Giáo trình tín dụng và thanh toán quốc tế

Vì vậy, nghiên cứu và hiểu đầy đủ về hệ thống tiền tệ, tín dụng và thanh toán quốc tế, tỷ giá hối đoái và dự báo tỷ giá, cơ chế và phương thức hoạt động trên thị trường ngoại hối, cơ chế

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH KHOA KINH TẾ - DU LỊCH

GIÁO TRÌNH (Lưu hành nội bộ) TÍN DỤNG VÀ THANH TOÁN QUỐC TẾ (Danh cho Sinh viên Đại học - Hệ Chính quy)

Tác giả: Nguyễn Thị Kim Phụng

Năm: 2017

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 4

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI 5

1.1 Sự ra đời và phát triển của thị trường ngoại hối 5

1.2 Đặc điểm 7

1.3 Các thành phần tham gia giao dịch 7

1.4 Cấu trúc thị trường 8

1.5 Quy mô thị trường 8

1.6 Vị trí và vai trò của thị trường ngoại hối 9

1.7 Giới thiệu sơ lược về thị trường ngoại hối Việt Nam 10

CHƯƠNG 2: TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 12

2.1 Hối đoái và tỷ giá hối đoái 12

2.2 Cơ chế xác định tỷ giá 12

2.3 Phương pháp biểu thị tỷ giá 14

2.4 Tỷ giá chéo 15

2.5 Tỷ giá mua và tỷ giá bán 16

CHƯƠNG 3: CÁC NGHIỆP VỤ KINH DOANH NGOẠI HỐI 19

3.1 Thị trường hối đoái giao ngay 19

3.2 Thị trường hối đoái có kỳ hạn 20

3.3 Thị trường hoán đổi tiền tệ 21

3.4 Thị trường tiền tệ giao sau 22

3.5 Thị trường quyền chọn ngoại hối 22

CHƯƠNG 4: NHỮNG ĐIỀU KIỆN THANH TOÁN QUỐC TẾ 26

4.1 Điều kiện về tiền tệ và điều kiện thanh toán 26

4.2 Đồng tiền tính toán và đồng tiền thanh toán 27

4.3 Điều kiện đảm bảo hối đoái 27

4.4 Điều kiện địa điểm thanh toán 27

4.5 Điều kiện thời gian thanh toán 28

4.6 Điều kiện về phương thức thanh toán 28

CHƯƠNG 5: NHỮNG PHƯƠNG TIỆN THANH TOÁN QUỐC TẾ 29

5.1 Giới thiệu chung về các loại thanh toán quốc tế 29

5.2 Hối phiếu (Bill of Exchange hoặc Draft) 29

5.2 Lệnh phiếu 34

5.3 Séc 35

Chương 6: NHỮNG PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN QUỐC TẾ 40

6.1 Giới thiệu về các phương thức thanh toán quốc tế 40

6.2 Phương thức chuyển tiền 40

6.3 Phương thức thanh toán nhờ thu (COLLECTION PAYMENT) 42

6.4 Phương thức thanh toán tín dụng chứng từ (Documentary credit hoặc Letter of Credit – L/C) 46

CHƯƠNG 7: TÍN DỤNG QUỐC TẾ 53

7.1 Khái quát về hoạt động ngân hàng thanh toán quốc tê 53

7.2 Tín dụng quốc tế 54

7.3 Rủi ro và xử lý rủi ro trong tín dụng quốc tế 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

LỜI NÓI ĐẦU

Thương mại quốc tế về hàng hóa và dịch vụ càng phát triển càng đòi hỏi hệ thống tiền tệ, tín dụng và thanh toán quốc tế phát triển tương ứng Hoạt động của thị trường tiền tệ và tín dụng cũng như hệ thống thanh toán quốc tế có ảnh hưởng quyết định đến kết quả kinh doanh hàng hóa, dịch vụ Vì vậy, nghiên cứu và hiểu đầy đủ về

hệ thống tiền tệ, tín dụng và thanh toán quốc tế, tỷ giá hối đoái và dự báo tỷ giá, cơ chế

và phương thức hoạt động trên thị trường ngoại hối, cơ chế và phương thức thực hiện các hoạt động tín dụng, đặc biệt là tín dụng thương mại quốc tế, các phương tiện và phương thức thanh toán quốc tế cũng như quản trị và kiểm soát tài chính thương mại quốc tế là một yêu cầu đối với sinh viên, cán bộ nghiên cứu và giảng dạy về kinh tế, kinh doanh và quản trị kinh doanh, các doanh nhân và những chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực có liên quan

Mặc dù đã có nhiều cố gắng hoàn thiện để giáo trình “Tín dụng và Thanh toán quốc tế” để phục vụ làm tài liệu tham khảo nội bộ có chất lượng nhưng vẫn khó tránh khỏi những thiếu sót, các tác giả mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp và các bạn đọc để ngày càng hoàn thiện hơn nữa

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ THỊ TRƯỜNG NGOẠI HỐI

Mục tiêu

Chương này sẽ giới thiệu khái quát về thị trường ngoại hối bao gồm sự hình thành, đặc điểm hoạt động, thành phần tham gia, quy mô và vai tò của thị trường ngoại hối trong hoạt động kinh tế Mục tiêu của chương này nhằm cung cấp cho sinh viên:

- Khái niệm về ngoại hối, thị trường ngoại hối

- Thành phần tham gia trên thị trường ngoại hối

- Vai trò của thị trường ngoại hối trong nền kinh tế

1.1 Sự ra đời và phát triển của thị trường ngoại hối

Ngoại hối là khái niệm dùng để chỉ các phương tiện có giá trị được dùng để tiến hành thanh toán giữa các quốc gia Tùy theo quan niệm của luật quản lý ngoại hối của mỗi nước, khái niệm ngoại hối có thể không giống nhau, nhưng nhìn chung

có thể bao gồm 5 loại sau:

- Ngoại tệ: (Foreign Currency) tức là tiền của nước khác lưu thông trong một nước Ngoại tệ bao gồm 2 loại: ngoại tệ tiền mặt và ngoại tệ tín dụng

- Các phương tiện thanh toán quốc tế ghi bằng ngoại tệ: thường gồm có: Hối phiếu (Bill of Exchange); Lệnh phiếu (Promissory Note); Séc (Cheque); Thư chuyển tiền (Mail Transfer); Điện chuyển tiền (Telegraphic Transfer); Thẻ tín dụng (Credit card); Thư tín dụng ngân hàng (Bank Letter of Credit)

- Các chứng khoán có giá ghi bằng ngoại tệ như: Cổ phiếu (Stock); Trái phiếu công ty (Debenture); Công trái quốc gia (Government Loan); Trái phiếu kho bạc (Treasury Bill)

- Vàng bạc, kim cương, ngọc trai, đá quý… được dùng làm tiền tệ

- Tiền của Việt Nam dưới các hình thức sau đây: Tiền của Việt Nam ở nước ngoài dưới mọi hình thức khi quay lại Việt Nam; Tiền Việt Nam là lợi nhuận của người đầu tư nước ngoài ở Việt Nam; Tiền Việt Nam có nguồn gốc ngoại tệ khác Tất cả các ngoại hối nêu trên được quản lý theo Luật quản lý ngoại hối của nước CHXHCN Việt Nam hiện hành Thị trường hối đoái là nơi thực hiện việc mua và bán, trao đổi ngoại hối, trong đó chủ yếu là trao đổi, mua bán ngoại tệ và các phương tiện thanh toán quốc tế, mà giá cả ngoại tệ được hình thành trên cơ

sở cung cầu Hoặc có thể nói thị trường hối đoái là nơi chuyên môn hóa về trao đổi mua bán ngoại tệ, thông qua sự cọ sát giữa cung và cầu ngoại tệ để thỏa mãn nhu cầu của các chủ thể kinh tế đồng thời xác định các điều kiện giao dịch tức là giá

cả và số lượng ngoại tệ mua bán

Năm 1876 Dưới chế độ bản vị vàng, tổ chức phát hành tiền mặt (ở dạng giấy bạc hay tiền xu) cam kết sẵn sàng nhận lại tiền mặt và trả vàng nếu được yêu cầu Các chính phủ sử dụng thước đo giá trị cố định này nếu chấp nhận thanh toán cả tiền mặt của chính phủ nước khác bằng vàng sẽ có liên hệ tiền tệ ấn định (lượng tiền mặt lưu hành, tỷ giá quy đổi, v.v ) Ý tưởng ở đây là để ổn định tiền tệ thế giới bằng cách neo giá vàng Đó là một ý tưởng tốt về mặt lý thuyết, nhưng trong thực tế, vào khoảng đầu của Chiến tranh thế giới thứ 2 bùng nổ, nó phá sản hàng loạt là do các nước lớn của châu Âu không có đủ vàng để hỗ trợ tất cả các đồng tiền của họ đã được in để trả tiền cho các dự án quân sự lớn cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ chế độ bản vị vàng

Những người ủng hộ chế độ bản vị vàng cho rằng hệ thống này chống được sự bành trướng tín dụng và nợ nần Không như chế độ tiền luật định (không có vàng bảo đảm), đồng tiền được bảo đảm bằng vàng sẽ không cho phép chính phủ tùy tiện in tiền giấy Cản trở này ngăn hiện tượng lạm phát do đánh tụt giá tiền tệ Nó được tin rằng giúp loại bỏ được sự bất ổn hệ thống tiền tệ, đảm bảo sự tín nhiệm của tổ chức phát hành tiền tệ và khuyến khích hoạt động cho vay Ở những nước không áp dụng bản vị vàng một cách triệt để như tuyên bố bảo đảm hàm lượng vàng nhưng phát hành tiền giấy nhiều hơn, trải qua các cuộc khủng hoảng tín dụng và trì trệ kinh tế Ví dụ là sự hoang mang ở Hoa Kỳ năm 1819 sau khi Ngân hàng quốc gia thứ hai ra đời năm 1816

Ngày nay, không một quốc gia nào trên thế giới còn áp dụng bản vị vàng Thay vào đó, tiền luật định được áp dụng, có nghĩa là Nhà nước áp đặt sử dụng đồng tiền do

họ phát hành, yêu cầu nộp thuế, nhận trợ cấp, thanh toán của Chính phủ bằng đồng tiền đó Mặc dù bản vị vàng bị sụp đổ, nhưng các kim loại quý không bao giờ bị mất vị trí của nó như là hình thức của giá trị tiền tệ Ở một số định chế tài chính tư nhân, bản

vị vàng vẫn được áp dụng Thế giới sau đó quyết định có tỷ giá hối đoái cố định mà đồng đô la Mỹ là đồng tiền chính và nó sẽ là đồng tiền duy nhất được hỗ trợ bằng vàng, còn được gọi là 'Hệ thống Bretton Woods, và nó đã xảy ra vào năm 1944

Năm 1971 Mỹ tuyên bố không còn trao đổi vàng cho đô la Mỹ đó là điều làm phá vỡ hệ thống Bretton Woods cuối cùng đã dẫn đến việc toàn cầu chấp nhận tỷ giá hối đoái thả nổi nước ngoài năm 1976 Đây là mốc "khai sinh" của thị trường ngoại hối hiện tại, mặc dù khi đó chưa giao dịch rộng rãi cho đến khoảng giữa những năm

1990

Mãi đến năm 1997 khi thị trường ngoại hối mới mở cho các nhà đầu tư cá nhân tham gia giao dịch trực tuyến (giao dịch ký quỹ), cung cấp cho các trader trên toàn thế giới cơ hội tuyệt vời để kiếm lợi nhuận từ thị trường ngoại hối Thị trường ngoại hối hiện nay là thị trường tài chính lớn nhất trên thế giới, với khối lượng được giao dịch trung bình hàng ngày 3,98 nghìn tỷ USD (nhiều hơn tất cả các thị trường tài chính của

Mỹ hợp lại)

1.2 Đặc điểm

Nếu hiểu theo nghĩa rộng, thị trường hối đoái là một phần của thị trường tài chính, hoạt động mang tính chất đa dạng phong phú với những đặc điểm sau đây: Thứ nhất , thị trường hối đoái mang tính quốc tế vì nó hoạt động không chỉ trong phạm vi một nước, mà trên phạm vi toàn thế giới Mối sự biến động của tỷ giá hối đoái trên một thị trường này đều có ảnh hưởng đến tỷ giá trên những thị trường khác

Thứ hai, thị trường hối đoái mang tính liên tục, các giao dịch diễn ra 24/24 trong các ng ày làm việc trong tuần

Thứ ba, thị trường hối đoái chỉ giao dịch một số ngoại tệ nhất định , trong đó đồng USD được coi là đồng tiền chuẩn Trên thị trường hối đoái hiện nay tập trung giao dịch 15 đồng tiền chủ yếu, được công bố qua Forex.com

Thứ tư, sản phẩm giao dịch trên thị trường ngoại hối đã gia tăng rất mạnh, đặc biệt là sự tăng trưởng rất cao của các nghiệp vụ phái sinh như forward, option…

Thứ năm, phương thức giao dịch trên thị trường hối đoái chủ yếu là không qua quầy OTC (over the counter) mà được thực hiện qua qua điện thoại, telex, fax, vi tính nối mạng

1.3 Các thành phần tham gia giao dịch

Tùy theo luật lệ của mỗi quốc gia mà đối tượng tham gia vào th ị trường hối đoái có thể có những khác nhau Nhưng có thể có 4 đối tượng sâu đây: các ngân hàng thương mại, các nh à môi giới, ngân hàng trung ương, các công ty kinh doanh

Các ngân hàng thương mại

Đây là nhân vật chính của thị trường Các ngân hàng này mua bán ngoại tệ không chỉ để thực hiện các lệnh của khách hàng mà còn kinh doanh cho chính bản thân các ngân hàng Các ngân hàng lớn còn hình thành bộ phận kinh doanh ngoại t ệ quốc tế Bộ phận n ày có vai trò quan trọng trong việc điều phối vốn, kinh doanh tiền gửi, mua bán ngoại tệ Nó được trang bị nhiều phương tiện thông tin hiện đại như telex, fax, điện thoại, máy tính Bộ phận này thường bao gồm các tiểu

bộ phận sau đây:

- Tiểu bộ phận chuyên kinh doanh mua bán ngoại tệ

- Tiểu bộ phận gồm các nhà phân tích để dự đoán tỷ giá, tính toán tỷ giá

- Tiểu bộ phận quản trị, kiểm soát

Các nhà môi giới

Họ là trung tâm giữa ngân hàng và qua đó họ phân tích các hoạt động của thị trường bằng cách làm cho cung và cầu tiếp cận nhau Họ cung cấp cho khách hàng những thông tin tức thời về thị tr ường, khả năng tìm thấy bạn hàng khi cần gọi, họ

bảo đảm cho sự vận hành tốt của c ơ chế thị trường và qua liên lạc màn hình giữa người mua và người bán cho tới khi thỏa thuận được giao dịch Với những thuận lợi, công lao của họ dành cho khách hàng nên nhà môi giới được tả công cho từng giao dịch mua bán

Ví dụ: Tiền phí cho môi giới ở Singapore là 25 SGD/ 1 triệu USD mua bán

Ngân hàng trung ương

Họ tham gia thị trường với 2 danh nghĩa Một mặt như mọi ngân hàng khác

họ tham gia thị trường hối đoái là nhằm phục vụ khách hàng của mình; mặt khác

họ tham gia với tư cách là cơ quan giám sát thị trường nhằm điều khiển hoạt động của thị trường trong khuôn khổ các quy định của luật pháp Đồng thời qua đó Ngân hàng trung ương theo dõi biến động củ đồng bản tệ để có thể can thiệp vào thị trường khi cần thiết nhằm duy trì ổn định đồng bản tệ

Các công ty kinh doanh

Các công ty này tham gia mua bán ngo ại tệ để thanh toán các khoản nợ thương mại Dịch vụ, đầu tư nước ngoài Thông thường đó là công ty xuất nhập khẩu, dịch vụ quốc tế kể cả khách du lịch quốc tế

1.4 Cấu trúc thị trường

Theo tính chất của thị trường thì thị trường hối đoái được chia làm hai loại:

Thị trường ngoại hối chính thức (thị trường ngoái hối có tổ chức): Đây là loại

thị trường có quy chế và hoạt động của thị trường, có quy định tiêu chuẩn thành viên,

có quy trình giao dịch thanh toán được quy định chặt chẽ an toàn Trong thị trường chính thức có thể thực hiện giao dịch trong giờ giao dịch, cũng có thể được thực hiện không qua quầy (Over the counter – OTC) mà giao dịch qua hệ thống vi tính nối mạng, fax một cách trực tiếp giữa người mua và người bán

Thị trường phi chính thức (thị trường tự do): Đây còn được gọi là thị trwonfg

chợ đen (Unorganized market), là nơi mua bán trực tiếp và bằng tiền mặt Đây là loại thị trường không được thừa nhận về mặt pháp lý Thị trường này giải quyết nhanh chóng các nhu cầu ngoại tệ tiền mặt cho các đối tượng, nhưng có độ rủi ro rất cao

1.5 Quy mô thị trường

Thị trường ngoại hối là thị trường tài chính lớn nhất và phổ biến nhất trên thế giới, giao dịch trên toàn cầu bởi một số lượng lớn của các cá nhân và tổ chức Trên thị trường ngoại hối, nhà giao dịch có thể quyết định họ giao dịch với ai phụ thuộc vào điều kiện giao dịch, tỷ giá hấp dẫn, và danh tiếng của đối tác giao dịch

Biểu đồ dưới đây cho thấy trong các loại tiền tệ giao dịch nhiều nhất Đồng USD là đồng tiền giao dịch nhiều nhất, chiếm 84,9% của tất cả các giao dịch Đồng Euro đứng thứ 2 với 39,1%, trong khi đồng Yên là thứ ba với 19,0%

Biểu đồ trên cho thấy mức độ thường xuyên của đồng đô la Mỹ được giao dịch trên thị trường giao dịch ngoại hối 84.9% của tất cả các báo cáo giao dịch lại là cùng nằm 1 bên đồng USD

1.6 Vị trí và vai trò của thị trường ngoại hối

Hiện nay quan hệ thương mại quốc tế ngày càng phát triển từ đó làm n ảy sinh nhiều hợp đồng mua bán ngoại thương Vì vậy, vấn đề được đặt ra là tổ chức nhập khẩu cần mua ngoại tệ để thanh toán cho nước ngoài, tổ chức xuất khẩu cần bán ngoại

tệ để lấy đồng nội tệ trang trải các chi phí phát sinh trong Các tổ chức này sẽ mua, bán ngoại tệ ở đâu, với giá cả là bao nhiêu Để giải quyết được vấn đề này cần thiết phải tổ chức thị trường ngoại hối Bởi thị trường ngoại hối sẽ giải quyết những vấn đề cơ bản sau đây:

- Giá cả hàng hóa ở thị trường ngoại hối, tức là tỷ giá hối đoái sẽ được hình thành một cách thích hợp trên cơ sở cọ xát giữa cung và cầu ngoại hối Đó chính là giá phải chăng, giá vừa lòng người mua, thuận lòng người bán

