLĐ" [19, Điều 121] Như

vậy, theo UNCLOS đảo đá được hiểu là những đảo đáp ứng được các tiêu chuẩn khác của một đảo bình thường, nghĩa là chúng là một vùng đất tự nhiên

Trang 13

8

có nước bao bọc, khi thủy triều lên vùng đất này vẫn ở trên mặt nước nhưng

không đáp ứng được các tiêu chuẩn "thích hợp cho con người đến ở hoặc có một đời sống kinh tế riêng" Về khái niệm "đảo đá", trong thực tiễn và trong

lý luận, người ta chưa thống nhất được các tiêu chuẩn nào để xác định thế nào là một đảo đá [25]

Thuật ngữ "những đảo đá nào không thích hợp cho con người đến ở hoặc có một đời sống kinh tế riêng" là một thuật ngữ gây ra nhiều cách hiểu

khác nhau và không có một sự giải thích chính xác Một đảo đá có khả năng

điều kiện tự nhiên khắc nghiệt họ có thể ra đi Một đảo đá không thích hợp cho con người đến ở ngày hôm nay có thể trở thành một đảo đá có người đến

mỏm đá hay bãi cạn nào cũng có thể dùng làm nơi cư trú của con người nếu quốc gia đầu tư thích đáng để con người có thể sinh sống ở đó Mục đích của quy định tại khoản 3 Điều 121 UNCLOS là để hạn chế việc áp dụng quy chế pháp lý đầy đủ của đảo tự nhiên cho đảo đá nhằm thực hiện yêu sách chủ quyền trên biển của các quốc gia Do đó, tiêu chí thích hợp cho con người đến

ở có thể được hiểu là tiêu chí về địa lý, khí hậu, kinh tế, tài nguyên cho phép con người xây dựng và ổn định đời sống sinh hoạt xã hội lâu dài cho cộng đồng dân cư trên đảo

Tiêu chí xác định một đảo có đời sống kinh tế riêng cũng không rõ ràng, bởi vì UNCLOS không nêu cụ thể các yếu tố nào là căn cứ có thể xác định một đảo có đời sống kinh tế riêng Đời sống kinh tế riêng ở đảo có cần phải tự chủ hoàn toàn với lãnh thổ đất liền hay không là rất khó xác định Vì vậy, đảo có đời sống kinh tế riêng là đảo đáp ứng được về mặt tài nguyên ở trên và xung quanh đảo được đánh giá là có giá trị kinh tế, đang tồn tại trên thực tế và được cộng đồng dân cư trên đảo tạo lập đời sống kinh tế, xã hội từ chính các nguồn lợi đó

Trang 14

9

Theo quy định của UNCLOS 1982, vùng biển của hai nhóm đảo tự nhiên và đảo đá này rất khác nhau Để đảm bảo chủ quyền quốc gia đối với đảo tự nhiên, tại khoản 2 Điều 121 UNCLOS quy định dành cho các đảo tự nhiên có đầy đủ các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền như lãnh thổ đất liền của quốc gia (bao gồm vùng nội thuỷ, lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, ĐQKT và thềm lục địa) Tuy nhiên đảo đá lại không có vùng biển thuộc quyền chủ quyền là vùng ĐQKT và thềm lục địa (TLĐ) Mặt khác, mức độ ảnh hưởng của hai nhóm này đến quá trình xác định các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của quốc gia cũng khác nhau

- Thứ hai, dựa vào khoảng cách của đảo đến bờ biển của quốc gia:

Dựa trên tiêu chí này có thể chia đảo thành hai nhóm là đảo ven bờ và đảo xa bờ Mặc dù UNCLOS 1982 không xác định rõ khoảng cách là bao nhiêu để xác định thế nào là gần bờ hay xa bờ, tuy nhiên trong thực tiễn đảo ven bờ là đảo cách bờ biển của quốc gia không quá hai lần chiều rộng của lãnh hải là 24 hải lý, đảo cách bờ quá khoảng cách trên sẽ được xếp vào nhóm đảo xa bờ

