Trong chương này luận văn sẽ nêu khái quát về Phật giáo, Phật giáo Nam tông Khmer và Bắc tông, những đểm tương đồng và dị biệt và nguyên nhân dẫn đến phân chia hai trường phái; về sự du
Trang 1-iii-
TÓM TẮT
Đạo Phật là một tôn giáo lớn, có sức ảnh hưởng rộng rãi, đặc biệt là ở các nước Châu Á, trong đó có Việt Nam Đạo Phật tồn tại trong cộng đồng người dân ở Trà Vinh gần 3 thế kỷ nay, đã có một ảnh hưởng nhất định đến các mặt của cuộc sống Những yếu tố văn hóa Phật giáo thể hiện qua việc tu tập, hành đạo, việc sinh hoạt tôn giáo của các vị, qua ngôi chùa, qua cách bài trí tượng thờ, qua pháp khí, qua phong tục tập quán, truyện cổ, dân ca, đã tạo nên một giá trị tinh thần sâu sắc, đậm dấu ấn dân tộc và màu sắc địa phương
Nội dung tóm tắt:
Nội dung chương 1, luận văn nêu lên những khái niệm về văn hóa, về tôn giáo,
về Phật giáo và các thuật ngữ có liên quan
Trong chương này luận văn sẽ nêu khái quát về Phật giáo, Phật giáo Nam tông Khmer và Bắc tông, những đểm tương đồng và dị biệt và nguyên nhân dẫn đến phân chia hai trường phái; về sự du nhập Phật giáo vào Trà Vinh, khái quát về vùng đất Trà Vinh và đặc điểm kinh tế, văn hóa xã hội ở địa phương
Phần tiểu kết chương 1, luận văn nêu lên đặc điểm sinh thái đa dạng và tài nguyên thiên nhiên phong phú ở Trà Vinh Về đặc điểm dân cư tỉnh Trà Vinh gồm nhiều tộc người và nhiều tôn giáo tín ngưỡng được hình thành trong lịch sử Đó là một cộng đồng dân tộc sống gần gũi bên nhau, cố kết với nhau tạo thành nguồn sức mạnh vô tận về thể chất và trí tuệ Tuy có nhiều tôn giáo khác nhau, nhưng hoạt động nổi bật nhất vẫn là Phật giáo
Nội dung chương 2, luận văn nêu lên mối quan hệ giữa Phật giáo Nam tông Khmer với Phật giáo Bắc tông ở Trà Vinh trong đời sống tôn giáo từ năm 1981 đến nay trong lĩnh vực đời sống tôn giáo của các vị tu sĩ hai hệ phái và trình bày tập trung vào 5 nội dung chính Đó là trong hệ thống tổ chức Giáo hội Phật giáo ở Trà Vinh, trong các hoạt động tu hành, y phục tăng ni, ẩm thực Nam tông, Bắc tông và trong các lễ hội tôn giáo cũng như các hoạt động khác có liên quan đến tôn giáo Từ đó, chúng ta thấy được đời sống của các tu sĩ và tín đồ Phật giáo Nam tông Khmer và
Trang 2-iv-
Phật giáo Bắc tông ở Trà Vinh gắn liền với phong tục tập quán của mỗi dân tộc của mình và họ dù biết rằng Phật giáo có nguồn gốc từ Ấn Độ, nhưng khi người Việt và người Khmer ở Trà Vinh tiếp nhận, ngoài quan niệm của Phật giáo, họ còn hiểu về Phật giáo theo quan niệm riêng của mỗi dân tộc
Nội dung chương 3, luận văn trình bày mối quan hệ giữa Phật giáo Nam tông Khmer với Phật giáo Bắc tông trong đời sống xã hội Nêu các nội dung về đời sống văn hóa cũng như đời sống xã hội của các tu sĩ và tín đồ Phật giáo Nam tông Khmer
và Phật giáo Bắc tông ở Trà Vinh trong tiến trình hiện đại hóa đất nước, các vị tu sĩ
và tín đồ Phật giáo tham gia tích cực trong xã hội thực hiện tốt chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, Pháp luật của Nhà nước như củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, những phong trào xóa đói giảm nghèo như từ thiện - xã hội, đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và xây dựng nông thôn mới, độ thị văn minh, đặc biệt
từ mối quan hệ của hai hệ phái trên làm thay đổi nhận thức về lĩnh vực giáo dục của các vị tu sĩ và tín đồ Phật giáo Nam tông Khmer
Nội dung chương 4, luận văn nêu lên những ảnh hưởng xuất phát từ mối quan
hệ giữa Phật giáo Nam tông Khmer với Phật giáo Bắc tông đối với đời sống văn hóa của người Việt và người Khmer ở Trà Vinh Những ảnh hưởng chung về quan niệm,
tư tưởng sống, phong tục tập quán, trong lễ hội, đặc biệt ảnh hưởng sâu sắc nhất là về triết lý, đạo đức và tính hướng thiện của Phật giáo hai hệ phái Nam tông Khmer và Bắc tông ở Trà Vinh
Nội dung phần kết luận, luận văn tổng hợp những giá trị văn hóa đạo đức của Phật giáo và tinh thần đoàn kết Phật giáo của hai hệ phái Nam tông và Bắc tông, của cộng động dân tộc ở Trà Vinh trước và sau năm 1981 Qua đó, kiến nghị với Đảng, Nhà nước và Giáo hội Phật giáo Việt Nam các cấp, tìm ra những giải pháp hữu hiệu
để phát huy tinh đoàn kết dân tộc, tinh thần nhập thế của Phật giáo và đồng thời để
có chính sách hỗ trợ cho phù hợp, nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc và việc xây dựng một đời sống văn hóa, văn minh, tiến bộ, đậm
đà bản sắc dân tộc
Trang 3-v-
ABSTRACT
Buddhism is a major religion, which is widely influential, especially in Asian countries, including Vietnam Buddhism has existed in the community people in Tra Vinh for nearly three centuries, therefore it has a certain influence on some aspects
of life The elements of Buddhist culture are reflected in their practice, in their religious activities, via temples, by ways of statues arrangement, through accessory, requisites, customs, tales, folklore, It has created a great spiritual value, imprinted
by indigenous and local appearance
Thesis summary:
Chapter 1 It points out the concept of culture, religion, Buddhism and related technical terms
In this chapter the thesis presents an outline on Buddhism, Khmer Theravada Buddhism and Mahayana, the similarities and differences and the causes of the schism of two schools; the introduction of Buddhism to Tra Vinh, an overview of the land, the economic features, social culture of Tra Vinh
In the last section of this chapter, the thesis depicts the diverse ecological features and the richness of natural resources in Tra Vinh, the characteristics of multi-ethnic and religious Faiths that were established in the history They are the multi-ethnic groups who live together peacefully, colluded with one another to form endless source of strength both physically and intellectually Although there are many different religions, but the most prominent religious activity is Buddhism
Chapter 2 It points out the relationship between Khmer Theravada clergies
and Mahayana clergies in their spiritual life in Tra Vinh since 1981 up to these days
As far as their religious life are concerned, five main factors are emphasized in this chapter namely: the organizational structure of Buddhist Church in Tra Vinh; the religious activities; types of robe for monks and nuns; food and drink; and ceremonials as well as other related religious activities Thus, we can see the way of life of the clergies as well as of the laities of these two schools of Buddhism in Tra
Trang 4-vi-
Vinh, which couples with their own custom and tradition, although they knew that Buddhism was Indian origin, but when the Vietnamese and the Khmer in Tra Vinh receive and practice Buddhism, they understand it in each own way
Chapter 3 It presents the relationship between the Khmer Theravada Buddhist Mahayana Buddhist in social life Indicate the description of cultural and social life
of clergies as well as of laities of these schools of Buddhism in Tra Vinh in the process
of modernizing the country, clergies and laities engage in social activities implement guidelines and policies of the Party and State's laws, such as consolidating national unity, the poverty reduction movement such as charitable - society, getting together
to build up cultural life in residential areas and new rural construction, urban civilization, especially from the foresaid relationship of the two schools causes altering outlook of Khmer Theravada Buddhists about the field of education
Chapter 4 It illustrates the impacts derived from the relationship between the Khmer Theravada Buddhism and Mahayana Buddhism on the cultural life of the Vietnamese and the Khmer in Tra Vinh The overall impacts are on the concept, the way of life, customs, tradition, ceremonies and festivals, the most profound impact are on philosophy, ethics and the will toward wholesome deeds of Khmer Theravada and Mahayana in Tra Vinh
Conclusion Section It summarizes the cultural value of Buddhist ethics and the solidarity of the two schools of Buddhism -Theravada and Mahayana, of the ethnic communities in Tra Vinh, prior and after 1981 Thereby, propose the Party, the State and the Vietnam Buddhist Church at all levels, to find effective solutions to promote ethnic solidarity, the worldly engagement of Buddhism and at the same time
to have a proper support policy for preserving and promoting traditional and cultural values of peoples and building a cultured life, civilization, advancement, saturated with national identity
Trang 5-vii-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT x
DANH SÁCH CÁC BẢNG xi
DANH SÁCH CÁC HÌNH xii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 6
3.1 Mục tiêu 6
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 7
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7
4.1 Đối tượng nghiên cứu 7
4.2 Phạm vi nghiên cứu 7
5 Phương pháp nghiên cứu 7
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 8
7 Cấu trúc của Luận văn 8
PHẦN NỘI DUNG 10
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 10
1.1 Một số khái niệm liên quan đến luận văn 10
1.1.1 Tôn giáo 10
1.1.2 Văn hóa và văn hóa tôn giáo 11
1.1.3 Phật giáo 13
Trang 6-viii-
1.1.4 Nguyên nhân dẫn đến phân chia thành hai trường phái Nam và Bắc tông 15
1.2 Cơ sở thực tiễn 18
1.2.1 Khái quát về tỉnh Trà Vinh 18
1.2.2 Khái quát Phật giáo ở Trà Vinh 21
1.2.3 Thời điểm Phật giáo Nam tông Khmer du nhập vào Trà Vinh 22
1.2.4 Thời điểm Phật giáo Bắc tông du nhập vào Trà Vinh 23
CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ TRONG ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO 26
2.1 Về hệ thống tổ chức Phật giáo Nam tông Khmer với Bắc tông Trà Vinh trước và sau năm 1975 26
2.2 Mối quan hệ giữa hai hệ phái về tu hành (tu tập) 31
2.3 Trong y phục (pháp phục) 35
2.4 Trong lễ hội, nghi lễ 42
2.5 Trong thờ phụng 46
2.6 Trong ẩm thực 47
CHƯƠNG 3: MỐI QUAN HỆ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI 53
3.1 Hoạt động từ thiện - xã hội, góp phần xóa đói giảm nghèo 53
3.2 Củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tinh thần yêu nước 55
3.3 Đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư và xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh 58
3.4 Tuyên truyền đường lối chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước 60
3.5 Trong công tác đào tạo nhân sự tôn giáo 62
CHƯƠNG 4: NHỮNG ẢNH HƯỞNG TỪ MỐI QUAN HỆ GIỮA HAI HỆ PHÁI ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT VÀ KHMER Ở TRÀ VINH 67
4.1 Đa dạng hóa đời sống văn hóa của con người và vùng đất Trà Vinh 67
4.2 Ảnh hưởng đến đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt và người Khmer ở Trà Vinh 69
4.3 Ảnh hưởng đến đạo đức của người Việt và người Khmer ở Trà Vinh 70
4.4 Ảnh hưởng đến tư tưởng bình đẳng, yêu thương giúp đỡ nhau 72
Trang 7-ix-
4.5 Ảnh hưởng đến việc làm từ thiện - xã hội, góp phần xóa đói giảm nghèo 73
4.6 Ảnh hưởng từ đạo Phật về vấn đề hôn nhân và ly hôn vợ chồng với thế hệ trẻ của người Việt và người Khmer ở Trà Vinh 74
KẾT LUẬN 79
TÀI LIỆU THAM KHẢO 85
PHỤ LỤC 90
PHỤ LỤC 1 90
PHỤ LỤC 2 91
PHỤ LỤC 3 92
PHỤ LỤC 4 94
PHỤ LỤC 5 96
PHỤ LỤC 6 121
PHỤ LỤC 7 130
PHỤ LỤC 8 134
PHỤ LỤC 9 135
Trang 8-x-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
GHPGVN: Giáo hội Phật giáo Việt Nam
HĐTSTWGHPGVN: Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam
UV HĐTS: Ủy viên Hội đồng Trị sự
BTSGHPGVN: Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam
HĐKSSYN: Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước
MTDTGP: Mặt trận Dân tộc Giải phóng
UBMTTQVN: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Trang 9
-xi-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu bảng Tên bảng, sơ đồ Trang
Bảng 1.1 Thành phần dân cư - dân tộc tỉnh Trà Vinh 20 Bảng 1.2 Diện tích, dân số và mật độ dân số tỉnh Trà Vinh 20
Trang 10-xii-
DANH SÁCH CÁC HÌNH
Số hiệu hình Tên hình Trang
Hình 2.1 Sơ đồ tổ chức Tỉnh hội Phật giáo Việt Nam 27 Hình 2.2 Sơ đồ tổ chức Tỉnh hội Phật giáo Nam tông Khmer 28
Hình 2.3 Đại hội đại biểu Phật giáo huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh, lần
Hình 2.4 Đại hội đại biểu Hội Đoàn kết Sư sãi yêu nước huyện Cầu
Ngang, tỉnh Trà Vinh, lần thứ V, nhiệm kỳ 2013 - 2018 136
Hình 2.5
Lễ mừng thọ cho các vị Hòa thượng cao tăng ở các huyện, thành phố trong Hội đoàn kết Sư sãi yêu nước tỉnh Trà Vinh nhân dịp An cư kiết hạ
137
Hình 2.6
Hòa thượng Chủ tịch HĐTSTWGHPGVN đã đến thăm và vấn an sức khỏe HT Thích Nhựt Huệ, UV HĐTS, Phó ban Thường trực BTS GHPGVN tỉnh Trà Vinh
137
Hình 2.7
Y phục mặc trong lễ trao quyết định cho 2 vị tu sĩ Phật giáo Nam tông Khmer tại Trường Trung cấp Pali - Khmer tỉnh Trà Vinh
138
Hình 2.8
Y phục mặc trong lễ thường nhật ở chùa Phật giáo Bắc tông tại chùa Lưỡng Xuyên, phường 1, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh
138
Hình 2.9 Đại lễ Phật đản tại chùa Lưỡng Xuyên, phường 1, thành phố
Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh
139
Hình 2.10
Lễ bế giảng khóa An cư kiết hạ tại chùa Lưỡng Xuyên, phường 1, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh 139
Hình 2.11
Thờ tượng Phật Thích Ca ở ngôi Tam bảo Phật giáo Nam tông Khmer tại Chánh điện chùa Tà Điêu, xã Phong Phú, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh
140
Trang 11-xiii-
Số hiệu hình Tên hình Trang
Hình 2.12
Thờ tượng Phật Thích Ca và các vị Bồ tát ở ngôi Tam bảo Phật giáo Bắc tông tại Chánh điện chùa Lưỡng Xuyên, phường 1, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh
140
Hình 3.1
Cán bộ Lãnh đạo của tỉnh và các vị chức sắc của các hệ phái Phật giáo Trà Vinh chụp ảnh lưu niệm nhân dịp lễ kỷ niệm
126 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới
141
Hình 3.2
Cán bộ Lãnh đạo của tỉnh và các vị chức sắc của các hệ phái Phật giáo Trà Vinh đến Viếng lăng Bác tại xã Long Đức, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh
141
Hình 3.3
Chư tăng trong Phật giáo Nam tông Khmer cùng với chính quyền địa phương đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới tại xã Bình Phú, huyện Càng Long, tỉnh Trà vinh
142
Hình 3.4
Chư ni Phật giáo Bắc tông cùng với chính quyền địa phương đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới tại ấp Giồng Giá, xã Hòa Minh, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh
142
Hình 3.5 Tu sĩ hệ phái Phật giáo Nam tông Khmer trong lớp học của
học viên Trường Trung cấp Pali - Khmer tỉnh Trà Vinh 143
Hình 3.6
Lễ tổng kết Trung cấp Phật học, năm học 2012 - 2013 của hệ phái Phật giáo Bắc tông tại chùa Lưỡng Xuyên, phường 1, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh
143
Hình 3.7
Chư tăng Phật giáo Nam tông Khmer phát quà cho bà con nghèo, nhân dịp Chôl Chnăm Thmây tại chùa Âng, phường
8, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh
144
Hình 3.8 Chư tăng ni Phật giáo Bắc tông phát quà cho bà con nghèo tại
chùa Hòa Bình, thị trấn Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh 144
Trang 12-1-
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Phật giáo là một tôn giáo lớn, có sức ảnh hưởng rộng rãi, đặc biệt là ở các nước Châu Á, trong đó có Việt Nam Với triết lý nhân sinh cao cả, nhằm hướng con người đến việc giải thoát khỏi nổi khổ, hướng đến chân - thiện - mỹ, sống hòa thuận và yêu thương Bởi vậy, đạo Phật thực sự là chổ dựa tinh thần cho một bộ phận đông đảo quần chúng trong xã hội
Phật giáo đã thích ứng theo văn hóa và phong tục tập quán của Việt Nam Trải qua nhiều thế kỷ sau, khi ảnh hưởng của Phật giáo đã theo sự lan tỏa của việc gia tăng dân số
và mở rộng đất đai, đi dần vào miền Trung và Nam bộ, Phật giáo cũng để lại trên mỗi vùng đất một sắc thái riêng biệt trong thờ phụng, trong nghi lễ, … Nét riêng đó là bản sắc văn
hóa Phật giáo của vùng, đồng thời cũng thể hiện quá trình phát triển của mình
Trà Vinh là một tỉnh nằm ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nơi có đông đồng bào các dân tộc sinh sống và cũng là nơi hội tụ của nhiều tín ngưỡng tôn giáo
Từ nhiều thế kỷ qua Phật giáo đã cắm sâu vào trong tâm thức làm cho đời sống tinh thần của người dân Trà Vinh, đặc biệt là ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer và Phật giáo Bắc tông được xem như là một bảo tàng về giá trị văn hóa, vật chất lẫn tinh thần, là trung tâm tín ngưỡng tôn giáo, văn hóa, giáo dục và xã hội của cộng đồng dân tộc ở Trà Vinh
Để phát huy những mặt tích cực của Phật giáo Trà Vinh trong thời kỳ đổi mới, phát huy tinh thần “sống tốt đời, đẹp đạo” là một nhiệm vụ cấp bách hiện nay Đồng thời, để làm rõ được tính địa phương và tính dân tộc của Phật giáo, mối quan hệ khắng khít giữa Phật giáo Nam tông Khmer với Phật giáo Bắc tông, giữa dân tộc Kinh và dân tộc Khmer ở Trà Vinh Mặt khác, tìm hiểu tiến trình phát triển của đạo Phật ở Trà Vinh qua từng giai đoạn lịch sử, làm rõ những đặc điểm, những yếu tố, những điều kiện tác động đến sự phát triển của đạo Phật, thấy được đời sống văn hóa và tinh thần đoàn kết yêu thương dân tộc của hai hệ phái, cũng là góp phần tìm hiểu đặc trưng tộc người Kinh, Khmer, Hoa ở Trà Vinh