Về mặt pháp luật, thực tế các quy phạm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định lại được trải rộng ở n
Trang 1-iii-
TÓM TẮT
Bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng nói chung, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ
theo tuyến đường dài và cố định nói riêng, là yếu tố liên quan đến “ con người”
Con người, là yếu tố quan trọng nhất trong xã hội, được Hiến pháp công nhận, tôn trọng và bảo vệ
Về mặt pháp luật, thực tế các quy phạm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và
cố định lại được trải rộng ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như: Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Luật Giao thông đường bộ; Luật Thương mại; Luật Cạnh tranh; Bộ Luật dân sự… đôi khi chồng chéo nhau hoặc khi đã có Nghị định hướng dẫn thi hành nhưng Luật cũng chưa thể áp dụng được mà phải chờ đến Thông tư để áp dụng, gây ra tình trạng khó thực thi pháp luật và hiệu quả áp dụng pháp luật
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 mới chỉ là những quy định mang tính tuyên ngôn, nguyên tắc Thực tế, các quy định pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói chung, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định nói riêng còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng khi bị xâm phạm, các thiết chế chế tài của các cơ quan quản lý Nhà nước và các tổ chức xã hội liên quan còn nhiều hạn chế
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định” cho Luận văn Thạc sĩ Luật – kinh tế
của mình
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến
Trang 2-iv-
đường dài và cố định như: khái niệm về người tiêu dùng, các quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng, sự cần thiết bảo vệ người tiêu dùng, khái niệm về dịch vụ vận chuyển hành khách, đặc điểm dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định, các quyền của người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách theo tuyến đường dài và cố định Thực trạng vi phạm, cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách, trách nhiệm của doanh nghiệp, đơn vị kinh doanh dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định
Qua đó, Luận văn nhằm góp phần hoàn thiện và nâng cao pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng nói chung, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định nói riêng Đồng thời, Luận văn cũng đóng góp một số kiến nghị cụ thể để từng bước tăng cường xây dựng hoàn chỉnh các điều kiện đảm bảo hiệu quả
và hiệu lực thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại trong tương lai Cuối cùng, Luận văn mong được góp một phần cho mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát huy thực hiện dân chủ, tiến bộ và công bằng xã hội
Trang 3-v-
SUMMARY
Protecting the legitimate rights and welfares of consumers in general and protecting of consumers’ rights in passenger transport services by road for long way and fixed transportation in particular are factors related to “Human” Human is the most important factor in society, which must be constitutionally recognized, respected and protected
In terms of legislation, there has been promulgated to protecting of consumers’ rights in passenger transport services by road according to long way and fixed transportation was mentioned in many legal documents such as: Law on protection of consumers’ rights, Law on road traffic, Commercial law, Law on competition, Civil code ….That is the cause of the overlaps or when a decree has been issued but has not been used, it was postponed until the circular has been applied that is the cause of predicament of law enforcement and the effectiveness of the application of laws
Law on protection of consumers’ rights in 2010 that is only regulation has a proclamatory or principle of rules In fact, the legitimate of protecting rights and welfares of consumers in general and protection of consumers’ rights in passenger transport services by road for long way and fixed transportation in particular are also much limitations which has not yet responded the requirement of consumers when they have been violate or the legal remedies of government have a lots of restrictions
Causing by the reasons above, the author chose topic “The law on protection
of consumers’ rights in passenger transport services by road for long way and fixed transportation” for his MSc thesis in economic law major
Based on the research into theoretical and practical issues on protecting of consumers’ rights in passenger transport services by road according to long way and fixed transportation, such as: The concept of consumers, the rights and obligations
Trang 4-vi-
of consumers, the protection of consumers, the concept of passenger services, the partical traits of passenger transport services by road for long way and fixed transportation, the consumers’ rights in passenger transport services by road for long way and fixed transportation The reality shows that violations of consumer protection policies in passenger transport services
This dissertation is conducted with a view to complement the laws concerning the protection of consumers’ legitimate rights and welfares in general, and particularly of those who utilize the passenger transportation services for long way and fixed courses Besides, the thesis also suggests some specific solutions as
to step-by-step ensure the effective enforcement of such legal protection and satisfaction of trade pacts’ requirements Last but not least, the paper aims to contribute to the principle of rule of law, with a direction towards democracy, social enhancement and equality
Trang 5-vii-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Tóm tắt iii
Mục lục vii
Danh mục các chữ viết tắt xi
PHẦN MỞ ĐẦU 01
CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG VÀ DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH BẰNG ĐƯỜNG BỘ THEO TUYẾN ĐƯỜNG DÀI VÀ CỐ ĐỊNH 10
1.1 Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 10
1.1.1 Khái niệm “người tiêu dùng” 10
1.1.1.1 Khái niệm “người tiêu dùng” theo pháp luật các nước 10
1.1.1.2 Khái niệm “người tiêu dùng” theo pháp luật Việt Nam 11
1.1.1.3 Khái quát pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 13
1.1.2 Các quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng 14
1.1.2.1 Quyền của người tiêu dùng 14
1.1.2.2 Nghĩa vụ của người tiêu dùng 16
1.1.3 Sự cần thiết bảo vệ người tiêu dùng 16
1.1.4 Khung pháp lý bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 20
Trang 6-viii-
1.2 Dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường
dài và cố định 24
1.2.1 Khái niệm dịch vụ vận chuyển hành khách 24
1.2.2 Phân loại dịch vụ vận chuyển hành khách 25
1.2.3 Khái niệm dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định 27
1.2.3.1 Khái niệm 27
1.2.3.2 Đặc điểm 29
1.2.3.3 Người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định 31
1.2.4 Quy định pháp luật về dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định 31
1.2.4.1 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 32
1.2.4.2 Luật Giao thông đường bộ 2008 32
1.2.4.3 Bộ luật Dân sự 2015 40
1.2.4.4 Luật thương mại 2005 41
1.2.4.5 Các quy định pháp luật khác 44
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG DỊCH VỤ VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH BẰNG ĐƯỜNG BỘ THEO TUYẾN ĐƯỜNG DÀI VÀ CỐ ĐỊNH - MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 50
2.1 Các quyền của người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định 50
2.1.1 Quyền được an toàn 51
2.1.2 Quyền được thông tin 53
2.1.3 Quyền được lựa chọn 54
2.1.4 Quyền được bồi thường 55
Trang 7-ix-
2.1.5 Các quyền khác 56
2.2 Trách nhiệm của doanh nghiệp, đơn vị kinh doanh dịch vụ vận
chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định đối với người tiêu dùng… 58
2.2.1 Trách nhiệm cung cấp thông tin về dịch vụ 58
2.2.2 Trách nhiệm cung cấp bằng chứng giao dịch 60
2.2.3 Trách nhiệm bảo hiểm và bồi thường 61
2.2.4 Các trách nhiệm khác 64
2.3 Cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định 66
2.3.1 Thương lượng 66
2.3.2 Hòa giải 67
2.3.3 Trọng tài 68
2.3.4 Tòa án 69
2.4 Thực trạng vi phạm quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định 71
2.4.1 Về quyền được an toàn 72
2.4.2 Về quyền được thông tin 78
2.4.3 Về quyền được lựa chọn 82
2.4.4 Về quyền được bồi thường 84
2.4.5 Về các quyền khác 87
2.5 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định 90
KẾT LUẬN 99
TÀI LIỆU THAM KHẢO 101
PHỤ LỤC 107
Trang 8-x-
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BLDS: Bộ Luật Dân sự
BVQLNTD: Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
CHXHCN: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
GTĐB: Giao thông đường bộ
NTD: Người tiêu dùng
QLNTD: Quyền lợi người tiêu dùng
TĐD: Tuyến đường dài
UBTVQH: Ủy ban Thường vụ Quốc hội
VCHK: Vận chuyển hành khách
Trang 9- 1 -
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Người tiêu dùng (NTD) trước hết chính là con người Quyền của NTD vì thế cũng chính là quyền con người Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa (CHXHCN) Việt Nam đã công nhận, tôn trọng, bảo vệ quyền con người, họ có quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản… Vì vậy, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (BVQLNTD) chính là bảo vệ quyền lợi của con người, bảo vệ nhân dân, bảo vệ sự phát triển bền vững của xã hội
Trước Đại hội đại biểu Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ VI năm 1986, Việt Nam hầu như chưa có văn bản pháp lý riêng về BVQLNTD Đến năm 1992, lần đầu tiên vấn đề BVQLNTD được công nhận và được Hiến định tại Điều 28, Hiến
pháp nước CHXHCN Việt Nam 1992 Theo đó, “Nhà nước có chính sách bảo hộ quyền lợi của người sản xuất và NTD" Bảy năm sau, trên cơ sở Hiến pháp việc BVQLNTD đã “chính thức” được xây dựng thành Pháp lệnh do Ủy Ban Thường