- Thị trường cũng cho ta biết ai là người bán, ai là người có ngoại tệ nhàn rỗi tạm thời

- Số lượng ngoại tệ mua, bán là bao nhiêu

- Thông qua thị trường ngoại hối giúp Nhà nước có thể tham gia kiểm soát ngoại hối và có thể can thiệp vào thị trường thông qua sự tác động vào cung hay cầu ngoại tệ nhằm thực hiện chính sách kinh tế quốc dân

- Thị trường hối đoái giúp người mua và người bán gặp nhau khi cần thiết, thay

vì phải điện thoại hỏi các đơn vị khác nhau, có khi mua phải giá cao, giá thấp, hoặc trậm trễ trong thanh toán Ở Việt Nam, ngày 20/9/1994 Thống đốc Ngân hàng Nhà

nước đã ký quyết định số 203/QĐ-NH ban hành quy chế "Tổ chức và hoạt động của thị trường ngoại tệ liên ngân hàng"

1.7 Giới thiệu sơ lược về thị trường ngoại hối Việt Nam

Bắt đầu từ ngày 20/09/1994, thị trường ngoại tệ Việt Nam được chính thức thành lập theo quyết định số 203/QĐ-NH của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về Quy chế "Tổ chức và hoạt động của thị trường ngoại tệ liên ngân hàng" Thị trường này do Ngân hàng Nhà nước tổ chức và điều hành nhằm hình thành th ị trường mua bán ngoại tệ có tổ chức giữa các ngân hàng thương mại được phép kinh doanh ngoại tệ, làm cơ sở cho việc ra đời của thị trường hối đoái hoàn chỉnh

ở Việt Nam Thông qua thị trường ngoại tệ liên hàng, Ngân hàng Nhà nước sử dụng Quỹ điều hòa ngoại tệ với tư cách là người mua, người bán cuối cùng để can thiệp vào thị trường một cách có hiệu quả, nhằm thực hiện chính sách tiền tệ,

tỷ giá của Nhà nước

Điều 3 của Quy chế quy định đối tượng tham gia th ị trường liên ngân hàng phải thỏa m ãn các điều kiện sau đây:

- Là ngân hàng được phép kinh doanh ngoại tệ

- Có hệ thống thông tin nội bộ nối mạng với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Các thành viên tham gia thị trường ngoại tệ liên hàng được quy định trong điều 2 của Quy chế Cụ thể bao gồm các ngân hàng sau:

- Ngân hàng thương mại quốc doanh

- Ngân hàng đầu tư phát triển

- Ngân hàng thương mại cổ phần

- Chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động ở Việt Nam

- Ngân hàng liên doanh giữa ngân hàng Việt Nam với ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam

- Ngân hàng Nhà nước trung ương

Phương thức giao dịch thị trường ngoại tệ liên hàng được quy định ở điều 11,

cụ thể bao gồm các phương tiện như điện thoại, telex, fax hoặc qua mạng vi tính

Đồng tiền giao dịch được quy định ở điều 6, bao gồm USD, DEM, GBP, FRF, JYP, HKD, VND Hiện nay các đồng tiền DEM, FRF đựoc thay thế bằng đồng EUR

Các nghiệp vụ mua bán ngoại tệ được quy định ở điều 9, cụ thể bao gồm hai loại:

- Nghiệp vụ giao ngay - SPOT

- Nghiệp vụ có kỳ hạn - FORWARD

Câu hỏi ôn tập

1 Thị trường ngoại hối là gì? Nó giao dịch những loại hàng hóa nào? Có đặc điểm gì khác với thị trường hàng hóa?

2 Phân biệt sự khác nhau cơ bản giữa các thành phần tham gia giao dịch trên thị trường ngoại hối sau đây:

- Ngân hàng Trung ương và ngân hàng thương mại

- Nhà đầu cơ và nhà môi giới

3 Ngân hàng thương mại đóng vai trò gì trên thị trường ngoại hối?

e Tất cả đều đúng f Tất cả đều sai

4 Phân biệt thị trường có tổ chức và thị trường tự do? Cho ví dụ minh họa

5 Trình bày các mốc lịch sử quan trọng liên quan đến việc hình thành và phát triển của thị trường ngoại hối Việt Nam?

CHƯƠNG 2: TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI

Mục tiêu

Chương này sẽ giới thiệu những khái niệm cơ bản liên quan đến tỷ giá bao gồm khái niệm, cách xác định tỷ giá chéo, phương pháp yết giá Vận dụng lý thuyết để xác định tỷ giá mua hay tỷ giá bán Mục tiêu của chương này là nhằm giúp sinh viên:

- Làm quen với cách niêm yết tỷ giá của ngân hàng để có thể dễ dàng lựa chọn

tỷ giá thích hợp cho từng giao dịch

- Biết cách tính tỷ giá chéo của hai đồng tiền dự trên cơ sở tỷ giá của hai đồng tiền đó với đồng tiền thứ ba

2.1 Hối đoái và tỷ giá hối đoái

2.1.2 Tỷ giá hối đoái

Tỷ giá hối đoái giữa 2 đồng tiền chính là giá cả của đồng tiền nước này tínhbằng 1 số đơn vị đồng tiền nước khác xác định tại một thời gian và thời điểm nhất định VD: tỷ giá giữa USD và VND, viết là USD/VND, chính là số lượng VND cần

thiết để mua 1 USD 1 USD = 20.600 VND

2.2 Cơ chế xác định tỷ giá

2.2.1 Ngang giá vàng

Trước năm 1850, rất nhiều quốc gia trên thế giới theo đuổi một chế độ tiền tệ song bản vị: bạc và vàng là hai loại tiền tệ chính được lưu hành trong thanh toán thương mại giữa các quốc gia, tỷ giá hối đoái do đó được hình thành trên cơ sở so sánh hàm lượng vàng và bạc Năm 1850, khi khám phá ra hai mỏ vàng mới ở Mỹ và Úc, lượng vàng khai thác được đổ dồn về các quốc gia Châu Âu Nếu trước đó chỉ có Anh tiến hành vàng hóa thanh toán (tức mọi giấy bạc của Anh đều đổi được ra vàng) thì

năm 1851, Pháp và một số quốc gia khác cũng đi theo bước chân của Anh Đồng bạc

bị loại khỏi thanh toán và chế độ bản vị vàng bắt đầu

Tỷ giá hối đoái giữa hai đồng tiền của hai nước bất kì thời kỳ bản vị vàng được quyết định dựa trên việc so sánh hàm lượng vàng của hai nước với nhau Giả sử hàm lượng vàng của đồng bảng Anh (GBP) là 1 ounce = 6 GBP trong khi hàm lượng vàng của franc Pháp (FRF) là 1 ounce = 12 FRF thì suy ra:

6GBP = 12FRF thì 1GBP = 2FRF

Có thể tổng quát hóa bằng công thức sau:

Tỷ giá hối đoái (Đồng A/Đồng B) = 1D

1

HLVT VTA HLVT DVTB Với hàm lượng vàng như trên giữa các đồng tiền GBP và FRF, giả sử GBP bị sụt giá trên thị trường ngoại hối tức 1GBP= 1,8FRF; một nhà nhập khẩu Anh cần 1000FRF để mua hàng hóa từ Pháp; nếu nhà nhập khẩu mua trực tiếp FRF bằng GBP, nhà nhập khẩu sẽ phải bỏ ra 555,56 GBP để có 1000FRF Tuy nhiên, nhà nhập khẩu này đã dùng 1000FRF để mua vàng tại Anh sau đó đổi từ vàng sang GBP Qui trình 1 khiến nhà nhập khẩu phải mua vàng để có 1000FRF với giá (1000/12)*6 = 500GBP; như vậy nhà nhập khẩu này đã lãi 55,56 GBP Các nhà nhập khẩu khác cũng sẽ làm tương tự như vậy dẫn đến cầu đồng bảng tăng cho đến khi tỷ giá quay trở lại vị trí cân bằng ban đầu 1GBP = 2FRF Chế độ bản vị vàng với cơ chế ngang giá vàng đã đem lại nguồn lợi cho rất nhiều quốc gia đặc biệt là Anh Tuy nhiên đến cuối thế kỉ 19, các mỏ vàng đứng trước nguy cơ bị khai thác hết, lượng cung vàng khan hiếm dần, tình trạng giảm phát liên tiếp xảy ra, một cơ chế hình thành tỷ giá hối đoái mới xuất hiện: Cơ chế ngang giá sức mua

2.2.2 Ngang giá sức mua

Thời kì bản vị vàng qua đi, tiền giấy đảm nhận toàn bộ chức năng thanh toán, cùng với việc giấy bạc không được tự do đổi ra vàng theo hàm lượng vàng ấn định, ngang giá vàng không còn là cơ sở hình thành tỷ giá hối đoái; thay vào đó, việc so sánh hai đồng tiền với nhau được thực hiện bằng so sánh sức mua của hai loại tiền tệ

Tỷ giá hối đoái hình thành trên cơ chế ngang giá sức mua ra đời Và để nghiên cứu cơ chế này, chúng ta hay cùng nhau tìm hiểu thuyết ngang giá sức mua Ý tưởng ngang giá sức mua xuất phát từ thế kỉ thứ 19 với sự góp mặt của nhà kinh tế học trường phái

cổ điển David Ricardo, sau đó được mở rộng và hệ thống hóa bởi nhà kinh tế học Thụy Điển Gustav Cassel những năm 1920 Ngang giá sức mua nhanh chóng được đón nhận trong bối cảnh siêu lạm phát diễn ra ở Đức, Hungari và Liên bang Xô Viết khi sức mua tiền tệ các quốc gia này đột nhiên sụt giảm bất ngờ Thuyết ngang giá sức mua được xây dựng trên sự phát triển qui luật một giá cho rằng: Tỷ giá hối đoái giữa tiền tệ hai quốc gia sẽ bằng tỷ lệ giữa mức giá của hai quốc gia đó Từ đây, tỷ giá hối

