Hướng dẫn kỹ thuật cho hoạt động chăn nuôi

Thức ăn chăn nuôi, thuỷ sản mới phải được khảo nghiệm theo quy trình do Tổng cục Thủy sản, Cục Chăn nuôi xây dựng và trình Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành phù hợp với từng đối tượng vật nuôi. Trường hợp đối tượng vật nuôi chưa có quy trình khảo nghiệm do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành thì cơ sở khảo nghiệm có thể tự xây dựng hoặc đề nghị áp dụng quy trình khảo nghiệm phù hợp nếu được hội đồng thẩm định đề cương khảo nghiệm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chấp nhận. Quy trình khảo nghiệm phải đáp ứng được các yêu cầu sau:

C H ng d n k thu t cho

C-1 H ng d n k thu t nuôi gia súc Trâu/Bò b ng cách xây

kh e m nh và không th ng xuyên đau m ho c ch t

sinh s n nhi u h n và nh ng con non c ng l n nhanh h n

cho nhi u s a và th t h n

ó là lí do t i sao ta nên xây d ng chu ng tr i cho gia súc

(2) Ph ng th c “C t và Mang” là gì ?

Có nhi u cách nuôi gia súc và trâu bò, và “C t và Mang” là m t trong nh ng cách đó

Theo cách này, v t nuôi n c vào ban ngày và trong chu ng vào ban đêm Th c n

b sung (th ng là c , hoa màu) do ng i nuôi tr ng và c t mang v cho chúng n

Ph ng th c “C t và Mang” có nh ng u đi m sau:

Ta không c n có đ t r ng đ ch n th

Ta không ph i d t gia súc đi xa đ có đ c n

Gia súc s l n nhanh h n, không th ng xuyên đau m hay ch t vì chúng đ c

cho n th c đ dinh d ng h n các lo i c m c t nhiên Thêm vào đó, chúng

không ph i g m c c ngày ngoài tr i trong cái l nh/nóng

Ít t n công t n c a h n ph ng th c nuôi “Nh t” thu n túy (m t cách nuôi gia súc khác: gia súc đ c nh t c ngày trong chu ng và cho n c và th c n tinh)

So v i ph ng th c “Th rông” (m t cách nuôi gia súc khác: gia súc g m c c ngày và ng ngoài tr i, không đ c cho n u ng gì thêm, và không đ c ch m sóc

chu đáo), gia súc sinh s n nhi u h n, cho nhi u s a và th t h n n u chúng đ c

nuôi đúng cách

Theo nh các u đi m nêu trên c a ph ng th c “C t và Mang” và vi c ch m sóc gia

súc/trâu bò trong các thôn thì cách này đ c xem là các th c t nh t đ nâng cao s n

l ng v t nuôi ây là cách đáng đ c th nghi m

Tài li u này có nhi u l i khuyên đ ta có th tham kh o th c hi n Hãy đ c k tài li u

đ và nuôi gia súc thành công!

(3) Ta c n làm gì đ áp d ng ph ng th c “C t và Mang”

- Tr c h t, xây m t cái chu ng cho gia súc có c máng n và u ng

- Tr ng c (ch ng h n nh c voi …) phía sau v n nhà, quanh nhà ho c d c hàng rào

- C t c và mang vào chu ng cho gia súc n khi chúng trong chu ng

- Ch m sóc v t nuôi chu đáo

C t c nh th nào

• C t khi c đ t đ n đ cao kho ng 90-120cm B t đ u c t t đ u hàng

• C t đ c đ gia súc n trong m t ngày

• Ngày hôm sau, c t ti p c trong hàng

• Ti p t c cho đ n khi h t hàng

(* bi t cách tr ng c voi, ta có th tham kh o ph n ‘D-3 K thu t tr ng c voi’)

2 Xây chu ng

(1) a đi m

Ch n k đ có đ a đi m t t a đi m nên thông thoáng, thoát n c t t, có bóng râm

(nên tránh n i có ánh sáng chi u tr c ti p lên v t nuôi); đ a đi m nên tránh h ng gió

S l ng gia súc tr ng thành (bò) Kích th c c a chu ng (t i thi u)

1 - 2 2m x 2m hay 2m x 3m (4 – 6 m2)

3 - 4 2m x 4m hay 3m x 4m (8 – 12 m2)

5 - 6 3m x 5m hay 3m x 6m (15 – 18 m2)

(3) Mái che

Ta có th s d ng tôn múi (tôn sóng), tranh, tre …đ làm mái che cho chu ng gia súc

Chu ng v i mái tôn múi Chu ng v i mái tranh

(4) N n chu ng

N n chu ng có th là n n đ t hay n n bê tông N u ta mu n t n d ng phân và n i có

th i ti t m t, n n bê tông s t t h n N n bê tông có s c ch u đ ng t t h n, d dàng

lau r a h n và khô ráo h n n n đ t

Chu ng v i n n đ t ‘’l y l i’

N u ta mu n làm chu ng bê tông, có hai cách sau đ tham kh o:

a Làm n n bê tông b ng xi m ng, cát, s i và n c

b Dùng nh ng kh i bê tông đúc s n

Chu ng b ng n n xi m ng Chu ng b ng các kh i bê tông đ úc s n

Làm m t cái h phía sau chu ng gia súc

đ thu gi phân đ làm phân

Chu ng trâu truy n th ng y phân nhão.

D n r a chu ng hàng ngày; ta c n d n

h t phân ra kh i chu ng và cho vào h

Gi cho chu ng luôn khô ráo N u không bò/trâu s b nhi m b nh và m

(5) Máng n và máng u ng

Nên làm máng n và máng u ng sao cho d c r a

- Ta ph i cho bò u ng n c s ch và đ ng bao gi đ máng n c khô!