Vụ Quốc Hội (UBTVQH) ban hành (Pháp lệnh số 13/1999/PL – UBTVQH 10,
ngày 27/4/1999 BVQLNTD) có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/10/1999.Tiếp đến, tại kỳ họp thứ 8 – Quốc hội khóa XII ngày 17/11/2010, Pháp lệnh BVQLNTD được nâng lên trở thành Luật BVQLNTD và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2011
Trong xu thế hội nhập toàn cầu hóa nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, với nhiều hình thức sở hữu; nhiều thành phần kinh tế cùng tham gia vào nền kinh tế thị trường, trong đó có thành phần kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đang
và sẽ phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và dịch vụ Do đó, BVQLNTD trong giai đoạn hội nhập hiện nay có vai trò và nhiệm vụ cực kỳ quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của NTD BVQLNTD là động lực trọng tâm góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển ổn định và bền vững
Trang 10- 2 -
Trong dịch vụ vận chuyển hành khách (VCHK) bằng đường bộ theo tuyến đường dài (TĐD) và cố định, BVQLNTD có vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, góp phần xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội Đây cũng là nhu cầu thiết yếu, sử dụng thường xuyên, có quy mô to lớn và rộng khắp của NTD, của nhân dân và của nền kinh tế, một mô hình dịch vụ khó có thể thay thế
Về mặt pháp luật, thực tế các quy phạm pháp luật BVQLNTD trong dịch vụ VCHK bằng đường bộ theo TĐD và cố định nằm rải rộng ở rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, đôi khi chồng chéo nhau Thậm chí khi đã có Nghị định hướng dẫn thi hành mà Luật cũng chưa thể áp dụng được mà phải chờ đến Thông tư, rồi lại tiếp tục đợi các quy định hướng dẫn của Bộ - ngành, gây ra tình
trạng khó thực thi pháp luật; “nhiêu khê” trong thực hiện pháp luật Các quy định
về BVQLNTD trong Luật BVQLNTD 2010 mới chỉ là những quy định mang tính tuyên ngôn, nguyên tắc Trên thực tế, các quy định của pháp luật trong lĩnh vực này chưa đáp ứng yêu cầu BVQLNTD khi bị xâm phạm; các thiết chế chế tài của các cơ quan quản lý Nhà nước và các tổ chức xã hội liên quan còn nhiều hạn chế,
có phần yếu kém Ngoài ra, BVQLNTD chưa đạt yêu cầu như mong muốn là do một phần ở vai trò trách nhiệm khá mờ nhạt của các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ NTD trong dịch vụ VCHK bằng đường bộ theo TĐD và cố định
Về mặt thuật ngữ, tên đề tài Luận văn xin phép được dùng cụm từ “VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH ” thay cho cụm từ “ VẬN TẢI HÀNH KHÁCH” Với những lý do sau:
- Theo tự điển tiếng Việt thông dụng
+ VẬN CHUYỂN: là đem, chuyển từ nơi này đến nơi khác [ 49, tr 1252] + VẬN TẢI: là chuyên chở, vận chuyển người và vật từ nơi này đến nơi khác [49, tr 1253] ( Có tính chất về trọng lượng, tải trọng, sức nặng)
Trang 11- 3 -
Theo suy luận trên, vận tải mang hàm ý là chuyên chở, vận chuyển người và
vật từ nơi này đến nơi khác ( bao gồm cả người và vật)
- Theo thuật ngữ pháp luật
+ Khoản 30, Điều 3 ( giải thích từ ngữ), luật giao thông đường bộ (GTĐB)
2008, nêu rõ: “Vận tải đường bộ là hoạt động sử dụng phương tiện GTĐB để vận chuyển người, hàng hóa trên đường bộ” Và Khoản 2, Điều 64, Luật GTĐB 2008, nêu rõ: “ Kinh doanh vận tải đường bộ gồm kinh doanh vận tải hành khách, kinh doanh vận tải hàng hóa”
+ Thuật ngữ Luật GTĐB 2008, sử dụng cụm từ “vận tải đường bộ” là hàm ý
bao gồm cả vận chuyển người và vận chuyển hàng hóa nói chung
Từ những nhận định trên, trong khi đề tài Luận văn chỉ đề cập đến phạm trù con người, tức là hành khách là đối tượng; là chủ thể chủ yếu tham gia trong lĩnh vực GTĐB ( không đề cập đến hàng hóa) Nên trong đề tài Luận văn xin phép được dùng cụm từ “VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH ” thay cho cụm từ “ VẬN TẢI HÀNH KHÁCH” Bởi lẽ, vận chuyển hành khách là sự di chuyển vị trí của con người, từ địa điểm này đến địa điểm khác, có tính chất phạm trù về mặt không gian
và thời gian ( không bao trùm cả vấn đề tải trọng hoặc trọng lượng)
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài : “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ vận chuyển hành khách bằng đường bộ theo tuyến đường dài và cố định” cho Luận văn Thạc sĩ Luật kinh tế của mình
Luận văn nhằm góp phần hoàn thiện và nâng cao pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của NTD nói chung, BVQLNTD trong dịch vụ VCHK bằng đường bộ theo TĐD nói riêng Đồng thời, Luận văn cũng đóng góp những đề xuất; kiến nghị cụ thể để từng bước tăng cường xây dựng hoàn chỉnh các điều kiện đảm bảo hiệu quả và hiệu lực thực thi pháp luật, đáp ứng yêu cầu hội nhập và hoàn thiện thể chế nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phấn đấu sớm đưa nước
ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại trong tương lai Cuối