Từ những trăn trở trên, chúng tôi quyết định thực hiện đề tài: “Sử dụng phương pháp dạy học hợp tác trong dạy đọc – hiểu văn bản văn học ở trường Trung học phổ thông– thực trạng và giải
Trang 1-iii-
TÓM TẮT
Phương pháp dạy học hợp tác đã được phổ biến và áp dụng ở Việt Nam trong khoảng gần 10 năm trở lại đây Tuy nhiên, qua kinh nghiệm bản thân, qua dự giờ trao đổi với đồng nghiệp, qua dư luận xã hội thì chúng tôi thấy phương pháp này chưa được
áp dụng triệt để và hiệu quả chưa cao, đặc biệt là trong dạy đọc - hiểu văn bản văn học Nhiều giáo viên đã sử dụng phương pháp này nhưng hiệu quả rất hạn chế Và cũng vì thế mà một số giáo viên mất niềm tin và cho rằng phương pháp này không thực sự hiệu quả Vậy, nguyên nhân vì đâu? Do giáo viên áp dụng chưa đúng cách hay do học sinh không phối hợp? Do bản thân phương pháp này không phù hợp thực tế Việt Nam hay
do những lí do khác? Làm thế nào để sử dụng phương pháp này một cách hiệu quả?
Từ những trăn trở trên, chúng tôi quyết định thực hiện đề tài: “Sử dụng phương pháp
dạy học hợp tác trong dạy đọc – hiểu văn bản văn học ở trường Trung học phổ thông– thực trạng và giải pháp”, chúng tôi hướng tới việc tìm hiểu thực trạng sử dụng phương
pháp dạy học hợp tác ở các trường Trung học phổ thông tại huyện Duyên Hải, phân tích để tìm hiểu nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng
sử dụng phương pháp dạy học hợp tác trong dạy đọc – hiểu văn bản văn học ở trường Trung học phổ thông Qua đó, chúng tôi muốn góp phần nhỏ trong việc giải quyết vấn
đề trọng tâm của giáo dục hiện nay là đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực chủ động, sáng tạo, tích cực của học sinh
Trong đề tài, ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được cấu thành từ ba chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận
Chương 2: Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học hợp tác trong dạy đọc – hiểu văn bản văn học ở các trường Trung học phổ thông tại huyện Duyên Hải
Chương 3: Đề xuất các giải pháp và thực nghiệm Sư phạm
Ở chương 1: Chúng tôi đã trình bày những kiến thức cơ bản nhất về lí thuyết dạy học hợp tác, lí thuyết về đọc – hiểu văn bản văn học, lí thuyết về phát huy tính tích cực của học sinh Đây chính là sơ sở lí luận để từ đó chúng tôi soi chiếu vào thực trạng và đề xuất các giải pháp ở các chương sau
Trang 2-iv-
Ở chương 2: Chúng tôi đã tìm hiểu thực trạng dạy đọc - hiểu văn bản văn học bằng phiếu thăm dò và qua khảo sát dự giờ ở các trường Trung học phổ thông tại huyện Duyên Hải tỉnh Trà Vinh Qua các số liệu khảo sát và dự giờ, chúng tôi thấy còn nhiều vấn đề hạn chế về chương trình, về phía nhà trường, giáo viên và học sinh Trong đó, chúng tôi đáng quan tâm nhất là phương pháp dạy học đã làm ảnh hưởng không nhỏ kết quả của việc dạy đọc - hiểu văn bản văn học trong nhà trường Trung học phổ thông Ở mỗi hình thức khảo sát, chúng tôi đều tiến hành thống kê và phân tích kết quả Từ đó, chúng tôi thu nhận kết quả của thực trạng dạy học hợp tác trong dạy đọc – hiểu văn bản văn học ở các trường Trung học phổ thông tại huyện Duyên Hải và lấy đó làm cơ sở cho việc tìm ra giải pháp ở chương 3
Chương 3: Qua kết quả khảo sát ở chương 2, chúng tôi nhận thấy ở một mức
độ nào đó về chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học của giáo viên, phương pháp học của học sinh cũng đã ảnh hưởng đến việc sử dụng phương pháp dạy học hợp tác trong dạy đọc - hiểu văn bản văn học Xuất phát từ những nguyên nhân trên, chúng tôi đưa ra giải pháp để khắc phục và đề xuất, kiến nghị để đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên mang lại nhiều kết quả tốt đẹp như mong đợi của cả giáo viên và học sinh Thực tế, việc dạy đọc - hiểu văn bản văn học theo phương pháp dạy học hợp tác có thể không hoàn toàn là cách dạy tối ưu hay duy nhất nhưng theo chúng tôi, đó là cách dạy có thể góp phần cải thiện kết quả học trong dạy đọc - hiểu văn bản văn học Chúng tôi cũng tiến hành giảng dạy thực nghiệm đoạn trích “Trao duyên” trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du Mục đích thực nghiệm sư phạm là một khâu không thể thiếu trong quá trình nghiên cứu của đề tài, nhằm đánh giá khả năng ứng dụng vào thực tiễn cũng như hiệu quả của đề tài Trong quá trình thực nghiệm, chúng tôi sử dụng phương pháp dạy học hợp tác, bước đầu cho thấy việc thực nghiệm cũng gặp những khó khăn và hạn chế nhưng đã mang đến tính khả thi của việc ứng dụng
đề tài, cách dạy học này mang tính thiết thực, giúp các em học sinh chủ động, sáng tạo hơn trong việc tìm hiểu, tiếp nhận chiếm lĩnh tri thức Dù đã cố gắng nhiều nhưng chắc chắn luận văn vẫn còn nhiều thiếu sót Chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp chân thành quý báu của quý thầy cô và các bạn học viên
Trang 3-v-
ABSTRACT
Cooperative teaching have been popularised and applied in Vietnam in the last
10 years However, through experience and comparing notes with colleagues, as well
as public opinion, we realise that this method hasn’t been strictly applied and therefore the results haven’t been satisfactying, especially in Literature reading comprehension Many teachers tried to apply this method to their teaching but there were still many limitations This led many of them to believe that this method is uneffective So, what is the reason for this? The way the teacher apply it or the non-cooperation of the student? The method itself is not suitable with the education system in Vietnam or there is other reasons? How to use this method effectively? From these concerns, we decided to conduct the research “The use of cooperative teaching method in Literature reading comprehension in highschool – actual state and solutions” We aim to learn about the actual state of using cooperative teaching method in highschools in Duyen Hai district, analyse to identify the reason, so as to suggest proper solutions to improve the use of cooperative teaching method in Literature reading comprehension in highschool Through this research, we also want
to contribute in to the main focus of education today, that is to renovate teaching methods in order to encourage creativity, positivity and self-motivation in students
Apart from the beginning, conclusion and reference material, the thesis consists of 3 chapters:
Chapter 1: Bases of arguments
Chapter 2: The actual state of applying cooperative teaching method in Literature reading comprehension in highschools in Duyen Hai district
Chapter 3: Solutions, suggestions and experiments
In chapter 1: We presented the most basic theoretical knowledge of cooperative teaching, Literature reading comprehension as well as encouraging positivity in student These are the bases on which we analyse the situation and suggest solutions in the following chapters
Trang 4-vi-
In chapter 2: We study the actual state of applying cooperative teaching method
in Literature reading comprehension in highschools in Duyen Hai district, Tra Vinh province, using survey forms and attending teaching sessions From the data gathered,
we see that there are still limitations in both teachers and students, as well as schools and the education program itself In that, the teaching method has the most effect on the results of studying in Literature reading comprehension in highschool In each of the surveys, we analyse and put the results into statistics, the results of which is used
to suggest some appropriate solutions to improve the use of cooperative teaching method in Literature reading comprehension in highschools in Duyen Hai district
In chapter 3: From the results of chapter 2, we realise that to some extent, the education program, the contents of books, teachers’ way of teaching and students’ way of learning, all affect the use of cooperative teaching method in Literature reading comprehension From these reasons, we offer solutions and suggest changes
in teaching methods in order to produce more satisfying results Cooperative teaching
is not the best method or the only method but we believe that it will help improve the results of Literature reading comprehension We experimented the method with the extract “Trao duyen” in Nguyen Du’s “Kieu” Experimenting is an essential part of the research, in order to assess the posibility of application and the efficiency of the research In the intitial phase of experimenting, we face some difficulties but the research has proved it posibility of application, the cooperative teaching method is very practical, it makes the student more creative and self-motivated in the process
of learning Despite our efforts, some unavoidable flaws still exists in the thesis We hope to receive sincere remarks from our teachers and fellow students
Trang 5-vii-
MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT xi
DANH SÁCH CÁC BẢNG xii
DANH SÁCH CÁC HÌNH xiii
MỞ ĐẦU 1
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
2.1 Đối tượng nghiên cứu 2
2.2 Phạm vi nghiên cứu 2
3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3
3.1 Những nghiên cứu về phương pháp dạy học hợp tác 3
3.2 Những nghiên cứu về dạy đọc - hiểu văn bản văn học 7
3.3 Những nghiên cứu về việc sử dụng phương pháp dạy học hợp tác vào dạy đọc - hiểu văn bản văn học 8
4 Mục tiêu nghiên cứu 9
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 10
6 Phương pháp nghiên cứu 10
7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 11
8 Cấu trúc của luận văn 11
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 12
1.1 Dạy học hợp tác 12
1.1.1 Định nghĩa 12
Trang 6-viii-
1.1.2 Ưu điểm và nhược điểm 14
1.1.3 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học hợp tác 15
1.1.4 Các kĩ năng hợp tác 18
1.1.5 Các loại nhóm trong dạy học hợp tác 19
1.1.6 Cách bố trí chỗ ngồi cho các nhóm trong giờ dạy học hợp tác 25
1.1.7 Cách thiết kế và sử dụng bài tập trong dạy học hợp tác 28
1.1.8 Quy trình tổ chức thảo luận trong dạy học hợp tác 32
1.2 Đọc - hiểu văn bản văn học 33
1.2.1 Khái niệm đọc - hiểu văn bản văn học 33
1.2.2 Vai trò đọc - hiểu văn bản văn học 36
1.2.3 Mục tiêu dạy đọc - hiểu văn bản văn học 36
1.3 Phát huy tính tích cực của học sinh 39
1.4 Dạy học hợp tác – một hình thức tổ chức dạy học phù hợp khi dạy đọc - hiểu văn bản văn học 42
1.5 Yêu cầu đổi mới 42
1.5.1 Yêu cầu từ thực tiễn dạy học 42
1.5.2 Yêu cầu từ việc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông 45
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌCPHỔ THÔNG TẠI HUYỆN DUYÊN HẢI 48
2.1 Tổ chức khảo sát thực trạng 48
2.1.1 Mục tiêu khảo sát 48
2.1.2 Đối tượng và phạm vi khảo sát 48
2.1.3 Thời gian khảo sát 49
2.1.4 Nội dung khảo sát 49
2.1.5 Phương pháp khảo sát 49
2.1.5.1 Phương pháp quan sát sư phạm 49
2.1.5.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 50
2.2 Kết quả khảo sát 51
Trang 7-ix-
2.2.1 Kết quả dự giờ 51
2.2.2 Kết quả điều tra bằng bảng hỏi 57
2.2.2.1 Kết quả thăm dò ý kiến học sinh 57
2.2.2.2 Kết quả thăm dò ý kiến giáo viên 60
2.3 Phân tích kết quả khảo sát 63
2.3.1 Phân tích kết quả biên bản dự giờ 63
2.3.2 Phân tích kết quả phiếu thăm dò ý kiến 70
2.3.2.1 Phân tích kết quả thăm dò ý kiến học sinh 70
2.3.2.2 Phân tích kết quả thăm dò ý kiến giáo viên 73
2.4 Kết luận về thực trạng dạy học hợp tác 75
2.4.1 Thuận lợi 75
2.4.2 Khó khăn, hạn chế 76
CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 79
3.1 Các giải pháp 79
3.1.1 Xác định các mục tiêu dạy học 79
3.1.2 Thành lập nhóm học tập 79
3.1.3 Giải thích mục tiêu và nhiệm vụ bài học cho học sinh 82
3.1.4 Giao bài tập cho nhóm thảo luận 82
3.1.5 Theo dõi và điều chỉnh tiến trình hợp tác nhóm 83
3.1.6 Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả thảo luận 83
3.1.7 Chốt lại kiến thức và nhận xét, đánh giá hoạt động của từng nhóm thảo luận 84
3.2 Thực nghiệm 86
3.2.1 Thiết kế giáo án 87
3.2.2 Thực nghiệm 87
3.2.2.1 Mục tiêu thực nghiệm 88
3.2.2.2 Đối tượng thực nghiệm 88
3.2.2.3 Phương pháp thực nghiệm 89
3.2.2.4 Cách thức thực nghiệm 89
Trang 8-x-
3.2.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 90
3.2.3.1 Tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm 90
3.2.3.2 Kết quả thực nghiệm 90
3.3 Nhận xét chung về kết quả thực nghiệm và nêu đề xuất, kiến nghị 100
3.3.1 Nhận xét chung về kết quả thực nghiệm 100
3.3.1.1 Về hiệu quả của việc sử dụng phương pháp dạy học hợp tác trong đọc - hiểu văn bản văn học 100
3.3.1.2 Về những khó khăn và hạn chế trong việc sử dụng phương pháp dạy học hợp tác trong đọc - hiểu văn bản văn học 101
3.3.2 Đề xuất kiến nghị 102
3.3.2.1 Đối với nhà trường 103
3.3.2.2 Đối với tổ chuyên môn 104
3.3.2.3 Đối với giáo viên 104
3.3.2.4 Đối với việc biên soạn sách giáo khoa và sách giáo viên 104
3.3.2.5 Đối với việc đánh giá kết quả học tập của học sinh 104
KẾT LUẬN 106
TÀI LIỆU THAM KHẢO 109
PHỤ LỤC 113
PHỤ LỤC 1: PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN HỌC SINH 113
PHỤ LỤC 2: PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN GIÁO VIÊN 119
PHỤ LỤC 3: GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM 123
PHỤ LỤC 4: PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN HỌC SINH VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HỢP TÁC SAU KHI HỌC XONG ĐOẠN TRÍCH “TRAO DUYÊN” TRÍCH “TRUYỆN KIỀU” CỦA NGUYỄN DU 131
PHỤ LỤC 5: ĐỀ KIỂM TRA SAU KHI THỰC NGHIỆM 133
PHỤ LỤC 6: HÌNH ẢNH MINH HỌA 135
Trang 9-xi-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
THPT: Trung học phổ thông
PPDH: Phương pháp dạy học
SGV: Sách giáo viên
NXB: Nhà xuất bản
Trang 10-xii-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Bảng 3.2 Bảng thống kê điểm kiểm tra lần 1 của lớp thực nghiệm và
Bảng 3.3 Bảng thống kê điểm kiểm tra lần 2 của lớp thực nghiệm và
Trang 11-xiii-
DANH SÁCH CÁC HÌNH
Hình 3.3 Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra lần 2 của hai lớp 10c1 và 10c6 99
Trang 12-109-
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Lăng Bình (chủ biên), Đỗ Hương Trà, Nguyễn Phương Hồng, Cao Thị
Thặng (2010), Dạy và học tích cực một số phương pháp và kĩ thuật dạy học,
NXB Đại học sư phạm
[2] Bộ Giáo dục và đào tạo (2015), Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể [3] Nguyễn Hữu Châu (Chủ biên), Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học và
kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn 10, Hà Nội
[4] Nguyễn Hữu Châu (2004), Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá trình
dạy học, NXB Giáo dục
[5] Nguyễn Hữu Châu (2015), “Dạy học hợp tác”, Tạp chí thông tin khoa học giáo
dục, (114), Hà Nội
[6] Ngô Thị Thu Dung (2002), “Một số vấn đề lý luận về kĩ năng học theo nhóm
của học sinh”, Tạp chí Giáo dục, (46), quý IV
[7] Đào Thị Dung (2014), Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác vào dạy phong
cách chức năng ngôn ngữ, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Trường Đại học
Thành Phố Hồ Chí Minh, Thành Phố Hồ Chí Minh
[8] Dương Thị Hồng Hiếu (2014), “Bản chất của hoạt động đọc văn và việc dạy
đọc hiểu văn bản văn học trong nhà trường”, Tạp chí Khoa học Đại học Sư phạm
Thành phố Hồ Chí Minh, (56)
[9] Nguyễn Thanh Hùng (2002), Đọc và tiếp nhận văn chương, NXB Giáo dục, Hà Nội [10] Nguyễn Thanh Hùng (3/2006), “Tích hợp trong dạy học Ngữ văn”, Tạp chí
nghiên cứu khoa học Giáo dục, (6)
[11] Nguyễn Thanh Hùng (2007), Phương pháp dạy học Ngữ văn Trung học phổ
thông – Những vấn đề cập nhật, NXB Đại học Sư phạm
[12] Nguyễn Thanh Hùng (2008), Đọc hiểu tác phẩm văn chương trong nhà trường,
NXB Giáo dục
[13] Nguyễn Thị Thúy Hạnh (2012), “Kĩ năng học tập hợp tác của sinh viên”, Tạp
chí Giáo dục, 1(279)