- Cho trâu u ng nhi u n c h n bò vì trâu ch u nóng kém h n

Có m t vài ph ng pháp ch bi n th c n đ c nhi u ng i th c hi n nh sau:

ngày m t l n Ph i d i n ng trong 3 ngày L y m t ít

c l p bên trong đ ki m tra: n u chúng gãy khi b

xo n và n u chúng có màu h i nâu là đ c

Tr r m trên giá 3 chân

N u ta dùng lá đ u ho c lá mì, ta nên cho lá khô vào túi nh a và đ t chúng n i khô

- R m có th có nhi u ch t dinh d ng h n (thành ph n ch t đ m t ng lên)

- R m có th đ c tiêu hóa d dàng h n do tác d ng c a men vi sinh

2) Tr n u-rê, mu i, vôi vào n c

3) Cho h p ch t trên vào r m và tr n k

4) Ph m t l p nilon lên trên r m đã đ c x lí ho c cho chúng vào túi nh a n u

s l ng r m ít

5) Sau 7-10 ngày có th đem ra cho gia súc n đ c

* bi t thêm chi ti t, ta có th tham kh o ph n D-4 H ng d n k thu t s d ng u-rê

có thói quen giao ph i t t

ng cho con đ c và con cái cùng huy t

b Giao ph i cho bò cái t

ng cho bò cái t (bò/trâu non ch a t ng sinh s n) giao ph i tr c khi chúng đ c

10 tháng tu i và đã tr i qua 1-2 l n đ ng đ c

c Cách nh n ra hi n t ng đ ng đ c bò cái

Ki m tra con cái hàng ngày và nh n bi t nh ng d u hi u cho th y nó đang trong tình

tr ng đ ng đ c, đ không b l th i đi m thích h p nh t đ cho giao ph i

Âm h bóng lên, s ng ph ng, có màu nâu h ng,

hai bên âm h m t và có ít d ch ch y ra

Hành vi đ ng đ c xu t hi n 21 ngày m t l n (tùy thu c vào tình tr ng s c kho c a

con cái) Hành vi này kéo dài trong m t kho ng th i gian r t ng n (t 16-36 gi ), và trong kho ng th i gian ng n đó con cái ph i đ c giao ph i đ có th mang thai ây

là lí do t i sao b n c n ki m tra con cái hàng ngày đ quy t đ nh th i đi m thích h p

nh t đ cho giao ph i N u 21 ngày sau l n đ ng đ c cu i cùng mà con cái không có

d u hi u đ ng đ c n a thì ch c ch n nó đã mang thai

Nguyên t c đ n gi n đ xác đ nh th i đi m giao ph i

Th i đi m ki m tra tình tr ng đ ng đ c Th i đi m giao ph i

- Ki m tra con cái c n th n m i ngày đ nh n ra nó có đ ng đ c hay không, vì trâu,

d u hi u c a hành vi đ ng đ c r t y u, th ng ng n và xu t hi n vào ban đêm

- Th i kì thai nghén c a trâu dài h n bò Th ng là 310-340 ngày

- Th i kì t lúc mang thai này đ n lúc mang thai k ti p c ng lâu h n nhi u so v i bò

- Bò th ng sinh con sau khi giao ph i đ c 281 ngày

- Cho bò mang thai trong chu ng m yên t nh và lót m t ít r m lên sàn

Quá trình sinh n s hoàn t t trong vòng 1 gi sau khi n c i ra Nh ng n u lâu h n,

ta c n tr giúp cho gia súc đ b ng cách sau:

- R a tay th t s ch

- C n th n và nh nhàng kéo bê con ra

- Lau chùi mõm bê con và đ bò m li m nó N u bò

m quá m t không th làm vi c này đ c thì ta ph i

lau chùi cho bê con

- t bê con ngay vú m đ bú s a non i u này r t

quan tr ng vì s a non r t giàu ch t dinh d ng, và

giúp bê con l n nhanh, kh e m nh và ít đau m

c Ch m sóc bò m sau khi sinh:

- bò m ngh ng i trong chu ng kho ng 15-20 ngày sau khi sinh

- M t ngày cho n kho ng 1kg cháo ho c th c n tinh kèm v i c t i

(2) Ch m sóc bê

a Ch m sóc bê m i sinh (t lúc sinh cho đ n 2 tháng tu i)

- ng cho bê con n c và lá cây

- N u bò m không đ bê con bú, ta c n rót s a v t ra t bò m vào xô và cho bê con

u ng

- N u bò m có v n đ vú và không th cho s a, ta c n cho bê con n cháo ng c c

n u loãng

- Th bê con ra ngoài chu ng đ s i n ng, ch i loanh quanh và h c cách n c

- N u th i ti t l nh, lót r m lên sàn đ gi m cho bê

- Luôn d n chu ng, máng n, máng u ng s ch s Vào lúc này, bê con có th b m hay ch t n u chu ng b n

b Ch m sóc bê con (t 2 - 5 tháng tu i)

- bê g m c và cây xanh Bê l a tu i này v n còn bú m ,

nh ng chúng có th tiêu hóa m t ít rau h đ u và c

- Cho m t ít rau m m vào máng n m i ngày

- Th bê ra ngoài vào ban ngày Chúng c n s i n ng đ t ng

tr ng bình th ng

c Ch m sóc bê con (t 6- 24 tháng tu i)

Cho bê n th c n thô và có ch t x Vào l a tu i này, chúng có th n th c n gi ng

nh bò tr ng thành và c n phát tri n d c , d dày và ru t

(3) Ch m sóc trâu

- a trâu ra sông, ru ng đã g t, ao h đ t m mát vì trâu ch u nóng kém

- ng c t trâu vào cây ch có ánh n ng g t

- Cho trâu u ng nhi u n c khi trong chu ng

- ng ép bu c nghé cai s a m Trâu r t thông minh và có s ràng bu c r t kh ng khít gi a m và con

xung huy t, l m m long móng

Th i gian tiêm v c xin nh sau:

- FAO, 1994, A manual for the primary animal health care worker, Italy

- Groeneweg et al, 2006, Livestock farmer field schools - Guidelines for Facilitation and Technical manual, IRLI, Kenya

- Matthewman, 1993, The Tropical Agriculturalist- Dairying, CTA, Macmillan, UK

- Nguyen, 2005, Technical guideline-Some crop plants and livestock, Agricultural Intensive Center, Department of the Agriculture and Rural (Translated)

- JICA Project on the Villager Support for Sustainable Forest Management in Central Highland, 2007, Breeding cow raising techniques, The trainers’ handouts used in the training in 2007

C-2 H ng d n k thu t Nuôi L n nh t chu ng

1 Gi i thi u

các làng dân t c ít ng i, l n th ng đ c nuôi theo l i qu ng canh và cho n ng

su t r t th p Ta th ng g p nhi u con l n g y y u, ch m l n, b b nh và ch t y u Có nhi u cách t ng n ng su t nuôi l n, và nuôi l n trong chu ng là m t trong các ph ng pháp đó

Cu n sách này h ng d n m t s cách nâng cao n ng su t nuôi l n b ng cách nuôi

nh t chu ng c k và làm theo h ng d n c a sách s giúp cho vi c ch n nuôi l n thành công h n!