đoái được hình thành như sau: nếu xem PD là mức giá của giỏ hàng hóa trong nước (tính bằng nội tệ), PF là mức giá của giỏ hàng hóa (tính bằng ngoại tệ) thì : Tỷ giá hối đoái (số đơn vị nội tệ /1 đơn vị ngoại tệ) = PD/ PF Ví dụ tại Mỹ, một áo sơ mi bán với giá 4 USD trong khi tại Anh, cũng áo đó nhưng giá bán là 3 GBP thì trên thị trường

Mỹ, tỷ giá sẽ là 1GBP = 4/3 = 1,3 USD

Cách áp dụng tính tỷ giá như trên gọi là PPP tuyệt đối, chỉ đúng trong trường hợp chi phí vận chuyển thấp, không có rào cản nào giữa hoạt động thương mại hai nước còn khi chi phí vận chuyển cao đi cùng với cạnh tranh không hoàn hảo, có sự can thiệp của nhà nước bằng các hàng rào thuế và phi thuế thì tỷ giá hối đoái chắc chắn sẽ không hoàn toàn được xác định như trên PPP tương đối được đưa ra để khắc phục nhược điểm này Đối với PPP tương đối thì tỷ giá được hình thành trên cơ sở xem xét chênh lệch lạm phát giữa hai nước

%∆S = %∆ PD - %∆PF Trong đó: %∆S: Tốc độ thay đổi của tỷ giá

%∆PD: Tỷ lệ lạm phát trong nước

%∆PF: Tỷ lệ lạm phát nước ngoài Điều này có thể hiểu là nếu tỉ lệ lạm phát ở Việt Nam là 10%, ở Mỹ là 5% thì giá đồng đô la sẽ được nâng lên 5% so với đồng Việt Nam Tuy nhiên, PPP tương đối lại chỉ xem xét hàng hóa mậu dịch; đối với hàng hóa phi mậu dịch như dịch vụ cắt tóc thì PPP tương đối chưa giải thích được cơ chế hình thành tỷ giá, PPP tương đối không giải thích được tại sao cắt một kiểu đầu mới giá ở Mỹ là 20 USD trong khi ở Mêhicô chỉ có 7 USD Song dù thế nào đi nữa thì PPP cũng đã đưa ra được một cơ chế hình thành tỷ giá mới dựa trên cơ sở ngang giá sức mua, mặc dù tỷ giá được xem là chịu tác động của nhiểu yếu tố như lạm phát, lãi suất…song cái cốt lõi của việc hình thành tỷ giá trong chế độ tiền giấy ngày nay vẫn chính là ngang giá sức mua

2.3 Phương pháp biểu thị tỷ giá

- Yết giá trực tiếp: là phương pháp biểu thị giá trị 1 đơn vị ngoại tệ qua 1 số

lượng nội tệ nhất định VD: 1 USD = 20.800VND; 1 GBP = 32.049 VND (ở Việt Nam)

- Yết giá gián tiếp: là phương pháp biểu thị giá trị nội tệ thông qua một số lượng

ngoại tệ nhất định

VD: 1 GBP = 1,4521 USD (ở Anh)

1 USD = 103 JPY (ở Mỹ)

- Đồng tiền yết giá và đồng tiền định giá

+ Đồng tiền yết giá là đồng tiền biểu thị giá trị của nó qua đồng tiền khác

+ Đồng tiền định giá là đồng tiền dùng để xác định giá trị đồng tiền khác

VD: EUR/VND = 23.459 hay 1 EUR = 23.459 VND EUR biểu hiện giá trị của nó là 19.459 VND nên gọi là đồng tiền yết giá VND dùng để xác định giá trị của EUR nên gọi là đồng tiền định giá

2.4.1 Xác định tỷ giá chéo của hai đồng tiền định giá

Quy tắc 1 : Muốn xác định tỷ giá chéo của hai đồng tiền định giá, ta lấy tỷ giá có đồng tiền định giá mới chia cho tỷ giá có đồng tiền yết giá mới

Quy tắc 2 : Muốn xác định tỷ giá mua của hai đồng định giá ta vận dụng quy tắc 1 và bằng cách lấy tỷ giá mua chia cho tỷ giá bán

Quy tắc 3 : Muốn xác định tỷ giá bán của hai đồng định giá ta vận dụng quy tắc 1 và bằng cách lấy tỷ giá bán chia cho tỷ giá mua

VD: USD/JPY 119,04/06

USD/CHF 0,9951/53

Hãy xác định tỷ giá JPY/CHF?

Cách thực hiện:

- Áp dụng quy tắc 1: JPY/CHF = USD/CHF chia cho USD/JPY

- Áp dụng quy tắc 2: Bid JPY/CHF = Bid USD/CHF chia cho Ask USD/JPY

- Áp dụng quy tắc 3: Ask JPY/CHF = Ask USD/CHF chia cho Bid USD/JPY

2.4.2 Xác định tỷ giá chéo của hai đồng tiền yết giá

Quy tắc 4: Muốn xác định tỷ giá chéo của hai đồng tiền yết giá ta lấy tỷ giá có đồng tiền yết giá mới chia cho tỷ giá có đồng tiền định giá mới

Quy tắc 5: Muốn xác định tỷ giá mua và tỷ giá bán của hai đồng tiền yết giá ta vận dụng quy tắc 4 và xử lý tương tự quy tắc 2 và quy tắc 3

VD: EUR/USD 1,0924/27

GBP/USD 1,4762/64

Hãy xác định tỷ giá EUR/GBP?

Cách thực hiện:

- Áp dụng quy tắc 4: EUR/GBP = EUR/USD chia cho GBP/USD

- Áp dụng quy tắc 5: Bid EUR/GBP = Bid EUR/USD chia cho Ask GBP/USD

- Áp dụng quy tắc 5: Ask EUR/GBP = Ask EUR/USD chia cho Bid GBP/USD

2.4.3 Xác định tỷ giá chéo của một đồng tiền yết giá, một đồng tiền định giá

Quy tắc 6: Muốn xác định tỷ giá chéo của một đồng tiền yết giá và một đồng tiền định giá (vị trí đó không thay đổi trong tỷ giá chéo) ta lấy tỷ giá đã công bố nhân lại với nhau

Quy tắc 7: Muốn xác định tỷ giá mua, tỷ giá bán của một đồng tiền yết giá và một đồng tiền định giá ta vận dụng quy tắc 6 và bằng cách lấy tỷ giá mua nhân tỷ giá mua

để có tỷ giá mua ; lấy tỷ giá bán nhân tỷ giá bán để có tỷ giá bán

VD: EUR/USD 1,0924/27

USD/VND 22.470/73

Hãy xác định tỷ giá EUR/VND?

Cách thực hiện:

- Áp dụng quy tắc 6: EUR/VND = EUR/USD nhân với USD/VND

- Áp dụng quy tắc 7: Bid EUR/VND = Bid EUR/USD nhân với Bid USD/VND

-Áp dụng quy tắc 7: Ask EUR/VND = Ask EUR/USD nhân với Ask USD/VND

2.4.4 Tỷ giá đối ứng

Tỷ giá đối ứng hay còn gọi là tỷ giá nghịch đảo là tỷ giá mà đồng tiền yết giá trở thành đồng tiền định giá và đồng tiền định giá trở thành đồng tiền yết giá

Quy tắc 8:Muốn xác định tỷ giá đối ứng ta chỉ cần nghịch đảo tỷ giá đã cho

Quy tắc 9: Muốn xác định tỷ giá mua và tỷ giá bán đối ứng ta vận dụng quy tắc 8 và bằng cách nghịch đảo tỷ giá bán đã cho để có tỷ giá mua đối ứng và nghịch đảo tỷ giá mua đã cho để có tỷ giá bán đối ứng

2.5 Tỷ giá mua và tỷ giá bán

- Tỷ giá Ngân hàng Nhà nước: là tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước xác định và công bố

hàng ngày Tỷ giá này thường dùng làm tỷ giá tham khảo cho các ngân hàng thương mại và làm tỷ giá tính toán trong công tác kế toán và kế hoach Tỷ giá này không áp dụng trong giao dịch mua bán ngoại tệ Trong giao dịch mua bán ngoại tệ người ta thường sử dụng tỷ giá của ngân hàng thương mại

- Tỷ giá của ngân hàng thương mại:

+ Tỷ giá bán là tỷ giá mà ngân hàng áp dụng khi ngân hàng mua vào đồng định

giá bán ra đồng yết giá

+ Tỷ giá mua là tỷ giá mà ngân hàng áp dụng khi mua vào đồng yết giá bán ra

đồng định giá Nếu nói đầy đủ thì phải nói là tỷ giá mua và tỷ giá bán của ngân hàng, nhưng trên thực tế người ta ít khi nói đầy đủ mà thường nói ngắn gọn là tỷ giá mua và

tỷ giá bán Là khách hàng chúng ta phải ngầm hiểu tỷ giá mua ở đây là tỷ giá ngân hàng mua, khách hàng bán và ngược lại Giữa tỷ giá bán và tỷ giá mua có chênh lệch (spread) nhằm đảm bảo cho ngân hàng có thu nhập để trang trải chi phí giao dịch và tìm kiếm lợi nhuận thỏa đáng Do vậy, khi yết giá ngân hàng thường yết cả giá mua và

giá bán VD: Một Ngân hàng thương mại có thể yết giá như sau: USD/VND: 20.820 – 20.855 hoặc rút gọn là: USD/VND: 20.820 - 55 tỷ giá mua tỷ giá bán

