Tạo hình và trang trí trên bàn thờ Phật bằng đá (chùa Việt Nam cuối thế kỷ XIV)

Vì vậy, việc nghiên cứu về những BTP bằng đá cuối TK XIV dưới góc độ tạo hình và trang trí hiện đang rất cần được quan tâm, khai thác, phân tích chuyên sâu.. Mục đích tổng quát: Nghiên c

VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Bùi Thị Thanh Mai

Phản biện 1: PGS TS Đinh Khắc Thuân

Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn lâm Khoa

học xã hội Việt Nam

Phản biện 2: PGS Lê Anh Vân

Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam

Phản biện 3: PGS TS Trần Lâm Biền

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Viện tại: VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM

Số 32, Hào Nam, Ô Chợ Dừa, Đống Đa, Hà Nội

Vào hồi… giờ… ngày….tháng… năm 2017

Có thể tìm hiểu tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Qua khảo sát thực địa cho thấy những bàn thờ Phật (BTP) bằng

đá cuối TK XIV là những hiện vật đơn lẻ, hiện đang nằm trong hệ thống chùa làng khu vực Bắc Bộ Cấu trúc BTP bằng đá và các mô típ trang trí trên BTP như được nảy nở trên nền tảng xã hội mang đặc điểm của nghệ thuật hiện thực và biểu cảm cùng ít nhiều lý tưởng hóa huyền bí Đôi khi, sự tồn tại của các BTP bằng đá này được coi như những minh chứng cho sự đổi thay cùng nhiều lớp lang về niên đại tu sửa chùa Các BTP bằng đá có niên đại cuối TK XIV cho thấy hiện đang được lưu giữ ở các ngôi chùa thuộc các tỉnh, thành: Hà Nội (Hà Tây cũ), Phú Thọ Tuy nhiên, ngày nay chúng ta chỉ nhận biết về sự hiện hữu của các BTP bằng đá trong một số ngôi chùa chứ ít khi đặt vấn đề quan tâm đến việc nó hình thành như thế nào? BTP bằng đá mang ý nghĩa biểu tượng gì? Giá trị nghệ thuật qua tạo hình và trang trí BTP bằng đá cuối TK XIV được thể hiện như thế nào? Sự tập trung và phân bổ các BTP này ra sao? Tại sao các BTP được biết về niên đại lại nằm tập trung ở ven triền đê sông Đáy thuộc đất Hà Tây

cũ và vùng lân cận, với niên đại cụ thể từ năm 1370 - 1391? Mô típ trang trí trên BTP bằng đá cuối TK XIV có hay không sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa và văn hóa Champa? Vì sao? Đó là những vấn đề không dễ dàng phân giải nhưng lại đầy thú vị

Vì vậy, việc nghiên cứu về những BTP bằng đá cuối TK XIV dưới góc độ tạo hình và trang trí hiện đang rất cần được quan tâm, khai thác, phân tích chuyên sâu Nhằm đưa ra những cơ sở khoa học

để nhìn nhận, đánh giá về hình thức, giá trị nghệ thuật cũng như phong cách tạo hình và nghệ thuật chạm khắc của hiện vật điêu khắc

đồ thờ truyền thống “đặc biệt” này

2 Mục đích nghiên cứu

2.1 Mục đích tổng quát: Nghiên cứu về tạo hình và trang trí

trên BTP bằng đá cuối TK XIV nhằm đánh giá, nhận xét về giá trị

nghệ thuật của BTP bằng đá cuối TK XIV trong chùa Việt Nam

2.2 Mục đích cụ thể: Luận án khẳng định giá trị nghệ thuật của

BTP bằng đá trong chùa cuối TK XIV là minh chứng cho phong cách nghệ thuật thời Trần Việc đưa ra những kiến giải khoa học với mục đích đi tìm ý nghĩa “giải mã” các chủ đề trang trí trên BTP bằng đá cuối TK XIV Từ đó, có cơ sở để nhận định BTP bằng đá cuối TK XIV tồn tại trong chùa là bằng chứng lịch sử chứa đựng những dấu

ấn của mỹ thuật đương thời

Xác định hệ thống lý luận liên quan đến nội dung đề tài và những yếu tố liên quan đến quá trình phát triển, tồn tại của các BTP

bằng đá trong chùa làng khu vực Bắc Bộ Việt Nam cuối TK XIV

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu tạo hình và trang trí trên BTP bằng đá cuối TK XIV

trong một số chùa Việt

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi thời gian: Xác định cụ thể 07 BTP bằng đá ghi niên đại

từ năm 1370 đến năm 1391

Phạm vi không gian: Các BTP bằng đá cuối TK XIV hiện được

lưu giữ trong các ngôi chùa thuộc khu vực Bắc Bộ như: Chùa Hương Trai; chùa Đại Bi (huyện Hoài Đức, Hà Tây cũ); chùa Bối Khê, chùa Ngọc Đình (huyện Thanh Oai, Hà Tây cũ); chùa Giao Thông; chùa Chân Nguyên (huyện Ứng Hòa, Hà Tây cũ); chùa Phổ Quang (huyện

Lâm Thao, Phú Thọ) Ngoài ra, luận án nghiên cứu so sánh với nghệ

thuật chạm khắc trên BTP không ghi niên đại

4 Giả thuyết khoa học

- BTP bằng đá là loại hình điêu khắc đồ thờ Phật giáo gắn với vai trò thờ Phật trong chùa làng của người Việt

- Các đồ án trang trí được bố cục trong các khung hình vuông, chữ nhật, tròn, elip tạo nét độc đáo của nghệ thuật trang trí truyền thống

- Các đồ án trang trí như: rồng, garuda, hổ, sư tử, cá hóa long, hươu được chọn lọc mang tính gắn kết sâu sắc với tư tưởng của

Phật giáo Việt Nam

- Hình chim thần garuda gần gũi với phong cách nghệ thuật Champa, nhưng mang nhiều đặc điểm của tạo hình truyền thống Việt

5 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở quan điểm của phương pháp duy vật lịch sử, duy vật biện chứng, luận án vận dụng phương pháp liên ngành, so sánh luận án xem xét, đánh giá các vấn đề về tạo hình và trang trí trên BTP cuối TK XIV Từ phạm vi nghiên cứu chính nhằm đưa ra những nhận

định mang tính khách quan, khoa học

6 Những đóng góp mới của luận án

Luận án Tạo hình và trang trí trên bàn thờ Phật bằng đá (chùa

Việt Nam cuối thế kỷ XIV) có nội dung nhằm đóng góp bằng các luận

cứ và luận chứng hướng tới các vấn đề chính như: Bổ khuyết những nghiên cứu sâu về mỹ thuật thời Trần, chứng minh những giá trị văn hóa, nghệ thuật, mở rộng quan niệm về nghệ thuật thời Trần thông qua biểu tượng BTP bằng đá cuối TK XIV Kiểu dáng, cấu trúc, mô

típ trang trí có mối quan hệ thờ Phật trong chùa làng đương thời

Chỉ ra những đặc điểm mang dấu ấn nghệ thuật tạo hình, đặc biệt trên chất liệu đá bền chắc và chứa đựng tính thiêng BTP là chìa khóa khẳng định sức sống bền bỉ cho những biểu cảm thẩm mỹ của

người đương thời, ảnh hưởng sâu đậm đến việc hình thành nghi thức

thờ Phật ở các giai đoạn sau trong chùa làng của người Việt

Luận án giải quyết các vấn đề khoa học còn bỏ ngỏ trong thời gian qua Đó là việc đi tìm hoặc “giải mã” ý nghĩa biểu tượng các mô típ trang trí trên BTP ở nhiều góc độ khác nhau cùng tính kết nối các vấn đề nghiên cứu Ảnh hưởng của nghệ thuật Trung Hoa và Champa

là quá trình giao lưu văn hóa, nhưng được Việt hóa mang đậm phong

cách tạo hình truyền thống Việt

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu (09 trang), kết luận (05 trang), tài liệu tham khảo (12 trang) phụ lục (87 trang), bao gồm: 01 sơ đồ di tích; 04 bảng thống kê, phân loại; 07 bản vẽ mặt bằng Phật điện, 08 bản vẽ BTP; 106 hình ảnh minh họa Các bản rập chữ Hán và phiên âm dịch

nghĩa về niên đại và việc tạo tác các BTP

Nội dung luận án được chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan về tạo hình, trang trí trên

bàn thờ Phật bằng đá cuối thế kỷ XIV (33 trang)

Chương 2: Đặc điểm tạo hình và trang trí trên bàn thờ Phật bằng

đá cuối thế kỷ XIV (53 trang)

Chương 3: Những bàn luận, nhận xét về giá trị tạo hình và trang

trí trên bàn thờ Phật bằng đá cuối thế kỷ XIV (35 trang)

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VỀ TẠO HÌNH, TRANG TRÍ TRÊN BÀN THỜ PHẬT BẰNG ĐÁ CUỐI THẾ KỶ XIV 1.1 Cơ sở lý luận về tạo hình và trang trí trên bàn thờ Phật bằng đá cuối thế kỷ XIV

Luận án Tạo hình và trang trí trên bàn thờ Phật bằng đá (chùa

Việt Nam cuối thế kỷ XIV) là nghiên cứu một hiện tượng mỹ thuật có

tác dụng về mặt lý luận đối với lý luận và lịch sử mỹ thuật Vì vậy, trong quá trình thực hiện luận án, NCS quan tâm đến một số lý thuyết như: Lý thuyết tiếp biến văn hóa với quan điểm của Radugin được NCS áp dụng làm lý thuyết nghiên cứu trong cách lý giải BTP bằng

đá đóng vai trò quan trọng với việc thờ cúng trong chùa cũng như khẳng định nét văn hóa và bản sắc riêng của người Việt cuối TK XIV Luận án sử dụng một phần của lý thuyết vùng văn hóa để áp dụng trong quá trình nghiên cứu Xác định không gian văn hóa nơi tồn tại của các BTP cuối TK XIV để thấy rằng: Sự tập trung ở vùng đất Hà Tây cũ, nơi tọa lạc các ngôi chùa có BTP bằng đá đều nằm rải rác bên triền đê nhìn ra sông Đáy, có lẽ đây (đương thời) vốn là đường giao thông huyết mạch Cũng theo con đường giao thông sông Đáy đã để lại những ngôi chùa mang dấu tích thời Trần ở hai ven bờ:

Vì thế mà yếu tố vùng văn hóa sẽ là điểm nhấn của vùng văn minh Việt Nam cổ truyền, mà nổi bật là nền văn minh thôn dã (civilisation rurale), là nền văn hóa xóm làng (culture villageoise) ghi nhận sự tồn tại của các BTP bằng đá trong chùa cuối TK XIV ở vùng đồng bằng

Bắc Bộ

Thuyết giải mã biểu tượng được sử dụng trong quá trình thực hiện luận án nhằm bóc tách, lý giải luận điểm chưa tìm thấy hiện vật hay mô hình nào của BTP bằng đá nguyên vẹn mang niên đại thời

Lý, mà chỉ thấy một vài mảnh vụn ở chùa Phật Tích (Bắc Ninh) Từ vấn đề nghiên cứu để cho rằng hình chim thần garuda thời Trần có chút ảnh hưởng từ thời Lý, cùng được xây dựng trên nền tảng tư tưởng của nghệ thuật Phật giáo thời kỳ đầu nhà nước chuyên chế phong kiến ở Đại Việt Các đồ án trang trí kết nối với nhau trên BTP chuyên chở yếu tố tâm linh và ước vọng của cư dân nông nghiệp

đương thời, cũng là biểu tượng cho tư tưởng của đạo Phật

Như vậy, BTP bằng đá trở thành bàn thờ linh thiêng và trung tâm nhất của ngôi chùa, nơi mà thế giới vô hình trở thành huyền bí, thiêng liêng Tuy không gắn với triết học quá cao siêu nhưng những BTP bằng đá đã đem đến bằng cảm quan nghệ thuật hết sức thấu đáo

Đó chính là tiếng nói của tạo hình, khối, không gian, ánh sáng khi mà BTP bằng đá hiện hữu, tồn tại, tương tác với không gian, thời gian

từng tồn tại và nuôi dưỡng nó

1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài bàn thờ Phật

bằng đá cuối TK XIV bao gồm:

Tình hình nghiên cứu nước ngoài

Việc hình thành trường Pháp Viễn Đông Bác cổ tại Hà Nội vào những năm đầu của TK XX, đã tạo điều kiện cho việc khám phá nhiều hiện vật mỹ thuật có giá trị về văn hóa, cũng như gây sự chú ý

của học giả nước ngoài đặc biệt là các học giả người Pháp

Năm 1944 L.Bezacier xuất bản cuốn L’art Vietnamien (Nghệ

thuật Việt Nam) [73] những năm sau sách đã được tái bản và chuyển

sang tiếng Việt, có nhắc đến bàn thờ Phật mang niên đại thời Trần

Năm 2013 nhà xuất bản Thế giới phát hành cuốn Arts of Viet

Nam 1009 - 1945 của tác giả Kerry Nguyễn Long nguyên bản tiếng

Anh [166] Chương viết về nghệ thuật thời nhà Trần (1225 - 1400) tác giả nhắc đến kiến trúc chùa với hình rồng ở cánh cửa chùa Phổ Minh, kết cấu vì kèo, mô típ trang trí tác giả cho rằng đó là sự tiếp

nối của biểu tượng, tinh thần nghệ thuật thời Lý

Tình hình nghiên cứu trong nước

Bệ đá hoa sen hình hộp [13] Báo cáo điền dã của hai tác giả

Trần Lâm Biền và Chu Quang Trứ, là người có công phát hiện những hiện vật có giá trị về mỹ thuật thời Trần, cụ thể là loại hình BTP bằng

đá Tuy nhiên, trong những công trình nghiên cứu sau của tác giả

Trần Lâm Biền đã có sự chỉnh sửa về tên gọi từ Bệ đá chuyển thành

Nhang án đá Bởi vì trải qua quá trình nghiên cứu và căn cứ vào chữ

ghi đằng sau những BTP để tác giả cho rằng đây là loại hình nhang

án, tương ứng với bàn thờ Phật, một loại hình điêu khắc đồ thờ bằng

đá độc đáo

Cuốn Nghệ thuật chạm khắc cổ Việt Nam (qua các bản rập) của

Viện Nghệ thuật xuất bản năm 1975 [149] Đây là tài liệu công bố bản rập những họa tiết trang trí trên kiến trúc, điêu khắc theo trình tự

thời gian của lịch sử mỹ thuật Việt Nam

Năm 1977, Viện Nghệ thuật xuất bản cuốn Mỹ thuật thời Trần

[88] Các BTP bằng đá trong chùa được xem như tác phẩm điêu khắc

và được gọi với tên là bệ đá (cùng với cách gọi ban đầu của các báo

cáo điền dã các tác giả Trần Lâm Biền, Chu Quang Trứ, Phạm Ngọc Trung ) BTP bằng đá được nhắc đến với tư cách chứa đựng tiếng nói của nghệ thuật cùng chức năng thờ cúng Song, đây còn là nguồn tài liệu mang tính chuyên khảo, mô tả, giới thiệu, phân tích tổng quát chung từ những hiện vật, chứ chưa đề cập vào mục đích nghiên cứu

của luận án

Năm 1997, ấn phẩm Nghệ thuật điêu khắc Việt Nam thời Lý và

thời Trần (thế kỷ XI - XIV), Viet Nam Sculptural art in the Ly and

Tran dynasties (XIth XIVth centuries) [120] do tác giả Tống Trung Tín thực hiện Đây là công trình chuyên biệt về nghệ thuật điêu khắc thời

Lý, Trần được tác giả nhìn nhận dưới lát cắt của khảo cổ học lịch sử kết hợp với ngôn ngữ nghệ thuật tạo hình Tác giả so sánh mô típ

trang trí trên BTP bằng đá để tìm ra nét riêng của hình garuda

Năm 1998, tác giả Chu Quang Trứ công bố công trình nghiên

cứu Mỹ thuật Lý - Trần Mỹ thuật Phật giáo [139] Nội dung ấn phẩm

có bài viết Chùa Bối Khê một kiến trúc lớn và sống động Đây là ngôi

chùa có giá trị lịch sử và nghệ thuật, đặc biệt tác giả nhắc đến BTP với kích thước to lớn đặt trong tòa thượng điện của chùa, bốn góc có

bốn hình chim thần garuda

Năm 2000 trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội - Viện Mỹ thuật

xuất bản cuốn Bản rập họa tiết mỹ thuật cổ Việt Nam [137] Tài liệu

giới thiệu phần lớn là ảnh chụp qua những bản rập về sự phát triển họa tiết mỹ thuật cổ Việt Nam Giới thiệu hình ảnh về hoa văn trang

trí trên BTP bằng đá cuối TK XIV

Năm 2001, tác giả Trần Lâm Biền ra mắt cuốn Trang trí trong

mỹ thuật truyền thống của người Việt [8] Nội dung chính là đặt vấn

đề nghiên cứu về hoa văn trang trí trên các hiện vật mỹ thuật, từ thời Đông sơn đến các triều đại quân chủ chuyên chế ở nước ta Tác giả nhắc đến các hoa văn trang trí trên BTP bằng đá mang ý nghĩa sâu sắc về tạo hình cũng như sự gắn kết với văn hóa tín ngưỡng dân tộc

Đặc biệt là hình tượng các con vật và linh vật gắn với các di tích

Tác giả Nguyễn Du Chi với cuốn Hoa văn Việt Nam [25] xuất

bản năm 2003 Ở thời Trần, hoa văn trang trí trên BTP bằng đá được

tác giả phân loại khá nhiều các loại mô típ trang trí khác nhau

Năm 2011, tác giả Trần Lâm Biền và Trịnh Sinh đã xuất bản

cuốn Thế giới biểu tượng trong di sản văn hóa Thăng Long - Hà Nội

[14] Ở mỗi vấn đề được các tác giả quan tâm luận giải và đề cập đến quá trình hình thành và ý nghĩa biểu tượng của các loại hình nghệ

thuật truyền thống

Như vậy, từ những tài liệu nêu trên cho thấy: Các tài liệu này chủ yếu chỉ nhắc đến những BTP như là phát hiện, giới thiệu chung

về mỹ thuật thời Trần: Đó là tài liệu: Mỹ thuật của người Việt, Mỹ

thuật ở làng, Điêu khắc cổ Việt Nam, Bản rập họa tiết mỹ thuật cổ,

Báo cáo điền dã Vì vậy, tài liệu này còn thiếu tính phân tích, nhận

xét về BTP bằng đá

1.3 Giới thuyết khái niệm về tạo hình, trang trí, bàn thờ Phật

1.3.1 Khái niệm về tạo hình

Theo Từ điển tiếng Việt Tạo hình: Tạo ra các hình thể bằng

đường nét, màu sắc, hình khối [94, tr.1142] Bằng khái niệm này cho thấy các vật được tạo ra từ đặc điểm của nghệ thuật tạo hình, được khoa học hóa để trở thành những nguyên lý cơ bản của tạo hình và thẩm mỹ Tuy nhiên, BTP là đối tượng nghiên cứu của luận án cũng xem như được tạo hình bằng ngôn ngữ của nghệ thuật điêu khắc

mang khối hộp chữ nhật

Theo Từ điển Bách Khoa Việt Nam ghi khái niệm về tạo hình là:

Thủ pháp sáng tạo nghệ thuật bằng ngôn ngữ hình khối, màu sắc, chất cảm, không gian, bố cục.Theo nghĩa rộng, TH bao gồm hoạt động hội họa, điêu khắc, mĩ thuật ứng dụng, kiến trúc, nhiếp ảnh Theo nghĩa hẹp,TH là hoạt động thuộc hội họa giá vẽ

và điêu khắc Hội họa là nghệ thuật TH trên mặt phẳng, bằng các yếu tố đường nét, màu sắc, hình diện Điêu khắc là nghệ thuật tạo hình trong không gian ba chiều, bằng các khối có thể tích Mỹ thuật ứng dụng và kiến trúc sử dụng các phương tiện

TH vào việc tạo dáng sản phẩm, sáng tạo môi trường không gian

mang giá trị thẩm mỹ và công năng [55, tr 60]

Có thể hiểu nghệ thuật tạo hình nói chung, tạo hình nói riêng là nghệ thuật sử dụng một số phương tiện chất liệu tạo nên những hình

thức trên mặt phẳng và trong không gian

Như vậy, BTP bằng đá có kiểu dáng hình khối chữ nhật lớn, tạo hình theo kiểu “thắt lưng ong”, phía trên là những cánh sen xếp cạnh nhau kết thành đài sen khổng lồ Xung quanh chiều đứng được chạm

các đồ án trang trí, phần đế nở rộng choãi xuống mặt nền chùa chắc chắn, tạo thành biểu tượng thờ Phật tôn kính BTP là tác phẩm điêu khắc thuộc loại hình đồ thờ Phật, đang tồn tại trong các ngôi chùa

làng vùng ven Thăng Long

1.3.2 Khái niệm về trang trí

Theo Từ điển tiếng Việt thì Trang trí: “Bố trí các vật thể có hình

khối, đường nét, màu sắc khác nhau sao cho tạo ra một sự hài hòa, làm đẹp mắt một khoảng không gian nào đó” [94, tr.1308] Từ nghiên cứu tạo hình và trang trí trên BTP bằng đá cuối TK XIV đến việc tìm hiểu quan niệm về bàn thờ cho thấy: Chủ yếu là biểu tượng cho tôn giáo, tín ngưỡng với vai trò thờ cúng và tích tụ tính thiêng Nghệ thuật trang trí trên BTP bằng đá cuối TK XIV thuộc loại hình nghệ thuật trang trí đồ thờ Phật truyền thống dân tộc Đồ án trang trí có vai trò quan trọng trong việc định hình phong cách nghệ thuật cuối TK

XIV trong chùa của người Việt

1.3.3 Khái niệm về bàn thờ Phật

Trong Đại từ điển tiếng Việt định nghĩa ngắn gọn về bàn thờ:

“Bàn để thờ cúng, nơi lập ra để thờ cúng nói chung” [160, tr.92].Như vậy, những khái niệm về tạo hình và trang trí, bàn thờ Phật được trình bày ở trên chính là cơ sở để luận án nghiên cứu, lý giải về

nghệ thuật thể hiện BTP bằng đá cuối TK XIV

1.4 Khái quát lịch sử chùa có bàn thờ Phật cuối TK XIV

Thế kỷ XIV cho thấy tư tưởng Phật giáo là nguồn nuôi dưỡng

sự hình thành lên hình tượng nghệ thuật Đồng thời những biểu tượng

mỹ thuật trang trí trên BTP bằng đá đã đánh dấu phong cách tạo hình thời Trần rõ nét Hầu hết những ngôi chùa lưu giữ các BTP bằng đá cuối TK XIV đều ghi dấu sự tồn tại của các BTP qua các giai đoạn lịch sử BTP chùa Hương Trai (1370), BTP chùa Giao Thông (1370),

BTP chùa Đại Bi (1374), BTP chùa Ngọc Đình (1375), BTP chùa

Phổ Quang (1387), BTP chùa Chân Nguyên (1391)

Tiểu kết

Trong chương 1 luận án đã hệ thống hóa các khái niệm liên

quan đến BTP bằng đá Đó là khái niệm về tạo hình, trang trí và bàn

thờ Phật Thông qua các quan điểm của các học giả để thấy yếu tố

trang trí trên BTP cuối TK XIV là biểu tượng gắn kết với tư tưởng

Phật giáo của người Việt Xác định và thống nhất cách gọi bàn thờ

Phật đã thể hiện vai trò và vị trí trong nghi thức thờ Phật ở chùa làng

đương thời Luận án tiếp cận từ các khung lý thuyết, nhằm định hướng đúng đắn cho việc luận giải các vấn đề có trong nội dung

khách quan, khoa học hơn

Thông qua bình diện mỹ thuật về tạo hình và trang trí trên BTP bằng đá không chỉ đưa ra ngôn ngữ điêu khắc truyền thống mà còn

đề cao tư tưởng thẩm mỹ của người đương thời Dưới thời Trần Phật giáo trở thành “cốt tủy” hòa nhập với nền văn hóa dân tộc từng để lại nhiều dấu ấn sâu đậm Đồ án trang trí trên BTP bằng đá cuối TK XIV

như còn ẩn chìm ý nghĩa của Phật gửi trong mỗi bức chạm

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM TẠO HÌNH VÀ TRANG TRÍ TRÊN BÀN THỜ