(1) Ích l i c a vi c dùng chu ng

Sau đây là m t s ích l i c a vi c nuôi l n trong chu ng:

L n đ c b o v kh i b m a, ánh sáng gay g t, th i ti t nóng/ l nh

L n không b ch t nhi u

L n phát tri n nhanh h n và có nhi u th t h n, n u cho n đ y đ

L n nái đ nhi u con h n

(2) B n có th nuôi l n nh t chu ng không?

Tr c h t ph i suy ngh k b n thân có th t s mu n nuôi l n trong chu ng hay không,

và có th làm đ c vi c đó không B i vì nuôi l n trong chu ng c n ph i có nhi u v n

h n, nhi u s c lao đ ng h n, nhi u ngu n th c n h n so v i vi c nuôi l n qu ng canh

Sau đây là m t s ví d cho th y s đòi h i c n ph i có nhi u ngu n tài l c và s c lao

đ ng h n khi nuôi l n trong chu ng

C n có m t mi ng đ t g n nhà đ làm chu ng v i ngu n n c đ y đ cho l n

u ng, tr ng th c n cho l n, làm v sinh chu ng l n

M t mi ng đ t đ tr ng th c n cho l n, cách nhà không xa kho ng 100-200 m2

đ tr ng rau xanh cho l n n ngay c trong mùa khô

V t li u và ti n đ làm chu ng, mua th c n công nghi p, mua thu c, vôi

Ph i n u cho l n n và cung c p đ y đ n c u ng hàng ngày (L n b nh t c

ngày, không th t đi ki m n)

Chu ng ph i đ c quét d n, làm v sinh hàng ngày

C n ph i d tr th c n cho mùa khô và mùa l nh

B n có các ngu n l c nói trên không? B n có th làm thêm nh ng vi c nói trên không?

V n đ quan tr ng nh t c n ph i đ c xem xét k là li u có đ th c n đ nuôi l n hay

không N u ngh r ng mình có đ ngu n th c n cho l n và có th ch m sóc t t cho

l n thì nên th dùng chu ng đ nuôi l n N u không thì b n đ ng nên nuôi l n trong

chu ng vì ch n ch n s th t b i

N u đã quy t đ nh nuôi l n b ng cách dùng chu ng thì sau đây là nh ng vi c c n ph i

Có r t nhi u gi ng l n khác nhau, và m i m t gi ng đ u có đ c đi m riêng, thu n l i

và không thu n l i Ch n gi ng phù h p nh t b ng cách d a vào nh ng đi m g i ý

- Gi ng l n này đã đ c nuôi trong các thôn làng trong th i gian lâu, vì v y đã

thích nghi v i đi u ki n môi tr ng trong làng

- Ch u đ ng và và thích nghi t t v i đi u ki n đ a ph ng; chúng có th s ng trong

đi u ki n th i ti t kh c nghi t và th c n nghèo nàn

- Nh con, ít th t n c h n l n ngo i.

(2) Gi ng l n ngo i nh p ( Kon Tum th ng g i là heo “Tr ng”)

a Landrace (Gi ng l n mi n B c Châu Âu)

Có ngu n g c t vùng Scandinavia Gi ng l n này cho

th t n c th ng h ng Gi ng l n này r t m n đ và có kh

n ng làm m (ch m sóc con) r t t t L n đ c tr ng

thành n ng kho ng 330 kg và con nái tr ng thành n ng

270 kg

b Yorkshire (Heo tr ng to)

Có ngu n g c t n c Anh Gi ng l n này mau l n và

cho th t n c t t Gi ng Yorkshire ph bi n h n Landrace,

th ng hay đ c s d ng đ s n xu t gi ng l n lai F1

L n đ c tr ng thành n ng 370 kg và l n cái tr ng

thành n ng 340 kg

Gi ng l n ngo i nh p này c n có nhi u th c n và đ c ch m sóc nhi u h n so v i

l n đ a ph ng, chúng c ng khó thích nghi v i đi u ki n th i ti t khí h u kh c nghi t

Vì v y gi ng l n này không nên nuôi trong làng

(3) Lai gi ng

“Lai gi ng” là k thu t ph i gi ng đ có đ c m t đàn l n đ c c i thi n v ch t

l ng (g i là “F1”); b ng cách cho l n cái sinh s n đ a ph ng ph i v i l n đ c ngo i

nh p

So v i ph i l n “thu n ch ng” k thu t này có m t s thu n l i và b t l i nh s nói

d i đây H n th n a, nuôi lo i l n lai F1 c n có nhi u ngu n l c h n nuôi gi ng l n

đ a ph ng Vì v y ch nên th nuôi lo i l n này khi c m th y mình đã quen v i vi c

nuôi l n chu ng, nuôi l n đ a ph ng mà không g p ph i tr ng i gì

Ví d v lai gi ng l n gi a l n đ c Yorkshire và l n nái Móng Cái)

Thu n l i (n u s d ng gi ng ngo i nh p):

- Thân hình to, cho nhi u th t h n, ít m h n gi ng l n đ a ph ng

- Mau l n h n/phát tri n nhanh h n

- đ c nhi u con h n

(4) Nên ch n nuôi gi ng l n nào?

B ng sau đây giúp b n ch n gi ng d a vào ngu n th c n và k n ng b n có

Tr c khi xây chu ng c n tìm m t v trí t t v i nh ng đ c đi m sau:

- Cao ráo, không bao gi b ng p n c;

d làm v sinh N n chu ng ph i có đ nghiêng thích h p đ d thoát n c

Di n tích n n chu ng r ng hay h p tùy thu c s l ng và đ tu i c a s l n nuôi trong

chu ng V i s l ng m t con đ c, m t con

nái và m t s l n con d i 6 tu n tu i thì

kích th c n n nên là 2,5 x 5 m (cho c hai

ng n) Ph i nh tách con đ c riêng trong

m t chu ng, con nái v i l n con trong m t

chu ng

L n nái, l n con L n đ c 2.5 m

Kho ng không gian cho m t l n con trên 6 tu n là 0,5-1,0 m2 , vì v y, kích th c chu ng s là:

- Làm mái b ng r m, c , lá cây ho c tôn ho c l ô, n a đ p d p

Chu ng l n mái tôn; n n, vách xi m ng

(3) M t s yêu c u khác đ i v i chu ng l n

C n che cho chu ng b ng tre, c , chi u, t m ny lông… đ có th gi m bên trong,

nh t là vào ban đêm và trong mùa l nh ho c có gió l n

(4) Thi t b , d ng c

Làm máng n, máng u ng và đ t ngay trong chu ng Nên c đ nh máng m t v trí

nh t đ nh trong chu ng đ tránh l t máng làm đ th c n, gây lãng phí Máng n,

máng u ng có th làm b ng g , xi m ng, l p xe

Máng n cho l n tr ng thành

chi u r ng = 35-40cm

chi u dài = 40-50cm cho m t con l n

Máng n cho l n nh / nh tu i chi u r ng = 20cm dài = 20-35cm cho m t con

- T t nh t là nên dùng r m đ lót chu ng vì r m có th hút n c ti u và gi a cho

chu ng có đ m Nên tr i r m trên n n chu ng v i đ dày ít nh t là 5 cm c bi t

khi có l n con thì b t bu c ph i lót r m

- C n thay l p r m khi b t ho c quá b n Trong tr ng h p s d ng n n xi m ng

và quá b n r n, thì b n có th không c n lót r m Vì thà không lót r m thì còn t t

- Không đ c cho l n n th c n m c ho c b ôi thiu

- Cho l n n càng nhi u rau c xanh thì càng t t

- Luôn luôn cung c p cho l n đ y đ n c u ng s ch

- Khó mà bi t đ c l n n có no hay không Có th d a vào b ng sau đ bi t kh i

l ng th c n cho l n b ng cách c n c vào s li u trong b ng và thông tin trong

sung m t ít th c n công nghi p

5 Ngu n th c n và cách ch bi n th c n cho l n

(1) Ngu n th c n

Có th cho l n n th c n t các ngu n sau đây:

• Lá (c t khí, lá mì, lá rau lang, cây khoai n c )

• Rau c (c mì, c lang, c t )

• Th c n th a

• Ph ph m, ph ph m nông nghi p khác(cám, lúa lép, cùi b p, bã r u*, giun đ t )

* Ghi chú: ng cho l n con, l n cái mang thai và đang cho con bú n bã r u

Ph ph m

(2) Ch bi n th c n cho l n

R a s ch, thái, b m rau, lá tr c khi cho l n n

Tr n chung các th r i n u đ th c n tr nên quân bình, d tiêu hóa, đ ng th i kh

ch t đ c

Khi n u c n thêm mu i, x ng ho c v sò, h n, c giã nát

Các lo i h t ng c c nh b p c ng nên giã nát đ d tiêu hóa N u có th thì mua th c

n công nghi p trên th tr ng ho c b sung vitamin, ch t khoáng pha s n đ tr n v i

th c n t ki m nhà

Khi l n con đ t 7-8 tháng tu i thì có th ch n đ làm gi ng theo các tiêu chu n sau:

L n trông kh e m nh, thân hình, chân c ng ch c, kh e, lông th a, m t tinh,

sáng

B ph n sinh d c phát tri n t t

Ch n l n con đ ph i gi ng ph i ch n l n có m đ đ u l a (s l ng con l a

nào c ng b ng nhau), nuôi con s ng đ u t i khi b bú

Ch n l n con có m thân hình to l n, có không d i 12 núm vú

b L n cái (ch n l n con đ làm nái)

Tiêu chu n ch n:

Kh e m nh, có thân hình t t, chân ch c, kh e, m t sáng, lông th a

Có 12 núm vú, b ph n sinh d c phát tri n t t nh l n m

Ngoan ngoãn, đi m t nh

Ch n con có m đ đ u, có con s ng t i b bú nhi u (ít nh t là 9 con/ l a)

ng bao gi ch n con g y còm, không kh e m nh đ ph i gi ng

(2) Ph i gi ng

a Ki m tra d u hi u đ ng đ c

M i bu i sáng ho c bu i t i khi cho l n n, ki m tra l n nái k càng đ nh n ra d u

hi u đ ng đ c Th i gian đ ng đ c th ng ch kéo dài m t ngày

Thông th ng, l n nái đ n chu k đ ng đ c trong vòng 21 ngày Sau đây là m t s

d u hi u nh n bi t l n nái đang trong th i k đ ng đ c:

N u nh n th y d u hi u đ ng đ c, đ t tay lên l ng l n đè xu ng đ bi t th i đi m

thích h p cho giao ph i N u l n không ch y t c là đã đ n lúc s n sàng cho ph i Th

l n đ c và l n nái vào chung trong m t chu ng cho chúng giao ph i

b Th cho giao ph i/ X lý giao ph i

ng đ l n đ c và l n nái có cùng huy t th ng giao ph i v i nhau

ng dùng l n có kích th c c th chênh l ch nhau quá l n đ ph i gi ng (l n đ c

quá to ho c quá nh so v i l n nái ho c ng c l i)

Cho ph i hai l n cách nhau t 8-10 gi ; đây là cách làm t ng kh n ng th tinh và đ

nhi u con

L n đ c, l n nái ph i có kích th c c th

t ng đ ng

Cho giao ph i hai l n

Sau khi ph i 18-24 ngày thì ki m tra xem r i 6 tu n sau l i ki m tra ti p đ bi t ch c

nái có ch a hay không N u không ch a thì sau 3 tu n, l n nái s đ ng đ c tr l i

c Hu n luy n con đ c m i

ôi khi c ng ph i t p đ con đ c giao ph i l n đ u đ c thành công, b i vì n u giao

ph i l n đ u mà không thành thì l n sau nó s ng i giao ph i Ph i b t đ u t p cho giao

ph i khi con l n đ c đ n tu i thu n th c v sinh lý (lúc kho ng t 7-8 tháng tu i)

Khi t p cho l n đ c giao ph i l n đ u c n nh m t s đi m sau đây:

Ph i đ a l n nái qua chu ng l n đ c đ t p giao ph i

Dùng nái đang đ ng d c cao đi m và có kích th c c th phù h p

Ph i đ th i gian cho l n đ c, l n nái quen bi t nhau ng có h i chúng giao

ph i ngay

giúp đ t b ph n sinh d c con

đ c vào b phân sinh d c con

ng s d ng l n đ c quá m c N u dùng quá m c thì l n nái có th đ ít h n bình

th ng ho c th m chí không có ch a M t con đ c có th giao ph i:

1-2 l n m t tu n, n u đã đ c 8-12 tháng

tu i

3 l n m t tu n n u đã đ c 12 tháng tu i

C g ng t ng kh i l ng th c n cho l n sinh s n

N u l n n không đ no thì l n không đ nhi u

con, th m chí không đ con nào c

(3) L n đ

L n nái s đ 114 ngày sau khi giao ph i (3 tháng, 3 tu n, 3 ngày)

a Chu n b cho l n đ

- Ít nh t tr c khi l n đ 5 ngày c n lót chu ng b ng r m (dày kho ng 10 cm) R m

ph i luôn luôn khô N u r m b t ho c b b n thì ph i thay ngay

- Chu ng dành làm n i cho l n đ c n ph i đ c yên t nh và m

- Cho l n đang có ch a n đ y đ th c n t i, nh t là t th i gian 85 ngày sau khi

cho giao ph i (n u đã xác đ nh là l n đã ch a) cho đ n lúc đ Trong giai đo n này

bào thai phát tri n nhanh nên l n m c n nhi u th c n h n

- C g ng cho l n n nhi u lo i th c n khác nhau đ cân b ng ch t dinh d ng trong

- Thông th ng l n s sinh ra kh i b ng m cách nhau kho ng t 10-15 phút N u sau m t ti ng đ ng h k t th i gian con tr c thoát ra mà v n ch a th y con ti p

theo thì c n ph i ra tay tr giúp

- Trong tr ng h p này l n con s sinh b k t trong âm đ o, nh v y, c n thi t ph i

ki m tra nh sau:

Tr c khi ki m tra, ph i r a tay s ch s b ng xà phòng

a tay vào trong âm h l n m m t cách nh nhàng

N u c m th y có v t gì thì đó có th là l n con s sinh b k t Tìm cách n m ch t

c n th n và kéo ra t t , nh nhàng

- Lau m i, mi ng (bên trong và bên ngoài), mình và chân c a l n s sinh b ng kh n

s ch

- N u l n con không th đ c ho c b ng p, thì th i h i vào mi ng nó

- Ngay sau khi l n đ xong ph i ti n hành làm v sinh, d n nhau, lau s ch chu ng

7 C n có s ch m sóc đ c bi t đ i v i l n s sinh và l n nái m i sinh

(1) Ch m sóc đ c bi t đ i v i l n con s sinh

- Ngay sau khi l n đ xong ph i làm cho t t c l n con đ u đ c bú s a non N u có

con không bú đ c thì dùng tay c m, áp mi ng l n con vào núm vú còn l i

- Gi cho l n con s sinh th t m vì chúng có th ch t vì c m l nh Có th dùng bóng

đèn đi n đ s i m ho c làm m t cái h p (kích th c 60 x 60 cm, lót r m bên

trong) đ gi cho l n con đ c m cho đ n khi chúng đ t 3-4 tu n tu i

- Luôn luôn gi cho chu ng đ c khô ráo và m Nh t là đ i v i l n con s sinh r t

d b m c b nh và ch t n u chu ng b n, m t

T t c l n con ph i đ c bú s a non Gi cho l n con th t m

a B m r ng cho l n con s sinh

B m r ng cho t t c các l n con s sinh ngay sau khi đ N u không b m r ng, thì l n

con bú s làm cho l n m đau K t qu là l n m s không cho l n con bú và nh v y

l n con s không th phát tri n t t đ c

3 Lau l i b m móng tay b ng thu c sát trùng, b o đ m nó th t s ch

4 Gi đ u l n con, dùng ngón tay bóp gi a hai

hàm, sát bên khóe mi ng đ nó há mi ng ra

5 t l i b m vào r ng, tránh b m vào l i l n

Nghiêng đ u l n con đ khi b m thì r ng r t ra

ngoài

6 B m r ng càng sát l i càng t t

7 B m t t c r ng l n con B m xong, đ t l n con

tr l i v i m nó ngay Sau đó ph i r a s ch cái b m tr c khi dùng cho con

khác

8 Luôn luôn gi cho l n con s sinh đ c m

9 R a s ch cái b m sau khi đã b m r ng toàn b s l n con c a b n

b Tiêm b sung ch t s t

C n “tiêm s t” cho l n con đ t ng s c kháng th , vì n u không chúng có th m c m t

s b nh nh tiêu ch y hay viêm ph i Vi c tiêm s t nên đ c th c hi n khi l n con

s ch

3 Lau s ch ph n mông c a l n con b ng kh n s ch và dung d ch kh trùng N u

ph n mông quá b n thì nên dùng n c r a s ch, đ khô tr c khi lau b ng

kh n và dung d ch kh trùng

4 Gi ch t con l n và tiêm (tiêm trong c ) 2cc thu c “Prolongal” cho m i con

l n con s sinh

5 Chu n b m t cái xoong và đun kho ng 500cc n c

6 Ti t trùng ng tiêm và kim tiêm b ng cách ngâm trong n c đang sôi trong

th i gian h n 2 phút

7 Dùng cái k p đ g p ng tiêm ra kh i xoong n c sôi R y ng tiêm cho ráo

n c r i ch khi ngu i thì b tr l i vào trong túi nh a Dán kín b ng b ng cao

L i lam (ph i r t bén và s ch), N c Oxi già đ kh trùng, thu c kháng sinh

(Penicillin b t, trong viên con nh ng), bông gòn và xà phòng

- R a s ch hai tay b ng xà phòng Ng i thi n không đ c tham gia b t l n con,

ph i luôn luôn gi tay cho s ch

- C n ph i có ng i h tr Vi c thi n l n c n ph i do hai ng i cùng làm

1 Gi l n cho ch t C n th n, đ ng đ đ t tay mình ho c làm cho l n đau quá

2 Lau vùng da trên tinh hoàn b ng bông và ch t kh trùng N u vùng da c n c t

b n quá thì nên r a b ng n c tr c khi lau b ng kh n và dung d ch kh trùng

3 Dùng ngón tay n n cho tinh hoàn vào trong bìu dái và n m ch t bìu dái phía

d i tinh hoàn b ng ngón tay cái và ngón tay tr

4 C t m t v t dài kho ng 1 - 2 cm đáy bìu dái Hòn dái (tinh hoàn) s lòi ra qua

đ ng v t c t

5 Kéo tinh hoàn ra kh i bìu dái, r i c t đ t s i dây tr ng, đ l i m ch máu đ

không ph i c t

6 Kéo tinh hoàn ra xa nh nhàng và xo n nó l i vài l n tr c khi c t đ t N u

m ch máu d n đ n tinh hoàn b c t đ t ho c b kéo m nh thì máu s ch y ra

nhi u Có th làm gi m ch y máu b ng cách dùng ngón tay bóp m ch máu ch

b xo n tr c khi c t ng kéo đ t m ch máu mà ph i dùng kéo c t

7 Tra thu c kháng sinh (b t Penicillin, 1/2 viên con nh ng) vào v t thi n Không

đ tay đ ng bìu dái n a

8 T ng t , c t l y tinh hoàn còn l i

N u thi n cho nhi u l n con cùng m t lúc, ph i sát trùng l i lam b ng dung d ch kh trùng n c Oxy già Không đ c dùng m t l i lam cho quá 5 con l n

t l n con bên c nh m trên l p r m lót chu ng s ch s L n

con v a m i thi n có th chà đít xu ng n n chu ng Chính vì v y

c n ph i làm v sinh s ch s , khô ráo n n chu ng C n kh trùng

n n chu ng b ng “Benkocid”

Liên t c trong kho ng m t tu n sau khi thi n ph i theo dõi l n

con có b nhi m trùng v t thi n không N u b nhi m trùng, l n con s không mu n đi

l i ho c đi kh p khi ng

d Cai s a cho l n con

i v i l n con đ a ph ng, c n ph i cai s a cho chúng khi chúng đ c 6-7 tu n tu i

và sau đó tách chúng ra kh i l n m Riêng đ i v i l n ngo i ho c l n F1 thì đ tu i

cai s a là 4 tu n C n ph i cai s a cho l n con vì n u không thì l n m s không th

tr l i đ ng đ c, không s n sàng cho giao ph i ti p theo

Cách cai s a:

- B t đ u b ng cách tách chúng ra kh i m 30 phút m t ngày, và sau đó t ng th i

gian cách ly ra Khi chúng đ t 6-7 tu n tu i thì tách hoàn toàn

- i v i l n con có tr ng l ng quá nh , d i 5 kg, thì không nên cai s a mà nên

đ cho chúng bên m lâu h n cho đ n khi nào chúng đ l n

(2) Ch m sóc đ c bi t đ i v i l n nái đang cho con bú

i v i l n đang cho con bú c ng nh l n đang có ch a, nên cho n càng nhi u càng

Làm v sinh là b c đ u tiên trong vi c phòng b nh Làm v sinh chu ng hàng ngày

T y u cho chu ng, máng n, máng u ng, cách làm nh sau:

- Th nh tho ng ph i r a s ch máng n, máng u ng r i ph i khô ngoài n ng

Các lo i vac-xin: D ch t (Cholera), Paratyphoid (th ng hàn),

Congested plasmodium (Trùng s t rét sung huy t) Chu k : 6 tháng m t l n

Vác xin phòng các b nh khác (Ví d : B nh trùng xo n móc câu (Leptospirosis))

n u c n thi t, c n có h ng d n c a thú y ho c chính quy n đ a ph ng

(3) Khám - phát hi n b nh

M i l n cho l n n, ph i ki m tra, quan sát k đàn l n (sáng và chi u) đ bi t đàn l n

có kh e m nh không Nh ng d u hi u sau đây cho th y có th l n đã b b nh:

- Các b nh truy n nhi m có th gây ra ch y máu trên da ho c có màu tím trên

m t s vùng c th nh đ u, tai, chân (N u th y nh ng d u hi u này ph i báo

ngay cho c quan thú y ho c chính quy n đ a ph ng.)

Nh ng vi c c n làm khi th y đàn l n b nhi m b nh ho c nghi ng b nhi m b nh:

- Tham kh o ý ki n c a bác s thú y ho c nhân viên thú y, ho c chính quy n đ a

- Holness, 1991, The tropical agriculturalist-PIGS, CTA, Macmillan, UK

- JICA Project on the Villager Support for Sustainable Forest Management in Central Highland, Training materials-Raising technique on pig, Kontum, Jan 2008

- JICA Project on the Villager Support for Sustainable Forest Management in Central Highland, Paper for the Participants and CFs- Management of Boar and Mating

- JICA Project on the Villager Support for Sustainable Forest Management in Central Highland, 2007, Paper for Participants-Teeth clip, Castration, Fe injection

C-3 H ng d n k thu t Nuôi Dê

1 Gi i thi u

Tr c khi nuôi dê b n ph i xem các đi u ki n b n đã có s n (ví d : ti n mua v t li u,

vác xin, thu c đi u tr b nh, đi u ki n v đ t tr ng c và th i gian ch m sóc dê…), r i

sau đó quy t đ nh nuôi dê theo cách nào

(1) Ph ng pháp nuôi

Có 3 ph ng pháp nuôi dê: 1) Nuôi qu ng canh, 2) Bán thâm canh, và 3) Nuôi thâm canh Nuôi thâm canh có th khó th c hi n Cho nên c n xem xét cách nuôi qu ng canh hay bán thâm canh

Tóm t t v m i ph ng pháp nuôi

Nuôi qu ng canh

(Nuôi th )

- Không dùng chu ng, dê ng ngoài tr i (ví d : ng d i g c cây),

- Ki m n t do: dê đi rong su t ngày, n c b t k ch nào có th

ki m đ c,

- Ch nuôi dê không c n cung c p đ n, n c u ng cho dê;

- Ch nuôi dê đ a dê đi n b t k m t n i nào có nhi u c cho dê no,

- Ít dùng thu c, ít dùng vác xin

Bán thâm canh

(N a nh t n a

th )

- Th ng dùng chu ng đ nh t dê vào ban đêm,

- Ch n th t do ban ngày: ch nuôi đ a dê đ n n b t k m t n i nào

có c cho dê n Dê đi l i t do vào ban ngày,

- Ch dê tr ng c cho n thêm khi dê v chu ng,

- Có khi c ng dùng th c n ch bi n cho dê,

- C n ph i đ c ch m sóc, làm v sinh phòng b nh

Thâm canh - Nh t dê trong chu ng c ngày đêm (không cho đi n c ),

- Làm các d ng c (máng n, máng u ng) đ t t i chu ng;

- Ch nuôi ph i cung c p c , mua th c n tinh, và n c u ng,

- Ph i th ng xuyên ch bi n th c n đ dành cho mùa khô,

- Ph i ch m sóc v sinh phòng b nh t t, nh t là đ i v i dê s sinh

Nuôi qu ng canh Nuôi bán thâm canh

Nuôi thâm canh

Thu n l i và b t l i c a vi c nuôi dê qu ng canhvà bán thâm canh

- Không c n cho dê n (c t c , mang c v )

- Không c n th i gian, s c lao

- Dê l n nhanh, t ng tr ng nhanh;

- Theo dõi đ c s sinh s n c a

dê, vì v y dê đ nhi u h n;

- Dê cho nhi u th t, nhi u s a

h n

- C n có đ t đ làm chu ng, tr ng c cho dê n

- C n có ti n, th i gian, s c lao đ ng đ làm chu ng;

- C n có th i gian, s c lao đ ng đ ch n

d t dê đi n hàng ngày;

- C n có th i gian, s c lao đ ng đ cho

dê n, làm v sinh chu ng hàng ngày

- C n có ti n mua thu c tr b nh cho dê

- C n th i gian ch m sóc dê, nh t là dê

s sinh

Nuôi dê qu ng canh, không c n dành nhi u th i gian và s c lao đ ng đ ch m sóc dê,

nh ng kh n ng dê ch t b nh r t cao, và n ng su t th p h n nuôi bán thâm canh, dê đ

ít con và t ng tr ng ch m Vì v y tài li u này khuyên các b n nên th áp d ng

ph ng pháp nuôi dê bán thâm canh n u có đ th i gian và s c lao đ ng Th c hi n đúng h ng d n trong tài li u s giúp cho vi c ch n nuôi thành công h n!

(2) Nh ng vi c c n làm khi áp d ng ph ng pháp nuôi dê bán thâm canh

N u có th , ph i ch n gi ng phù h p

Làm chu ng, máng n, máng u ng

Tr ng c cho dê n (c voi )

Ch n d t cho đi n c chô( t t

Cho n b sung phù h p

Ch m sóc cho t t

2 K thu t ph i gi ng và lai gi ng

(1) Dê c

Gi ng dê này th ng hay nuôi vùng núi và cao nguyên

Màu lông: Vàng nâu, xám nâu, đen loang tr ng

Tr ng l ng: Dê đ c: 30-45 kg , Dê cái: 25-30 kg

S con trên l a: 1,4 l a/ n m và 1,3 con trên l a

M c đích nuôi dê: nuôi l y th t

(2) Bách Th o

Dê Bách Th o là gi ng dê t t nh t n c ta Gi ng dê này nuôi nhi u vùng duyên

h i Nam Trung b (Ninh Thu n, Bình Thu n)

Màu lông: đen, đen s c tr ng, màu kem, nâu

Tai: tai to, c p

Tr ng l ng: Dê đ c: 50-60 kg, Dê cái: 40-50 kg

nh ng đ c đi m t t c a dê Bách Th o (ví d nh cho nhi u s a h n dê đ a ph ng t i

25-30% và đ nhi u con h n) Do đó nên cho dê Bách Th o ph i v i dê đ a ph ng đ

c i thi n ch t l ng con gi ng

3 Chu ng dê

Tr c khi làm chu ng ph i ch n đ a đi m c n th n a đi m làm chu ng ph i:

thoáng khí và cao ráo

Máng n:

- t máng đ cao t 0,5-0,7m, vì dê thích n trên cao

- t máng n và máng u ng phía ngoài vách chu ng

• Cho dê n nhi u lo i th c n

• Ngày nào c ng cho m t lo i th c n gi ng nhau thì dê s chán n

Tr ng c (thí d c voi) đ cho dê n quanh n m, nh t là vào mùa khô khan hi m c

N u không, dê s không phát tri n, không cho s a Th m chí, dê s d dàng b b nh,

m và ch t

Dùng th c n có s n nh chu i, cây mía, cùi b p, lá cây mít, lá sung, lá mì v.v

(2) L ng th c n hàng ngày

Dê c n đ c n m t l ng th c n hàng ngày đ có s c kh e phát tri n và s n xu t ra

s a, th t Sau đây là b ng l ng th c n thô xanh và th c n tinh h n h p cho dê

theo tr ng l ng c th :

Rau c t i s ng có th đ lâu n u đ c x lý; có ngh a là có th đ dành cho n

vào mùa khô khi khan hi m th c n

Nâng cao giá tr dinh d ng c a th c n

Có m t cách x lý th c n th ng hay áp d ng Ph i khô là nên làm b i vì nó đ n

gi n, d làm Dùng các lo i nh r m, c , lá mì, lá đ u v.v Sau khi ph i khô b trong

bao nh a đ b o qu n

(5) Cách làm cho dê n nhi u h n

Thái nh rau, c (5 cm) C t lát c , qu (1-2 cm)

5 Sinh s n, phát tri n đàn dê

(1) Ph i cho dê

Chu k đ ng đ c c a dê là 19-21 ngày và th i k đ ng d c t 1-3 ngày

Ph i theo dõi, ki m tra dê hàng ngày Dê cái đ n chu k đ ng đ c th ng có bi u hi n

sau

Bi u hi n đ ng đ c:

• âm h s ng, đ h ng, ch y d ch nh n;

• hay kêu, b n

• trèo lên l ng con khác ho c đ con khác trèo lên l ng

- Không đ c cho dê cái ph i gi ng tr c 7-9 tháng tu i và cân n ng d i 19-20 kg

- ng cho dê đ c ph i tr c khi chúng đ c 11 ho c 12 tháng tu i

- ng dùng dê đ c quá l n đ ph i v i dê cái có thân hình nh

- B đi hai l n đ ng đ c đ u tiên và cho ph i khi đ ng đ c l n th ba

- Cho dê ph i hai l n m t ngày (sáng, chi u)

- Dê sinh s n s s n sàng cho ph i ti p sau 1,5-2 tháng sau khi đ con

- Sau khi đ , ch cho dê cái ph i khi đã th t s l i s c và kh e m nh hoàn toàn

- Không ph i gi ng gi a dê cái và dê đ c có quan h huy t th ng

- Ph i ghi chép theo dõi ngày, l n ph i đ tính toán ngày đ

(2) Dê đ

- N u sau m t th i gian (21-23 ngày) t khi ph i gi ng, dê cái v n ch a bi u hi n

đ ng đ c l i t c là dê đã th thai

- Th i gian mang thai c a dê là kho ng 150 ngày (145-157 ngày)

- Cho dê ch a n nhi u h n, nh t là th i gian 2 tháng đ u c a k thai nghén

- Cho dê ch a u ng n c s ch, n c m i hàng ngày Cho m t ít mu i vào trong n c

u ng c a dê (5g/lít)

(3) Ch m sóc dê s p đ

- Nh t dê ch a vào m t chu ng riêng Chu ng ph i

s ch s , thoáng, m và yên t nh

- 5-10 ngày tr c khi dê đ c n làm nh ng vi c sau:

• B thêm c khô s ch vào trong chu ng

• Chu n b gi s ch đ lau khô dê s sinh

- Các d u hi u cho th y dê s p đ :

• Dê m b t an, ti u liên t c

• B u vú b s ng, b sinh d c s ng to và đ

- Thông th ng, dê đ m t 1-4 ti ng đ ng h , m i l n th ng dê đ t 1 ho c 2 con

- N u dê con s p ra mà b k t thì c n h tr b ng tay

• Tr c khi b t tay tr giúp ph i r a tay s ch b ng xà phòng

• Kéo dê con ra t t theo nh p r n c a dê m

- a nhau đi n i khác sau khi dê đ xong (nhau th ng ra trong vòng 30 phút đ n 4

ti ng đ ng h sau khi đ )

- Sau khi dê đ xong cho dê u ng n c pha m t ít mu i ho c đ ng

- Hàng ngày cho dê m n c t i s ch ng cho n nhi u c ho c trái cây đ tránh

b tr ng b ng

(4) Ch n dê cái cho m c đích sinh s n phát tri n đàn dê

Ch n dê cái cho m c đích sinh s n có nh ng đ c đi m sau:

Chân tr c kh e, th ng,

Chân khá to, móng tròn tr a

Chân tr c và chân sau kh e

và dang r ng

Dê cái sinh s n t t th ng có b u s a và núm s a phát tri n t t

- Tr c khi ph i ph i tiêm ch ng, x giun cho c dê đ c và dê cái

- Tách kh i đàn nh ng con dê đ c đ dùng vào vi c ph i gi ng khi chúng đ c 3

tháng tu i

6 Qu n lý và ch m sóc dê

(1) Nguyên t c

ng bu c r i đ quên dây bu c trên c dê! Nh t đ nh chúng s b v ng

N u bu c dê r i b đi, chúng s không đi l i u ng n c đ c, và c ng không th đi

vào ch mát đ tránh n ng g t ho c gió l nh K t qu là chúng có th b y u đi ho c

th m chí b ch t

T i nghi p con dê b v ng do có dây bu c trên c

(2) Ch m sóc dê con ( đ n 15 ngày tu i)

- Ti p t c b thêm r m vào chu ng cho đ n khi dê con đ c 15-21 ngày tu i

- Cho dê con bú s a m sau khi đ , nh ng gi t s a đ u tiên có nhi u dinh d ng, làm

cho dê con kh e m nh

- N u dê m không cho con bú thì ph i ép cho bú b ng cách gi ch t dê m cho dê con bú, ti p t c làm nh v y cho đ n khi dê m ch u cho con bú tr c ti p

(3) Ch m sóc dê con t 15-45 ngày tu i:

- cho dê con luôn bên c nh m và bú c ngày T p cho dê

con n c non, lá cây

- Cho dê con ra kh i chu ng ho c cho n trên bãi c g n

chu ng ng bao gi đ dê con theo m đi n xa

(4) Ch m sóc dê con t 45 đ n 90 ngày tu i:

- Cho dê con ra kh i chu ng v i dê m , t p n th c n mà dê

m n (c non, lá cây,…)

- T ng l ng th c n d n d n ( kho ng 100-500g/con) cho dê con cho đ n khi dê con

b bú

- Cung c p đ n c s ch cho dê u ng

- Luôn luôn gi cho chu ng s ch s , khô ráo Trong giai

đo n này dê con hay d b m c b nh

- Dê con b b nh ph i tách ra và ch m sóc riêng

- Cho dê ho t đ ng, m i ngày t 3-4 gi

7 V sinh phòng b nh cho dê

(1) Phòng b nh cho dê

Tr b nh cho dê có th r t t n kém và m t nhi u th i gian Phòng b nh ít t n ti n h n

tr b nh r t nhi u Vì lý do đó c n ph i c g ng phòng b nh cho dê

• phòng b nh cho dê c n ph i làm nh ng vi c sau:

• V sinh chu ng h ng ngày và gi cho chu ng luôn luôn s ch và khô ráo

N u có th , nên s d ng các lo i thu c sau đây đ tr các ký sinh bên trong con v t

(giun đ a, giun kim, sán lá v.v…)

N u dê b m, h i ý ki n c a thú y ho c báo cáo chính quy n xin ý ki n h ng d n

Dê ch t b nh ph i đem chôn Kh trùng n i chôn dê b ng vôi, chloramine T

(2) Phát hi n dê b m c b nh

B ng sau đây cho th y s khác nhau gi a dê kh e và dê b b nh:

Làm v sinh chu ng hàng ngày !!

Ch ng b ng đ y h i x y ra khi có h i khí t o ra trong d c , và t o ra áp su t lên

màng ch n Ch ng b ng đ y h i th ng hay làm cho dê ch t, vì v y c n ph i đi u tr

k p th i

Nguyên nhân: Ch ng b ng đ y h i x y ra khi dê n:

• Th c n ôi, m c

• Rau non ch t ng n có ch a nhi u n c

• Th c n lên men (ví d : dây lang, cây ngô non, cây h đ u)

• Cho n c khô nhi u r i th ra bãi có c t

Tr b nh cho dê:

- N u th y có v t l trong h ng con dê thì ph i l y ra ngay

- Cho dê u ng 50-100ml lít r u có pha t i

- Cho u ng 150-250ml d u n pha v i m t lít n c m

- Cho con dê đi l i, xoa d c cho dê đ giúp cho khí thoát ra ngoài

b B nh tiêu ch y

Nguyên nhân:

• B nh tiêu ch y có th do vi khu n ho c vi khu n k t h p vi rút gây ra

• N u nuôi dê trong m t đi u ki n không t t (Ví d : ch t ch i, b n, quá nóng

ho c quá l nh, m t…) đàn dê có th d b m c b nh tiêu ch y

• N u cho n th c n không t t (kém ch t l ng) ho c thay đ i th c n đ t ng t,

dê c ng có th b tiêu ch y

Tri u ch ng:

B nh nh : Tr ng thái c th bình th ng, phân l ng

B nh n ng: Khô mi ng, không n, không đ ng d y đ c, phân l ng s n s t có màu

(nâu, xanh,vàng), phân l n máu và hôi th i

Tr b nh cho dê:

- Nh t dê m t n i m, khô ráo

- Dùng lá làm thu c (Ví d : lá i, sim r ng tomentose rose myrtle, m )

- FAO, 1994, A manual for the primary animal health care worker

- Kaberia et al, 2003, Farmers Dairy Goat Production Handbook

- Munyuo, 1999, Rearing of dairy goats

- JICA Project on the Villager Support for Sustainable Forest Management in Central Highland, The trainers’ handouts used in the Goat training in 2007