- Thời gian thực hiện: Từ ngày 05/3/2016 đến 05/9/2016 - Địa điểm thực hiện: Trường Đại học Trà Vinh Bộ Luật tố tụng dân sự 2015 và Luật trọng tài thương mại 2010 đã ghi nhận sự tiến bộ
Trang 1-iii-
TÓM TẮT
- Đề tài: Các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại
- Thời gian thực hiện: Từ ngày 05/3/2016 đến 05/9/2016
- Địa điểm thực hiện: Trường Đại học Trà Vinh
Bộ Luật tố tụng dân sự 2015 và Luật trọng tài thương mại 2010 đã ghi nhận
sự tiến bộ của hoạt động lập pháp nước ta trong quy định về các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp nói chung và tranh chấp kinh doanh thương mại nói riêng Có thể nói, từ những ghi nhận cụ thể của luật, biện pháp khẩn cấp tạm thời
đã phát huy được tác dụng to lớn của nó trong việc thúc đẩy giải quyết các tranh chấp kinh doanh thương mại và bảo vệ kịp thời quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự
Thế nhưng, bên cạnh những thành quả đạt được thì việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại trên thực tế vẫn còn gặp nhiều khó khăn, chưa thể phát huy tối đa hiệu quả của nó Nguyên nhân xuất phát từ một số quy định còn hạn chế, thiếu tính khả thi như: Quy định về biện pháp bảo đảm; căn cứ, phạm vi áp dụng; thời hạn ra quyết định áp dụng; căn cứ hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời, trách nhiệm của bên bị áp dụng; thẩm quyền của Hội đồng trọng tài; cơ chế hỗ trợ của Tòa án đối với Trọng tài…Để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, thiết nghĩ pháp luật tố tụng dân sự và tố tụng trọng tài cần có những thay đổi, bổ sung phù hợp và đưa ra các giải pháp khả thi hơn để việc
áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời vào thực tế không bị lúng túng, trở ngại, gây khó khăn cho cơ quan thẩm quyền và đương sự
Kết quả nghiên cứu của luận văn không những đã luận giải được rõ cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của chế định biện pháp khẩn cấp tạm thời mà còn cho thấy rằng các quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời vẫn còn những điểm thiếu sót hoặc bất cập đòi hỏi phải có sự giải thích hoặc hướng dẫn một cách thấu đáo để tránh sự nhầm lẫn, khó khăn khi áp dụng hoặc áp dụng không thống nhất trong quá trình tố tụng tại Tòa án, trọng tài thương mại Trên cơ sở phân tích, so sánh các quy định về biện pháp
Trang 2-iv-
khẩn cấp tạm thời trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam 2015 và Luật trọng tài thương mại 2010 và dựa trên kết quả nghiên cứu, khảo sát thực tiễn áp dụng, luận văn
đã đưa ra đề xuất nhằm hoàn thiện những quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong Bộ Luật tố tụng dân sự 2015 và Luật trọng tài thương mại 2010 để các quy định ngày càng đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn giải quyết các tranh chấp hiện nay./
Trang 3-v-
ABSTRACT
- The topic: The temporary emergency measures in dispute resolution for commercial business
- Execution time: From 05/3/2016 to 05/9/2016
- Place of execution: Tra Vinh University
Civil Procedure Code 2015 and Commercial Arbitration Act 2010 have recorded the progress of our country's legislative activities in the provisions of the temporary emergency measures in dispute resolution in general and commercial business disputes in particular It can be said, from the specific recognition of the law,
a temporary emergency measure has been promoting its great impact in promoting the settlement of commercial business disputes and timely protecting legal rights of the involved parties
However, besides the achievements, the application of temporary emergency measures in resolving commercial business disputes in fact is still facing many difficulties, can not maximize its performance The cause comes from a limited number of regulations, lack of feasibility, such as: Regulation on security measures; basis, the scope of application; deadline for decision on application ; grounds to cancel a temporary emergency measure, the responsibility of the applied parties; the jurisdiction of the Arbitration council; support mechanisms of Courts for arbitration To ensure legal rights and interests of the involved parties, it is thought the civil and arbitration procedural law should be changed and supplemented suitably and put the more feasible solutions to the application of temporary emergency measures in fact without confusion, obstacles that makes it difficult for the authorities and the involved parties
The research results of the thesis not only be clearly interpreted the rationale and legal basis of the rule of temporary emergency measures, but also indicates that the provisions of the temporary emergency measures are still omissions or inadequacies points requiring explanation or instructions thoroughly to avoid
Trang 4-vi-
confusion and difficulties in applying or applying without uniform during proceedings at The court, commercial arbitration Based on the analysis, comparison
of regulations on temporary emergency measures in the Civil procedure law in 2015 and Commercial Arbitration Act in 2010 and based on the results of applied practical research and survey, thesis has had suggestions for improvement of the regulations
on temporary emergency measures in the Civil procedure code in 2015 and Commercial Arbitration Act in 2010 so that provisions can meet the growing demands of current dispute settlement /
Trang 5-vii-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT xii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2
4 Phương pháp nghiên cứu 2
4.1 Phương pháp luận 2
4.2 Phương pháp cụ thể 3
5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3
5.1 Ý nghĩa khoa học 3
5.2 Ý nghĩa thực tiễn 4
6 Kết cấu của luận văn 4
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƯƠNG MẠI 5
1.1 Khái niệm biện pháp khẩn cấp tạm thời 5
1.1.1 Định nghĩa biện pháp khẩn cấp tạm thời 5
1.1.2 Đặc điểm của biện pháp khẩn cấp tạm thời 9
1.1.3 Phân loại biện pháp khẩn cấp tạm thời 14
1.2 Khái niệm biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 15
1.2.1 Định nghĩa tranh chấp kinh doanh thương mại 15
Trang 6-viii-
1.2.2 Định nghĩa biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 16 1.2.3 Đặc điểm biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 18 1.2.4 Phân loại biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 18 1.2.4.1 Biện pháp khẩn cấp tạm thời có biện pháp bảo đảm 18 1.2.4.2 Biện pháp khẩn cấp tạm thời không có biện pháp bảo đảm 21 1.3 Mục đích và ý nghĩa của biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 22 1.3.1 Mục đích 22 1.3.2 Ý nghĩa 23 1.4 Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tranh chấp kinh doanh thương mại 25 1.4.1 Giai đoạn trước ngày 01 tháng 7 năm 2003 25 1.4.2 Giai đoạn từ ngày 01 tháng 7 năm 2003 đến ngày 30 tháng 6 năm 2016 27 1.4.3 Giai đoạn từ ngày 01 tháng 7 năm 2016 đến nay 30
CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ CÁC BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI| TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƯƠNG MẠI 33
2.1 Các biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Bộ Luật tố tụng dân sự được áp dụng bởi Tòa án 33 2.1.1 Nội dung các biện pháp khẩn cấp tạm thời 33 2.1.1.1 Biện pháp kê biên tài sản đang tranh chấp 34 2.1.1.2 Biện pháp cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp 35 2.1.1.3 Biện pháp cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp 35 2.1.1.4 Biện pháp cho thu hoạch, cho bán hoa màu hoặc sản phẩm, hàng hóa khác 36
Trang 7-ix-
2.1.1.5 Biện pháp phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng khác, kho bạc nhà nước; phong tỏa tài sản ở nơi gửi giữ 36 2.1.1.6 Biện pháp phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ 37 2.1.1.7 Biện pháp cấm hoặc buộc thực hiện một số hành vi nhất định 38 2.1.2 Thủ tục áp dụng, thay đổi, bổ sung, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 38 2.1.2.1 Thủ tục áp dụng, thay đổi, bổ sung biện pháp khẩn cấp tạm thời 38 2.1.2.2 Thủ tục hủy bỏ áp dụng biên pháp khẩn cấp tạm thời 39 2.1.2.3 Khiếu nại, kiến nghị về quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ hoặc không áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời 40 2.2 Các biện pháp khẩn cấp tạm thời được áp dụng bởi trọng tài thương mại 41 2.2.1 Nội dung các biện pháp khẩn cấp tạm thời 41 2.2.1.1 Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp 42 2.2.1.2 Cấm hoặc buộc bất kỳ bên tranh chấp nào thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định nhằm ngăn ngừa các hành vi ảnh hưởng bất lợi đến quá trình
tố tụng trọng tài 43 2.2.1.3 Kê biên tài sản đang tranh chấp 43 2.2.1.4 Yêu cầu bảo tồn, cất trữ, bán hoặc định đoạt bất kỳ tài sản nào của một hoặc các bên tranh chấp 43 2.2.1.5 Yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên 44 2.2.1.6 Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp 44 2.2.2 Thủ tục áp dụng, thay đổi, bổ sung, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 45 2.2.2.1 Thủ tục áp dụng, thay đổi, bổ sung biện pháp khẩn cấp tạm thời 45 2.2.2.2 Hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời 46 2.2.2.3 Thủ tục hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời 46 2.2.2.4 Trách nhiệm của Hội đồng trọng tài khi áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời 47
Trang 8-x-
2.3 Mối quan hệ giữa Tòa án và trọng tài thương mại trong việc áp dụng các biên pháp khẩn cấp tạm thời 47 2.3.1 Thẩm quyền hỗ trợ của Tòa án đối với trọng tài thương mại trong việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời 47 2.3.2 Thủ tục áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời Luật trọng tài thương mại khi Tòa án hỗ trợ trọng tài 48 2.3.3 Thi hành các quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của trọng tài thương mại 49 2.3.4 Nội dung áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời giữa Tòa án và trọng tài thương mại 50
CHƯƠNG 3: NHỮNG HẠN CHẾ VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN CỦA VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƯƠNG MẠI TRONG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM 53
3.1 Những hạn chế và phương hướng hoàn thiện về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh trong Bộ Luật tố tụng dân sự 53 3.1.1 Căn cứ áp dụng của một số biện pháp khẩn cấp tạm thời chưa phù hợp gây khó khăn cho bên yêu cầu 53 3.1.2 Thời gian xem xét ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời 54 3.1.3 Việc xác định định mức thực hiện biện pháp bảo đảm chưa phù hợp 54 3.1.4 Căn cứ hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời chưa hợp lý 55 3.1.5 Chưa quy định trách nhiệm của bên bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời 56 3.1.6 Trách nhiệm do áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng 57 3.2 Những hạn chế và phương hướng hoàn thiện về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại trong Luật trọng tài thương mại 57 3.2.1 Thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Hội đồng trọng tài còn hạn chế 57
Trang 9-xi-
3.2.2 Biện pháp cấm hoặc buộc bất kỳ bên tranh chấp nào thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định nhằm ngăn ngừa các hành vi ảnh hưởng bất lợi đến quá trình tố tụng trọng tài chưa rỏ ràng 59 3.2.3 Những vấn đề chưa có giải pháp về quy định biện pháp khẩn cấp tạm thời 59 3.3 Những hạn chế và phương hướng hoàn thiện về mối quan hệ giữa Tòa án và trọng tài thương mại trong việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời 62
KẾT LUẬN 65 TÀI LIỆU THAM KHẢO 67
Trang 10-xii-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BPKCTT: Biện pháp khẩn cấp tạm thời
BLTTDS: Bộ Luật tố tụng dân sự
LTTTM: Luật trọng tài thương mại
TCKDTM: Tranh chấp kinh doanh thương mại
PLTTDS: Pháp luật tố tụng dân sự
PLTTGQCVADS: Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự PLTTGQCVAKT: Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế
Trang 11-1-
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Hoạt động kinh doanh thương mại hình thành các mối liên kết quan hệ qua lại giữa các đối tác kinh doanh với nhau, qua đó tạo ra môi trường kinh doanh phong phú,
đa dạng Ngày nay, với sự phát triển của nền kinh tế thị trường sự đa dạng các mối quan hệ trong kinh doanh thương mại không còn bó hẹp ở từng địa phương mà đã bao phủ toàn quốc và không còn bị giới hạn trong biên giới quốc gia nữa Bên cạnh sự phát triển của các hoạt động kinh doanh thương mại thì những tranh chấp kinh doanh thương mại (viết tắt TCKDTM) cũng bắt đầu nảy sinh ngày càng đa dạng, với nội dung phức tạp, mức độ tranh chấp gay gắt, số lượng cũng như quy mô của các TCKDTM
mở rộng theo nhiều mặt…chúng đòi hỏi phải được giải quyết kịp thời, nhằm bảo vệ quyền, lợi ích cho các bên trong quan hệ kinh doanh thương mại Một trong những biện pháp đảm bảo quyền và lợi ích của các bên trong TCKDTM đó là biện pháp khẩn cấp tạm thời (viết tắt BPKCTT) Việc áp dụng các BPKCTT trong giải quyết TCKDTM có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ một cách có hiệu quả quyền
và lợi ích hợp pháp của các bên trong tranh chấp Các quy định về BPKCTT luôn được các nhà lập pháp quan tâm và ghi nhận trong các văn bản pháp luật tố tụng dân sự (viết tắt PLTTDS), pháp luật kinh tế, pháp lệnh trọng tài thương mại của Việt Nam qua các thời kỳ Trên cơ sở kế thừa và phát triển các quy định về BPKCTT trong các văn bản trước đây, chế định BPKCTT đã được quy định khá chi tiết cụ thể trong Bộ Luật tố tụng dân sự 2015 (viết tắt BLTTDS) và Luật trọng tài thương mại 2010 (viết tắt LTTTM) và các văn bản hướng dẫn thi hành Các quy định này tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể bị xâm hại khi tham gia quan hệ giải quyết TCKDTM
Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định về BPKCTT cũng đã nảy sinh những khó khăn, vướng mắc đối với người yêu cầu và cơ quan giải quyết tranh chấp, từ đó làm cho quá trình thực hiện BPKCTT gặp những khó khăn nhất định
Trang 12-2-
Vì lẽ đó, với mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam về các BPKCTT trong giải quyết TCKDTM em chọn đề tài
“Các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại”
để nghiên cứu làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình
2 Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở hệ thống hóa lí luận và nghiên cứu các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước về cải cách tư pháp; các quan điểm nghiên cứu luật học, các quy định của pháp luật về quyền yêu cầu áp dụng và quá trình thực hiện các BPKCTT trong giải quyết TCKDTM để làm sáng tỏ một số vấn đề sau:
- Khái niệm, đặc điểm, phân loại BPKCTT;
- Khái niệm chung về BPKCTT trong giải quyết TCKDTM;
- Đặc điểm, mục đích, ý nghĩa của BPKCTT trong giải quyết TCKDTM;
- Đánh giá tổng quát lịch sữ hình thành và phát triển các BPKCTT; phân tích các quy định về việc áp dụng BPKCTT, những bất cập, hạn chế và đề ra các giải pháp, phương hướng hoàn thiện việc áp dụng các BPKCTT trong giải quyết TCKDTM trong
hệ thống pháp luật Việt Nam
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phân tích các nội dung về BPKCTT trong BLTTDS, LTTTM và các văn bản hướng dẫn liên quan theo pháp luật Việt Nam
- Trình tự thẩm quyền áp dụng, thủ tục, thay đổi, hủy bỏ và mối quan hệ giữa Tòa án và trọng tài thương mại trong việc áp dụng BPKCTT trong giải quyết TCKDTM trong bối cảnh kinh tế và xã hội Việt Nam;
- Tìm ra những hạn chế, bất cập và đề ra phương hướng giải quyết các hạn chế, bất cập để hoàn thiện hệ thống pháp luật về việc áp dụng BPKCTT trong giải quyết TCKDTM tại Việt Nam
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp luận
Trong quá trình thực hiện luận văn, các nội dung trong luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận đúng đắn khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin