Tư tưởng HCM là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo CNMLN vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và qu báu của Đảng và dân tộc ta, mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta.HCM đã tiếp thu những quan điểm của MA, LN về bản chất và mục tiêu của CNXH khoa học.Tuy nhiên, từ chủ nghĩa yêu nước đến với CNMLN, HCM còn tiếp cận CNXH từ chủ nghĩa yêu nước và truyền thống văn hoá dân tộc, nên cũng bổ sung những nét riêng của mình về bản chất và mục tiêu của CNXH. HCM tiếp cận CNXH từ lập trường yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc. HCM viết: chỉ có CNXH và chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và giai cấp công nhân toàn thế giới. Như vậy, với HCM chỉ có CNXH mới cứu được nhân loại, mới thực sự đem lại độc lập, tự do, bình đẳng cho các dân tộc.
Trang 1C1 Quan điểm HCM về bản chất XHCN? Nhận thức và vận dụng của Đảng ta trong xác định đặc trưng CNXH hiện nay?
Tư tưởng HCM là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo CNMLN vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và qu báu của Đảng và dân tộc ta, mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta
HCM đã tiếp thu những quan điểm của MA, LN về bản chất và mục tiêu của CNXH khoa học
Tuy nhiên, từ chủ nghĩa yêu nước đến với CNMLN, HCM còn tiếp cận CNXH từ chủ nghĩa yêu nước và truyền thống văn hoá dân tộc, nên cũng bổ sung những nét riêng của mình về bản chất và mục tiêu của CNXH
- HCM tiếp cận CNXH từ lập trường yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc
HCM viết: "chỉ có CNXH và chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và giai cấp công nhân toàn thế giới" Như vậy, với HCM chỉ có CNXH mới cứu được nhân loại, mới thực sự đem lại độc lập, tự do, bình đẳng cho các dân tộc
- HCM tiếp cận CNXH từ phương diện đạo đức.
CNXH là một chế độ xã hội được xây dựng trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, nó bảo đảm cho sự phát triển hài hoà giữa cá nhân và xã hội Giai cấp công nhân chẳng những đấu tranh để tự giải phóng mà còn để giải phóng cho cả loài người khỏi áp bức, bóc lột Lợi ích của giai cấp công nhân và lợi ích của nhân dân là thống nhất CNXH do đó
xa lạ và đối lập với chủ nghĩa cá nhân
HCM viết: "chủ nghĩa cá nhân là một trở ngại lớn cho việc xây dựng CNXH Cho nên thắng lợi của CNXH không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân" Và khẳng định: "Không có chế độ nào tôn trọng con
người, chú ý xem xét những lợi ích cá nhân đúng đắn và bảo đảm cho nó được thoả mãn bằng chế độ xã hội chủ nghĩa" Từ
đó, HCM cổ vũ: "có gì sung sướng vẻ vang hơn là trau dồi đạo đức cách mạng để góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng CNXH và giải phóng loài người"
Như vậy, đối với HCM, đạo đức cao cả nhất là đạo đức cách mạng, đạo đức giải phóng dân tộc, giải phóng loài người CNXH vì vậy cũng là giai đoạn phát triển mới của đạo đức
- HCM tiếp cận CNXH từ truyền thống lịch sử, văn hoá và con người Việt Nam.
Việt Nam là một nước nông nghiệp; nông nghiệp lấy đất và nước làm nền tảng Chế độ công điền và công cuộc trị thuỷ sớm gắn kết con người Việt Nam lại với nhau Đó là những nhân tố quan trọng hình thành nên tinh thần cố kết cộng đồng của dân tộc Việt Nam - một nhân tố thuận lợi để đi vào CNXH
Văn hoá Việt Nam lấy nhân nghĩa làm gốc, có truyền thống trọng dân, khoan dung, hoà mục để hoà đồng, văn hoá Việt Nam là văn hoá trọng trí thức, hiền tài
Con người Việt Nam có tâm hồn trong sáng, giàu lòng vị tha, yêu thương đồng loại, kết hợp được cái chung với cái riêng, gia đình với Tổ quốc, dân tộc và nhân loại
Tóm lại: Nếu Mác-Ăngghen-Lênin đã làm sáng tỏ bản chất của CNXH với tư cách là một học thuyết và tư cách là một chế độ xã hội Ngoài hai vấn đề đó, HCM còn nhìn nhận bản chất của CNXH từ phương diện đạo đức, văn hoá.
Tóm lại: Quan niệm của HCM về CNXH và con đường quá độ đi lên CNXH ở VN là sự thống nhất biện chứng
giữa các nhân tố KT, CT, VH, nhân văn
Quan niệm của HCM về những đặc trưng bản chất của CNXH.
* Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin.
Bản chất của CNXH với tư cách là một chế độ xã hội, giai đoạn thấp của chủ nghĩa cộng sản đã được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin luận giải qua một số đặc trưng cơ bản như sau:
- Xoá bỏ từng bước chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa, thiết lập chế độ sở hữu công cộng để giải phóng cho sức sản xuất xã hội phát triển
- Có một nền đại công nghiệp cơ khí với trình độ khoa học và công nghệ hiện đại có khả năng cải tạo nông nghiệp, tạo ra năng suất lao động cao hơn chủ nghĩa tư bản
- Thực hiện sản xuất có kế hoạch, tiến tới xoá bỏ sản xuất hàng hoá trao đổi tiền tệ (quan niệm này về sau đã được
điều chỉnh với Chính sách kinh tế mới của Lênin).
- Thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động, thể hiện sự công bằng và bình đẳng về lao động và hưởng thụ
- Khắc phục dần sự khác biệt giữa các giai cấp, giữa nông thôn và thành thị, giữa lao động trí óc và lao động chân tay, tiến tới một xã hội tương đối thuần nhất về giai cấp
- Giải phóng con người khỏi mọi ách áp bức, bóc lột, nâng cao trình độ tư tưởng và văn hoá cho nhân dân, tạo điều kiện cho con người tận lực phát triển mọi khả năng sẵn có của mình
- Sau khi đã đạt được những điều nói trên, khi giai cấp không còn nữa thì chức năng chính trị của Nhà nước tiêu vong, v.v
Những đặc trưng cơ bản nói trên của CNXH là những phán đoán khoa học đã được Mác và Ăngghen nêu lên trên
cơ sở phân tích những điều kiện KT, CT, XH ở các nước tư bản chủ nghĩa Tây Âu phát triển nhất vào cuối thế kỷ XIX
Dù sao, các ông cũng mới chỉ vạch ra những phương hướng phát triển chủ yếu của CNXH nhằm khẳng định tính
ưu việt của nó so với chủ nghĩa tư bản
Với sự vận động của lịch sử, với thành tựu khoa học-công nghệ của loài người, với kinh nghiệm của thực tiễn xây dựng CNXH đã qua và hiện nay, trong những luận điểm đó, có điểm ngày nay đã được nhận thức lại cho phù hợp với thực
tế, đó cũng là điều bình thường
Chính Mác và Ăngghen, để tránh cho những người đi sau không rơi vào dập khuôn, giáo điều, ngay trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, trước khi nêu lên 10 biện pháp xây dựng và cải tạo xã hội chủ nghĩa có thể áp dụng khá phổ biến ở các nước tiên tiến nhất, hai ông đã căn dặn: "Trong những nước khác nhau, những biện pháp ấy dĩ nhiên sẽ khác nhau rất nhiều"
* Quan niệm của HCM về đặc trưng bản chất của CNXH :
Trang 2Thống nhất với các nhà kinh điển vô sản Nhưng trong thực tiễn chỉ đạo công cuộc cải tạo và xây dựng CNXH ở Miền bắc nước ta (1954-1969) Ở những thời điểm khác nhau Người đã nêu lên những quan niệm của mình về những đặc trưng bản chất của CNXH
- Trả lời câu hỏi CNXH là gì? Người diễn giải:
+ Nói một cách tóm tắt, mộc mạc CNXH trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có cơm ăn, áo mặc, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc
Theo người bản chất của CNXH là giải phóng nhân dân lao động thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu Cụ thể:
“ CNXH la lấy nhà máy, xe lửa, ngân hàng làm của chung” (đó là công hữu tư liệu sản xuất chính của xã hội) CNXH là “một xã hội không có chế độ người bóc lột người, một xã hội bình đẳng, nghĩa là ai cũng phải lao động
và có quyền lao động, ai làm nhiều thì hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng”
- Muốn có CNXH thì phải làm gì?
“ Nhiệm vụ quan trọng bậc nhất của chúng ta hiện nay là phát triển sản xuất, để nâng cao đời sống vật chất tinh thần và văn hoá cho nhân dân Muốn có CNXH thì không có cách nào khác là phải dốc lực lượng của mọi người ra để sản xuất Sản xuất là mặt trận chính của chúng ta hiện nay ở Miền Bắc” ( Người nhấn mạnh nhân tố quyết định thắng lợi của CNXH là ra sức phát triển sản xuất)
- CNXH phát triển trên cơ sở nào?
“Gắn liền với sự phát triển khoa học kỹ thuật, với sự phát triển văn hoá của nhân dân”
“Chỉ ở trong chế độ XHCN thì mỗi người mới có điều kiện để cải thiện đời sống riêng của mình, phát huy tính cách riêng và sở trường riêng của mình”
- Chế độ XHCN là gì?
“ chế độ XHCN và CSCN do quần chúng nhân dân lao động làm chủ”
“ Nước ta là một nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ Trong bộ máy cách mạng từ người quét nhà, nấu ăn cho đến chủ tịch nước đều là nhân công làm đầy tớ cho dân”
- CNXH do ai xây dựng? (về động lực con người và vai trò lãnh đạo của Đảng)
+ “ CNXH là do quần chúng nhân dân tự mình xây dựng lên”
+ “ Đó là công trình tập thể của quần chúng lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng”
Kết luận: từ những lời phát biểu ngắn gọn, giản dị, mộc mạc của Bác chúng ta có thể hiểu khái quát những đặc
trưng, bản chất của CNXH về các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội và con người theo tư tưởng của Bác như sau:
- CNXH là một chế độ do nhân dân làm chủ Nhà nước phải phát huy quyền làm chủ của nhân dân để huy động được tính tích cực và sáng tạo của nhân dân vào sự nghiệp xây dựng CNXH
- CNXH có nền kinh tế phát triển cao, dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu, nhằm không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, trước hết là nhân dân lao động
- CNXH là một xã hội phát triển cao về văn hoá, đạo đức, trong đó người với người là bè bạn, là đồng chí, là anh
em, con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, có cuộc sống vật chất và tinh thần phong phú, được tạo điều kiện để phát triển hết mọi khả năng sẵn có của mình
- CNXH là một xã hội công bằng và hợp lý, làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm thì không được hưởng; các dân tộc đều bình đẳng, miền núi được giúp đỡ để tiến kịp miền xuôi
- CNXH là công trình tập thể của nhân dân, do nhân dân tự xây dựng lấy dưới sự lãnh đạo của Đảng
* Nhận thức và vận dụng của Đảng ta trong xác định đặc trưng CNXH hiện nay?
Cương lĩnh (Bổ sung, phát triển năm 2011)xác định:
- Đi lên CNXH là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của ĐCSVN và Chủ tịch HCM, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử
- Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội:
+ Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh;
+ do nhân dân làm chủ;
+ có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp;
+ có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc;
+ con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có đk phát triển toàn diện;
+ các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển;
+ có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; + có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới
Đây là một quá trình cách mạng sâu sắc, triệt để, đấu tranh phức tạp giữa cái cũ và cái mới nhằm tạo ra sự biến đổi
về chất trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhất thiết phải trải qua một thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều bước phát triển, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội đan xen Chúng ta có nhiều thuận lợi cơ bản: có sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch HCM sáng lập và rèn luyện, có bản lĩnh chính trị vững vàng và dày dạn kinh nghiệm lãnh đạo; dân tộc ta là một dân tộc anh hùng, có ý chí vươn lên mãnh liệt; nhân dân ta có lòng yêu nước nồng nàn, có truyền thống đoàn kết và nhân ái, cần cù lao động và sáng tạo, luôn ủng hộ và tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng; chúng ta đã từng bước xây dựng được những cơ sở vật chất - kỹ thuật rất quan trọng; cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, sự hình thành và phát triển kinh tế tri thức cùng với quá trình toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế là một thời cơ để phát triển
* Giải pháp:
- Giữ vững mục tiêu của CNXH
- Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, khơi dậy mạnh mẽ tất cả các nguồn lực, trước hết là nội lực để thực hiện CNH - HĐH đất nước
- Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại
- Chăm lo xây dựng Đảng vững mạnh, làm trong sạch bộ máy Nhà nước, đẩy mạnh đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu, lãng phí, thực hiện cần kiệm xây dựng CNXH
Trang 3C2 Quan điểm Hồ Chí Minh về lựa chọn con đường XHCN ở nước ta? Sự nhận thức và vận dụng của Đảng
ta trong kiên định mục tiêu, con đường phát triển đất nước?
Tư tưởng HCM là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo CNMLN vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và qu báu của Đảng và dân tộc ta, mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta
Tiến lên CNXH là qui luật nhất định trong sự phát triển xã hội.
- Từ lý luận hình thái KT-XH Mác đã nghiên cứu và rút ra kết luận: CNTB nhất định diệt vong nhường chỗ cho CNXH CNXH ra đời là một tất yếu, XH loài người tuần tự qua 5 HTKTXH.
+ Mác là người phác thảo ra mô hình CNCS là xã hội không có áp bức bất công, con người hoàn toàn tự do phát
triển toàn diện ( Đây có thể coi là đặc trưng, bản chất của CNCS).
+ Mác khẳng định GCCN là lực lượng duy nhất có sứ mệnh lịch sử xoá bỏ CNTB và xây dựng thành công CNXH, CNCS
+ Mác chỉ ra con đường quá độ lên CNXH là phải trải qua một quá trình phát triển liên tục, phải liên minh chặt chẽ với nhân dân lao động, dùng bạo lực CM thiết lập chuyên chính vô sản do ĐCS lãnh đạo
+ Đó là quá trình kết hợp chặt chẽ giữa mục tiêu GPDT, GP giai cấp, giữa mục tiêu trước mắt và mục tiêu lâu dài, giữa cách mạng trong nước và cách mạng thế giới
- Kế tục và phát triển những quan điểm của Mác trong thời đại mới Lênin tìm ra:
+ Quy luật phát triển không đều của CNTB.
+ Mắt xích yếu nhất trong sợi dây chuyền của CNTB.
+ Đặc biệt ông phát triển tư tưởng cách mạng không ngừng của Mác trong thời đại mới ( Thời đại CMGPDT nằm trong phạm trù của CMVS ).
- Lênin cho rằng: Các nước kể cả những nước có nền kinh tế chậm phát triển sau khi hoàn thành cách mạng dân
tộc dân chủ nhân dân dưới sự lãnh đạo của ĐCS và được sự giúp đỡ của các nước XHCN có thể bỏ qua giai đoạn phát triển TBCN mà tiến thẳng lên CNXH
Sau nhiều năm buôn ba, tìm đường cứu nước, HCM là nhà yêu nước Việt nam đầu tiên đến với chủ nghĩa Mác - Lênin qua Lênin và cách mạng Tháng Mười Nga Từ đó người đã tìm thấy con đường giải phóng cho dân tộc mình
(1) Người chỉ rõ: ''Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không còn con đường nào khác là con đường cách mạng vô sản'' (Sđd, T9, Tr.314) và khẳng định: ''chỉ có chủ nghĩa cộng sản, mới cứu nhân loại, đem lại cho mọi người
không phân biệt chủng tộc, nguồn gốc sự tự do, bình đẳng, bắc ái, đoàn kết, ấm no trên quả đất, việc làm cho mọi người và
vì mọi người, niềm vui, hoà bình hạnh phúc, nói tóm lại là nền cộng hoà thế giới chân chính''(T1,Tr.461)
(2) HCM khẳng định: ''con đường tiến tới CNXH của các dân tộc là con đường chung của thời đại, của lịch sử, không ai ngăn cản nổi'' (T8,Tr.449) Và đó là con đường phát triển tất yếu của lịch sử
HCM lập luận:
+ Từ xưa đến nay chế độ công cộng nguyên thuỷ sụp đổ là do chế độ nô lệ thay thế Chế độ nô lệ sụp đổ là do chế độ phong kiến thay thế đó là qui luật nhất định trong sự phát triển của xã hội
+ Lịch sử loài người là do người lao động sáng tạo ra, người lao động sáng tạo ra của cải, luôn luôn nâng cao sức sản xuất Sản xuất phát triển tức là xã hội phát triển Chế độ nào hợp với sức sản xuất thì đứng vững Nếu không hợp thì giai cấp đại biểu cho sức sản xuất mới sẽ nổi lên cách mạng lật đổ chế độ cũ
+ Hiện nay chủ nghĩa tư bản có mâu thuẫn to, nó không giải quyết được Một là, nhà tư bản sản xuất hàng hoá quá nhiều, quá mau, nhưng không bán được; hai là, tính chất sản xuất là công cộng mà tư liệu sản xuất thì nằm trong tay
một số ít người chỉ có chế độ cộng sản mới giải quyết được mâu thuẫn ấy'' (T7,Tr.246)
+ Trên thế giới cách mạng vô đã nổ ra và giành thắng lợi Người viết: ''Cách mạng Nga thành công, mặt trận đế quốc và tư bản thế giới đã tan vỡ một phần sáu trên quả đất, đồng thời đã lập thành một chế độ xã hội chủ nghĩa vững chắc Tiếp đến cách mạng các nước dân chủ nhân dân Trung, Đông Âu thành công, xây dựng và phát triển nền dân chủ mới Do
vậy cách mạng Việt Nam phải làm cách mạng dân chủ mới'' (T7, Tr 210) Như vậy, Việt Nam làm cách mạng dân chủ mới
(tức cách mạng dân chủ gắn với CNXH) là phù hợp với xu thế của thời đại.
(3) Trong khi khẳng định, tiến tới chế độ cộng sản là mục đích chung của tất cả những người lao động trên toàn thế giới, thì HCM còn chỉ ra việc thực hiện mục đích ấy của mỗi nước phải tuỳ điều kiện cụ thể của mình mà tiến dần
Cụ thể đối với nước ta, Người chỉ rõ: ''Tính chất thuộc địa và phong kiến của xã hội Việt Nam khiến cách mạng Việt Nam phải chia làm hai bước Bước thứ nhất là đánh đế quốc, đánh phong kiến thực hiện người cày có ruộng, bước thứ hai là tiến lên CNXH tức giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản'' (T7, Tr 209).
Như vậy cách mạng Việt nam sẽ trải qua hai giai đoạn, tức là sau khi làm xong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân thì cách mạng Việt Nam sẽ tiến thẳng lên CNXH không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa
Tóm lại: quan điểm nhất quán xuyên suốt trong tư tưởng HCM về sự lựa chọn con đường của cách mạng Việt Nam
là con đường xã hội chủ nghĩa không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa Quan điểm đó đã được thể hiện một cách sinh động và sáng tạo trong suốt quá trình phát triển của cách mạng Việt Nam qua các thời kỳ và đã được thực tiễn kiểm nghiệm Và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam là con đường quá độ đi lên CNXH không qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa
* Về bước đi và phương thức, biện pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
- Về bước đi trong con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Do vấn đề còn quá mới, HCM chưa có điều kiện làm rõ nó sẽ gồm mấy chặng đường với những nội dung cho từng chặng, nhưng qua thực tế một số năm Người đã chỉ rõ: "Ta xây dựng chủ nghĩa xã hội từ hai bàn tay trắng đi lên thì khó khăn còn nhiều và lâu dài", "phải làm dần dần", "không thể một sớm một chiều" ai nói dễ là chủ quan và thất bại
Thấm nhuần những chỉ dẫn của Lênin "phải kiên nhẫn bắc những nhịp cầu nhỏ, vừa tầm, lựa chọn những giải pháp trung
gian, quá độ" Tư tưởng chỉ đạo của HCM về bước đi của thời kỳ quá độ ở Việt Nam là phải qua nhiều bước, "bước ngắn, bước
Trang 4dài, tuỳ theo hoàn cảnh", nhưng "chớ ham làm mau, ham rầm rộ Đi bước nào vững chắc bước ấy, cứ tiến dần dần".
Về bước đi trong cải tạo nông nghiệp, HCM nói: "lúc đầu là cải cách ruộng đất, sau tiến lên một bước là tổ chức tổ đổi công sao cho tốt, cho khắp, lại tiến lên hình thức hợp tác xã dễ dàng, rồi tiến lên hợp tác xã cao hơn"
Về bước đi trong phát triển công nghiệp, HCM sớm đề phòng bệnh duy ý chí: mấy năm kháng chiến ta chỉ có nông thôn, bây giờ mới có thành thị nếu muốn công nghiệp hoá gấp là chủ quan Ta cho nông nghiệp là quan trọng và ưu tiên, rồi đến tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp nhẹ, sau mới đến công nghiệp nặng làm trái với Liên Xô cũng là macxít "
- Về phương pháp, biện pháp, cách thức tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, HCM luôn luôn nhắc
nhở phải nêu cao tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo, chống giáo điều, rập khuôn kinh nghiệm nước ngoài, phải suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo ra cách làm phù hợp với thực tiễn Việt Nam Cụ thể:
+ Trong bước đi và cách làm chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, phải thể hiện được sự kết hợp giữa hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam: "xây dựng miền Bắc, chiếu cố miền Nam"
+ Khi giặc Mỹ mở rộng chiến tranh ra miền Bắc Ta có khẩu hiệu: " vừa sản xuất, vừa chiến đấu", "vừa chống Mỹ, cứu nước, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội", được thế giới coi là một sáng tạo của Việt Nam
+ Xây dựng chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá phải kết hợp cải tạo với xây dựng trên tất cả các lĩnh vực, mà xây dựng là chủ chốt và lâu dài
+ HCM quan niệm chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp của dân, do dân, vì dân, vì vậy cách làm là "đem tài dân, sức dân,của dân để làm lợi cho dân" đó là "chủ nghĩa xã hội nhân dân "không phải là "chủ nghĩa xã hội nhà nước" được ban
phát từ trên xuống
+ HCM đặc biệt nhấn mạnh vai trò quyết định của biện pháp tổ chức thực hiện, Người nhắc nhở: chỉ tiêu một, biện
pháp mười, quyết tâm hai ba mươi có như thế kế hoạch mới hoàn thành tốt được
* Sự vận dụng của Đảng ta.
Những tư tưỏng của HCM về CNXH, về quá độ lên CNXH, bước đi và phương thức tiến hành CNXH ở Việt Nam
đang được Đảng ta kế thừa, vận dụng và phát triển trong công cuộc đổi mới hiện nay
Để tận dụng thời cơ, vượt qua thử thách, tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới tiến lên giành những thành tựu mới Đảng ta đang kiên trì vận dụng tư tưởng HCM nhằm giải quyết tốt các vấn đề sau đây:
1 Trong quá trình đổi mới, phải kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH trên nền tảng chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng HCM.
- Độc lập dân tộc và CNXH là mục tiêu bất biến mà nhân dân ta đã kiên trì phấn đấu, hy sinh, theo đuổi suốt gần
80 năm qua dưới sự lãnh đạo của Đảng Muốn thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu thì sau khi giành đ ược độc lập dân tộc, chúng
ta không có con đường nào khác là phải tiến lên CNXH Chỉ có CNXH mới thực hiện được "ham muốn tột bậc" của Bác
Hồ và cũng là mong muốn nghìn đời của nhân dân ta
- Ngày nay, Đảng ta lãnh đạo nhân dân ta tiến hành công cuộc đổi mới nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh" cũng chính là để hoàn thành mục tiêu, lý tưởng của Chủ tịch HCM và của nhân dân ta trong một hoàn cảnh mới
- Nhưng cũng cần phải nhận thấy rằng: xây dựng CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là sự biến đổi về chất trên tất cả các lĩnh vực, là một sự nghiệp khó khăn, phức tạp Vấn đề đặt ra là làm thế nào để có thể sử dụng các hình thức, các phương tiện của chủ nghĩa tư bản nhằm phục vụ đắc lực cho CNXH mà không đi chệch sang chủ nghĩa tư bản, vẫn giữ được định hướng xã hội chủ nghĩa; làm sao cho tăng trưởng kinh tế luôn luôn đi đôi với công bằng xã hội, với sự lành mạnh về đạo đức, tinh thần?
- Câu trả lời không có sẵn trong tư tưởng HCM, nhưng Người đã chỉ cho chúng ta phương hướng và phương pháp suy nghĩ để tìm ra những giải pháp hữu hiệu mà không đi chệch bản chất và mục tiêu của CNXH như Người đã vạch ra
2 Đổi mới là sự nghiệp của nhân dân, cần phát huy quyền làm chủ của nhân dân, kh ơi dậy mạnh mẽ tất cả các nguồn lực, trước hết là nguồn lực nội sinh để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
- Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một yêu cầu có tính quy luật đối với các nước nông nghiệp lạc hậu quá độ lên
CNXH chưa qua giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản Chúng ta phải tranh thủ thành tựu của cuộc cách mạng khoa học
và công nghệ, của điều kiện giao lưu, hội nhập quốc tế đang mở rộng để nhanh chóng biến nước ta thành một nước công nghiệp hiện đại trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI
- Để công nghiệp hoá, hiện đại hoá thành công, cần phát huy tất cả các nguồn lực bên trong và bên ngoài, nh ưng chủ yếu phải lấy nguồn lực bên trong làm gốc, có phát huy mạnh mẽ nguồn lực trong nước mới sử dụng tốt, có hiệu quả nguồn lực bên ngoài Phải quán triệt sâu sắc quan điểm của HCM: CNXH là công trình tập thể của nhân dân, do nhân dân
tự xây dựng lấy dưới sự lãnh đạo của Đảng; phải "đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân"
- Tiềm lực của hơn 80 triệu dân ta với sức lực, của cải, trí tuệ, tài năng thật là to lớn Làm thế nào để khơi dậy
mạnh mẽ nguồn nội lực đó? Vận dụng tư tưởng HCM, ta phải phát huy cao độ quyền làm chủ của người dân, tạo nên
không khí dân chủ, cởi mở trong xã hội Muốn thế, phải nâng cao dân trí, bồi dưỡng văn hoá chính trị, trau dồi bản lĩnh công dân, cung cấp thông tin đúng đắn cho người dân, phải thực hiện cơ chế "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", tạo cho người dân có điều kiện tham gia giám sát công việc của Nhà nước
- Đồng thời phải thực hiện nhất quán chiến lược đại đoàn kết của HCM, trên cơ sở lấy liên minh công- nông-trí thức làm nòng cốt,tranh thủ sự đóng góp, ủng hộ của tất cả những ai tán thành đổi mới vì mục tiêu "dân giàu, n ước mạnh,
xã hội dân chủ, công bằng, văn minh"
3 Đổi mới phải kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.
- Công cuộc đổi mới của nhân dân ta diễn ra vào lúc cuộc cách mạng khoa học và công nghệ trên thế giới đang phát triển mạnh, xu thế toàn cầu hoá đang ảnh hưởng đến nhịp độ phát triển và cuộc sống của các dân tộc
- Chúng ta phải ra sức tranh thủ tối đa mọi cơ hội tốt do xu thế nói trên tạo ra, phát huy hiệu lực và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, phải có cơ chế, chính sách tốt để thu hút vốn đầu tư, điều chỉnh cơ cấu đầu tư nhằm khai thác và sử dụng tốt nhất các nguồn lực bên ngoài (vốn, kinh nghiệm quản lý và công nghệ hiện đại), thực hiện kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại theo tư tưởng HCM
Trang 5- Tuy nhiên, cũng phải thấy, nói chung không có viện trợ lớn nào hoàn toàn vô tư, không kèm theo những điều kiện nhất định Vì vậy, tranh thủ hợp tác phải đi đôi với thường xuyên khơi dậy chủ nghĩa yêu nước, tinh thần độc lập dân tộc, kêu gọi toàn dân sẵn sàng đem nhân lực, vật lực, tài lực để tăng cường sức mạnh quốc gia
- Giao lưu, hội nhập đồng thời phải không ngừng trau dồi bản lĩnh và bản sắc văn hoá dân tộc, đặc biệt cho thanh
niên Chỉ có bản lĩnh và bản sắc dân tộc sâu sắc, mạnh mẽ mới tạo ra bộ lọc tốt để tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, đồng thời có sức đề kháng tốt để chống lại mọi yếu tố văn hoá độc hại từ bên ngoài tràn vào
4 Xây dựng Đảng vững mạnh, làm trong sạch bộ máy Nhà nước, đẩy mạnh đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, thực hiện cần kiệm xây dựng CNXH
- Để phát huy được quền làm chủ của người dân, trước hết cán bộ Đảng và Nhà nước, những người thừa hành
công vụ phải trong sạch, liêm khiết, phải thực sự là người đầy tớ trung thành và tận tuỵ của dân như Bác Hồ mong muốn.
Dù Đảng và Nhà nước có đường lối, chính sách đúng đắn, nhưng đội ngũ cán bộ thừa hành không tận tuỵ, mẫn cán, lại sách nhiễu, tham nhũng, cửa quyền thì chẳng những họ không làm cho đường lối, chính sách đó đi được vào người dân, mà có khi còn trở thành nguyên nhân trực tiếp gây nên những điểm nóng, có thể dẫn tới những bùng nổ xã hội không thể xem thường
- Vì vậy, bài học vô giá mà Chủ tịch HCM dày công giáo dục, nhắc nhở chúng ta là phải không ngừng chăm lo tăng cường mối liên hệ máu thịt giữa Đảng vơi dân, muốn thế phải quyết tâm làm trong sạch bộ máy Nhà nước, loại trừ
những phần tử thoái hoá biến chất, làm cho Nhà nước ta thực sự là "của dân, do dân, vì dân" Chính tệ quan liêu,tham nhũng, mất dân chủ, tác phong hách dịch, cửa quyền, lối sống xa hoa, lãng phí, thiếu đạo đức của một bộ phận cán bộ có chức, có quyền đã gây nên những vụ bất bình trong dân, làm đổ vỡ niềm tin của quần chúng vào tương lai của CNXH
- Sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá cũng đang kích thích lòng ham muốn vật chất và lối sống tiêu dùng trong một bộ phận cán bộ và nhân dân Hiện nay, nước ta còn rất nghèo, làm chưa đủ ăn, chưa đủ trả nợ, Bác Hồ nói: sản xuất mà không tiết kiệm thì "như gió vào nhà trống, không lại hoàn không" Vì vậy, tiết kiệm không chỉ là một nếp sống đạo đức,
nó là một chính sách kinh tế Những kẻ xa hoa, lãng phí đều dẫn đến xâm phạm tài sản của nhân dân, do đó nó còn là vấn
đề chính trị Phải làm cho khẩu hiệu "cần kiệm xây dựng nước nhà" của Chủ tịch HCM đi vào đời sống, trở thành một nét đẹp của văn hoá Việt Nam
Trang 6C3 Quan điểm HCM về nhiệm vụ phát triển LLSX thời kỳ quá độ lên CNXH? Vận dụng của Đảng ta?
Tư tưởng HCM là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo CNMLN vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và qu báu của Đảng và dân tộc ta, mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta
a, Những quan điểm của HCM về vai trò của công nghiệp hóa, khoa học, kỹ thuật và công nghiệp hóa XHCN
* Thời kỳ trước cách mạng tháng tám 1945
- Đây là thời kỳ hình thành tư tưởng HCM về vai trò của CNH, khoa học, kỹ thuật và CNH xã hội chủ nghĩa
- Từ thực tiễn CM tháng Mười Nga, Người hiểu được tính ưu việt của công nghiệp hóa XHCN ở Nga không chỉ trên phương diện lý thuyết mà còn qua khảo sát thực tiễn Thấy được những thành tựu của công nghiệp hóa XHCN ở Nga, Người đã khẳng định: trên thế giới giờ chỉ có cách mạng Nga là đã thành công đến nơi rồi, CM Việt nam muốn thành công phải đi theo con đường CM tháng Mười Nga Đầu năm 1930 trong nhật ký chìm tàu, Người viết: Nếu nước Nga chưa phải
là thiên đường cho tất cả mọi người thì đã là một thiên đường cho trẻ em…
* Thời kỳ mới giành được chính quyền và tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)
- CM tháng Tám thành công, bên cạnh việc củng cố chính quyền CM non trẻ, HCM đã lãnh đạo Chính phủ bắt tay
vào việc chấn hưng đất nước giàu mạnh, Người đã kêu gọi trí thức Việt kiều trở về Tổ quốc cùng nhau chuẩn bị kháng chiến, chủ động viết thư cho Bộ trưởng ngoại giao Hoa kỳ gửi khoảng 50 thanh niên VN sang học tập
- Trong Kháng chiến chống Pháp với tinh thần tự lực cánh sinh là chính, quân và dân ta đã kịp thời tháo rỡ máy
móc đưa lên chiến khu xây dựng xưởng quân giới để SX, sửa chữa vũ khí, SX quân trang, quân dụng phục vụ quân đội và nhân dân vùng tự do Trong bài báo thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, Người trích lời của Lênin: “Nếu không cứu vãn công nghệ nặng, không khôi phục công nghệ, thì không xây dựng được công nghệ nào hết Mà không xây dựng được công nghệ, thì không giữ được địa vị độc lập của nước mình” Với nhận thưc đó, Bác đã xây dựng một kế hoạch phát triển công nghiệp: “Đặt kế hoạch công nghệ cho đúng đắn và hợp lý - là một điều kiện chủ chốt trong việc tiêu dùng tiền của”
* Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc
Thời kỳ này, tư tưởng HCM về CNH phát triển trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn
- HCM khẳng định CNH xã hội chủ nghĩa là vấn đề có tính quy luật đối với mọi quốc gia trong TKQĐ lên CNXH Với nền kinh tế mới VN, Bác nói: “Một nền kinh tế XHCN với công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, khoa học và kỹ thuật tiên tiến”, có năng suất cao để không ngừng nâng cao đời sống nhân dân; khắc phục nghèo nàn, lạc hậu của SX nhỏ, hậu quả của chiến tranh
- Về những nội dung chủ yếu của CNH xã hội chủ nghĩa ở nước ta, Người nhấn mạnh đến vai trò và sự cần thiết phát triển CN nặng, CN nhẹ, CN địa phương và tiểu thủ công nghiệp, xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý và đẩy mạnh CNH nông nghiệp, nông thôn
- Về mối quan hệ giữa CNH và cách mạng khoa học kỹ thuật, Người luôn nhắc nhở mọi người phải cố gắng học tập KH - KT bên cạnh việc học tập chính trị, văn hóa, cải tiến kỹ thuật, phát huy sáng kiến phục vụ SX và chiến đấu Tại Đại hội đại biểu lần thứ nhất, của Hội phổ biến KHKT Việt Nam, Người nhấn: “Chúng ta đều biết rằng trình độ khoa học
kỹ thuật của ta hiện nay còn thấp kém Lề lối SX còn chưa cải tiến được nhiều Cách thức làm việc còn nặng nhọc Năng suất lao động còn thấp kém Phong tục tập quán lạc hậu còn nhiều Nhiệm vụ của khoa học kỹ thuật là ra sức cải tiến những cái đó Khoa học là tổng kết những kinh nghiệm đấu tranh giữa giai cấp bị bóc lột và giai cấp bóc lột và đấu tranh giữa con người với thiên nhiên… khoa học phải từ SX mà ra và phải trở lại phục vụ SX, phục vụ quần chúng, nhằm nâng cao năng suất lao động và không ngừng cải thiện đời sống nhân dân, bảo đảm cho CNXH thắng lợi Như vậy nhiệm vụ của khoa học
kỹ thuật cực kỳ quan trọng, cho nên mọi ngành, mọi người đều phải tham gia công tác khoa học, kỹ thuật”; “ Chủ nghĩa xã hội cộng với khoa học, chắc chắn sẽ đưa loài người đến hạnh phúc vô tận” Nghĩa là hạnh phúc vô tận chỉ có thể đến với
nhân loại khi khoa học thuộc về cái thiện, không nằm trong tay kẻ xấu
b Quan điểm HCM về tính tất yếu của công nghiệp hóa XHCN nền kinh tế quốc dân ở nước ta
Trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin về CNH, Trong thời gian đi tìm đường cứu nước, HCM đã từng chứng kiến CNH tư bản chủ nghĩa ở nhiều nước tư bản chủ nghĩa và CNH xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, HCM đã vận dụng, phát triển lý luận CNH xã hội chủ nghĩa ở nước ta trên nhiều nội dung
Trên cơ sở xác định: “Nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là phải xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội”, HCM khẳng định rằng: muốn xây dựng CNXH tất yếu phải CNH Người viết: “Hiện nay, chúng ta lấy SX nông nghiệp làm chính Vì muốn mở mang công nghiệp thì phải có đủ lương thực, nguyên liệu Nhưng công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa vẫn là mục tiêu phấn đấu chung, là con đường no ấm thực sự cho nhân dân ta”
Để làm rõ hơn vấn đề này, Người đã lý giải như sau:
Một là, “Nước ta vốn là nước nông nghiệp lạc hậu Đó là chỗ bắt đầu đi của chúng ta.
Hai là, đời sống của nhân dân chỉ có thể thật dồi dào, khi chúng ta dùng máy móc để sản xuất thuật rộng rãi.
Ba là, công nghiệp và nông nghiệp là hai chân của nền kinh tế… Công nghiệp phát triển thì nông nghiệp mới phát
triển… Như hai chân đi khỏe và đi đều thì tiến bước sẽ nhanh và nhanh chóng đi đến mục đích”
* Nội dung công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
- Phát triển công nghiệp nặng
Bác nhấn vai trò của công nghiệp nặng: “Để xây dựng thắng lợi CNXH, chúng ta phải quyết tâm phát triển tốt công nghiệp nặng” “Muốn bảo đảm đời sống sung sướng mãi mãi, phải công nghiệp hóa XHCN, phải xây dựng công
Trang 7ngiệp nặng”; “Muốn có nhiều máy, thì phải mở mang các ngành công nghiệp làm ra máy, ra gang, thép, than, dầu… Đó là con đường phải đi của chúng ta, con đường công nghiệp hóa nước nhà” “Công nghiệp nặng làm cho nền kinh tế độc lập”
- Phát triển công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp
Tại hội nghị ngành công nghiệp nhẹ ngày 16/1/1965, HCM nhấn mạnh vai trò của công nghiệp nhẹ: “Mọi chính sách của Đảng và Chính phủ ta đều nhằm xây dựng CNXH và không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân
Ngành công nghiệp nhẹ quan hệ rất khăng khít với đời sống thường ngày của nhân dân Vì vậy, nhiệm vụ của công nghiệp nhẹ là rất quan trọng” Trong thư gửi Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An 21/7/1969, Người căn dặn: “Công nghiệp và thủ công nghiệp phải sản xuất nhiều công cụ làm đất, tưới tát, vận chuyển…v.v, phải cung cấp nhiều hàng tiêu dùng tốt và rẻ cho nhân dân”
- Xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý.
Xuất phát từ đặc điểm kinh tế đất nước, ngay từ đầu HCM đã xác định xây dựng một cơ cấu kinh tế công - nông nghiệp hiện đại và đưa ra quan niệm độc đáo về vai trò của cơ cấu kinh tế công nông nghiệp và vai trò của thương nghiệp trong phát triển kinh tế - xã hội Trong báo cáo về dự thảo Hiến pháp sửa đổi, tại kỳ họp thứ 11 Quốc hội khóa 1, Người đã phác thảo mô hình kinh tế trong TKQĐ lên CNXH: “Nền kinh tế XHCN với công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, khoa học và kỹ thuật tiên tiến”
- Công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn.
HCM rất chú ý đến công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn, nhất là vấn đề sử dụng máy móc trong nông nghiệp Với đặc điểm nước ta, việc cơ giới hóa trong nông nghiệp là cần thiết, nhưng phải chú ý những khó khăn, phức tạp không thể nóng vội: “Muốn cơ giới hóa nông nghiệp cũng còn mất hàng 15, 20 năm chứ không làm ngay một lúc được”
HCM đề cao vai trò của nông dân đối với phát triển KT-XH nước ta trong thời kỳ quá độ: “VN là một nước sống về nông nghiệp Nền kinh tế nước ta lấy canh nông làm gốc Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn Nông dân ta giàu thì nước ta giàu Nông nghiệp ta thịch thì nước ta
thịnh”.,
Trên cơ sở nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông thôn, HCM đặc biệt quan tâm đến phát triển nông nghiệp Người nói: “Người thì có hai chân Kinh tế một nước thì có hai bộ phận chính: nông nghiệp và công nghiệp Người không thể thiếu một chân, thì nước không thể thiếu một bộ phận kinh tế” Bác còn nhấn mạnh: “Nông nghiệp không phát triển thì công nghiệp cũng không phát triển được”
- Quan điểm HCM về phát triển toàn diện nông nghiệp, nông thôn
Để phát huy vai trò của nông nghiệp, HCM chỉ ra rằng phải phát triển một nền nông nghiệp toàn diện (Có ngành trồng trọt phát triển toàn diện; Có ngành chăn nuôi phát triển toàn diện; Có ngành lâm nghiệp phát triển toàn diện; Có
ngành ngư nghiệp phát triển toàn diện; Có các ngành nghề phụ phát triển)
Để phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn, HCM cũng chỉ ra phải quan tâm xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn, trong đó đặc biệt là hệ thống thủy lợi, giao thông, giáo dục, y tế và xây dựng nhà ở cho người dân
- Quan điểm HCM về chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn
HCM chỉ ra rằng, nhà nước phải có chính sách giá cả đúng đắn Người nêu phương châm định giá: “Giá cả quy định là phải chăng, vừa lợi cho nhân dân, vừa lợi cho Chính phủ”; “Mua bán phải theo giá cả thích đáng… Giá cả phải bảo đảm cho Nhà nước, hợp tác xã và xã viên cùng có lợi để xây dựng nước nhà”
Cùng với chính sách giá cả, HCM cũng chỉ ra phải có chính sách thuế nông nghiệp phù hợp để khuyến khích sản xuất, khuyến khích tăng năng suất lao động Người nói: “Thuế phải khuyến khích sản xuất Cho nên Nhà nước chỉ thu thuế những cây trồng chính Trồng xen kẽ được miễn thuế Tăng vụ chưa quá ba năm, vỡ hoang chưa quá năm năm, đều chưa phải nộp thuế”
Ngoài ra, theo HCM, Nhà nước cần quan tâm thực hiện một số chính sách giúp đỡ, hỗ trợ khác đối với nông dân như: hỗ trợ về vốn, giáo dục đào tạo, khoa học - kỹ thuật, thị trường v.v
- Thực hiện một cuộc cách mạng kỹ thuật.
Để phát triển nền tảng cơ sở VCKT cho CNXH, người rất coi trọng nghiên cứu, ứng dụng, phổ biến KHKT vào
SX, coi trọng việc nâng cao trình độ văn hóa cho người lao động, coi trọng lao động trí óc: “Lao động trí óc có quý không? Quý Người LĐ trí óc mà không liên hệ với lao động chân tay thì mới chỉ là lao động trí thức một nửa Còn người LĐ chân tay mà văn hóa kém, không biết lao động trí óc thì cũng là người không hoàn toàn, cũng chỉ được một nửa” Người căn dặn cán bộ KHKT: “Phải ra sức đem hiểu biết khoa học, kỹ thuật của mình đem phổ biến rộng rãi trong nhân dân lao động, để nhân dân đẩy mạnh thi đua SX nhiều, nhanh, tốt, rẻ”
* Về các bước tiến hành CNH.
tại Hội nghị BCT về phương hướng khôi phục và phát triển KT sau hòa bình, có ý kiến muốn tập trung vào xây
dựng và phát triển CN nặng, ý kiến của HCM như sau: “Mấy năm kháng chiến ta chỉ có nông thôn, bây giờ mới có thành thị… Nếu muốn công nghiệp hóa gấp thì là chủ quan… Cho nên, trong kế hoạch phải tăng tiến nông nghiệp Làm trái với Liên Xô cũng là mácxít Trung quốc phát triển cả CN nặng, CN nhẹ, đồng thời phát triển cả nông nghiệp Ta cho nông nghiệp là quan trọng và ưu tiên, rồi đến thủ công nghiệp và công nghiệp nhẹ, sau mới đến công nghiệp nặng” Như vậy thứ
tự ưu tiên CNH ở nước ta là:
+ Nông nghiệp là quan trọng và ưu tiên
+ Rồi đến thủ công nghiệp và công nghiệp nhẹ
+ Sau cùng mới đến công nghiệp nặng
“Phải có một nền nông nghiệp phát triển thì công nghiệp mới phát triển mạnh” “Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy việc phát triển nông nghiệp làm gốc, làm chính Nếu không phát triển nông nghiệp thì không có cơ sở để phát triển CN vì nông nghiệp cung cấp nguyên liệu, lương thực cho công nghiệp và tiêu thụ hàng hóa của CN làm ra” “Phát triển nông nghiệp là cực kỳ quan trọng”
Một nước nông nghiệp lạc hậu đi lên CNXH, cách mạng KHKT phải được triển khai lâu dài, Người gọi là: “Con đường muôn dặm của cách mạng kỹ thuật”
Trang 8- Về quan điểm CNH
+ CNH là sự nghiệp của toàn dân “Đó là công tác chung của tất cả mọi người”
+ Công nghiệp hóa và nông nghiệp có mối quan hệ chặt chẽ với nhau “Công nghiệp phát triển thì nông nghiệp mới phát
triển - hai chân của nền kinh tế”
* Quan niệm của HCM về con người và nhân tố con người trong phát triển kinh tế.
- Quan niệm của HCM về con người.
Với HCM, chữ “Người” vừa là một con người cá thể, vừa là một cộng đồng gia đình, giai cấp, XH, loài người nói chung
+ HCM coi nhân tố con người là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của mọi công việc Trong TP “Sửa đổi lối làm việc”, viết 1947 “Cán bộ tốt việc gì cũng song”; “cán bộ là gốc của mọi công việc”; “Vấn đề cán bộ quyết định mọi việc”
Nói chuyện với Lớp bồi dưỡng lãnh đạo cấp huyện ngày 18/1/1967:
“Dễ mười lần không dân cũng chịu
Khó trăm lần dân liệu cũng song”
+ Nhân tố con người không chỉ là vai trò tích cực, chủ động sáng tạo của mỗi cá nhân, cá thể mà còn là vai trò của giai cấp, các tầng lớp người XH
+ Đặc biệt đề cao vai trò của phẩm chất chính trị tinh thần, coi như điều kiện tiên quyết, được ưu tiên hơn so với các đặc trưng cấu thành nhân cách con người
* Biện pháp phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế.
- Xây dựng con người mới XHCN, với tiêu chí:
+ Có ý thức làm chủ Nhà nước, tinh thần tập thể XHCN và tư tưởng “Mình vì mọi người, mọi người vì mình” + Có quan điểm “Tất cả phục vụ sản xuất”
+ Có ý thức cần kiệm xây dựng đất nước
+ có tinh thần và ý chí “tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên CNXH”
- Đẩy mạnh việc đào tạo, huấn luyện cán bộ và người lao động
- Xây dựng tổ chức đảng và chính quyền trong sạch vững mạnh
- Tổ chức các phong trào thi đua
- Làm tốt công tác dân vận
* Vận dụng của Đảng ta.
- Từ Đại hội Đảng lần thứ III, Đảng ta luôn coi công nghiệp hóa (CNH) là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá
độ tiến lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) Đảng ta xác định thực chất của CNH xã hội chủ nghĩa là ''Quyết tâm thực hiện cách mạng kỹ thuật, thực hiện phân công mới về lao động xã hội là quá trình tích lũy xã hội chủ nghĩa để không ngừng thực hiện tái sản xuất mở rộng'' Quan điểm này tiếp tục được các kỳ Đại hội Đảng tiếp theo củng cố và mở rộng
- Tại Hội nghị lần thứ 7 BCHTW khóa VII, Đảng ta đã đưa ra quan niệm về công nghiệp hoá, hiện đại hoá như
sau: “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ
và quản lý kinh tế - xă hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học - công nghệ, tạo ra năng suất lao động xă hội cao”.
- Mục tiêu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá là xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật
chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với quá trình phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ Trước mắt, từ nay đến 2020 đưa nước ta cơ bản thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại
- Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, lần đầu tiên Đảng ta đã ghi vào văn kiện luận điểm quan trọng về phát triển kinh tế tri thức (KTTT) với tư cách là một yếu tố mới cấu thành đường lối CNH,HĐH đất nước Đến Đại hội XI, Đảng ta tiếp tục khẳng định: “Đẩy mạnh CNH,HĐH đất nước gắn với phát triển KTTT ”1 Điều đó thể hiện sự nhất quán, tầm nhìn xa và tính nhạy bén của Đảng ta về vấn đề này
- Đại hội XI nêu phương hướng: “Đẩy mạnh CNH,HĐH đất nước gắn với phát triển KTTT, bảo vệ tài nguyên, môi trường”.
Thể hiện sự vận dụng đúng đắn, sáng tạo TT HCM về phát triển LLSX của Đảng ta
* Giải pháp:
Một là, phải có sự ổn định về chính trị xã hội
Hai là, tạo nguồn vốn cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Ba là, đào tạo nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Bốn là, xây dựng tiềm lực khoa học và công nghệ theo yêu cầu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Năm là, điều tra cơ bản, nắm vững tài nguyên và tình hình kinh tế - xã hội
Sáu là, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại
Bảy là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước
Trang 9C4: Quan điểm HCM về quản lý kinh tế và sử dụng công cụ quản lý kinh tế trong thời kỳ quá độ?
Tư tưởng HCM là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo CNMLN vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và qu báu của Đảng và dân tộc ta, mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta
1 Về cơ cấu kinh tế trong TKQĐ lên CNXH ở nước ta
- Về cơ cấu của nền kinh tế quốc dân.
+ Xuất phát từ đặc điểm đất nước, ngay từ đầu, HCM đã xác định cơ cấu kinh tế nước ta là: cơ cấu công - nông nghiệp hiện đại và đưa ra quan niệm độc đáo về cơ cấu công - nông nghiệp và vai trò của thương nghiệp trong phát triển
KT - XH ở TKQĐ
Công nông nghiệp là hai ngành SX ra những SP đáp ứng những nhu cầu khác nhau của nền kinh tế và XH Hai ngành không tách rời nhau mà có mối quan hệ hữu cơ với nhau:
“Công nghiệp và nông nghiệp là hai chân của nền kinh tế… Công nghiệp phát triển thì nông nghiệp mới phát triển Cho nên công nghiệp và nông nghiệp phải giúp đỡ lẫn nhau và cùng nhau phát triển, như hai chân đi khỏe và đi đều thì tiến bước sẽ nhanh và nhanh chóng đi đến mục đích”.
Sau hòa bình lập lại, có ý kiến muốn tập trung lực lượng vào XD, phát triển CN nặng để nhanh chóng đưa nền
kinh tế tiến lên, HCM cho rằng: “Mấy năm kháng chiến ta chỉ có nông thôn, bây giờ mới có thành thị, nếu muốn CNH gấp thì chủ quan…, cho nên trong kế hoạch phải tăng tiến nông nghiệp… Ta cho nông nghiệp là quan trọng và ưu tiên, rồi đến thủ công nghiệp và công nghiệp nhẹ, sau mới đến công nghiệp nặng”.
+ Nhiệm vụ quan trọng trong suốt TKQĐ lên CNXH là CNH để biến nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu
thành một nước công nghiệp: “Nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là phải xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội”.
+ Sự tồn tại và khả năng tương tác giữa công nghiệp và nông nghiệp được thực hiện qua một mắt khâu trung gian
là thương nghiệp Vì vậy, việc cải tạo và xây dựng nông nghiệp, công nghiệp không thể tách rời cải tạo và xây dựng ngành thương nghiệp Vì: “Trong nền kinh tế quốc dân có 3 mặt quan trọng nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp Ba mặt công tác quan hệ mật thiết với nhau Thương nghiệp là khâu giữa nông nghiệp và công nghiệp”
- Về cơ cấu thành phần của nền kinh tế.
+ HCM là người đầu tiên chủ trương phát triển nền kinh tế với CCNTP trong TKQĐ lên CNXH ở nước ta
Về lý luận, Người kế thừa trực tiếp các luận điểm của Lênin về nền kinh tế nhiều thành phần trong NEP Cách sắp
xếp thứ tự các TPKT của Lênin là làm rõ sự vận động của các chế độ sở hữu trong lịch sử theo hướng từ thấp đến cao, đồng thời chỉ ra tính chất tiệm cận và mức độ gần gũi của các TPKT khác nhau với TPKT xã hội chủ nghĩa (Kinh tế nông dân gia trưởng, có tính chất tự nhiên; SX hàng hóa nhỏ; chủ nghĩa tư bản tư nhân; chủ nghĩa tư bản nhà nước; CNXH)
Theo HCM, dưới chế độ dân chủ mới: “Trong chế độ dân chủ mới, có năm loại kinh tế khác nhau: Kinh tế quốc doanh (thuộc CNXH…); Các HTX (nó là nửa CNXH…); Kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công nghệ; Tư bản của tư nhân; Tư bản nhà nước”.
Cách sắp xếp TPKT của HCM bề ngoài ngược với cách xếp của Lênin nhưng không tạo nên sự đối lập mà là sự
bổ sung hợp lý HCM căn cứ vào vai trò thực tế của từng TPKT trong đời sống KTXH Việt Nam Theo tiêu trí này, TPKT XHCN ở vị trí cao nhất, bởi nó là nền tảng kinh tế của chế độ mới, là chỗ dựa của Nhà nước
+ HCM cũng là người Việt Nam đầu tiên dành sự quan tâm đặc biệt đến sự phát triển kinh tế hợp tác Trong tác phẩm “Đường cách mệnh” HCM đã dành hẳn một chương viết về HTX
+ Ngoài TPKT xã hội chủ nghĩa, HCM còn thừa nhận sự tồn tại khách quan, tất yếu, lâu dài của các TPKT khác (Như đã trình bầy ở trên)
2 Về cơ chế quản lý kinh tế.
* Hệ thống bộ máy quản lý kinh tế quốc dân.
- Nhà nước:
+ Theo HCM hạnh phúc của ND từng bước được nhân lên, trước hết do thành quả lao động của chính họ; song để
đem lại hạnh phúc thực sự, lâu bền và toàn diện cho toàn XH thì vai trò của Nhà nước hết sức to lớn, có ý nghĩa quyết định,
vì nhà nước là của dân, do dân và vì dân
+ Vai trò thể hiện ở chính sách cụ thể phát triển KT-XH trong từng giai đoạn, thời kỳ, theo mục tiêu chiến lược… + Thể hiện ở hệ thống pháp luật đầy đủ, toàn diện, chặt chẽ, bảo đảm cho mọi người trong xã hội thực hiện tốt nghĩa vụ công dân, được hưởng những quyền lợi chung
- Người lao động
Đặc điểm cơ bản trong tư duy quản lý kinh tế của HCM là tất cả mọi thao tác đều quy về nhân tố người lao động
Tổ chức SX và QLKT cũng xuất phát từ nhân tố con người và nhằm mục đích phục vụ con người Sử dụng đúng người, đúng việc như dụng mộc Sử dụng không đúng người đúng việc thì không có điều kiện để tăng năng suất LĐ, nâng cao chất lượng Tổ chức lao động hợp lý là vì việc xếp người, không vì người mà đặt việc
+ Quản lý kinh tế, trước hết là phải quản lý người lao động Quản lý chặt chẽ phải đi đôi với giáo dục; giáo dục hệ thống luật, giáo dục tính tự giác cho người lao động “Ở xí nghiệp phải biết quản lý; có quản lý mới biết thu vào, tiêu ra, mới biết lỗ lãi, mới biết ai làm tốt, ai làm xấu, ai làm vượt mức, ai không vượt múc, muốn làm được như thế phải biết quản lý”
Trang 10+ Muốn quản lý tốt phải có người quản lý giỏi, nhưng trước hết người quản lý phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, làm đến nơi đến chốn, vượt mọi khó khăn HCM yêu cầu “Cán bộ tham gia lao động, công nhân tham gia quản lý”
+ Tham gia quản lý, người lao động thực sự thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi công dân của mình; có điều kiện phát hiện những hợp lý hay chưa hợp lý để đề xuất với người quản lý cách thức phát huy hoặc biện pháp khắc phục, giúp người QL điều chỉnh phương pháp, biện pháp kịp thời, làm tốt nhiệm vụ quản lý
+ HCM cho rằng công tác cải tiến quản lý, công tác cải tiến kỹ thuật và cải tiến tổ chức như kiềng ba chân Ba cái chân phải bằng nhau thì kiềng mới đứng vững được Muốn làm tốt cả 3 việc phải thực hiện dân chủ; dân chủ là động lực phát triển, mất dân chủ là mất đi thái độ thực sự cầu thị, lắng nghe ý kiến thẳng thắn, làm mất đi sự bàn bạc để đi tới khẳng định sáng kiến, có khả năng thực hiện để đem lại nhiều lợi ích cho tập thể Cái yếu kém nhất và cũng là cái xấu nhất của người quản lý là bóc nghẹt dân chủ Bác nhắc nhở: “Phải tìm cách tổ chức sắp đặt cho hợp lý, để 1 người có thể làm việc như 2 người, 1 ngày có thể làm việc của 2 ngày, 1 đồng có thể dùng bằng 2 đồng”
* Hệ thống các mục tiêu phát triển kinh tế và quản lý kinh tế.
- Về mục tiêu phát triển kinh tế
Năm 1945, HCM khẳng định: “Chúng ta tranh được tự do, độc lập tự do rồi mà dân cứ chết đói, chết rét, thì tự do, độc lập cũng không làm gì Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ”, “Tất cả đường lối, phương châm, chính sách… của Đảng đều chỉ nhằm nâng cao đời sống nhân dân”
Sau này khi bàn về CNXH, Bác cho rằng: “Làm cho dân giàu, nước mạnh” vì vậy, phải đẩy mạnh SX, phát triển
KT nhằm “Làm cho người nghèo thì đủ ăn; Người đủ ăn thì khá giàu; Người khá giàu thì giàu thêm”
- Về mục tiêu quản lý.
Đây là lĩnh vực được HCM đặc biệt quan tâm và coi đó là “Cái chìa khóa” để phát triển kinh tế quốc dân Muốn phát triển LLSX, tăng W thì phải quản lý tốt Quan điểm cơ bản của HCM về QLKT là quan điểm hạch toán, làm ăn phải
có HQKT: “Quản lý một nước cũng như quản lý một doanh nghiệp: phải có lãi Cái gì ra, cái gì vào, việc gì phải làm ngay, việc gì chờ, hoãn, món gì đáng tiền, người nào đáng dùng, tất cả mọi thứ đều phải tính toán cẩn thận Về mặt này thì chúng
ta thiếu sót nhiều”
- Công tác kế hoạch hóa
Trước lúc đi xa, Người căn dặn Đảng ta: “Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống nhân dân” Công tác KHH là một trong những phương thức tác động quan trọng đến đối tượng quản lý
Kế hoạch phải nhìn xa, thấy rộng: “Khi kế hoạch phải nhìn xa Có nhìn xa mới quyết định đúng đắn thời kỳ nào phải làm công việc gì là chính Phải thấy rộng Có thấy rộng mới sắp đặt các ngành hoạt động một cách cân đối Khi đi vào thực hiện thì mỗi ngành, mỗi nghề phải rất tỷ mỷ, chu đáo, thật sát với mỗi cơ sở Đó là “một bộ ba” để hoàn thành tốt kế hoạch”
Phải đảm bảo vấn đề dân chủ trong việc làm kế hoạch, phải từ trên xuống dưới và từ dưới lên trên “Phải thiết thực, phải làm được Chớ làm kế hoạch đẹp mắt, to tát, kể hàng triệu nhưng không thực hiện được”
Có chỉ tiêu kế hoạch, biện pháp rồi, “Phải có tinh thần cố gắng rất cao để thực hiện bằng được kế hoạch đã đề ra Chỉ tiêu kế hoạch một phần, biện pháp phải hai phần, cố gắng phải ba phần”
* Các công cụ quản lý kinh tế cụ thể.
Để kích thích SX phát triển, HCM đã sớm nhận thấy phải biết tác động vào nhu cầu và lợi ích thiết thân của người lao động Có cơ chế, chính sách phải làm sao kết hợp được lợi ích của nhà nước, của tập thể và của cá nhân người lao động Ngoài ra phải sử dụng các công cụ đòn bẩy trong quản lý kinh tế
- Công cụ tiền lương: “Bây giờ anh em mong được lên lương có chính đáng không? Có Nhưng lương tăng gấp
đôi mà hàng đắt, vẫn không ăn thua gì… Tiền và hàng phải đi đôi với nhau”
- Công cụ khoán sản phẩm: Người đã đề cập đến vấn đề khoán trong nông nghiệp và trong công nghiệp Khoán
sản phẩm là một công cụ quản lý có tính đòn bẩy đem lại lợi ích cho tập thể và người lao động Là đòn bẩy kinh tế vì khoán
có tác dụng khuyến khích tăng WLĐ, nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế “Chế độ khoán là một điều kiện của CNXH,
nó khuyến khích người công nhân luôn luôn tiến bộ, cho nhà máy tiến bộ Làm khoán là ích chung và lại lợi riêng Công nhân SX ra nhiều vải, cố gắng nhiều, hưởng nhiều; làm khoán tốt thích hợp và công bằng dưới chế độ ta hiện nay Nếu người công nhân nào thiếu tinh thần trách nhiệm, thiếu kỷ luật lao động thì làm cho mau nhưng không tốt, như vậy là không đúng và làm khoán phải nâng cao số lượng nhưng luôn luôn phải giữ chất lượng”
- Thực hành tiết kiệm: Bác mong mọi người hiểu nội dung, ý nghĩa sâu sắc của tiết kiệm Tiết kiệm là để tích lũy
vốn, “Nó giúp chúng ta dành dụm từng đồng thành những số vốn lớn… Như vậy mới dồn được phần lớn vốn của nhà nước vào việc CNH xã hội chủ nghĩa”
Để thực hành tiết kiệm cũng như “xây” phải đi liền với “chống” lãng phí, xa hoa Bác kêu gọi thực hành tiết kiệm
đi đôi với chống xa hoa lãng phí:
“Trăm năm trong cõi người ta,
Cần kiệm xây dựng nước nhà mới ngoan,
Mừng xuân, xuân cả thế gian,
Phải đâu lãng phí cỗ bàn mới xuân”
Để thực hành tiết kiệm, ngăn chặn sự lãng phí, phải có biện pháp quản lý một cách hiệu quả Theo Bác, tăng cường quản lý ngân sách nhà nước là biện pháp quan trọng hàng đầu “Đúng, chế độ chi tiêu của Nhà nước là một sự “ràng buộc”, nhưng đó là một sự ràng buộc rất cần thiết và rất hay Nó ràng buộc những kẻ lãng phí, những người thích phô trương Nó ràng buộc cả những người chỉ biết việc trước mắt mà không thấy việc lâu dài, chỉ biết việc của bộ phận mình
mà không thấy việc chung của cả nước Nhưng chính nhờ đó mà nó lại chặt xiềng, chắp cánh cho kinh tế nước ta tiến lên như ngựa thần trên con đường XHCN Nó giúp chúng ta dành dụm từng đồng xu thành những số vốn lớn Nó vít kín các lỗ thủng, các khe hở, không để của cải dành dụm của chúng ta bị hao hụt, phân tán”