1.1.2 Vai tro ̀ của đảo trong viê ̣c xác đi ̣nh các vùng biển

Sự hiện diện của các đảo hay chuỗi đảo nằm ven bờ có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đường cơ sở của quốc gia ven biển Theo quy định của UNCLOS 1982, các quốc gia ven biển không phải là quốc gia quần đảo thì có hai phương pháp xác định đường cơ sở là phương pháp đường cơ sở thông thường và đường cơ sở thẳng Trong đó, đường cơ sở thông thường được xác định là ngấn nước thuỷ triều xuống thấp nhất dọc theo bờ biển, được thể hiện trên hải đồ có tỉ lệ lớn và được quốc gia ven biển chính thức công nhận thì đường cơ sở thẳng là đường nối các đoạn thẳng tại những điểm thích hợp có thể được lựa chọn (điểm ngoài cùng nhô ra nhất của bờ biển khi ngấn nước triều thấp nhất) của bờ biển, các đảo ven bờ tạo thành đường liên tiếp gẫy khúc Đường cơ sở thẳng được áp dụng trong ba trường hợp sau đây: Ở những nơi bờ biển khúc khuỷu, bị khoét sâu và lồi lõm; ở những nơi có một

Trang 15

10

chuỗi đảo nằm sát ngay và chạy dọc theo bờ biển; ở những nơi có các điều kiện thiên nhiên đặc biệt gây ra sự không ổn định của bờ biển như sự hiện diện của các châu thổ Do đó, quốc gia ven biển có các đảo gần bờ có thể lựa chọn vạch đường cơ sở theo phương pháp đường cơ sở thẳng thay vì đường

cơ sở thông thường [19, Điều 5.7]

Đối với các đảo xa bờ : Về nguyên tắc, các đảo xa bờ sẽ không được tính đến khi vạch đường cơ sở của quốc gia có biển Như vậy, sự tồn tại của đảo tự nhiên được xác định là gần bờ hay xa bờ đều có ý nghĩa nhất định đối với việc hoạch định vùng biển của quốc gia ven biển Trong một số trường hợp đặc biệt, sự tồn tại của đảo, chuỗi đảo tự nhiên này có thể góp phần mở rộng các vùng biển của quốc gia ra hướng biển

1.2 Quy chế pha ́ p lý về đảo nhân ta ̣o theo pháp luâ ̣t quốc tế

1.2.1 Khái niệm, mục đích, vị trí và điều kiện xây dựng đảo nhân tạo

1.2.1.1 Khái niệm đảo nhân tạo

Về phương diện lịch sử, từ thời La Mã cổ đại đã có những ghi chép sơ khai đầu tiên về ĐNT từ gần 2.000 năm trước Năm 47, Plinius đề cập đến

những “gò đất nhân tạo” do cư dân sống tại khu vực mà ngày nay thuộc đông

năm 1954 với mục đích phân loại những người nhập cư vào Mỹ liên quan đến các vấn đề về pháp lý và y tế, chính quyền liên bang Mỹ đã cho xây dựng ĐNT Ellis Island tại Vịnh New York Đảo Ellis Island ban đầu chỉ là một cù lao nhỏ sau khi được cải tạo thì diện tích đã tăng gấp nhiều lần và trong quá trình 62 năm hoạt động thì đã có 12 triệu lượt người nhập cư đến hòn đảo nhân tạo này để kiểm tra trước khi được nhập cư vào Mỹ [68]

Xuất phát từ học thuyết TLĐ, từ lâu người ta đã công nhận thẩm quyền của quốc gia ven biển xây dựng các cấu trúc nhân tạo nhằm mục đích thăm dò và khai thác tài nguyên thiên nhiên của mình trên TLĐ của mình nhưng các cấu trúc này không có quy chế đảo Tại Hội nghị pháp điển hoá Luật pháp

Trang 16

11

quốc tế La Hay năm 1930, đại diện của Đức đã đề nghị nếu một ĐNT có người ở thì sẽ được hưởng quy chế đảo nhưng Hội nghị đã bác bỏ Từ đó, không có quốc gia nào đề nghị các cấu trúc nhân tạo có quy chế đảo nữa Trong quá trình đàm phán để ký kết UNCLOS đã có đệ trình của một số quốc gia liên quan tới ĐNT nhưng văn bản cuối cùng của UNCLOS chỉ định nghĩa đảo tự nhiên tại Điều 121 mà không định nghĩa ĐNT Việc thiếu vắng một định nghĩa chính thức về ĐNT trong UNCLOS đã gây ra rất nhiều tranh chấp

với nhau Tại Biển Đông hiện nay, với sự tiến bộ của khoa học - kỹ thuật và tiềm lực kinh tế mạnh mẽ, Trung Quốc đã tiến hành cải tạo, bồi đắp, xây dựng ĐNT trên các đảo đá, bãi cạn lúc nổi lúc chìm, rạn san hô với quy mô rộng lớn bằng các phương tiện, máy móc hiện đại Điều này làm cho khu vực trở nên bất ổn, tiềm năng nhiều nguy cơ gây tranh chấp, xung đột giữa các quốc gia Nguyên nhân chính là do việc XDĐNT liên quan tới chủ quyền quốc gia, quyền tài phán trên biển, phân định biên giới biển, khai thác tài nguyên biển nếu không được giải quyết hòa bình trong khuôn khổ pháp luật quốc tế thì sẽ tác động nghiêm trọng tới hòa bình, an ninh, kinh tế của khu vực và thế giới [22, Tr.3]

Các chuyên gia, học giả pháp lý trên thế giới đã đưa ra một số định

nghĩa về ĐNT theo quan điểm của mình như: Theo Soons, “Đảo nhân tạo là những cấu trúc được tạo ra bằng cách đặt/đổ lên các vật chất tự nhiên như sỏi, cát và đá; trong khi đó các công trình lắp đặt nhân tạo lại là những cấu

Robert Beckman, “Đảo nhân tạo là các thực thể nổi trên biển khi thủy triều lên cao do các hoạt động cải tạo đất hoặc các hoạt động nhân tạo khác " Theo Heijmans, “Đảo nhân tạo là các thực thể nhân tạo được hình thành từ nguồn tự nhiên trên nền đất của đáy biển, bao quanh bởi nước và nổi trên biển khi thủy triều lên cao” [56] Bách khoa toàn thư Công pháp quốc tế định

Trang 17

12

nghĩa: “Đảo nhân tạo là một nền tảng cố định vĩnh viễn hoặc tạm thời do con người tạo nên, bao quanh là nước và nổi trên mặt nước trên khi thủy triều lên” Trong khi đó, Nghị định thư về trừng trị các hành vi bất hợp pháp chống

lại sự an toàn của những công trình cố định trên TLĐ năm 1988 đã đồng nhất

khái niệm “đảo nhân tạo” với khái niệm “công trình cố định” Theo đó,

“công trình cố định” được hiểu là “một đảo nhân tạo, thiết bị hoặc cấu trúc được lắp đặt vĩnh cửu gắn với đáy biển nhằm mục đích thăm dò hoặc khai thác tài nguyên hoặc nhằm các mục đích kinh tế khác”

Về nội dung, các định nghĩa nói trên chưa phản ánh toàn diện các vấn đề kỹ thuật và tính pháp lý của ĐNT Vì vậy, sẽ hợp lý hơn nếu định nghĩa ĐNT dựa trên tiêu chí về kỹ thuật, pháp lý và mục đích xây dựng Tiêu chí kỹ thuật để trả lời cho câu hỏi ĐNT được xây dựng như thế nào, tiêu chí pháp lý để trả lời cho câu hỏi điều kiện để XDĐNT, ĐNT có quy chế pháp lý, xây dựng nhằm mục đích gì? Tại Biển Đông hiện nay, tồn tại ba thiết lập, cấu trúc nhân tạo đó là: (1) Các thiết lập nhân tạo nổi tạm thời; (2) Các thiết lập và cấu trúc nhân tạo gắn kết tạm thời hoặc vĩnh viễn với đảo tự nhiên; (3) Đảo nhân tạo được xây dựng trên các đảo đá, bãi cạn lúc nổi lúc chìm, rạn san hô Luận văn tập trung nghiên cứu ĐNT được cải tạo, bồi đắp, xây dựng trên Biển

Đông, do đó có thể định nghĩa: "Đảo nhân tạo là công trình vĩnh cửu gắn với đáy biển bằng các vật liệu tự nhiên, được bao quanh bởi nước biển và nổi trên biển khi thủy triều lên cao do các quốc gia tiến hành các hoạt động bồi đắp, cải tạo, xây dựng nhằm mục đích khẳng định hoặc yêu sách về chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của quốc gia trên biển” Như vậy,

khác với các công trình nhân tạo khác như nhà giàn; giàn khoan dầu, khí; hệ thống cáp ngầm, ống dẫn ngầm trên biển, ĐNT là công trình xây dựng cố định, vĩnh cửu, thường xuyên nhô trên mặt nước biển và không thể di dời dịch chuyển được [22, Tr.5]

Trang 18

13

1.2.1.2 Phân loại đảo nhân tạo

Đảo nhân tạo có thể được phân thành hai loại cơ bản dựa vào mục đích

sử dụng như sau:

Loại 1: Nơi sinh sống ổn định, lâu dài của cộng đồng dân cư trên biển

(các thành phố, làng mạc trên biển cố định hoặc nổi như các ĐNT mà UAE, Maldives, Canada, Singapore, Mĩ, Nhật Bản… đã xây dựng) [63]

Loại 2: Các công trình nhằm mục đích dân sự như: thăm dò và khai

thác tài nguyên biển, tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn, khảo cổ học, dự báo thời tiết, điều hòa thủy triều, chống xói mòn (như các đảo của Israel xây dựng để nuôi trồng thủy sản hoặc là các ĐNT của Hà Lan được xây dựng chủ yếu là nhằm mục đích điều hòa thủy triều, chống xói mòn), các công trình phục vụ giao thông vận tải như bến tàu, nhà kho, sân bay (như sân bay quốc tế Hong Kong, Macao Trung Quốc, các sân bay Kansai, Kobe và Nagasaki của Nhật Bản hoặc sân bay Emirate của UAE) hoặc nhằm mục đích quân sự như Trung Quốc đang thực hiện phi pháp trên các đá thuộc quần đảo Trường Sa, chủ quyền của Việt Nam [19]

Một quốc gia muốn XDĐNT thì phải đáp ứng các yêu cầu như không được cản trở đối với giao thông hàng hải, việc đánh cá hay bảo vệ tài nguyên sinh vật biển, đồng thời không cản trở việc nghiên cứu về hải dương học; Điều 5.2 của Công ước 1958 về TLĐ cũng quy định quốc gia ven biển có quyền xây dựng, duy trì và bảo dưỡng các thiết bị, công trình trên TLĐ của mình nhằm thăm dò và khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên Tuy vậy, các thiết bị và công trình đó không được làm ảnh hưởng đến các đường hàng hải quốc tế

UNCLOS 1982 cũng đã đề cập đến cách thức xây dựng các công trình này Việc xây dựng các ĐNT, thiết bị và công trình phải được thông báo theo đúng thủ tục, phải duy trì các phương tiện thường trực để báo hiệu sự có

Trang 19

14

mặt của các đảo; khi không dùng đến nữa cần được tháo dỡ để bảo đảm an toàn hàng hải, có tính đến những quy phạm quốc tế đã được chấp nhận chung

do tổ chức quốc tế có thẩm quyền đặt ra [19, Điều 60.3]

UNCLOS 1982 cho phép quốc gia ven biển khi cần có thể lập ra xung quanh các ĐNT, các thiết bị hoặc công trình những khu vực an toàn với kích thước hợp lý; trong các khu vực này, quốc gia ven biển có thể áp dụng các biện pháp thích hợp để bảo đảm an toàn hàng hải, cũng như an toàn của các ĐNT, các thiết bị và công trình [19, Điều 60.4] Tất cả các tàu thuyền phải tôn trọng các khu vực an toàn và tuân theo các quy phạm quốc tế được chấp nhận chung liên quan đến hàng hải trong khu vực gần các ĐNT, các thiết bị và công trình [19, Điều 60.6]

Về nguyên tắc, các quốc gia ven biển có quyền xây dựng ĐNT trên các vùng biển thuộc chủ quyền quốc gia (nô ̣i thủy và lãnh hải), trên các vùng biển thuô ̣c quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc g ia (vùng tiếp giáp lãnh hải , ĐQKT và TLĐ) và trên vùng biển quốc tế Do ở từng vi ̣ trí t hì có các chế độ pháp lý khác nhau nên mục đích cũng như các điều kiện đối với việc xây

a Vị trí xây dựng đảo nhân tạo trong nội thủy và lãnh hải

Nô ̣i thủy và lãnh hải là lãnh thổ trên biển của quốc gia nên các quốc gia ven biển hoàn toàn có quyền xây dựng các đảo và công trình thiết bị nhân tạo để khẳng định, bảo vệ và thực thi chủ quyền quốc gia Do đó, với vi ̣ trí xây dựng ĐNT trong nô ̣i thủy và lãnh hải, về nguyên tắc thì các quốc gia ven biển

có quyền XDĐNT nhằm bất cứ mục đích gì mà luật pháp quốc tế không cấm Cụ thể, quốc gia ven biển có thể XDĐNT để làm nơi sinh sống cho dân cư hoặc phục vụ hoạt động khai thác tài nguyên, đánh bắt hải sản, nghiên cứu khoa học biển, bảo vệ môi trường biển hoặc ứng phó với biến đổi khí hậu, chống xói mòn, thủy triều dâng hoặc xây dựng các căn cứ quân sự trên biển

Định dạng
Số trang	38
Dung lượng	676,02 KB