Khi giá trên thị trường khác với giá cân bằng (P0) sẽ xuất hiện dư thừa hoặc thiếu hụt.Nếu P1 > P0, lúc này sản lượng cung là QS1 và sản lượng cầu là QD1, và QS1 > QD1 và thị trường sẽ dư thừa hàng hoá với một lượng là : (QS1 – QD1). Do bản chất của thị trường là tự do điều chỉnh cung cầu nên khi có dư thừa hàng hóa sẽ xuất hiện sức ép làm cho giá giảm để xác lập lại trạng thái cân bằng.Nếu P2 < P0, lúc này sản lượng cung là QS2 và sản lượng cầu là QD2, và QS2 < QD2 và thị trường sẽ thiếu hụt hàng hoá với một lượng là : (QD2 – QS2). Tương tự như trường hợp trên, thị trường sẽ xuất hiện sức ép làm cho giá tăng lên để xác lập lại trạng thái cân bằng.
Trang 1Bài tập 1 Đồng chí hãy mô tả trên đồ thị sự dư thừa, sự thiếu hụt hàng hoá và dịch vụ?
Trả lời:
Khi giá trên thị trường khác với giá cân bằng (P0) sẽ xuất hiện dư thừa hoặcthiếu hụt
Nếu P1 > P0, lúc này sản lượng cung là QS1 và sản lượng cầu là QD1, và QS1
>QD1 và thị trường sẽ dư thừa hàng hoá với một lượng là : (QS1 – QD1) Do bản chấtcủa thị trường là tự do điều chỉnh cung cầu nên khi có dư thừa hàng hóa sẽ xuấthiện sức ép làm cho giá giảm để xác lập lại trạng thái cân bằng
Nếu P2 < P0, lúc này sản lượng cung là QS2 và sản lượng cầu là QD2, và QS2
<QD2 và thị trường sẽ thiếu hụt hàng hoá với một lượng là : (QD2 – QS2) Tương tựnhư trường hợp trên, thị trường sẽ xuất hiện sức ép làm cho giá tăng lên để xác lậplại trạng thái cân bằng
Trang 2Bài tập 2 Đồng chí hãy nêu các nhân tố tác động đến cung, cầu hàng hoá và dịch vụ?
Trả lời:
a) Các nhân tố tác động đến cung hàng hoá và dịch vụ
Sự thay đổi của cung hàng hóa, dịch vụ chịu ảnh hưởng của các nhân tố sau:
1 Giá cả hàng hoá và dịch vụ:
Giá cả quan hệ tỷ lệ thuận với lượng cung hàng hoá và dịch vụ Khi giá cảtăng thì cung hàng hóa tăng và ngược lại nếu giá cả hàng hóa giảm thì cung hànghóa đó sẽ giảm
2 Khoa học, công nghệ:
Là nhân tố làm tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất hàng hoá, dịch
vụ và có tác động cùng chiều với cung hàng hóa, dịch vụ
Nếu khoa học công nghệ phát triển, và được áp dụng vào trong quá trình sảnxuất sẽ làm tăng năng suất lao động, giảm được chi phí sản xuất và từ đó làm chogiá cả hàng hóa, dịch vụ giảm xuống; lợi nhuận của người sản xuất kinh doanhtăng và kích thích sản xuất ngày càng mở rộng, tức là làm cho cung hàng hóa tănglên
3 Giá cả các yếu tố sản xuất đầu vào:
Các yếu tố đầu vào trong qua trình sản xuất, cung ứng hàng hóa như lànguyên vật liệu, nhân công, nhà xưởng, máy móc, đất đai, vốn, Sự thay đổi củacác yếu tố sản xuất này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất tăng (giá điện,xăng dầu, lãi suất vay ngân hàng, ), lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ giảm xuống,qua đó làm giảm động cơ sản xuất của doanh nghiệp kéo theo cung hàng hóa, dịch
