HƯỚNG D ẪN TH ỰC HÀNH AN TOÀN SINH H ỌC TRONG CH ĂN NUÔI GÀ QUY MÔ NH Ỏ THEO HƯỚNG THƯƠNG M ẠI

Trong số bà con ta ngồi đây, Bà con nào nuôi nhiều gà nhất? nuôi gà theo hướng sản xuất nào: lấy thịt, lấy trứng hay úm gà con để bán giống? Nuôi gà mấy tháng là bán được? Có lãi không? Tại sao? Bà con thấy nuôi gà thế nào? Có lợi ích kinh tế không? Một số gợi ý nội dung: Chăn nuôi gà rất phổ biến trong nông thôn nước ta. Phù hợp điều kiện kinh tế nhiều gia đình. Con gà dễ nuôi, nhanh được ăn, được bán, có lợi nhuận cao nếu không dịch bệnh

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH AN TOÀN SINH HỌC TRONG

CHĂN NUÔI GÀ QUY MÔ NHỎ THEO HƯỚNG THƯƠNG MẠI

Bộ tranh lật do Dự án “Sáng kiến Cúm gia cầm và đại dịch” của USAID phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia xây dựng nhằm Hướng dẫn thực hành chăn nuôi gia cầm an toàn sinh học cho các hộ chăn nuôi quy mô vừa và nhỏ theo hướng thương mại Xin trân trọng cảm ơn các góp ý, chỉnh sửa của các đồng nghiệp và các nhóm đối tượng đích trong suốt quá trình xây dựng, thử nghiệm và các hội thảo kỹ thuật.

Đây là một cuốn trong Bộ tài liệu Hướng dẫn thực hành chăn nuôi gia cầm An toàn sinh học gồm:

1 Tài liệu tập huấn cho Tập huấn viên nông dân về An toàn sinh học trong chăn nuôi gia cầm

2 Tranh lật Hướng dẫn thực hành An toàn sinh học trong chăn nuôi gà quy mô nhỏ theo hướng thương mại

3 Tranh lật Hướng dẫn thực hành An toàn sinh học trong chăn nuôi vịt quy mô nhỏ theo

hướng thương mại

5.Truyện tranh: Anh Ba nuôi vịt

Võ Ngân Giang Nguyễn Thị Tuyết Minh Phạm Kim Oanh Nguyễn Văn Bắc

Nhữ Văn Thụ Trần Ngọc Trường Họa sỹ

Tranh 3: Dịch bệnh có thể phòng chống được nếu áp

dụng tốt các biện pháp chăn nuôi an toàn

Hướng dẫn sử dụng Tranh 3

Phần 1 Dịch bệnh từ đâu đến

Tranh 4: Gia cầm ốm, chết và sản phẩm gia cầm bị nhiễm

bệnh - nguồn lây bệnh trực tiếp

Mở đầu

Làm giàu từ chăn nuôi gà an toàn sinh học

Tranh 1 Con gà dễ nuôi, mau lớn, có lợi ích kinh tế cao

Tranh 2 Dịch bệnh là mối lo chung của người chăn nuôi và cộng đồng

Tranh 3 Dịch bệnh có thể phòng chống được nếu áp dụng tốt các biện pháp

chăn nuôi an toàn

2

Con gà dễ nuôi, mau lớn, có lợi ích kinh tế cao

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 1

Hỏi:

hướng sản xuất nào: lấy thịt, lấy trứng hay úm gà con để bán giống?

Nuôi gà mấy tháng là bán được? Có lãi không? Tại sao?

Bà con thấy nuôi gà thế nào? Có lợi ích kinh tế không?

Một số gợi ý nội dung:

Chăn nuôi gà rất phổ biến trong nông thôn nước ta

Phù hợp điều kiện kinh tế nhiều gia đình

Con gà dễ nuôi, nhanh được ăn, được bán, có lợi nhuận cao nếu

Dịch bệnh là mối lo chung của người chăn nuôi và cộng đồng

4

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 2

Hỏi:

Bà con nuôi gà thấy gà nhà mình hay bị bệnh gì? Theo bà con tại sao gà nuôi

lại bị dịch bệnh?

Gà bị dịch bệnh, người chăn nuôi có thể bị thiệt hại gì?

Nếu xảy ra dịch lớn, cộng đồng bị thiệt hại gì?

Một số gợi ý nội dung:

Bệnh dịch gia cầm không tự nhiên mà có Gà bị dịch bệnh do lây nhiễm vi khuẩn,

vi rút gây bệnh

Gia cầm có thể mắc nhiều loại dịch bệnh khác nhau, ví dụ: Tụ huyết trùng,

Niu-cát-xơn, Cầu trùng gà, dịch tả vịt, Cúm gia cầm…

Một số bệnh không gây chết nhưng làm gia cầm chậm lớn, đẻ kém, nuôi không

có lãi

Một số bệnh phát trên diện rộng, làm chết cả đàn hoặc phải tiêu hủy cả đàn gia

cầm, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người hoặc gây tử vong (như bệnh

cúm gà H5N1)

10

Dịch bệnh có thể phòng chống được nếu áp dụng tốt các

biện pháp chăn nuôi an toàn

6

đồng bằng sông Hồng Trong các buối tới, chúng ta sẽ cùng xem và thảo luận

về cách chăn nuôi của gia đình Bác Mẫu nhé!

8

Phần 1

Dịch bệnh từ đâu đến?

Tranh 4 Gia cầm ốm, chết và sản phẩm gia cầm bị nhiễm bệnh - nguồn lây

bệnh trực tiếp

Tranh 5 Chất thải chăn nuôi - nguồn phát tán dịch bệnh

Tranh 6 Con người - yếu tố trung gian truyền bệnh

Tranh 7 Thức ăn, nước uống không an toàn - nguồn lây bệnh gián tiếp

Tranh 8 Động vật khác - trung gian truyền bệnh

Tranh 9 Phương tiện chăn nuôi và vận chuyển có thể là tác nhân truyền bệnh

14

10

Gia cầm ốm, chết và sản phẩm gia cầm bị nhiễm bệnh

là nguồn lây bệnh trực tiếp

Tuần trước tôi mua thêm mấy con gà trống về, thấy nó khỏe nên không nhốt riêng Được vài hôm thì nó lăn

ra chết Hôm nay cả đàn đều ốm!

Từ hôm qua tôi đã phải làm thịt con này là con thứ tám rồi đấy

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 4

Hỏi:

Bà con thấy gì trong bức tranh này? Những con gà ốm và chết này có phải là

nguyên nhân trực tiếp gây bệnh cho cả đàn không?

Bà con hãy cho biết dịch bệnh có thể lây lan từ gia cầm ốm chết sang gia cầm

khỏe mạnh như thế nào?

Một số gợi ý nội dung:

Từ gia cầm ốm, chết

Từ gia cầm khỏe mạnh nhưng mang bệnh

Từ phân, dớt dãi, phủ tạng, chất thải khác của gia cầm ốm, chết hay gia cầm khỏe mạnh nhưng mang bệnh

Ghi nhớ:

Tuyệt đối không vứt xác gia cầm ốm, chết ra môi trường;

Không bán chạy gia cầm ốm, chữ tín phải đặt hàng đầu Gia cầm khỏe mạnh

buôn lâu bán bền!

16

Chất thải chăn nuôi là nguồn phát tán bệnh

Cái rãnh nước lại tắc rồi

12

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 5

Hỏi:

Bà con thấy gì trong bức tranh này?

Theo bà con mầm bệnh có thể lây lan qua nước thải, phân và chất độn chuồng

không? Lây như thế nào?

Một số gợi ý nội dung:

Chất thải chăn nuôi mang theo rất nhiều mầm bệnh

Dịch bệnh từ trại chăn nuôi lây lan ra ngoài chủ yếu qua chất thải chăn nuôi

như: phân, nước thải, chất độn chuồng, xác gia cầm chết…

Chất thải không được thu gom và xử lý là nguồn lây bệnh rất lớn cho môi trường

xung quanh

Hệ thống thoát nước kém, nước thải tù đọng hoặc tràn ngược sẽ có nguy cơ lây

lan dịch bệnh vào hoặc ra khỏi trại

Xe máy, xe đạp chở lồng rọ và gia cầm không có miếng lót có thể phát tán phân

gia cầm đi nhiều nơi

Xe tải nhỏ chở gà vịt không được cọ rửa giữa các lần vận chuyển có thể là nguy

cơ lây bệnh cho các đàn khác nhau

18

Con người là yếu tố trung gian truyền bệnh

Các bác mới sang chơi đó à! Tôi vừa mua ở chợ về mấy con giống đẹp lắm

A!!! Ông đã về

14

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 6

Hỏi:

Bà con nhìn thấy gì trong bức tranh này?

Theo bà con dịch bệnh có thể lây từ chính con người sang cho con gà không?

Những ai là người có khả năng làm dịch bệnh lây lan đến cho gia cầm và lây

như thế nào?

Một số gợi ý nội dung:

Dịch bệnh có thể lây lan gián tiếp qua con người cho gia cầm khỏe do phân, dớt

dãi, chất thải khi giết mổ chứa mầm bệnh của gia cầm ốm, chết Các chất thải

này bám trên tay chân, quần áo, giầy dép, dụng cụ của con người, theo con

người đi từ nơi này sang nơi khác

Người thường xuyên qua lại các nơi có nguy cơ cao như người chăn nuôi,

người thu mua và cung ứng con giống, thức ăn, vật tư chăn nuôi, cán bộ thú

y… đều có thể là trung gian truyền bệnh

Ghi nhớ:

“Những người thường xuyên tiếp xúc với gia cầm là những nhóm đối tượng đầu

tiên cần chú ý như một nguồn nguy cơ lây nhiễm”.

20

Thức ăn, nước uống không an toàn là nguồn lây bệnh gián tiếp

16

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 7

Hỏi:

Bà con nhìn thấy gì trong bức tranh này?

Thức ăn, nước uống khi nuôi như thế này có đảm bảo vệ sinh không?

Theo bà con việc sử dụng thức ăn và nước uống có làm lây lan dịch bệnh

không? Tại sao?

Một số gợi ý nội dung:

Bệnh có thể lây lan gián tiếp qua:

Thức ăn không an toàn (thức ăn nhiễm bẩn, quá hạn sử dụng, thức ăn thừa của

đàn trước, thức ăn rơi vãi, ẩm mốc…)

Nước uống không an toàn (nước sông, suối, ao, hồ, mương, rãnh, )

22

Động vật khác có thể là trung gian truyền bệnh

18

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 8

Hỏi:

Bà con nhìn thấy những con vật nào trong bức tranh này?

Có nên cho các loài động vật khác ra vào khu vực chăn nuôi không?

Có nên thả rông vài con gà chọi hay ngan trong vườn và trong đàn gà không?

Tại sao?

Khi bán gia cầm, có nên giữ lại các con còi cọc, chậm lớn không? Tại sao?

Bà con cho biết có những dịch bệnh nào có thể lây từ các loài chuột, chim,

côn trùng…cho gia cầm?

Một số gợi ý nội dung:

thể là các tác nhân truyền bệnh do thường xuyên đi lại từ nơi này sang nơi khác

làm phát tán phân, dớt dãi, chất thải chứa mầm bệnh của gia cầm ốm, chết

không phát bệnh và có khả năng lây cho các lứa nuôi mới

Dịch bệnh còn có thể lây từ các loài khác nhau như chim, chuột, côn trùng cho gia

cầm Ví dụ: Chuột truyền bệnh: Tụ huyết trùng, Thương hàn; muỗi, mò, mạt truyền

bệnh Đậu gà; chim hoang truyền bệnh: Cúm gia cầm, Tụ huyết trùng, Niu-cát-xơn

24

Phương tiện chăn nuôi và vận chuyển

có thể là tác nhân truyền bệnh

20

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 9

Hỏi:

Bà con thấy gì trong bức tranh?

Bà con hãy kể tên những phương tiện và dụng cụ chăn nuôi nào bà con thường

có hoặc thường xuyên ra vào khu vực chăn nuôi nhà mình?

Theo bà con, phương tiện vận chuyển có phải là nơi lưu giữ mầm bệnh không?

Một số gợi ý nội dung:

cầm, sản phẩm gia cầm như: các loại xe, lồng, khay đựng trứng, hộp đựng gà con,

bao đựng thức ăn, máng ăn, máng uống…

được lưu giữ ở các phương tiện vận chuyển và dụng cụ chăn nuôi rồi được phát

tán ra môi trường;

Phương tiện vận chuyển và dụng cụ chăn nuôi nói chung có thể được đưa từ trại

này sang trại khác, từ nơi này sang nơi khác và là nguồn phát tán bệnh cho gia

cầm sang các trại khác nhau

22

Phần 2

Phòng tránh dịch bệnh bằng các biện pháp

thực hành chăn nuôi tốt

1 Giữ khoảng cách là biện pháp phòng chống dịch hiệu quả nhất

Tranh 10 Cách ly - biện pháp phòng chống dịch hiệu quả Tranh 11 Khu chăn nuôi cần có cổng, rào, có hố sát trùng Tranh 12 Bố trí khu chăn nuôi hợp lý góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm Tranh 13 Yêu cầu kỹ thuật khi làm chuồng nuôi

Tranh 14 Nuôi riêng gia cầm mới mua về Tranh 15 Hệ thống thoát nước và xử lý chất thải chăn nuôi Tranh 16 Cất giữ thức ăn, vật dụng chăn nuôi riêng biệt Tranh 17 Cùng vào cùng ra

Tranh 18 Để chăn nuôi ATSH phải bắt đầu ngay từ khâu giống

Tranh 22 Chủ động tiêu diệt mầm bệnh bằng biện pháp vệ sinh và sát trùng

Chăn nuôi gia cầm ATSH, gia cầm khỏe - lợi nhà - ích dân

Tranh 23 Làm gì khi phát hiện gia cầm ốm hoặc chết bất thường

28

Cách ly là biện pháp phòng chống dịch bệnh hiệu quả nhất

Trại gà nhà ông Mẫu làm cách xa làng thế này khó mà lây bệnh

từ nhà người khác

24

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 10

Hỏi:

Bà con nhìn thấy gì trong bức tranh?

Theo bà con, thế nào là cách ly trong chăn nuôi? Cho ví dụ?

Tách riêng, nuôi riêng, nhốt riêng, nuôi xa nhau có phải là cách ly không?

Cách ly trong chăn nuôi gia cầm có ý nghĩa gì?

Một số gợi ý nội dung:

Cách ly về không gian:

Trại nuôi gia cầm ở cách xa nhau, xa nơi ở, xa nơi công cộng.

Hạn chế tối đa việc con người, động vật khác hoặc dụng cụ, phương tiện ra vào

khu vực chăn nuôi nếu không được vệ sinh sát trùng.

Tạo ra một khu vực sạch và cách biệt với bên ngoài để tránh cho mầm bệnh

xâm nhập vào trại.

Cách ly về thời gian: Để trống chuồng nuôi giữa hai lứa nuôi; không giữ lại các con

từ đàn trước, lứa trước

Khu chăn nuôi nên có cổng, có rào, có hố sát trùng

26

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 11

Hỏi:

Bà con nhìn thấy gì trong bức tranh?

Tại sao khu chăn nuôi nên có cổng, có rào, có biển báo và có hố sát trùng?

Hố sát trùng là gì? Xin cho ví dụ? Hố sát trùng nên bố trí thế nào cho phù hợp

Chất sát trùng là gì? Cho ví dụ tên chất sát trùng

Khi sử dụng chất sát trùng cần lưu ý điều gì?

Một số gợi ý nội dung:

Cổng, rào, biển báo và hố sát trùng là các biện pháp cụ thể để kiểm soát sự ra vào

của con người và hạn chế sự lây lan mầm bệnh

Hố sát trùng để sát trùng ủng và giày dép tránh mang mầm bệnh vào hoặc ra

Ví dụ về chất sát trùng: Nước vôi, nước sôi, nước pha chất sát trùng theo tỷ lệ

khuyến cáo của nhà sản xuất

Bố trí hố sát trùng tại cổng ra vào, cổng chuồng nuôi, trên đường đi lại giữa các

khu vực sạch và bẩn khác nhau

Lưu ý:

Cần cọ sạch ủng hoặc đế giày trước khi nhúng vào hố sát trùng;

Thay dung dịch sát trùng định kỳ hoặc sau khi trời mưa;

Sử dụng dung dịch sát trùng theo đúng chỉ dẫn của đơn vị sản xuất.

28

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 12

Hỏi:

Bà con thấy gì trong bức tranh?

Một số gợi ý nội dung:

Cần bố trí các khu vực sạch, bẩn khác nhau: Khu chuồng trại gia cầm, khu để

thức ăn, khu xử lý phân và chất thải, khu vực nhốt cách ly gia cầm ốm;

Sử dụng hàng rào, tường ngăn, hoặc lối đi, hay các khoảng trống làm vùng

đệm, nhằm tạo khoảng ngăn cách an toàn hạn chế lây nhiễm giữa các khu vực

Việc đi lại, di chuyển nên quy định trong gia đình, ví dụ lối đi riêng cho người

chăn nuôi; hạn chế việc di chuyển chéo không cần thiết giữa các khu vực sinh

hoạt gia đình

Thường xuyên vệ sinh sát trùng khu vực lối đi để loại bỏ mầm bệnh

Một số chú ý khi làm chuồng nuôi

Chuồng trại cần đảm bảo khô ráo, sạch sẽ, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông.

Chuồng phải cao ít nhất là 2m, nền chuồng cũng phải cao khoảng 20cm.

Nên có khoảng trống xung quanh chuồng.

30

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 13

Hỏi:

Bà con nhìn thấy gì trong bức tranh?

đất? Tại sao lại bố trí rèm che? Tại sao các chuồng không sát nhau?

Một số gợi ý nội dung:

Chuồng trại cần đảm bảo thông thoáng về mùa hè và ấm áp về mùa đông

chất thải

Nền chuồng nên cao từ 20cm so với mặt đất để chống ẩm ướt

Không bố trí chuồng nuôi ở sát khu vực sinh hoạt và đi lại của người

Có khoảng trống giữa các chuồng nuôi; có thể thiết kế lối đi nội bộ để tạo sự

36

Nuôi riêng gà mới mua về, gà úm, gà ốm

Sau khi bán hết gà phải để trống chuồng

ít nhất 3 tuần

Tôi nhốt riêng gà mới mua về 2 tuần để theo dõi bệnh

32

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 14

Hỏi:

Bà con nhìn thấy gì trong bức tranh?

Tại sao cần nhốt riêng gia cầm mới mua về? thời gian nhốt riêng là mấy ngày?

Tại sao nên nuôi úm hay gột gà con riêng và cách biệt với gà lớn?

Một số gợi ý nội dung:

vào khu vực chăn nuôi

Gà có biểu hiện ốm cần nhốt riêng để tránh lây lan, theo dõi tìm nguyên nhân,

điều trị hoặc xử lý;

chuyển dụng cụ, thức ăn thừa giữa các khu vực nuôi

Nên bố trí úm gà con ở một khu vực riêng, tách biệt với gà lớn do gà con sức

đề kháng yếu, úm riêng dễ theo dõi, chăm sóc, đồng thời tránh lây bệnh từ

38

Hệ thống thoát nước và việc xử lý chất thải chăn nuôi

Bể chứa nước thải

34

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 15

Hỏi:

Bà con nhìn thấy gì trong bức tranh?

Tại sao cần lưu ý đặc biệt đến hệ thống thoát nước và chứa chất thải chăn

nuôi?

Theo Bà con, nên xử lý thế nào với phân gà và độn chuồng?

Gợi ý phương pháp:

Nhắc lại nội dung Chất thải chăn nuôi - nguồn bệnh tiềm ẩn (tranh 6)

Một số gợi ý nội dung:

Đảm bảo độ dốc của hệ thống thoát nước ra ngoài khu chăn nuôi; thường

xuyên kiểm tra chống chảy ngược

Khu vực riêng chứa chất thải chăn nuôi cần bố trí ở góc cuối trại, cuối hướng

gió, xa nguồn nước, không bố trí sát lối đi hàng ngày

Hạn chế tối đa gia súc gia cầm thả rông hoặc động vật khác tiếp cận khu chứa

chất thải và làm vương vãi chất thải ra bên ngoài

Nên che chắn hố phân, khu vực để phân để tránh nước mưa làm chảy tràn

vào khu vực khác

Phân gà, độn chuồng có thể thu gom, sau đó ủ kỹ để diệt mầm bệnh trước khi

sử dụng bón cho cây trồng

40

Cất giữ thức ăn, vật dụng chăn nuôi riêng biệt

36

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 16

Hỏi:

Hãy quan sát vợ Bác Mẫu trong tranh và cho biết bác gái đang làm gì?

Theo bà con, có nên để các vật dụng chăn nuôi và thức ăn ngay trong chuồng

nuôi không? Tại sao nên? Tại sao không?

Một số gợi ý nội dung:

Nên có chỗ riêng để chứa và bảo quản thức ăn tránh ẩm mốc, tránh chuột,

côn trùng xâm nhập làm lây nhiễm mầm bệnh

Nên có chỗ riêng để chứa và bảo quản dụng cụ ngăn nắp gần khu chăn nuôi

để dễ sử dụng, vệ sinh và dễ bảo quản

Tuyệt đối tránh di chuyển dụng cụ từ trong khu vực chăn nuôi ra ngoài và

ngược lại;

Hạn chế việc cho mượn dụng cụ hoặc trả mà không vệ sinh sát trùng

bà nhé, để trống chuồng

rồi đón lứa mới

Mình nhớ quét vôi và khử trùng xung quanh chuồng nuôi nữa nhé

38

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TRANH 17

Hỏi:

Bà con nhìn thấy gì trong bức tranh?

Tại sao Bác Mẫu lại muốn bán hết gà?

là một biện pháp tốt trong chăn nuôi không? Tác dụng của biện pháp này là gì?

Theo bà con, việc để một thời gian trống chuồng giữa các lứa nuôi có tác dụng gì?

Một số gợi ý nội dung:

“Cùng vào, cùng ra” là nuôi gà cùng một lứa tuổi, cùng vào một đợt và cùng xuất

bán một đợt; đảm bảo có thời gian trống chuồng trại từ 2-3 tuần trước khi nuôi

đàn mới

Sau khi xuất bán, cần vệ sinh, quét dọn, sát trùng chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi

Việc để một khoảng thời gian trống chuồng sẽ giúp tiêu diệt mầm bệnh trước khi

nuôi đàn mới