+ Tỷ giá tiền mặt: là tỷ giá ngân hàng thương mại áp dụng để mua ngoại tệ tiền

mặt của khách hàng

+ Tỷ giá chuyển khoản: là tỷ giá ngân hàng thương mại áp dụng để mua và bán

ngoại tệ chuyển khoản với khách hàng

+ Tỷ giá đóng cửa là tỷ giá ở thời điểm cuối giờ giao dịch

+ Tỷ giá mở cửa là tỷ giá ở thời điểm đầu giờ giao dịch Thông thường tỷ giá đóng

cửa của ngày hôm trước bằng tỷ giá mở cửa của ngày hôm sau

- Tỷ giá liên ngân hàng là tỷ giá áp dụng trong giao dịch mua bán ngoại tệ giữa

các ngân hàng với nhau trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng Tỷ giá này chỉ áp dụng cho khách hàng là ngân hàng khác chứ không phải là khách hàng thông thường

Câu hỏi ôn tập

1 Trình bày khái niệm ngoại hối, khái niệm tỷ giá hối đoái Cho ví dụ minh hoạ 2 Trình bày công thức tính chéo tỷ giá Cho ví dụ minh hoạ

Bài tập

Bài 1: Giả sử vào ngày 4/8/200x, trên thị trường ngoại hối quốc tế có bảng yết giá như

sau: USD/VND: 22.447/49 USD/CHF: 1,2541/11 GBP/USD: 1,7651/91 EUR/USD: 1,2248/98 USD/JPY: 114,81/00 AUD/USD: 0,7681/27 Xác định tỷ giá và đối khoản tương ứng khi khách hàng muốn thực hiện các giao dịch sau:

g) Khách hàng G: Bán 12 triệu JPY lấy VND?

h) Khách hàng H: Mua 12 triệu JPY bằng VND?

i) Khách hàng I: bán 30.000 GBP lấy AUD?

j) Khách hàng J: mua 30.000 GBP bằng AUD?

Bài 2: Một công ty lữ hành A từ hoạt động kinh doanh nhận khách thu được 450.000

CNY Với số tiền này công ty A muốn dùng để thanh toán 500.000 JPY cho hoạt động gởi khách Số tiền còn lại công ty chuyển thành EUR Hãy xác định số EUR mà công

ty A sẽ có Biết rằng các tỷ giá được công bố như sau: USD/CNY = 8,2745/80

Bài 3: Một doanh nghiệp xuất khẩu thu được 5 triệu HKD, cần phải mua 1 triệu JPY

để thanh toán tiền nhập khẩu cho một Công ty của Nhật, số tiền còn lại chuyển thành

EUR để đầu tư sang Pháp Hãy tính số EUR thu được? Biết rằng tỷ giá công bố như sau: USD/JPY 119,80/80; USD/HKD 7,7460/90; USD/EUR 0,8110/20

Bài 4: Công ty Xuất nhập khẩu Thừa Thiên - Huế xuất khẩu thu được 40,000USD

muốn mua EUR để trả tiền nhập khẩu hàng hoá cho một công ty của Đức Hãy tính xem ngân hàng sẽ thanh toán cho công ty bao nhiêu EUR? Biết tỷ giá công bố như sau: USD/VND = 22.470/22.480

EUR /VND = 24.226/24.236

Bài 5: Công ty xuất khẩu lâm đặc sản Quảng Bình cần bán 1 triệu JPY để mua GBP,

tỷ giá công bố như sau: USD/JPY = 121,10/20 USD/GBP = 1,4740/43 a Ngân hàng sẽ

áp tỷ giá bao nhiêu? b Nếu ngược lại, công ty muốn mua 1 triệu JPY trả bằng GBP thì

Bài 6: Doanh nghiệp lữ hành Y nhận khách thu được 5.000 CHF Với số tiền này,

doanh nghiệp Y thanh toán 600.000 JPY cho hoạt động gởi khách Số tiền còn lại doanh nghiệp Y đổi thành USD Xác định số USD tương ứng? Biết tỷ giá: USD/JPY = 95,5284/96,853; USD/CHF = 1,1164/1,2352

Bài 7: Một khách du lịch A cần phải thanh toán 370 USD Người này muốn thanh toán

bằng 80 EUR và số còn lại sẽ thanh toán nốt bằng GBP Hãy xác định số GBP mà người khách du lịch A cần phải thanh toán nốt Biết rằng các tỷ giá được công bố như sau: EUR/USD = 1,3125/45 GBP/USD = 1,8135/65

Bài 8: Một khách du lịch A cần phải thanh toán 5.400.000 VND Người này muốn

thanh toán bằng 50 GBP số còn lại sẽ thanh toán nốt bằng EUR Hãy xác định số EUR

mà người khách du lịch A cần phải thanh toán nốt Biết rằng tỷ giá được công bố như sau: EUR/USD = 1,3125/45; GBP/USD = 1,8135/65; USD/VND = 16810/16830

CHƯƠNG 3: CÁC NGHIỆP VỤ KINH DOANH NGOẠI HỐI

Mục tiêu

Chương này sẽ giới thiệu các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối bao gồm nghiệp

vụ giao ngay, kỳ hạn, hoán đổi, giao sau và quyền chọn Các nghiệp vụ này thường bao gồm khái niệm, phương pháp yết giá và kỹ thuật thực hiện Mục tiêu của chương này là nhằm trang bị cho sinh viên:

- Kiến thức chung về hoạt động của thị trường ngoại hối giao ngay, kỳ hạn, hoán đổi, giao sau và quyền chọn

- Kỹ năng thực hiện các giao dịch trên

3.1 Thị trường hối đoái giao ngay

3.1.1 Khái niệm

Nghiệp vụ giao ngay là nghiệp vụ phổ biến và chiếm tỷ trọng lớn trong các

nghiệp vụ hối đoái Nghiệp vụ giao ngay là hoạt động mua bán ngoại tệ mà theo đó việc chuyển giao ngoại tệ được thực hiện ngay hoặc trong vòng hai ngày làm việc theo

tỷ giá đã được thỏa thuận

3.1.2 Kỹ thuật thực hiện

Gọi N là ngày cam kết mua bán (ngày ký hợp đồng – date of contract) Thì N+2

sẽ là ngày giao nhận ngoại tệ và thanh toán được gọi là ngày giá trị (value date) VD: - Giao dịch ngày thứ 2 thì ngày giá trị là ngày thứ 4

- Giao dịch ngày thứ 3 thì ngày giá trị là ngày thứ 5

- Giao dịch ngày thứ 4 thì ngày giá trị là ngày thứ 6

- Giao dịch ngày thứ 5 thì ngày giá trị là ngày thứ 2 tuần kế tiếp

- Giao dịch ngày thứ 6 thì ngày giá trị là ngày thứ 3 tuần kế tiếp

Mọi giao dịch giao ngay nếu không có thỏa thuận gì đặc biệt đều có giá trị sau hai ngày làm việc Tỷ gia mua bán trong giao dịch này được gọi là tỷ giá giao ngay Ngày giá trị của giao dịch giao ngay chỉ có giá trị khi nó rơi vào ngày làm việc của hai nước có đồng tiền giao dịch Khi rơi vào ngày không làm việc (nghỉ lễ hoặc nghỉ cuối tuần) của một trong hai nước có đồng tiền giao dịch, ngày giá trị sẽ có hiệu lực vào ngày làm việc kế tiếp

3.1.2 Giao dịch ứng dụng nghiệp vụ giao ngay

Giao dịch ứng dụng nghiệp vụ giao ngay gọi là giao dịch ac-bit, đây là nghiệp

vụ hối đoái nhằm sử dụng mức chênh lệch tỷ giá giữa các thị trường để thu lợi theo nguyên tắc mua ở nơi rẻ nhất và bán ở nơi đắt nhất Giao dịch này còn được gọi là giao dịch kinh doanh chênh lệch tỷ giá

VD: Ở Thái Lan, 1 USD = 40,9 THB trong lúc đó ở Hong Kong 1 USD = 41,4 THB Nếu kinh doanh chênh lệch tỷ giá thì quyết định mua USD ở Thái Lan và lập tức bán lại USD ở Hong Kong, nhà kinh doanh chênh lệch tỷ giá thu được 0,5 THB cho 1USD

chưa kể chi phí giao dịch Giao dịch ac-bit có thể tiến hành giữa hai đồng tiền qua hai thị trường hoặc cũng có thể tiến hành giữa nhiều đồng tiền qua nhiều thị trường thông qua phương pháp tính tỷ giá nghịch đảo hoặc tính tỷ giá chéo

3.2 Thị trường hối đoái có kỳ hạn

3.2.1 Khái niệm

Giao dịch kỳ hạn là giao dịch là giao dịch mua bán một lượng ngoại tệ nhất định theo một tỷ giá xác định, việc giao nhận và thanh toán sẽ được thực hiện sau một thời hạn nhất định do hai bên thỏa thuận