vụ giảm xuống Và tác động ngược lại khi giá các yếu tố sản xuất đầu vào giảm
4 Chính sách của chính phủ:
Các chính sách của Chính phủ bao giờ ảnh hưởng trực tiếp đến cung của hànghóa Những chính sách này có thể làm giảm cung (tăng thuế) hoặc tăng cung (trợcấp) Ngoài ra, ở những chính sách khác (quy định tiền lương tối thiều, quy định antoàn lao động, quy định vệ sinh môi trường, , tùy tính chất của từng chính sách cóthể dẫn tới tăng cung hoặc giảm cung
Ví dụ, nói đến chính sách thuế của chính phủ, nó có ảnh hưởng quan trọngđến quyết định sản xuất hàng hoá và ảnh hưởng đến lượng cung của sản phẩm.Nếu chính phủ đánh thuế cao sẻ tác động hạn chế đến quy mô sản xuất, từ đó làmcung hàng hoá giảm và ngược lại
5 Sản lượng nhà sản xuất, cung ứng:
Trang 3Nhà sản xuất và cung ứng hàng hoá tăng => lượng cung hàng hoá tăng vàngược lại nhà sản xuất hàng hoá giảm => lượng cung hàng hoá giảm Sản lượngnhà sản xuất cung ứng tỷ lệ thuận với cung hàng hoá.
6 Các kỳ vọng:
Kỳ vọng là những dự đoán của người bán về những diễn biến của các yếu tốgiá cả, thu nhập, thị hiếu, trong tương lai làm ảnh hưởng đến cung hiện tại Nếunhững thay đổi đó có lợi, cung hiện tại sẽ giảm
Ví dụ như, khi giá dầu thế giới tăng, giá xăng dầu trong nước dự đoán sẽtăng, khi đó, nhiều cây xăng ở Việt Nam đã đóng cửa, không bán hàng để chờ mứcgiá cao hơn trong tương lai
b) Các nhân tố tác động đến cầu hàng hoá và dịch vụ
Sự thay đổi của cầu hàng hóa, dịch vụ chịu ảnh hưởng của các nhân tố sau:
1 Giá cả hàng hoá và dịch vụ:
Giá cả quan hệ tỷ lệ nghịch với lượng cầu hàng hoá và dịch vụ Khi giá cảtăng thì cầu hàng hóa giảm và ngược lại nếu giá cả hàng hóa giảm thì cầu hàng hóa
đó sẽ tăng
2 Giá cả hàng hóa có liên quan:
Hàng hóa có liên quan bao gồm hàng hóa thay thế và hàng hóa bổ sung
- Đối với hàng hóa thay thế:
Hàng hóa được gọi là thay thế nếu việc tiêu dùng hàng hóa này có thể đượcthay thế bằng việc tiêu dùng hàng hóa kia nhưng vẫn đảm bảo được mục đích sửdụng ban đầu Ví dụ như nước xả vải Comford và Downy, xà phòng Tide và Omo,bếp ga và bếp điện, là những cặp hàng hóa thay thế
Khi giá Comford tăng, cầu của Comford sẽ giảm và kết quả tất yếu là cầucủa Downy sẽ tăng lên hay P thay thế tăng => Q D nghiên cứu và ngược lại
Như vậy, giữa hàng hóa thay thế và cầu hàng hóa đang nghiên cứu có quan
hệ tỷ lệ thuận
- Đối với hàng hóa bổ sung:
Hàng hóa được gọi là bổ sung nếu việc tiêu dùng loại hàng hóa này phải đikèm với việc tiêu dùng hàng hóa kia nhằm đảm bảo giá trị sử dụng của cả hai hànghóa Ví dụ như xăng và xe máy, gas và bếp gas, sim card và điện thoại di động,
là những cặp hàng hóa bổ sung
Khi giá xe máy tăng, cầu của xe máy sẽ giảm, kéo theo cầu của xăng cũnggiảm, hay P bổ sung tăng => Q D nghiên cứu giảm và ngược lại
3
Trang 4Như vậy, giữa giá hàng hóa bổ sung và cầu hàng hóa đang nghiên cứu cómối quan hệ tỷ lệ nghịch.
3 Thu nhập của người tiêu dùng:
Thu nhập có vai trò quan trọng trong hành vi của người tiêu dùng, vì nó ảnhhưởng trực tiếp đến “khả năng mua” của họ
+ Đối với hàng hóa thông thường và cao cấp, nếu thu nhập tăng làm cho cầucủa người tiêu dùng đối với hàng hóa bình thường sẽ tăng
+ Đối với hàng hóa thứ cấp, mặc dù thu nhập tăng lên nhưng cầu về hàng hóathứ cấp vẫn không tăng mà còn giảm xuống
4 Thị hiếu người tiêu dùng:
Thị hiếu là sở thích hoặc sự ưu tiên của người tiêu dùng đối với một hàng hóa,dịch vụ nhất định Nó không phụ thuộc vào giá cả hay thu nhập của người tiêudùng Thị hiếu chịu sự chi phối từ các các nhân tố như tuổi tác, giới tính, tập quántiêu dùng hay tôn giáo, Khi thị hiếu thay đổi, cầu đối với hàng hóa, dịch vụ đócũng thay đổi theo Điều này thực sự quan trọng đối với các nhà sản xuất, nhà cungcấp bởi vì nếu họ cung cấp hàng hóa đúng thị hiếu của người tiêu dùng, họ sẽthành công và ngược lại
Ví dụ như, khi cơn số phim Hàn Quốc diễn ra ở Việt Nam, cầu về các mặthàng thời trang quần áo, mũ, tóc, theo phong cách Hàn Quốc tăng đột biến.Doanh thu của các cửa hàng kinh doanh những mặt hàng này tăng đáng kể
5 Các kỳ vọng:
Kỳ vọng là những dự đoán của người tiêu dùng về những diễn biến của cácyếu tố giá cả, thu nhập, thị hiếu, trong tương lai làm ảnh hưởng đến cầu hiện tại.Nếu những thay đổi đó có lợi, cầu hiện tại sẽ tăng
Ví dụ như, khi giá dầu thế giới tăng, giá xăng dầu trong nước dự đoán sẽ tăng,khi đó, người tiêu dùng sẽ đổ xô đi mua xăng dầu trước khi mức giá tăng làm chocầu hiện tại tăng lên
6 Số lượng người tiêu dùng:
Số lượng người tiêu dùng phản ánh quy mô tiêu dùng trên thị trường Thịtrường có quy mô càng lớn thì cầu càng cao và ngược lại
Trang 5Bài tập 3:
Cầu và cung về cam trên thị trường Hà Nội như sau:
Lượng cung (nghìn kg / ngày) 12 16 20 24 28 32
Lượng cầu (nghìn kg / ngày) 32 28 24 20 16 12
Hỏi:
a Viết phương trình hàm cầu, cung về cam trên thị trường Hà Nội?
b Xác định giá và sản lượng cân bằng về cam trên thị trường Hà Nội?
c Thị trường sẽ dư thừa và thiếu hụt bao nhiêu với mức giá 8500 đ/kg và12.500đ/kg? Phản ứng của thị trường sẽ diễn ra như thế nào với các trường hợpđó?
Trả lời:
a Viết phương trình hàm cầu, cung về cam trên thị trường Hà Nội?
* Ta có là phương trình hàm cầu tổng quát QD = -a.P + b
Thay số trên bảng số liệu vào ta có: (nếu P = 6; Q = 32) =>32 = -a.6 + b (1) (nếu P = 8; Q =28) =>28 = -a.8 + b (2)
Từ (1) và (2) ta có a = 2, b = 44 (3)
=> Phương trình hàm cầu cam trên thị trường Hà nội là: QD = -2P +44
* Ta có phương trình hàm cung tổng quát là Qs = c.P + d
E0
Đồ thị biểu diễn cung, cầu và giá
cả của sản phẩm cam trên thị trường Hà Nội
Trang 6Thay số trên bảng số liệu vào ta có (nếu P = 6; Q = 12)=>12 = c.6 + d (4) (nếu P= 8; Q = 16)=> 16 = c.8 + d (5)
Từ (1) và (2) ta có c = 2, d = 0
=> Phương trình hàm cung cam trên thị trường Hà nội là Qs = 2P (6)
b Xác định giá và sản lượng cân bằng về cam trên thị trường Hà Nội?
Thị trường cam Hà Nội cân bằng khi cung và cầu gặp nhau tại một điểm cânbằng, tại đó sản lượng cung bằng sản lượng cầu Như vậy, QD = QS
+ Khi giá cam là 8500 đ/kg:
Sản lượng cung tại mức giá này là: QS = 2 x 8,5 = 17 nghìn kg
Sản lượng cầu tại mức giá này là: QD = -2 x 8,5 + 44 = 27 nghìn kg
Như vậy, QD > QS nên thị trường sẽ thiếu hụt
Sản lượng thiếu hụt là: 27 - 17 = 10 nghìn kg cam
Lúc này trên thị trường sẽ chịu sức ép để xác lập lại trạng thái cân bằng mớibằng cách người mua đẩy giá cam lên hơn 8500 đ/kg mua được số lượng cam Khigiá tăng, theo luật cầu, cầu sẽ giảm xuống, và theo luật cung thì lượng cung sẽ tănglên, từ đó lượng cung và lượng cầu sẽ gặp nhau, hiện tượng thiếu hụt cam sẽ khôngcòn nữa, trạng thái cân bằng mới được thiết lập
+ Khi giá cam là 12500 đ/kg:
Sản lượng cung tại mức giá này là: QS = 2 x 12,5 = 25 nghìn kg
Sản lượng cầu tại mức giá này là: QD = -2 x 12,5 + 44 = 19 nghìn kg
Như vậy, QD < QS nên thị trường sẽ dư thừa
Sản lượng dư thừa là: 25 - 19 = 6 nghìn kg cam
Lúc này trên thị trường sẽ chịu sức ép để xác lập lại trạng thái cân bằng bằngcách kéo giá cam xuống thấp hơn 12500 đ/kg để bán hết số cam Khi giá giảm,theo luật cầu, cầu sẽ tăng lên một mức mới lớn hơn, và theo luật cung thì lượngcung sẽ giảm xuống, từ đó lượng cung và lượng cầu sẽ gặp nhau, hiện tượng dưthừa sẽ không còn nữa, không còn sức ép giảm giá và trạng thái cân bằng mớiđược thiết lập
Trang 7Bài tập 4
Hãy dùng đồ thị để mô tả giá và sản lượng cân bằng hàng hóa A trong cáctrường hợp sau (khi các yếu tố khác không đổi):
a Cầu và cung về hàng A tăng cùng tốc độ
b Giá hàng hoá thay thế hàng A tăng
c Sản xuất hàng A bằng công nghệ tiên tiến hiện đại
d Hàng A đáp ứng thị hiếu của đa số người tiêu dùng
e Kì vọng của nhà SX về giá hàng A trong tương lai sẽ tăng
Trả lời:
a Cầu và cung về hàng A tăng cùng tốc độ
Giả sử thị trường hàng A đang cân bằng tại Eo (Po ; Q0)
Khi cầu và cung tăng cùng tốc độ, điểm cân bằng dịch chuyển từ EO đến E1 giákhông thay đổi, sản luợng tăng từ QO đến Q1; điểm cân bằng mới E1(P0; Q1 ) (Pkhông tăng; Q tăng)
Trang 8b Giá hàng hoá thay thế hàng A tăng
Giả
sử hàng hoá A đang cân bằng tại Eo (Po ; Q0)
Khi giá hàng hóa thay thế hàng A tăng lên, sẽ làm cho đường cầu D dịchchuyển sang phải lên trên đến D1 Lúc này điểm cân bằng hàng hóa thay thế hàng
A được thiết lập mới là E1(P1; Q1), tại đây ta thấy P tăng từ P0 > P1, Q tăng từ Q0
->Q1
c Sản xuất hàng A bằng công nghệ tiên tiến hiện đại.
Giả sử thị truờng hàng A đang cân bằng tại Eo (Po ; Q0) Khi sản xuất hàng hoá
A bằng công nghệ tiên tiến hiện đại Năng suất cao => cung hàng hoá tăng làm chođường S dịch chuyển sang phải, xuống dưới đến S1 thiết lập cân bằng mới là E1(P1;Q1) Tại cân bằng mới này ta thấy mức giá (P) giảm từ P0 xuống P1 và mức sản l-uợng (Q) tăng từ Q0 đến Q1
Trang 9d Hàng A đỏp ứng thị hiếu của đa số người tiờu dựng.
Giả sử hàng hoỏ A đang cõn bằng tại Eo (Po ; Q0)
Khi hàng A đỏp ứng thị hiếu của đa số người tiờu dựng, giỏ hoàng húa A tănglờn, sẽ làm cho đường cầu D dịch chuyển sang phải lờn trờn đến D1 Lỳc này điểmcõn bằng hàng hoỏ A được thiết lập mới là E1(P1; Q1),tại đõy ta thấy P tăng từ P0 -
> P1, Q tăng từ Q0 ->Q1
e Kỳ vọng của nhà SX về giỏ hàng A trong tương lai sẽ tăng
Khi kỳ vọng của nhà sản xuất về giỏ hàng húa A trong tương lai sẽ tăng sẽ tỏc động làm ảnh hưởng đến cung hàng húa A hiện tại, lỳc này cung hàng húa A khụng tăng lờn mà cú xu hướng giảm xuống
Bài tập 5 Dùng đồ thị để mô tả sự thay đổi gía và sản lượng cân bằng của hàng hoá
Trang 10b Chi phí các yếu tố đầu vào để sản xuất hàng hoá X giảm
c Gi¸ hµng bæ sung cho X (trong tiªu dïng) t¨ng
d Công nghệ để sản xuất hàng X được cải tiến hiện đại
e Đường cung hàng X tăng, còn đường cầu hàng X giảm
Trả lời:
a Thu nhËp ngưêi tiªu dïng t¨ng, hµng X lµ hµng thø cÊp
Giả sử hàng hóa X đang cân bằng tại Eo (Po ; Q0)
Khi nhập người tiêu dùng tăng, hàng X là hàng thứ cấp, người tiêu dùng ítmua sắm hơn, do vậy cầu giảm, đường cầu dịch chuyển xuống dưới, sang trái Tạiđiểm cân bằng mới E1 ( P1 ; Q1 ) giá giảm từ PO xuống P1, sản lượng giảm từ QOxuống Q1
Trang 11b Chi phí các yếu tố đầu vào để sản xuất hàng hoá X giảm
X đang cân bằng tại Eo (Po ; Q0)
Khi giá hàng bổ sung cho hàng X tăng, làm cầu hàng X giảm, đuờng cầu dịchchuyển xuống dưới sang trái (D -> D1) Tại điểm cân bằng mới E1 (P1,Q1) giá giảm
từ PO xuống P1; sản lượng giảm từ QO -> Q1
d Công nghệ để sản xuất hàng X được cải tiến hiện đại
Trang 12Khi cụng nghệ
tiến hiện đại, năng suất lao động tăng, sản phẩm làm ra nhiều, cung hàng X tăng,đuờng cung dịch từ trờn xuống dưới sang phải (từ S ->S1) Tại điểm cõn bằngmới E1 (P1 ; Q1) giỏ hàng X giảm từ PO xuống P1 và sản lượng tăng lờn từ QO -> Q1
e Đường cung hàng X tăng, cũn đường cầu hàng X giảm
đổi về sản phẩm tức là : E1 (P giảm nhanh; Q tăng chậm)
+ Trường hợp 2 : Tốc độ tăng của cung chậm hơn tốc độ giảm của cầu.
E0
S
DO
P0
P1
Q0
Q1
S1
E1
QP
Q1
E1
E0
D1
S1
QP
Trang 13Khi tốc
cung chậm hơn tốc độ giảm của cầu , đường cầu dịch sang trái xa hơn đường cungdịch sang phải tại điểm cân bằng mới E1(P1 ; Q1) giá P giảm nhanh hơn, tốc độgiảm của sản lượng Q Có sự thay đổi lớn về giá, mới có một chút thay đổi về sảnphẩm Tức là E1 (P giảm nhanh; Q giảm chậm)
+Trường hợp 3 : Đường cung tăng, đường cầu giảm cùng tốc độ
E0
DO
E1
Trang 14Phương trình đường cầu là: Pd = 55 – 0,5Q
Phương trình đường cung là: Ps= 0,5Q - 15
a Xác định giá và sản lượng cân bằng của thị trường
b Nếu Chính phủ ấn định mức giá sàn P = 5 thì điều gì sẽ xảy ra, mô tả diễnbiến của thị trường?
c Nếu Chính phủ ấn định mức giá trần P = 25 thì điều gì sẽ xảy ra, mô tả diễnbiến của thị trường?
d Giả sử rằng giá của các yếu tố đầu vào giảm xuống làm cho lượng cung ởmỗi mức giá tăng lên 10 chiếc Hỏi giá và lượng cân bằng thay đổi như thế nào?
Trả lời:
a Xác định giá và sản lượng cân bằng của thị trường:
Theo đề bài ta có Phương trình đường cung là: Ps= 0,5Q - 15
=> Hàm cung ban đầu là: QS = 2PS + 30
Phương trình đường cầu là: Pd = 55 – 0,5Q
=> Hàm cầu sẽ là : QD = -2PD + 110
Thị trường bánh ngọt cân bằng khi đường cung và đường cầu gặp nhau lạiđiểm cân bằng, tại đó, QD = QS Hay 2P + 30 = -2P + 110
Giải phương trình ta có P = 20, Q = 70
Vậy giá cân bằng là P0 = 20 và sản lượng cân bằng là Q0 = 70
b Nếu Chính phủ ấn định mức giá sàn P = 5, Lúc này:
Sản lượng cầu bánh ngọt trên thị trường sẽ là :
QD = (-2 x 5) + 110 = 100
Sản lượng cung bánh ngọt trên thị trường sẽ là :
QS = (2 x 5) + 30 = 40
Như vậy, QD > QS nên thị trường thiếu hụt bánh ngọt Lượng thiếu hụt là
100 – 40 = 60 Sự thiếu hụt này sẽ làm cho giá bánh ngọt trên thị trường tăng lên
c Nếu Chính phủ ấn định mức giá trần P = 25, Lúc này:
Sản lượng cầu bánh ngọt trên thị trường sẽ là :
Trang 15d Khi giá của các yếu tố đầu vào giảm xuống làm cho lượng cung ở mỗi mức giá tăng lên 10 chiếc thì giá và sản lượng cân bằng sẽ thay đổi như sau:
b) Cũng với mức giá ấy (60000 đ/1 sản phẩm), doanh nghiệp có thể bán tối đa bao nhiêu sản phẩm mà không bị lỗ (hòa vốn)?
Bài giải
a) Từ bảng đã cho, áp dụng công thức MC = ∆TC/ΔQ và ATC = TC/Q ta có đượcbảng dưới đây thể hiện các giá trị của MC và ATC tương ứng với mỗi mức sảnlượng và tổng chi phí của DN: