Đề tài “Xây dựng và tổ chức hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt ở chương trình Ngữ văn 11” của chúng tôi đã khai thác công năng và hiệu quả của HĐNK trong việc dạy học Tiếng Việt góp phần l
Trang 1-iii-
TÓM TẮT
Dạy học lấy học sinh và thực hành làm trọng tâm trở thành tiêu chí định hướng trong qui trình cải cách giáo dục Việt Nam Dạy học Tiếng Việt ở trường phổ thông cung cấp cho HS những kiến thức, phát triển năng lực tư duy, khả năng giao tiếp và làm công cụ thiết yếu để học tốt môn Ngữ văn và các môn học khác Các bài tập Tiếng Việt cần được thực hiện thông qua các hình thức dạy học phong phú, mới lạ nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của HS
Hoạt động ngoại khóa có tác dụng giáo dục, phát triển HS một cách toàn diện, hướng sự quan tâm của HS vào các lĩnh vực tri thức khác nhau, cung cấp thêm cho các
em những kiến thức và kinh nghiệm có liên quan trực tiếp đến thực tiễn cuộc sống và xã
hội Đề tài “Xây dựng và tổ chức hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt ở chương trình Ngữ văn 11” của chúng tôi đã khai thác công năng và hiệu quả của HĐNK trong việc
dạy học Tiếng Việt góp phần làm cho việc dạy học trở nên hấp dẫn, bổ ích và thiết thực
Dựa trên những tiền đề lí luận nền tảng trong hoạt động ngoại khóa đã được thẩm định, chúng tôi đã kế thừa và xây dựng sáng tạo hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt
ở trường phổ thông Các nội dung và hình thức ngoại khóa Tiếng Việt được lựa chọn dựa trên những cơ sở thực tiễn và nguyên tắc đặc thù của phân môn theo một qui trình khoa học Khi thiết kế các hình thức ngoại khóa ở các phân môn Tiếng Việt, chúng tôi có phân tích sư phạm để thấy được mục đích, tác dụng của từng hình thức đối với việc thực hiện mục tiêu các bài dạy và mục tiêu phát triển tư duy học sinh Nội dung
và kết quả nghiên cứu được thực nghiệm ở ba phần Từ ngữ, Ngữ pháp và Ôn tập Tiếng Việt trong chương trình Ngữ văn 11, tiến hành ở khối lớp 11 trường THPT Cầu
Kè, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh Kết quả thực nghiệm ban đầu đã chứng minh được tính khả thi của đề tài
Trang 2-iv-
ASBTRACT
The main focus of educational renovation in Vietnam includes praticing and students Teaching in Vietnamese in highschool provides students with knowledge, develops their ability to think and communicate, as well as help them study Literature and other subjects Vietnamese language teaching are practiced through various new forms in order to increase students’ enthusiasm in learning
Outdoor activities have educational effects, help students develop comprehensively as well as draw their attention to different fields of knowledge and provide them with knowledge and experience regarding the actual state of life and
society Topic “Contructing and organising outdoor activities about Vietnamese language in grade 11’s Literature program” has utilised the effectiveness of outdoor
activities in teaching Vietnamese language, making it more interesting, useful and practical
Based on previously appraised activities, we have continued to construct creative outdoor activities about Vietnamese language in highchool The contents and forms of the activities have been selected based on reality and specific features of the subject While designing outdoor activities about Vietnamese language, we also conducted educational analysis to identify the cause and effect of each form of activity in completing the goal of the lesson and develop students’ ability to think Contents and results of the research are experimented during three sessions: Grammar, Expressions and Language Practice in grade 11’s Literature program, conducted in grade 11 of Cau Ke Highschool, Cau Ke District, Tra Vinh province The initial results have proved the research’s practiciability
Trang 3-v-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ASBTRACT iv
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ix
DANH SÁCH CÁC BẢNG x
MỞ ĐẦU 1
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 3
2.1 Những công trình nghiên cứu có tính lí luận cơ bản 3
2.2 Giáo trình dạy học cho các lớp sư phạm 6
2.3 Các bài viết trong các hội thảo khoa học và Tạp chí khoa học- Giáo dục 7
2.4 Một số luận văn thạc sĩ có liên quan đến đề tài 9
3 Mục đích nghiên cứu 10
4 Nhiệm vụ nghiên cứu 10
5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10
6 Phương pháp nghiên cứu 11
6.1 Phương pháp điều tra – khảo sát – thống kê 11
6.2 Phương pháp phân tích – tổng hợp 11
6.3 Phương pháp so sánh - đối chiếu 11
6.4 Phương pháp giao tiếp 11
6.5 Phương pháp thực nghiệm 11
7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 11
8 Kết cấu của luận văn 12
9 Hướng tiếp cận tư liệu để thực hiện đề tài 13
Trang 4-vi-
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 14
1.1 Cơ sở lí luận 14
1.1.1 Một số khái niệm cơ bản về hoạt động ngoại khóa 14
1.1.2 Mục đích và nhiệm vụ của hoạt động ngoại khóa 16
1.1.3 Tác dụng của hoạt động ngoại khóa 18
1.1.4 Qui trình thực hiện hoạt động ngoại khóa 20
1.1.4.1 Thiết kế kế hoạch hoạt động ngoại khóa 21
1.1.4.2 Thiết kế tiến trình tổ chức 23
1.1.5 Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa 24
1.1.5.1 Đố vui ngôn ngữ 24
1.1.5.2 Câu lạc bộ ngôn ngữ 25
1.1.5.3 Trò chơi ngôn ngữ 25
1.1.5.4 Sưu tầm tài liệu, ngữ liệu 25
1.1.5.5 Thuyết trình 26
1.1.5.6 Độc tấu - kể chuyện 26
1.1.5.7 Tham quan dã ngoại 26
1.1.5.8 Ngoại khóa theo chủ đề 27
1.2 Cơ sở thực tiễn 27
1.2.1 Thực tế sử dụng hoạt động ngoại khóa 27
1.2.2 Kết quả khảo sát tình hình hoạt động ngoại khóa 30
1.2.2.1 Kết quả khảo sát ý kiến 50 giáo viên 30
1.2.2.2 Kết quả khảo sát ý kiến 390 học sinh 33
CHƯƠNG 2: ĐỊNH HƯỚNG VÀ THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TIẾNG VIỆT TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 37
2.1 Nguyên tắc thực hiện hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt 37
2.1.1 Khai thác đặc thù phân môn Tiếng Việt 37
2.1.2 Xác định vị trí của vấn đề ngoại khóa trong chương trình dạy học Ngữ văn 38
2.1.3 Lựa chọn hình thức, nội dung ngoại khoá (dựa vào đặc điểm tâm lí - nhận thức của học sinh) 38
Trang 5-vii-
2.1.4 Bám sát và bổ trợ chương trình chính khóa 39
2.2 Thiết kế các nội dung hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt 40
2.2.1 Lựa chọn những nội dung ngoại khóa mang tính thiết thực, bổ ích 40
2.2.2 Lựa chọn những nội dung ngoại khóa theo hướng rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh 40
2.2.3 Lựa chọn những nội dung ngoại khóa mang tính “tích cực”, “tích hợp” kiến thức 40
2.3 Chọn hình thức ngoại khóa Tiếng Việt 41
2.3.1 Đối với phần Từ ngữ 41
2.3.1.1 Trò chơi ngôn ngữ 43
2.3.1.2 Đố vui ngôn ngữ 49
2.3.1.3 Kể chuyện vui về ngôn ngữ 52
2.3.2 Đối với phần Ngữ pháp 53
2.3.2.1 Trò chơi ngôn ngữ 55
2.3.2.2 Tìm hiểu và sưu tầm ngữ liệu 61
2.3.3 Đối với phần Làm văn 63
2.3.3.1 Thuyết trình 64
2.3.3.2 Thuyết minh 68
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 71
3.1 Mục đích thực nghiệm 71
3.2 Yêu cầu thực nghiệm 71
3.3 Đối tượng, địa bàn và phương pháp thực nghiệm 71
3.3.1 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm 71
3.2.2 Nội dung và phương pháp thực nghiệm 72
3.4 Qui trình thực nghiệm 72
3.5 Thiết kế giáo án thực nghiệm 73
3.5.1 Bài thực nghiệm 1: Ngoại khoá phần Từ ngữ 73
3.5.1.1 Mục tiêu cần đạt 73
3.5.1.2 Chuẩn bị 73
Trang 6-viii-
3.5.1.3 Tiến hành thực nghiệm: 20 phút 74
3.5.2 Bài thực nghiệm 2: Ngoại khoá phần Ngữ pháp 78
3.5.1.1 Mục tiêu cần đạt 78
3.5.1.2 Chuẩn bị 78
3.5.1.3 Tiến hành thực nghiệm: 25 phút 79
3.5.3 Bài thực nghiệm 3: Ngoại khoá phần Ôn tập Tiếng Việt 84
3.5.3.1 Mục tiêu cần đạt 84
3.5.3.2 Chuẩn bị 85
3.5.3.3 Tiến hành thực nghiệm : 45 phút 85
3.6 Đánh giá kết quả thực nghiệm 94
3.6.1 Về định tính 94
3.6.2 Về định lượng 95
3.6.3 Nhận xét chung về kết quả thực nghiệm 97
KẾT LUẬN 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO 102
PHỤ LỤC 106
PHỤ LỤC 1: PHIẾU KHẢO SÁT 106
PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ KHẢO SÁT 114
PHỤ LỤC 3: ĐỂ KIỂM TRA 116
PHỤ LỤC 4: MỘT SỐ HÌNH ẢNH BUỔI NGOẠI KHÓA ÔN TẬP TIẾNG VIỆT 121
Trang 7-ix-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
GV: Giáo viên
HS: Học sinh
HĐNK: Hoạt động ngoại khóa
HĐNKTV: Hoạt động ngoại khóa Tiếng Việt
HĐGT: Hoạt động giao tiếp
HĐNGLL: Hoạt động ngoài giờ lên lớp
PPDH: Phương pháp dạy học
SGK: Sách giáo khoa
THCS: Trung học cơ sở
THPT: Trung học phổ thông
TV: Tiếng Việt
Trang 8-x-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Bảng số liệu kết quả khảo sát ý kiến 50 GV 31 Bảng 1.2 Bảng số liệu kết quả khảo sát ý kiến 390 HS 33
Bảng 3.1 Bảng so sánh kết quả học tập giữa học kì I của hai lớp 11A1
Bảng 3.2 Bảng thống kê điểm số bài kiểm tra của HS lớp thực nghiệm
Bảng 3.3 Bảng thống kê kết quả xếp loại HS lớp TN và lớp ĐC 96
Trang 9-102-
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Lê A (2005), Phương pháp dạy học Tiếng Việt, NXB Giáo dục
[2] Nguyễn Thanh Bình (2003), “Một vài trao đổi xung quanh công tác ngoại khóa
văn học trong nhà trường THPT”, Thông tin khoa học, Đại học An Giang, (15)
[3] Trần Thanh Bình (2007), “Tổ chức và hướng dẫn học sinh đọc ngoại khóa văn
học”, Tạp chí Khoa Học ĐHSP TPHCM, (11)
[4] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2006), Ngữ văn 10 (tập 1,2 – chương trình chuẩn),
NXB Giáo dục
[5] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2006), Ngữ văn 10 – Sách GV (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục
[6] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Bài tập Ngữ văn 10 (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục
[7] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Ngữ văn 11 (tập 1,2 – chương trình chuẩn),
NXB Giáo dục
[8] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Ngữ văn 11 – Sách GV (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục
[9] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Bài tập Ngữ văn 11 (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục
[10] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2008), Ngữ văn 12 (tập 1,2 – chương trình chuẩn),
NXB Giáo dục
[11] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Ngữ văn 12 – Sách GV (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục
[12] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Bài tập Ngữ văn 12 (tập 1,2 – chương trình
chuẩn), NXB Giáo dục
[13] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2003), Tài liệu đổi mới phưong pháp dạy học môn Ngữ
văn THPT, NXB Giáo dục
[14] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2006), Tài liệu bồi dưỡng GV thực hiện chương trình
SGK Ngữ văn lớp 10, NXB Giáo dục
Trang 10-103-
[15] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng GV thực hiện chương trình
SGK Ngữ văn lớp 11, NXB Giáo dục
[16] Bộ Giáo dục – Đào tạo (2014), Tài liệu tập huấn kiểm tra đánh giá trong quá trình
dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS (môn Ngữ văn cấp THPT), Hà Nội
[17] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương
trình SGK lớp 11 về HĐGDNGLL, NXBGD, HN
[18] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Kỷ yếu Hội thảo khoa học Dạy học Ngữ văn trong
bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông, Trường ĐHSP TPHCM
[19] Đoàn Thụy Bảo Châu (2010), Hoạt động ngoại khóa văn học ở trường trung học
phổ thông, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học sư phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
[20] Lê Thị Ngọc Chi (2010), Vận dụng quan điểm “tích hợp” và “tích cực” trong
việc dạy học ngữ pháp ở trường trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục
học, Trường Đại học sư phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
[21] Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến (2003), Cơ sở ngôn ngữ
học và Tiếng Việt, NXB Giáo dục
[22] Chủ tịch nước (2008), Luật giáo dục, NXB Chính trị quốc gia
[23] Trương Quang Dũng (2007), “Một số biện pháp quản lý góp phần nâng cao chất
lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông hiện nay”, Kỷ
yếu hội thảo khoa học “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm
Thành phố Hồ Chí Minh
[24] Lê Tấn Quỳnh Cẩm Giang (2007), “Hoạt động ngoại khóa nhìn từ góc độ của
người học”, Kỷ yếu hội thảo khoa học “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối
với việc nâng cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại
học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
[25] Phạm Thanh Hải (2007), “Nâng cao chất lượng hoạt động ngoại khóa ở trường
phổ thông nhìn từ góc độ dạy học ở trường sư phạm”, Kỷ yếu hội thảo khoa học
“Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học
ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 11-104-
[26] Đặng Thành Hưng (2002), Dạy học hiện đại- lý luận, biện pháp, kỹ thuật, NXB
ĐHQG, Hà Nội
[27] Nguyễn Lân (1997), Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam, NXB Khoa học
xã hội
[28] Đinh Trọng Lạc (2002), Phong cách học Tiếng Việt, NXB Giáo dục
[29] Lê Thị Thu Liễu (2007), “Một vài suy nghĩ về giải pháp để nâng cao hiệu quả
của hoạt động ngoại khóa trong nhà trường”, Kỷ yếu hội thảo khoa học “Hiệu
quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
[30] Lê Nguyên Long (1998), Thử đi tìm những phương pháp dạy học hiệu quả,
NXB Giáo dục
[31] Phan Trọng Luận, Trương Dĩnh, Nguyễn Thanh Hùng, Trần Thế Phiệt (1998),
Phương pháp dạy học Văn, NXB Đại học quốc gia Hà Nội
[32] Phương Lựu (2012), Phương pháp luận nghiên cứu văn học, NXB Đại Học
Sư Phạm
[33] Trần Thị Ngọc (2007), “Về hoạt động ngoại khóa trong nhà trường phổ thông”,
Kỷ yếu hội thảo khoa học “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư
phạm Thành phố Hồ Chí Minh
[34] Hoàng Phê (chủ biên) (2003), Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng
[35] Nguyễn Hữu Quỳnh (2001), Ngữ pháp Tiếng Việt, NXB Từ điển bách khoa Hà Nội [36] Nguyễn Thị Thảo (2013), Tác động của hoạt động ngoại khóa đến tính tích cực
học tập của học sinh THPT, Luận văn thạc sĩ Đo lường và đánh giá trong giá
dục, Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục – ĐHQGHN
[37] Phùng Thị Nguyệt Thu (2007), “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa với việc
nâng cao chất liệu giảng dạy, học tập trong nhà trường phổ thong”, Kỷ yếu hội
thảo khoa học “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm Thành phố
Hồ Chí Minh
Trang 12-105-
[38] Phan Thị Minh Thúy, Giáo trình Những kỹ năng dạy học Tiếng Việt cần được
rèn luyện và chuẩn hóa, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
[39] Phan Thị Minh Thúy (2007), “Tổ chức tốt hoạt động ngoại khóa môn Tiếng
Việt theo hướng tích hợp”, Kỷ yếu hội thảo “Hiệu quả của hoạt động ngoại
khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”,
Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
[40] Phan Thị Minh Thúy (2010), “Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học từ
ngữ”, Tạp chí Khoa Học ĐHSP TPHCM, (23)
[41] Trần Mạnh Thường (2005), Almanac kiến thức văn hóa - giáo dục, NXB Văn
hóaThông tin
[42] Trần Ngọc Thêm (2006), Hệ thống liên kết văn bản Tiếng Việt, NXB Giáo dục [43] Bùi Minh Toán, Lê A, Đỗ Việt Hùng (2009), Tiếng Việt thực hành, NXB Giáo
dục Việt Nam
[44] Nguyễn Văn Tứ (2001), “Tổ chức hoạt động ngoại khóa chuyên đề môn Tiếng
Việt ở trường THPT”, Kỷ yếu hội thảo khoa học toàn quốc dạy Văn- TV THPT
theo chỉnh lí hợp nhất 2000, NXB Nghệ An
[45] Thái Duy Tuyên (1998), Những vấn đề cơ bản giáo dục học hiện đại, NXB
Giáo dục
[46] Bùi Tất Tươm (2000), Phương pháp dạy học môn Tiếng Việt bậc Trung học cơ
sở, NXB Giáo dục
[47] Trần Nguyên Hoàng Phương Vỹ (2012), Hoạt động ngoại khóa văn học ở
trường trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Cần Thơ
[48] V Ôkôn (1976), Những cơ sở của dạy học nêu vấn đề, NXB Giáo dục
Trang mạng
[49] “Danh ngôn”, https://khotangdanhngon.com/, Truy cập ngày: 15/07/2016 [50] “Câu đối”, https://vi.wikipedia.org/wiki/Câu_đối, Truy cập ngày: 15/07/2016