3.2.2 Kỹ thuật thực hiện

Ngày giá trị giao dịch kỳ hạn = ngày thỏa thuận + kỳ hạn VD: Ngày giao dịch

là ngày 25/3 thì ngày giá trị kỳ hạn 1 tháng là ngày 25/4; ngày giá trị kỳ hạn 2 tháng là ngày 25/5 Nếu ngày giá trị rơi vào ngày nghỉ thì ngày giá trị có hiệu lực sẽ được tính sang ngày làm việc kế tiếp Giao dịch kỳ hạn thường được thỏa thuận với các kỳ hạn bất kỳ tối đa là 12 tháng song phổ biến nhất là các kỳ hạn 1, 3 6, 9 tháng Đây là giao dịch phổ biến ở các thị trường ngoại hối hoàn chỉnh, ổn định và có uy tín Giao dịch kỳ hạn chiếm vị trí rất quan trọng trên thị trường ngoại hối vì ngoài mục đích kiếm lời, đây là giao dịch được sử dụng rộng rãi để bảo hiểm vốn trong kinh doanh và tài chính Tham gia giao dịch kỳ hạn chủ yếu là các ngân hàng thương mại các công ty đa quốc gia và các nhà đầu tư tài chính mà hoạt động của họ thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi

sự biến động của tỷ giá Đối với các nhà kinh doanh xuất nhập khẩu, việc tiến hành các giao dịch kỳ hạn với ngân hàng giúp họ tính toán trước được hiệu quả của thương

vụ, hơn nữa đảm bảo tránh được rủi ro do biến động tỷ giá Điều này thể hiện ở chỗ những khoản tiền mà trong tương lai người ta mới cần đến hoặc mới có không phải được tính toán theo tỷ giá giao ngay vào thời điểm tương lai đó mà theo tỷ giá đã được xác định trước lúc thỏa thuận giao dịch kỳ hạn Tỷ giá sử dụng trong giao dịch kỳ hạn gọi là tỷ giá kỳ hạn Hợp đồng mua bán ngoại tệ kỳ hạn là loại hợp đồng không thể hủy ngang Để đảm bảo cho việc thực hiện hợp đồng, các ngân hàng thương mại thường yêu cầu khách hàng ký quỹ hay đặt cọc với một mức tiền nhất định và có thể trả lãi cho số tiền đó

3.2.3 Cách xác định tỷ giá kỳ hạn

Xuất phát từ lập luận rằng giao dịch kỳ hạn chính là giao dịch giao ngay kết hợp với giao dịch tiền gửi và đi vay trên thị trường tiền tệ, người ta thấy rằng tỷ giá giao ngay và chênh lệch lãi suất của hai đồng tiền giao dịch chính là những căn cứ xác định tỷ giá kỳ hạn Gọi lãi suất kỳ hạn k ngày của đồng tiền yết giá là Ly (%/năm) và lãi suất cùng kỳ hạn của đồng tiền định giá là Ld Tỷ giá giao ngay là S Tỷ giá kỳ hạn

( )

Thực chất tỷ giá kỳ hạn là tỷ giá giao ngay được điều chỉnh bởi lãi suất của hai đồng tiền giao dịch: tỷ giá kỳ hạn bằng tỷ giá giao ngay cộng với một khoản chênh lệch nhất định liên quan đến chênh lệch lãi suất của hai đồng tiền giao dịch và số ngày

kỳ hạn

- Nếu lãi suất của đồng tiền định giá lớn hơn lãi suất của đồng tiền yết giá khoản chênh lệch này sẽ là số dương, khi đó tỷ giá kỳ hạn lớn hơn tỷ giá giao và được gọi là có điểm gia tăng

- Nếu lãi suất của đồng tiền định giá nhỏ hơn lãi suất của đồng tiền yết giá, khoản chênh lệch sẽ là số âm, khi đó tỷ giá kỳ hạn nhỏ hơn tỷ giá giao ngay, gọi là có điểm khấu trừ

3.2.4 Yết tỷ giá kỳ hạn

Trên thị trường ngoại hối, tỷ giá kỳ hạn được yết theo hai cách:

1 Yết giá đầy đủ: outright quotation yết tỷ giá của hai đồng tiền theo những kỳ

hạn cụ thể

VD:

2 Yết giá swap: yết số điểm gia tăng/khấu trừ vào tỷ giá giao ngay cho mỗi kỳ

hạn Đây là cách yết tỷ giá kỳ hạn phổ biến trên các thị trường ngoại hối, chủ yếu là trên thị trường liên ngân hàng

3.3.2 Nghiệp vụ hoán đổi giao ngay/ kỳ hạn

- Nghiệp vụ mua (bán) giao ngay kết hợp với bán (mua) kỳ hạn cùng một lượng ngoại tệ nhất định

VD: Bán 100.000 USD giao ngay đồng thời mua 100.000 USD kỳ hạn 3 tháng

- Nghiệp vụ hoán đổi kỳ hạn/kỳ hạn: Nghiệp vụ kết hợp mua và bán cùng một lượng ngoại tệ với những kỳ hạn khác nhau

VD: Mua 500.000 USD kỳ hạn 2 tháng đồng thời bán 500.000 USD kỳ hạn 6 tháng Nghiệp vụ hoán đổi có ý nghĩa quan trọng đối với các ngân hàng thương mại, nhà kinh doanh xuất nhập khẩu, các nhà đầu tư trong việc phòng chống rủi ro do biến động tỷ giá hối đoái

3.4 Thị trường tiền tệ giao sau

3.4.1 Khái niệm

Giao sau là nghiệp vụ mua bán một lượng ngoại tệ với tỷ giá xác định, việc giao nhận và thanh toán sẽ được thực hiện vào một thời hạn được ấn định tại Sở giao dịch hối đoái Giao dịch giao sau chỉ được thực hiện ở các Sở giao dịch hối đoái Hoạt động giao sau đầu tiên diễn ra vào ngày 16/5/1972 trên Thị trường Tiền tệ Quốc tế - một bộ phận của Sở giao dịch Chicago CME Sau đó hoạt động nãy đã được tiến hành phổ biến ở nhiều thị trường khác nhau như Sydney, NewYork, Singapore Ở Châu Âu, London là thành phố đầu tiên có thị trường giao sau với tên gọi LIFFE – London International Futures Exchange (1982) Sau đó xuất hiện thêm nhiều thị trường giao sau ở các nước khác như Pháp, Nhật Nghiệp vụ giao sau giống nghiệp vụ kỳ hạn ở chỗ là việc giao nhận và thanh toán sẽ được tiến hành ở một thời điểm trong tương lai theo một tỷ giá đã được xác định trước Song khác với nghiệp vụ kỳ hạn, các hợp đồng giao sau đều được chuẩn hóa về loại ngoại tệ, trị giá và thời hạn giao nhận

3.4.2 Kỹ thuật thực hiện

Người mua hay người bán giao sau không trực tiếp giao dịch với ngân hàng mà qua phòng thanh toán bù trừ Các bên tham gia giao dịch giao sau bắt buộc phải đóng một khoản tiền ký quỹ nhằm mục đích đảm bảo vật chất cho việc thực hiện hợp đồng Tiền kỹ quỹ biến động hàng ngày theo sự biến động của tỷ giá giao dịch Nếu số tiền

kỹ quỹ giảm xuống dưới mức quy định thì người tham gia hợp đồng phải nộp thêm tiền vào Trái lại nếu tiền ký quỹ tăng lên, người tham gia hợp đồng có thể rút ra bằng tiền mặt để sử dụng cho các mục đích khác Cuối mỗi ngày, các hợp đồng giao sau đều được đánh giá lại Tùy theo sự biến động của tỷ giá mà nhà kinh doanh phải nộp thêm hay hưởng lợi tiền Phần lớn các giao dịch giao sau đều kết thúc trước khi đến hạn bằng nghiệp vụ giao dịch đảo nghịch với việc hai bên thanh toán cho nhau phần chênh lệch giá trị tại thời điểm kết thúc đó

VD: Công ty G cần 1 triệu CAD để thanh toán cho khách hàng vào tháng 3/2015 Ngày 10/1/2015 công ty G quyết định dùng USD mua 10 hợp đồng CAD, mỗi hợp đồng trị giá 100.000 CAD với tỷ giá 1 CAD = 0,5970 USD Số tiền ký quỹ là 1080 USD x 10 = 10.800 USD Mức ký quỹ duy trì giao dịch này là 800 USD x 10 = 8000 USD

- Cuối ngày 10/1 giá HĐ CAD tăng 15 điểm, công ty G được lời 0,0015 x 100.000 x

10 = 1.500 USD Số tiền này được bổ sung vào tài khoản ký quỹ hoặc rút ra

- Cuối ngày 11/1 giá HĐ CAD giảm 5 điểm, công ty G lỗ 0,0005 x 100.000 x 10 = 500 USD Số tiền này được trừ vào tài khoản ký quỹ (12.300 – 500 = 11.800 USD)

- Cuối ngày 12/1 giá HĐ CAD tiếp tục giảm 20 điểm, công ty G lỗ 0,0020 x 100.000 x 10 = 2.000 USD Số tiền này được trừ vào tài khoản ký quỹ (11.800 – 2.000

= 9.800 USD) - Cuối ngày 13/1 giá HĐ CAD lại giảm tiếp 20 điểm, công ty G lỗ 0,0020 x 100.000 x 10 = 2000 USD Số tiền này được trừ vào tài khoản ký quỹ (9.800 – 2000 = 7.800 USD) Mức này bé hơn mức ký quỹ duy trì, nếu muốn tiếp tục hợp đồng thì công ty G phải bổ sung cho đủ số tiền ký quỹ

3.5 Thị trường quyền chọn ngoại hối

3.5.1 Khái niệm

Nghiệp vụ quyền chọn mua: Người mua quyền chọn mua có được quyền, nhưng không bắt buộc, mua một lượng ngoại tệ nhất định, theo một tỷ giá định trước vào một ngày đã được xác định trong tương lai hoặc trước ngày đó Người bán quyền chọn mua ngoại tệ có trách nhiệm phải bán một số ngoại tệ nhất định, theo một giá định trước tại một ngày xác định hoặc trước ngày đó khi người mua muốn thực hiện quyền chọn mua của mình

Nghiệp vụ quyền chọn bán: Người mua quyền chọn bán có quyền, nhưng không bắt buộc, bán một lượng ngoại tệ nhất định, theo một tỷ giá định trước vào một ngày

đã xác định trong tương lai hoặc trước ngày đó Người bán quyền chọn bán có trách nhiệm phải mua một số ngoại tệ nhất định, theo một giá định trước tại một ngày xác định hoặc trước ngày đó khi người mua quyền chọn bán muốn thực hiện quyền của mình

3.5.2 Phân loại quyền chọn

Tùy thời điểm thực hiện quyền chọn, hiện nay trên thị trường thế giới người ta chia hai kiểu quyền chọn:

- Quyền chọn kiểu Mỹ: Người mua quyền chọn có thể thực hiện quyền chọn của mình vào bất kỳ lúc nào trong thời hạn hiệu lực của hợp đồng Thời điểm chấm dứt hợp đồng là thời điểm người mua quyền thực hiện quyền chọn của mình hoặc khi hợp đồng hết hạn

- Quyền chọn kiểu Âu: Người mua quyền chọn có thể thực hiện quyền chọn vào ngày đáo hạn của hợp đồng Thời điểm chấm dứt hợp đồng là khi hợp đồng hết hạn Mức phí giao dịch quyền chọn được thực hiện theo những căn cứ sau:

- Thời hạn hiệu lực quyền chọn

- Tỷ giá giao ngày hay tỷ giá kỳ hạn tại thời điểm ký kết hợp đồng

VD 1: Công ty A hỏi mua quyền chọn mua của ngân hàng B về lượng ngoại tệ là 100,000USD, theo giá thỏa thuận là USD/EUR = 0.8125; thời hạn là 3 tháng, giá quyền chọn mua là 0.002 EUR cho 1 USD Tỷ giá giao ngay là USD/EUR = 0.8115

- Giả sử tỷ giá vào thời điểm đến hạn hợp đồng giảm xuống 0.8110 Hỏi công ty A có thực hiện quyền chọn mua của mình không? Tại sao? - Giả sử tỷ giá tăng lên 0.8135 thì công ty có thực hiện quyền chọn mua của mình không? Tại sao? Trên thực tế, các nhà xuất khẩu thường mua quyền chọn bán hoặc bán quyền chọn mua vì họ muốn có

sự đảm bảo chắc chắn về số ngoại tệ mà họ thu được từ số hàng đã bán Ngược lại, các nhà nhập khẩu thì lại thường bán quyền chọn bán hoặc mua quyền chọn mua Các nhà đầu tư cũng thường mua quyền chọn bán hoặc quyền chọn mua v ì họ muốn có sự đảm bảo về tỷ giá đối với cam kết bằng ngoại tệ của họ Ngoài ra, tham gia vào các nghiệp

vụ này còn có các nhà đầu cơ ngoại tệ nhằm mong kiếm lời

Câu hỏi và bài tập ôn tập

1 Thế nào là nghiệp vụ hối đoái giao ngay? Ngày thứ bảy 9/1/2015 khách hàng A thỏa thuận bán ngoại tệ cho ngân hàng theo hợp đồng giao ngay Như vậy hai bên sẽ chuyển giao ngoại tệ cho nhau chậm nhất ngày nào?

2 Thế nào là nghiệp vụ hối đoái kỳ hạn? Tỷ giá kỳ hạn được xác định như thế nào?

3 Thế nào là một hợp đồng hoán đổi? Ưu nhược điểm của hợp đồng này như thế nào?

4 Phân biệt hợp đồng quyền chọn kiểu Mỹ và kiểu Âu?

5 Công ty A nhập khẩu lô hàng trị giá 450.000 AUD điều kiện trả chậm 5 tháng Để phòng ngừa rủi ro, ngày 01/01/2014 công ty đến ngân hàng X ký hợp đồng kỳ hạn Trong ngân quỹ hiện giờ không có AUD, ngân hàng X đã mua giao ngay số AUD nói trên từ ngân hàng Y Trong thời hạn hợp đồng kỳ hạn với công ty A chưa đến hạn ngân hàng X cho một khách hàng khác vay thời hạn 5 tháng Tính lợi nhuận của ngân hàng X? Biết rằng tỷ giá AUD/USD = 0,7293 – 97 và lãi suất tiền gửi – cho vay AUD: 4%/năm – 4,5%/năm; Lãi suất tiền gửi cho vay USD: 3,45%/năm – 4,55%/năm

6 Công ty GE xuất khẩu lô hàng may mặc trị giá 1000.000 GBP và nhập khẩu lô hàng nguyên vật liệu trị giá 758.000 EUR theo điều kiện trả ngay Đồng thời số dư trên tài khoản có 500.000 AUD và 5000.000.000 VND Hỏi số VND còn lại sau khi công ty thanh toán xong lô hàng nhập khẩu là bao nhiêu? Biết rằng: GBP/USD = 1,5135 – 45; EUR/USD = 1,1582 – 80; AUD/USD = 0,8217 – 10; USD/VND = 21.310 – 21.330

7 Giả sử không có chi phí giao dịch, xét xem nhà đầu tư có thể thực hiện kinh doanh chênh lệch tỷ giá dựa vào bảng yết giá dưới đây không? USD/CHF = 0,8630 – 35 ở Thụy Sĩ GBP/USD = 1,5145 – 15 ở Mỹ GBP/CHF = 1,3091 – 90 ở Anh Mô tả cụ thể giao dịch trong 2 trường hợp:

a Nhà đầu tư kinh doanh với 1 triệu GBP?

b Nhà đầu tư kinh doanh với 1 triệu CHF?

8 Giả sử không có chi phí giao dịch, xét xem nhà đầu tư có thể thực hiện kinh doanh chênh lệch tỷ giá dựa vào bảng yết giá dưới đây không? USD/CHF = 0,8630 – 35 ở Thụy Sĩ USD/CHF = 0,8632 – 37 ở Mỹ USD/CHF = 0,8648 – 68 ở Anh USD/CHF = 0,8650 – 59 ở Singapore Mô tả cụ thể giao dịch trong 2 trường hợp: a Nhà đầu tư kinh doanh với 1 triệu USD? b Nhà đầu tư kinh doanh với 1 triệu CHF?

9 Cô Mơ mua một quyền chọn mua của ACB có các điều khoản giao dịch được ghi trong hợp đồng như sau:

- Người bán quyền: ACB

- Loại quyền: mua - Kiểu quyền: Mỹ

- Số lượng ngoại tệ: 100.000 EUR - Tỷ giá thực hiện: 1,2302

- Thời hạn: 90 ngày

- Phí mua quyền: 0,01 USD cho mỗi EUR

Cậu Tượng mua của ACB một quyền chọn bán có các điều khoản giao dịch như sau:

- Người bán quyền: ACB

- Phí mua quyền: 0,01 USD cho mỗi EUR

Tỷ giá giao ngày trên thị trường là EUR/USD = 1,2228 và hợp đồng quyền chọn vẫncòn hạn hiệu lực Vì cô Mơ và cậu Tượng chưa am hiểu lắm về hợp đồng quyền chọn nên nhờ bạn tư vấn giúp Theo bạn:

a Hiện tại cô Mơ và cậu Tượng nên thực hiện giao dịch quyền chọn không?

b Cô Mơ và cậu Tượng mong đợi gì ở tỷ giá thị trường giao ngay?

c Cho 1 ví dụ về mức giá trên thị trường giao ngay mà cô Mơ và cậu Tượng có thể thực hiện quyền chọn và xác định mức lãi mà họ sẽ có

CHƯƠNG 4: NHỮNG ĐIỀU KIỆN THANH TOÁN QUỐC TẾ

Mục tiêu

Chương này sẽ lần lượt giới thiệu các điều kiện thanh toán áp dụng trong ngoại thương bao gồm điều kiện tiền tệ, điều kiện địa điểm, điều kiện thời gian và điều kiện phương thức thanh toán Học xong chương này sinh viên có thể hiểu được điều kiện thanh toán quốc tế rất quan trọng vì nó đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của hai bên mua bán đồng thời giữ vững và củng cố mối quan hệ thương mại giữa hai quốc gia

4.1 Điều kiện về tiền tệ và điều kiện thanh toán

4.1.1 Điều kiện trong thanh toán quốc tế

Thanh toán quốc tế là việc thực hiện các nghĩa vụ tiền tệ phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức hay cá nhân nước này với tổ chức hay cá nhân nước khác, hoặc giữa một quốc gia với một tổ chức quốc tế, thường được thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước có liên quan Trong quan hệ thanh toán quốc tế, những vấn đề liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi bên đều được quy tụ thành những điều kiện được gọi là điều kiện thanh toán quốc tế Những điều kiện trong thanh toán quốc tế: điều kiện về tiền tệ, địa điểm thanh toán, thời gian thanh

4.1.2 Điều kiện về tiền tệ

Mỗi quốc gia đều có đồng tiền riêng cho nước mình Vì vậy, khi thanh toán quốc tế các bên xuất nhập khẩu phải đi đến thống nhất là dùng đồng tiền nước nào làm đồng tiền tính toán, đồng tiền thanh toán Đồng thời, quy định phương thức xử lý khi

có sự biến động về giá trị của đồng tiền đó xảy ra Đồng thời, quy định phương thức

xử lý khi có sự biến động về giá trị của đồng tiền đó xảy ra Có hai nội dung chính trong điều kiện này:

- Phân loại tiền sử dụng trong hợp đồng

- Điều kiện đảm bảo hối đoái

Khi thỏa thuận về điều kiện tiền tệ trong hợp đồng ngoại thương, cần phân biệt

rõ các thuật ngữ được sử dụng trong phân loại tiền tệ sau: Căn cứ vào hình thái tồn tại của tiền tệ có thể phân thành 2 dạng:

+ Tiền mặt: bao gồm tiền giấy và tiền kim loại của từng quốc gia riêng biệt

+ Tiền ghi sổ hoặc tiền chuyển khoản: dạng tiền tệ này tồn tại dưới dạng con số trong tài khoản, sổ sách kế toán tại các ngân hàng

+ Tiền thế giới: thuật ngữ này để chỉ vai trò của vàng tiền tệ

+ Tiền quốc tế: là các đơn vị tiền tệ được hình thành thông qua các Hiệp định của các

tổ chức tài chính quốc tế (SDR), EURO

+ Tiền tệ quốc gia: là đồng tiền của mỗi quốc gia riêng biệt như Đô la Singapore,

Đô la Mỹ

4.2 Đồng tiền tính toán và đồng tiền thanh toán

Căn cứ mục đích sử dụng trong thanh toán tiền tệ được chia làm hai loại: + Tiền tệ tính toán: là đồng tiền thể hiện giá cả và tính toán giá trị hàng hóa, dịch

vụ giữa hai nước, do người mua và người bán thỏa thuận với nhau lựa chọn + Tiền tệ thanh toán: là đồng tiền được dùng để thanh toán công nợ, quyết toán gía trị hợp đồng xuất nhập khẩu khi đến hạn Nhân tố tác động đến việc lựa chọn đồng tiền

- Vai trò, vị trí và uy tín của đồng tiền thanh toán trên thế giới

4.3 Điều kiện đảm bảo hối đoái

Trong các hiệp định hay hợp đồng mua bán ngoại thương thường quy định các điều kiện bảo lưu nhằm đảm bảo giá trị thực tế của các khoản thu nhập khi tiền tệ lên xuống thất thường, hạn chế tối đa những tổn thất gây ra bởi sự biến động thường xuyên của tỷ giá hối đoái trên thị trường gọi là điều kiện đảm bảo hối đoái

Đảm bảo hối đoái theo một đơn vị tiền tệ

- Trong hợp đồng thương mại đồng tiền tính toán và đồng tiền thanh toán là một

Mặt khác, chọn đồng tiền của nước thứ ba có sức mua ổn định hơn để làm đồng tiền đảm bảo và xác định tính tỷ giá giữa đồng tiền thanh toán và đồng tiền chọn Đến ngày thanh toán điều chỉnh tăng hay giảm giá trị hợp đồng một cách tương ứng với sự thay đổi của tỷ giá

- Trong hợp đồng quy định đồng tiền tính toán và thanh toán là hai đơn vị tiền

tệ khác nhau Khi thanh toán tiền, căn cứ vào tỷ giá giữa đồng tiền tính toán và thanh toán để xác định số tiền cần phải trả

Đảm bảo hối đoái theo “rổ” tiền tệ

Khi lựa chọn đảm bảo hối đoái theo “rổ” tiền tệ, sau khi các bên đã thỏa thuận thống nhất số ngoại tệ chọn đưa vào rổ tiền tệ thì sẽ xác định tỷ giá trung bình của cả

“rổ” tiền tệ này với đồng tiền đã lựa chọn trong thanh toán tại thời điểm ký hợp đồng Trước một ngày kết thúc hợp đồng thanh toán thì lấy lại tỷ giá này Đối chiếu sự biến động và điều chỉnh giá trị hợp đồng thanh toán theo sự biến động cho tương thích

4.4 Điều kiện địa điểm thanh toán

Địa điểm thanh toán là nơi người bán nhận được tiền còn người mua trả tiền Trong thanh toán ngoại thương, địa điểm thanh toán có thể ở nước người nhập khẩu

hoặc ở nước người xuất khẩu hoặc ở nước thứ ba Bên nào cũng thích thanh toán tại nước mình Đối với người xuất khẩu nếu địa điểm thanh toán ở ngay nước mình thì việc thu tiền sẽ nhanh hơn, có điều kiện sử dụng và quay vòng vốn có hiệu quả hơn, tránh được trở ngại về quy định quản lý ngoại hối khắt khe Đối với người nhập khẩu thì tránh được sự ứ đọng vốn, tiết kiệm chi phí hơn

4.5 Điều kiện thời gian thanh toán

4.5.1 Trả tiền ngay (pay down)

Trả tiền ngay là điều kiện để xác định việc giao hàng hoặc cung ứng dịch vụ và việc trả tiền của người nhận, là hai việc phải được tiến hành đồng thời Người mua trả tiền cho người bán ngay khi người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng

4.5.2 Trả tiền trước (before payment)

Nghĩa là bên mua trả tiền một phần hay toàn bộ cho bên bán trước khi giao nhận hàng hóa Mục đích trả trước là để người mua cung cấp tín dụng thương mại cho người bán, hoặc để ràng buộc người mua phải thực hiện hợp đồng

4.5.3 Trả tiền sau (after payment)

Trả tiền sau là hình thức bán chịu hàng hóa cho người mua, đây cũng chính là tín dụng thương mại mà người bán (người xuất khẩu) cung cấp cho người mua (người nhập khẩu) Người mua trả tiền cho người bán sau khi giao hàng một thời hạn nhất

định (1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 1 năm,…) Các cách trả sau: Trả sau 1 lần khi đáo hạn

và trả sau nhiều lần

4.6 Điều kiện về phương thức thanh toán

Các phương thức thanh toán chủ yếu hiện nay là:

+Phương thức chuyển tiền

+Phương thức nhờ thu

+Phương thức tín dụng chứng từ

Mỗi phương thức thanh toán đều có một quy trình riêng, có ưu nhược điểm khác nhau Tùy trường hợp cụ thể mà lựa chọn phương thức thích hợp và khi đã thống nhất thì phương thức thanh toán phải được khẳng định trong hợp đồng kinh tế

Câu hỏi ôn tập

1 Thế nào là điều kiện đảm bảo hối đoái theo rổ tiền tệ?

2 Điều kiện về thời gian thanh toán bao gồm những điều kiện nào? Ảnh hưởng của các bên nhập khẩu và xuất khẩu theo các điều kiện này

3 Có bao nhiêu phương thức trong thanh toán quốc tế? Phương thức thanh toán nào thường được sử dụng hiện nay?

CHƯƠNG 5: NHỮNG PHƯƠNG TIỆN THANH TOÁN QUỐC TẾ

Mục tiêu

Chương này sẽ giới thiệu những phương tiện thanh toán quốc tế bao gồm hối phiếu, lệnh phiếu và séc Học xong chương này sinh viên có thể đọc hiểu, phân biệt và biết cách sử dụng các loại phương tiện thanh toán quốc tế phù hợp trong từng tình huống cụ thể Ngoài ra sinh viên còn biết lập hối phiếu theo đúng quy định và tập quan thanh toán quốc tế

5.1 Giới thiệu chung về các loại thanh toán quốc tế

Việc lựa chọn phương tiện thanh toán này hay phương tiện thanh toán khác phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau Trước hết, cần xem xét mức độ thường xuyên hay không thường xuyên của các mối quan hệ thương mại Thứ hai, cần lưu ý đến khối lượng thanh toán hay quy mô giao dịch lớn hay nhỏ cũng có ảnh hưởng rất lớn đến việc lựa chọn phương tiện thanh toán nào để đảm bảo an toàn nhất Thứ ba, cần xem xét mức độ tín nhiệm giữa các bên tham gia cao hay thấp Thứ tư, cần tìm hiểu tập quán kinh doanh của mỗi nước để có sự lựa chọn phương tiện thanh toán phù hợp

Các phương tiện thanh toán quốc tế được hình thành trên cơ sở của sự phát triển tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng Nó có vai trò hết sức quan trọng trong thanh toán quốc tế

Hoàn toàn khác với tiền kim loại đầy đủ giá trị, các phương tiện lưu thông tín dụng không có giá trị nội tại của nó mà nó chỉ là dấu hiệu của tiền tệ mà thôi Tiền giấy là ký hiệu của tiền thật do Nhà nước phát hành, còn phương tiện lưu thông tín dụng phần lớn là do kết quả của hợp đồng mua bán hàng hóa và các nghiệp vụ của ngân hàng tạo ra Nó thực hiện một số chức năng của tiền như là phương tiện lưu thông và phương tiện thanh toán, tức là nó có th ể được chuyển nhượng, mua bán từ tay người này sang tay người khác bằng cách chuyển nhượng cho người thụ hưởng hoặc chuyển giao không cần ký chuyển nhượng

Trong chương này chúng ta chỉ nghiên cứu 3 loại phương tiện thanh toán quốc

tế thông dụng trong ngoại thương, đó là hối phiếu, lệnh phiếu, séc

5.2 Hối phiếu (Bill of Exchange hoặc Draft)

5.2.1 Khái niệm về hối phiếu

Ở chương này, khái niệm Hối phiếu được hiểu là Hối phiếu đòi nợ Hối phiếu là một lệnh viết đòi tiền vô điều kiện của người ký phát hối phiếu cho người khác, yêu cầu người này khi nhìn thấy phiếu, hoặc đến một ngày cụ thể nhất định hoặc một ngày

có thể xác định trong tương lai phải trả một số tiền nhất định cho một người nào đó hoặc theo lệnh của người này trả cho một người khác hoặc trả cho người cầm phiếu

Qua định nghĩa này, chúng ta thấy hối phiếu có 3 đặc điểm quan trọng sau: