Để khắc phục những hạn chế trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo biên soạn tài liệu tập huấn về "Phương pháp và kĩ thuật tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng, dẫn học sinh tự học" nhằm hư
Trang 1BO GIAO DUC VA DAO TAO
TÀI LIỆUTẬP HUAN PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT TÔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC THEO NHOM VA HUONG DAN HOC SINH TỰ HỌC
MON: SINH HỌC (Đành cho cán bộ quản lí, giáo viên trung học phổ thông - Lưu hành nội bộ)
Hà Nội, tháng 7 năm 2017
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
Việc đổi mới phương pháp, hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh đã được triển khai từ hơn 30 năm qua
Hầu hết giáo viên hiện nay đã được trang bị li luận về các phương pháp và kĩ thuật
dạy học tích cực trong quá trình đào tạo tại các trường sư phạm cũng, như quá trình bồi dưỡng, tập huấn hằng năm Tuy nhiên, việc thực hiện các phương pháp dạy học tích cực trong thực tiễn còn chưa thường xuyên và chưa hiệu qua Nguyên nhân là chương trình hiện hành được thiết kế theo kiểu "xoáy ốc" nhiều vòng nên trong nội bộ mỗi môn học, có những nội dung kiến thức được chia ra các mức độ k hác nhau để học ở các cấp học khác nhau (nhưng không thực sự hợp lý và cần thiếp; việc trình bày kiến thức trong sách giáo khoa theo định hướng nội dung, nặng vẻlập luận, suy luận, diễn giảihình thành kiến thức; cùng một chủ đề/vấn đề nhưng kiến thức lại được chia ra thành nhiều bai/tiét để dạy học trong 45 phút không phù hợp với phương pháp dạy học tích cực; có những nội dưng iến thức được đưa vào nhiều môn học; hình thức đạy học chủ yếu trên lớp theo từng bài/tiết nhằm "truyền tải" hết
những gì được viết trong sách giáo khoa, chủ yếu là "hình thành kiến thức”, ít thực
hành, vận dụng kiến thức
Để khắc phục những hạn chế trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo biên soạn tài liệu
tập huấn về "Phương pháp và kĩ thuật tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng, dẫn học sinh tự học" nhằm hướng dẫn giáo viên các môn học chủ động lựa chọn nội dung sách giáo khoa hiện hành để xây dựng các bài học theo chủ đề; thiết kế tiến trình dạy học theo các phương pháp và kĩ thuật đạy học tích cực nhằm nang cao chất lượng tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng dẫn học sinh tự học Ngoài các vấn đề chung về đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức, kĩ thuật tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh, ti liệu tập trung vào việc xây dựng bài học theo chủ đề gồm 6 bước:
Bước 1: Xác định vấn đề
ằngiải quyết trong dạy học chủ đề sẽ xây dựng
Bước 2: Lựa chọn nội dung từ các bài học trong sách giáo khoa hiện hành môn học hoặc các môn học có liên quan để xây dựng nội dung bai học
của mí
Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành; dự kiến các hoạt động học sẽ ỏ chức cho học sinhđể xác định các năng lực
và phẩm chất chủ yếu có thể góp phần hình thành/phát triển trong bài học
Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, sử dụng để kiểm tra, đánh vận
dụng, vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏï/bài tập có thị
giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong, dạy học
Trang 3Bước 5: Biên soạn các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô
tả ở Bước 4 để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập theo chủ đề bài học
Bước 6: Thiết kế tiến trình đạy học bài học thành các hoạt động học theo tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cựcđể tô chức cho học sinh thực
ở nhà
hiện ở trên lớp
Trong sinh hoạt chuyên môn đựa trên "Nghiên cứu bài học”, các tổ/nhóm chuyên môn có thê vận dụng quy trình này để xây dựng và thực hiện "Bài học mình họa" Các bài học được xây dựng và trình bày trong tải liệu không phải là
"mẫu" mà được xem là các "Bài học minh họa" để giáo viên trao đổi, thảo luận, điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với điều kiện thức tiễn của các địa phương nhà trường, Việc phân tích, rút kinh nghiệm bài học được thực biện theo các tiêu chí tại Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08/10/2014
không tránh khỏi những thiếu sót Các
tác giả mong nhận được ý kiến góp ý của các thầy giáo, cô giáo để tài liệu được hoàn thiện hơn, đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục biện nay
'Tuy đã hết sức cố gắng nhưng tài
Trân trọng cảm ơn./
Nhóm biên soạn
Trang 4MỤC LỤC
Trang
Phần 1: một số vấn đề chung về đổi mới nội dung, phương pháp, hình 05 thức tố chức dạy học và kiểm tra, đánh giá
1.1 Một số vấn đề chung về đổi mới dạy học và kiểm tra, đánh giá 05
1.3 Các bước phân tích hoạt động học của học sinh 27 Phần 2 Xây dựng bài học và tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng 3l dẫn học sinh tự học
2.1 Chương trình môn học và định hướng xây dựng bài học 31
2.2 Lựa chọn nội dung và thiết kế tiến trình bài học 46
2.3 Tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng dẫn học sinh tự bọc 56
Phần 3 Hướng dẫn biên soạn, quản lí và sử dụng bài học trên mạng
3.4 Cách thức trao đổi, thảo luận trong mỗi bài học 74
88
Trang 5PHANI MỘT SỐ VẤN ĐÈ CHUNG VỀ ĐÔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP, HÌNH THỨC TỎ CHỨC DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA, DANH GIA
1.1 Một số vấn đề chung về đổi mới đạy học và kiểm tra, đánh giá
1L] Đổi mới hình thức và phương pháp dạy học nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo và rèn luyện phương pháp tự học; tăng cường kỹ năng thực hành, vận
dung kiến thúc, kỹ năng vào giải quyét các vấn dé thực tiễn
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì qua việc học
Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cách học, cách vận đụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh sid kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực
đụng kiến thức giải quyết vấn đẻ, chú trọng kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học để
6 thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục
- Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI: “Đổi mới chương trình, nội đụng, phương pháp dạy và họe, phương pháp thi, kiém tra theo hướng hiện dé
; nẵng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lich sử cách mạng, đạo đức, lỗi sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”
- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo
dục và đào tạo: “Tiếp “ục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại;
Phat huy tinh tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng liễn thúc, Kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiêu, ghỉ nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghi, Khuyén khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới trí thức, kỹ năng,
phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lóp sang tổ chức hình thức học tập đa
đạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học ĐÂy mạnh ứng dụng
công nghệ thông tin và truyền thông trong đạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và
phương pháp thí, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thí, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cẦn từng bước theo
các tiêu chí tiên tiễn được xã hội và cộng đằng giáo đục thể giới tin cậy và công nhận hối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm
học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đúnh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”
~ Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 ~ 2020 ban hành kèm theo Quyết định
s
Trang 6711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phải huy tính tích cực, tự giác chủ động, sáng tao và năng lực tự học của người học"; "Đổi mới kỳ thỉ tốt nghiệp trưng học phổ thông, kỳ thí tiÿển'sinh dai hoc, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quả trình giáo
dục với kết qua thi"
- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo xác định “Tiếp tựe đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo
đục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”; “Tập
trung phát triển tri tué, thé chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nẵng cao chất lượng giáo
dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sông, ngoại ngữ,
tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dựng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả
năng sảng tạo, nự học, Khuyến khích học tập suốt đời” Theo tỉnh thần đó, các yếu tổ của
quá trình giáo dục trong ø nhà trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới
~ Nghị quyết số 44/NQ-CP, ngày 09/6/2014 Ban hành Chương trình hành động của
Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần
thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và
đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường,
lổi mới hình thức, phương pháp thị,
kết
đánh giá cuối kỳ học, cuối năm học theo mô hình của các
định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập qu‹
kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục theo hướng đánh giá năng lực của người họ
hợp đánh giá cả quá trình v
nước có nễn giáo dục phát triển”
‘Thue hiện định hướng nêu trên việc đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng năng lực người học trong giáo dục phổ thông cần được thực hiện một cách đồng bộ Cụ thể như sau:
8) Về nội dung day học
'Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên áp dụng thường xuyên và hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các địa phương giao quyền tự chủ xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục, phát huy vai trò sáng tạo của nhà trường và giáo viên Theo đó, các cơ sở giáo đục trung học, tổ chuyên môn và giáo viên được chủ động, linh hoạt trong việc xây dựng kế hoạch giáo dục định hướng phát triển
năng lực học sinh phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương và khả năng, của học sinh Nhà trường tổ chức cho giáo viên rà soát nội dung chương trình, sách giáo khoa, điều chỉnh nội dung day hoc theo hướng tỉnh giản; xây dựng các chủ đề tích hợp,
liên môn nhằm khắc phục hạn chế về cấu trúc chương trình kiểu "xoáy ốc" dẫn đến một
6
Trang 7
én thifc học sinh đã được học ở lớp dưới có thể lại được tác giả đưa vào sách giáo
khoa lớp trên theo lôgic của vấn để khiến học sinh học lại một cách chưa hợp lý, gây quá
tái
Kế hoạch giáo dục của mỗi trường được xây dựng từ tổ bộ môn, được phòng, sở góp ý và phê duyệt để làm căn cứ tổ chức thực hiện và thanh tra, kiểm tra Kế hoạch như
vay tạo điều kiện cho các trường được linh hoạt áp dụng các hình thức tổ chức giáo dục, các phương pháp dạy học tiên tiến mà không bị áp đặt từ cắp trên
b) VỀ phương pháp dạy học
Có nhiều năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh trong đạy học như:
năng lực tự học; năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo; năng lực giao
tiếp và hợp tác; năng lực sử dụng công nghệ (hông tin và truyền thông Trong số đó,
phát triển năng lực sáng tạo, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề của học sinh là mục
tiêu quan trọng, qua đó góp phần thúc đẩy sự hình thành và phát triển của các năng lực
khác Đề có thể đạt được mục tiêu đó, phương pháp dạy học cần phải đổi mới sao cho
phù hợp với tiến trình nhận thức khoa học để học sinh có thể tham gia vào hoạt động tìm
tòi sáng tạo giải quyết vấn đề; góp phần đắc lực hình thành năng lực hành động, phát huy
tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh để từ đó bồi đưỡng cho học sinh phương
p suốt đời Việc tập đượt cho học sinh biết phát
hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sống của cả
pháp tự học, hình thành khả năng học
nhân, gia đình và cộng đồng phải được đặt như một mực tiêu của giáo dục và đào tạo
Từ năm học 2011 - 2012, Bộ GDĐT chỉ đạo triển khai áp dụng phương pháp "Bàn tay nặn bột" ở tiểu học và trung học cơ sở Bản chất của phương pháp day học này là tổ chức hoạt động học dựa trên tìm tòi, nghiên cứu; học sinh chiếm lĩnh được kiến thức, kĩ năng đựa trên các hoạt động trải nghiệm và tr duy khoa học, Tăng cường chỉ đạo việc hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn thông qua "Day hoc dva rên dự án", tỗ chức các “Hoạt động trải nghiệm sắng tạo": 16
chức câu lạc bộ âm nhạc, mỹ thuật, thể thao
lực lượng xã hội tham gia giáo dục học sinh toàn diện Các phương pháp dạy học tích cực như vậy đều là dạy học thông qua tổ chức hoạt động hoc Trong quá trình day học, học
sinh là chủ thể nhận thức, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động
có tác dụng huy động các bậc cha mẹ, các
học tập của học sinh theo một chiết
lược hợp lý sao cho học sinh tự chủ chiếm lĩnh, xây
dựng tri thức Quá trình đạy học các trí thức thuộc một môn khoa học cu thé được hiểu là
quá trình hoạt động của giáo viên va của học sinh trong sự tương tác thống nhất
chứng của ba thành phần trong hệ dạy học bao gồm:
Trang 8
Hoạt động học của học sinh bao gồm các hành động với tư liệu dạy học, sự trao
đổi, tranh luận với nhau và sự trao đổi với giáo viên Hành động học của học sinh với tư
liệu hoạt động dạy học là sự thích ứng của học sinh với tình huống học tập đồng thời là
hành động chiếm lĩnh, xây dựng tri thức cho bản thân mình Sự trao đổi, tranh luận giữa học sinh với nhau và giữa học sinh với giáo viên nhằm tranh thủ sự hỗ trợ xã hội từ phía giáo viên và tập thể học sinh trong quá trình chiếm lĩnh tri thức Thông qua các hoạt động của học sinh với tư liệu học tập và sự trao đổi đó mà giáo viên thu được những thông tin
liên hệ ngược cần tỉ
t cho sự định hướng của giáo
Hoạt động của giáo viên bao gồm hành động với tư liệu dạy học và sự trao đổi,
định hướng trực tiếp với học sinh Giáo viên là người tổ chức tư liệu hoạt động dạy học,
cung cấp tư liệu nhằm tạo tình huống cho hoạt động của học sinh Dựa trên tư liệu hoạt động dạy học, giáo viên có vai trò tổ chức, kiêm tra, định hướng hoạt động của học sinh
với tư liệu học tập và định hướng sự trao đổi, tranh luận của học sinh với nhau
Trong đạy học phát
và giải quyết vấn đễ, học sinh vừa nắm được trỉ thức mới,
vừa nắm được phương pháp lĩnh hội trí thức đó, phát triển tư duy tích cực,
lg tạo, được
chuẩn bị một năng lực thích ứng với đời sống xã hội, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp
lý các vấn để nây sinh
Như vậy, phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động Phương pháp dạy học tích cực nhấn mạnh việc lấy hoạt động học làm trưng tâm của quá trình dạy học, nghĩa là nhắn mạnh hoạt động học và vai trò
của học sinh trong quá trình đạy học, khác với cách tiếp cận truyền thống lâu nay là nhấn mạnh hoạt động dạy và vai trò của giáo viên Mặc dù có thể được thể hiện qua nhiều
phương pháp khác nhau nhưng nhìn chung các phương pháp dạy học tích cực đều có những đặc trưng cơ bả
~ Dạy học là tổ chức các hoạt động học tập của học sinh: Trong phương pháp đạy
Sau:
học tích cực, học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và
chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động
tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp đặt Được đặt vào những tình huồng của đời
sống thực tế, học sinh trực
ếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt
ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được
phương pháp chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mâu sẵn có,
được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ
giản đơn truyền đạt trí thức mà còn hướng dẫn hành động.
Trang 9~ Pay học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học: Các phương pháp đạy học tích cue coi viéc rén luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp, nang cao hiệu quả đạy học mà còn là một mục tiêu day học Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi đậy nội lực vến có
trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Vì vậy, cần phải nhấn
man mặt hoạt động học trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập
thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường, phổ thông,
không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tr học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của
giáo viên
~ Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: Trong một lớp
học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp
dung phương pháp tích cực phải có sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm
vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế thành một ch
hoạt động độc lập Áp dụng
phương pháp tích cực ở trình độ cảng cao thi sự phân hóa này càng lớn Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân Lớp học là môi trường giao tiếp giáo viên - học sinh và học sinh - học sinh, tạo nên mối quan hệ hop tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc
lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới Được sử
dụng phô biến trong dạy học hiện nay là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ Học tập hợp
tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cắn, lúc xuất
hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung
~ Pay hoc 6 sự kết hợp đánh giá của thẩy với tự đánh giá của trò: Trong quá trình day học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều
chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều
chỉnh hoạt động dạy của thầy Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Liên quan với điều này,
giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi đẻ học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau
Trong đạy học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là người
truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế
độc lập hoặc (heo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt , tổ chức, hướng dẫn các hoạt động
các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, giáo viên có vẻ "nhàn" hơn nhưng trước đó, khi soạn giáo án, giáo viên đã phải đầu tr công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai tr là người gợi mở, xúc tắc, động viên, cổ vấn, trọng tài
9
Trang 10trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nỗi của học sinh Giáo
lên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng,
dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biển ngoài tầm dự kiến của giáo viên
ove
Theo quan điểm day hoc định hướng phát triển năng lực học sinh, quá trình dạy - thuật chức hoạt động học của học sinh học bao gồm một hệ thống các hành động có mục đích của giáo viên tổ chức hoạt động trí óc và tay chân của học sinh, đảm bảo cho học sinh chiếm lĩnh được nội dung đạy học, đạt được mục tiêu xác định Trong quá trình dạy học, giáo viên tổ chức định hướng hành động chiếm lĩnh tri thức của học sinh phỏng theo tiến trình của chu trình sáng tạo khoa học Như vậy, chúng ta có thể hình dung diễn biến của hoạt động dạy học như sau:
- Giáo viên chức tình huống, giao nhiệm vụ cho học sinh Học sinh hăng hái
đảm nhận nhiệm vụ, gặp khó khăn, nảy sinh vấn đề cẩn tìm tòi giải quyết Dưới sự chỉ
đạo của giáo vi
„ vấn đề được diễn đạt chính xác hóa, phù hợp với mục tiêu dạy học và
các nội dưng cụ thé đã xác định
~ Hoe sinh tự chủ tìm tồi giải quyết vấn đề đặt ra Với sự theo đối, định hướng, giúp đỡ của giáo viên, hoạt động học của học sinh diễn ra theo một tiến trình hợp lí, phù hợp với những đòi hỏi phương pháp luận
- Giáo viên chỉ đạo sự trao đổi, tranh luận của học sinh, bổ sung, tổng kết, khái
quát hóa, thể chế hóa tri thứ:
dung cụ thể đã xác định
Tổ chức tiến trình đạy học như vậy, lớp học có thể được chia thành từng nhóm
nhỏ Tùy mục đích, yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hay
„ kiểm tra kết quả học phù hợp với mục tiêu dạy học các nội
có chủ định, được duy trì ồn định hay thay đổi trong từng phần của tiết học, được giao
nhiệm vụ hay những nhiệm vụ Khác nhau Trong nhóm nhỏ, mỗi thành viên đều phải làm việc tích cực, không thể ỷ lại vào r
cùng m
Các thành viên trong nhóm giúp đở nhau tìm hiểu vấn đ nêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp Các kĩ thuật dạy học tích cực như sẽ được sử dụng trong tốt chức hoạt động nhóm trên lớp để thực hiện các nhiệm vụ nhỏ nhằm đạt mục tiêu đạy học
Như vậy, mỗi bài học bao gồm các hoạt động học thco tiến trình sư phạm của
phương pháp dạy học tích cực được sử dụng Mỗi hoạt động học có thể sử dụng một kĩ thuật dạy học tích cực nào đó để tổ chức nhưng đều được thực hiện theo các bước như sau:
(1) Chuyển giao nhiệm vụ học tập: nhiệm vụ học tập rõ rằng và phù hợp với khả
năng của học sinh, thê hiện ở yêu cầu về sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành khi thực
ip dẫn, kích thích được hứng thú
hiện nhiệm vụ; hình thức giao nhiệm vụ sinh động,
10