-iii- TÓM TẮT - Đề tài: Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động theo pháp luật Việt Nam.. - Thời gian thực hiện: Từ ngày 05/3/2016 đến 05/02/2017 - Địa điểm thự
Trang 1-iii-
TÓM TẮT
- Đề tài: Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động theo pháp luật Việt Nam
- Thời gian thực hiện: Từ ngày 05/3/2016 đến 05/02/2017
- Địa điểm thực hiện: Trường Đại học Trà Vinh
Từ những yêu cầu của thực tiễn thi hành pháp luật lao động trong thời gian qua, cho thấy việc nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận pháp lý liên quan
đến:“Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động theo pháp luật Việt Nam”, thực trạng các quy định của pháp luật và thực thi pháp luật về
đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động, thông qua đó tìm ra những định hướng, đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật lao đông Việt Nam về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động vẫn là đề tài
có tính thời sự và tính pháp lý cao
Luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động như: những vấn đề cơ bản về hợp đồng lao động, từ hợp đồng lao động phát sinh ra quan hệ lao động giữa người lao động và người sử dụng lao động như việc giao kết, thực hiện, chấm dứt hợp đồng lao động và
từ đó ra đời Bộ luật Lao động nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cả người lao động và người sử dụng lao động Pháp luật lao động còn ghi nhận quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động cho người lao động vàngười sử dụng lao động
vì trên thực tế hiện nay việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao độngđược xem là một trong những vấn đề phức tạp bởi những quy định không rõ ràng của luật hiện hành và đó lại là hành vi có chủ ý của một bên, gây tổn thất cho bên còn lại
Hiện nay, có nhiều ý kiến, nhận định cho rằng người lao động luôn yếu thế hơn người sử dụng lao động, luôn phải chịu thiệt hơn người sử dụng lao động Vì thế, pháp luật lao động hiện nay đang có xu hướng nghiêng về bảo vệ người lao động nhiều hơn Từ đó, người sử dụng lao động hoang mang không biết những trường hợp
đó mình có được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao độnghay không? Thậm chí, khi
Trang 2-iv-
có tranh chấp xảy ra hay người lao động có hành vi gây thiệt hại đến tài sản của người
sử dụng lao động hoặc cố ý thường xuyên không hoàn thành công việc được giao, trộm cắp mà người sử dụng lao động cũng không thể chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động
Trang 3-v-
ABSTRACT
- Theme: The unilateral termination of labor contracts by employers under Vietnamese law
- Execution time: From March 5th, 2016 to February 1st, 2017
- Place of execution: Tra Vinh University
From the practical requirements of the labor law enforcement in recent years,
it showed that the study to clarify the legal theoretical issues related to: “The unilateral termination of labor contracts by the employers under Vietnamese law”, the status of the provisions of law and the enforcement of unilateral termination
of the labor contracts by the employers, through which to find out the directions, suggestions to improve Vietnamese labor law on unilateral termination of labor contracts by the employers is still topical and high legal topics
Thesis studies the basic theoretical issues on the unilateral termination of labor contracts by the employers as the basic issues of labor contracts, from labor contracts arising out labor relations between the employees and the employers as contract, implementation and termination of labor contracts and thus Labor Law was born to protect the legitimate rights and interests for both employees and employers Labor Law also recognizes the right to unilaterally terminate the labor contracts for the employees and the employers because the current reality on the unilateral termination
of the labor contracts is considered as one of the complex issues by the unclear provisions of the current law and that is intentional act of a party causing loss to the other party
Now there are many opinions acknowledged that the employees who are more vulnerable than the employers, who always suffer more than the employers Therefore, the current labor law tends to tilt about protecting the employees more Since then the employers were anxious and do not know that they can unilaterally terminate the labor contracts in their cases or not Even when disputes occur or the employees who commit acts that cause damage to property of the employers or
Trang 4-vi-
intentional often not complete the assigned work, theft, etc which the employers could not terminate labor contracts with the employees
Market economy with the dominance of the competition rules, businesses must always change to fit for development This forces the labor law must be a mechanism
to ensure the autonomy of the businesses by allowing the employers are entitled to unilaterally terminate the labor contracts
The unilateral termination of labor contracts by the employers has many different circumstances is applied various provisions of the labor law However, Labor Law in 2012 defined unclear about the cases that the employers are allowed to terminate labor contracts unilaterally, which led to many problems and obstacles in the implementation process
Thesis also analyzes, assesses the status of regulations and practices applicable
to unilaterally terminate the labor contracts by the employers, raises shortcomings and limitations of the current law on unilateral termination of the labor contracts by the employers From there, it proposes the way to improve Vietnamese labor law on unilateral termination of the labor contracts by the employers
Thesis contributes to consolidate and improve the rationale for unilateral termination of the labor contracts by the employers under Vietnamese law Also, it may be referred by the employers and the employees during the process of contract, implementation and termination of labor contracts, settlement of disputes arising in labor relations
Trang 5-vii-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT x
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2
3 Mục tiêu nghiên cứu 4
4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5
5 Phương pháp nghiên cứu 5
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6
7 Kết cấu dự kiến của luận văn 6
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG 7
1.1 Khái quát về hợp đồng lao động 7
1.1.1 Khái niệm hợp đồng lao động 7
1.1.2 Đặc trưng của hợp đồng lao động 7
1.2 Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 11
1.2.1 Khái niện đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 11
1.2.1.1 Về bản chất của việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 12
1.2.1.2 Về nội dung của đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 13
1.2.1.3 Về mục đích của việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 13
1.2.1.4 Về căn cứ xác định việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 13
1.2.2 Đặc điểm của đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 14
Trang 6-viii-
1.2.3 Phân loại đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 15 1.3 Khái quát về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 17 1.3.1 Khái quát về sự hình thành và phát triển của quy định pháp luật Việt Nam
về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 17 1.3.2 Khái niệm về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sửdụng lao động 24 1.3.2.1 Khái niệm đơn phương chấm dứt hợp đồnglao động của người sử dụng lao động 24 1.3.2.2 Đặc điểm của đơn phương chấm dứt hợp đồnglao động của người sử dụng lao động 25 1.3.2.3 Điều kiện đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sửdụnglao động 27 1.3.3 Hậu quả pháp lý khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người
sử dụng lao động 29 1.3.4 Ý nghĩa của việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 30 1.3.4.1 Đối với người sử dụng lao động 31 1.3.4.2 Đối với xã hội 32
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 35
2.1 Thực trạng pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người
sử dụng lao động 35 2.1.1 Các trường hợp người sử dụng lao động được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 35 2.1.1.1 Người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động 35 2.1.1.2 Người lao động bị ốm đau, tai nạn phải điều trị dài ngày 36
Trang 7-ix-
2.1.1.3 Các trường hợp người sử dụng lao động không thể khắc phục 36
2.1.1.4 Người lao động không có mặt tại nơi làm việc sau thời hạn nhất định 36
2.1.2 Các trường hợp người sử dụng lao động không được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 41
2.1.3 Trách nhiệm của người sử dụng lao động khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 44
2.2 Kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật lao động Việt Nam về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 51
2.2.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật lao động Việt Nam về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 51
2.2.2 Định hướng và yêu cầu hoàn thiện pháp luật lao động Việt Nam về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 52
2.2.3 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật lao động Việt Nam về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động 55
2.2.3.1 Về căn cứ phát sinh quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ 55
2.2.3.2 Về thủ tục đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động 59
KẾT LUẬN 62
TÀI LIỆU THAM KHẢO 64
Trang 8-x-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BLLĐ: Bộ luật Lao động
HĐLĐ: Hợp đồng lao động
NSDLĐ: Người sử dụng lao động
NLĐ: Người lao động
QHLĐ: Quan hệ lao động
Trang 9-1-
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Khi nền kinh tế đất nước đã và đang hòa nhập nền kinh tế thế giới, mở rộng giao lưu hợp tác lâu dài, bền vững, nâng cao vị thế của Việt Nam trên quốc tế thì việc phát triển kinh tế trong nước là một vấn đề luôn được Nhà nước quan tâm, nhất là việc từng bước hoàn thiện pháp luật điều chỉnh các QHLĐ Thêm vào đó, Việt Nam
là một thành viên của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) [24], việc tham gia vào nhiều Công ước quốc tế trong đó có lao động đã góp phần đảm bảo các chính sách, chủ trương về đường lối lao động Việt Nam được thực hiện một cách nghiêm túc và đúng đắn Đặc biệt, trong tuyên ngôn chung về nhân quyền đã quy định “mọi người đều có quyền làm việc, tự do lựa chọn việc làm, được hưởng những điều kiện làm việc công bằng và thuận lợi, và được bảo vệ chống thất nghiệp”[24]
Bộ luật lao động của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt Namđược Quốc hội thông qua ngày 23/6/1994(được sửa đổi, bổsung vào các năm 2002, 2006, 2007) BLLĐ năm 1994 đã thể chế hóa đường lối đổi mới của Đảng, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp, pháp điển hóa các quy định của Nhà nước liên quan đến lĩnh vực lao động, việc làm góp phần ổn định các quan hệ lao động trong xã hội, tạo ra một thị trường lao động lành mạnh và ổn định BLLĐ năm 1994 đã có những đóng góp tích cực trong việc điều chỉnh các quan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường như đảm bảo quyền tự dolựa chọn việc làm, nơi làm việc của công dân, quyền tự định đoạt củaNSDLĐ trong việc tuyển dụng, bố trí, sắp xếp lao động, đảm bảo quyền và lợi ích của các bên, v.v
Tuy nhiên, trải qua 17 năm thực hiện, mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung vào các năm 2002, 2006, 2007 nhưng BLLĐ năm 1994 vẫn bộc lộ một số vấn đề bất hợp lý, chưa phù hợp với yêu cầu của thực tiễn, gây nhiều vướng mắc trong quá trình áp dụng, đặc biệt là các quy định về HĐLĐ và vấn đề đơn phương chấm dứt HĐLĐcủa NSDLĐ
Ngày 18 tháng 6 năm 2012, Quốc hội đã thông qua BLLĐ sửa đổi và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 5 năm 2013 BLLĐ năm 2012 có nhiều điểm mới, tiến bộ và
Trang 10-2-
góp phần hoàn thiện những quy định không phù hợp của Luật cũ và bổ sung một số nội dung mới nhằm hướng đến mục tiêu bảo vệ, cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong QHLĐ
Thực tiễn cho thấy, QHLĐ rất phức tạp, đòi hỏi có sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế, quyền lợi hợp pháp của NSDLĐ và NLĐ Việc xâydựng QHLĐ hài hòa, ổn định, tiến bộ giữa NSDLĐ và NLĐ là điều kiện cần thiết để thúc đẩy sản xuất phát triển, giảm tranh chấp lao động, đình công không đúng quy định của pháp luật, góp phần ổn định và phát triển kinh tế đất nước Tuy nhiên, do mặt trái của nền kinh tế thị trường kết hợp với nhiều nguyên nhân khác mà tình trạng vi phạm pháp luật lao động ngày càng trở nên phổ biến, trong đó việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật là một vấn đề đang gây nhiều bức xúc Hiện nay, khoa học công nghệ ngày càng hiện đại đòi hỏi NLĐ phải có trình độ cao, sự tự do chấm dứt HĐLĐ sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến tính bền vững của QHLĐ, lợi ích của các bên chủ thể, cũng như sự ổn định và phát triển của đời sống kinh tế xã hội Do đó, vấn đề đơn phương chấm dứt HĐLĐ mà cụ thể là đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ không còn
là vấn đề riêng lẻ thuộc lĩnh vực một ngành nghề mà đã trở thành vấn đề xã hội to lớn, là bắt nguồn xảy ra xung đột giữa NLĐ với NSDLĐ
Từ những yêu cầu của thực tiễn pháp luật lao động hiện nay, cho thấy việc nghiên cứu làm sáng tỏ các quy định của pháp luật lao động về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐmang tính cấp thiết Từ đó tìm ra hướng khắc phục hợp lý làm cơ
sở cho việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ Vì vậy, tôi chọn đề tài “Đơn
phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động theo pháp luật Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của mình Đóng góp một phần nhỏ để từng bước hoàn
thiện hơn hệ thống pháp luật lao động về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐvà giảm tình trạng tranh chấp lao động xảy ra
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Bộ Luật lao động của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam lần đầu tiên được Quốc Hội thông qua ngày 23 tháng 6 năm 1994 đã tạo ra hành lang pháp lý quan trọng và vững chắc để bảo vệ quyền và lợi ích cho người lao động cũng như người sử
Trang 11-3-
dụng lao động trong quan hệ lao động Trải qua ba lần sửa đổi, bổ sung, BLLĐ càng khẳng định được tầm quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ lao động nhưng việc áp dụng trên thực tiễn vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập trong đó nổi bật là các tranh chấp lao động liên quan đến chấm dứt hợp đồng lao động luôn ở xu hướng tăng Chấm dứt HĐLĐ nói chung và đơn phương chấm dứt HĐLĐ là vấn đề được đề cập trong khá nhiều khóa luận, luận văn, luận án, tài liệu, bài viết nghiên cứu ở những góc độ khác nhau về vấn đề liên quan Các tài liệu là giáo trình, bài giảng Luật Lao động của các trường đại học đã có viết về vấn đề này như: “Giáo trình Luật Lao động” của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân năm 2008 do tác giả Chu Thanh Hưởng chủ biên; “Giáo trình Luật Lao động” của Trường Đại học Lao động - Xã hội do Nxb Lao động - Xã hội năm 2009; “Giáo trình Luật Lao động” của Trường Đại học Luật TP.HCM, Nxb Hồng Đức năm 2013 do PGS.TS Trần Hoàng Hải chủ biên;sách chuyên khảo “Pháp luật an sinh xã hội - Kinh nghiệm của một số nước với Việt Nam” (2011) của tác giả Trần Hoàng Hải và Lê Thị Thúy Hương, Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội Nhìn chung, các tài liệu này đã cung cấp các khái niệm về HĐLĐ, một số đặc điểm cơ bản của HĐLĐ và các quy định hiện hành điều chỉnh về vấn đề chấm dứt hợp đồng nói chung và đơn phương chấm dứt HĐLĐ nói riêng
Thêm vào đó, trong thời gian qua tại các trường đại học đào tạo ngành luật học
có nhiều các khóa luận, luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ viết về đề tài có liên quan đến đơn phương chấm dứt HĐLĐ như:
- Khóa luận “Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động - Những vấn đề trong thực tiễn áp dụng và hướng hoàn thiện” của tác giả Võ Ngọc Phương Chi, trường Đại học Luật TP.HCM, năm 2009
- Luận văn thạc sỹ “Pháp luật về chấm dứt hợp đồng lao động qua thực tiễn ở các doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM” của tác giả Trần Thị Lượng, năm 2006
- Luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Thị Thúy Nga: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hợp đồng lao động”, năm 2001
- Luận án tiến sỹ “Hợp đồng lao động trong cơ chế thị trường ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hữu Chí, năm 2001