ĐẶT VẤN ĐỀ Báo chí cách mạng đóng một vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền chủ nghĩa MácLênin; đường lối và phương pháp đấu tranh cho dân chủ, dân sinh theo quan điểm của những người cộng sản là hoàn toàn phù hợp với nguyện vọng của đông đảo nhân dân ta. Dựa vào cao trào cách mạng dâng lên đến đỉnh cao trong cả nước trong đó có thành phố Sài Gòn; căn cứ luật tự do báo chí của quốc hội Pháp; được sự đồng tình ủng hộ của làng báo và những trí thức có danh vọng, nhất là những luật sư tiến bộ (cả người Việt và người Pháp) tham gia phong trào dân chủ bảo vệ, Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đã phân tích tình hình, quyết định cho ra đời báo Dân Chúng xuất bản công khai ở Sài Gòn, không xin phép, mặc nhiên là chống lại các sắc lệnh và nghị định về xuất bản báo chí tiếng Việt. Báo Dân Chúng mở cửa đột phá đánh vào chế độ báo chí của Pháp, mở ra một thời kỳ mới: ra báo tiếng Việt không phải xin phép tuy không tác dụng trong cả nước nhưng đã làm cho báo chí ở Nam Kỳ được tự do xuất bản, như các tờ báo cách mạng Lao Động, Dân Tiến, Dân Muốn, Đông Phương Tạp Chí, Sống, Tiến Tới và các tờ báo khác cũng nhờ đó mà được tự do. Ở những tờ báo tự do đã xuất hiện những hiện tượng mới: một số nhỏ tham gia mặt trận báo chí, liên minh với các báo chí cách mạng, tích cực đấu tranh đòi thực hiện các khẩu hiệu dân chủ. Trong dòng thác báo chí cách mạng Việt Nam, tờ Dân Chúng đã xác định cho mình một chỗ đứng, hay nói đúng hơn là một vị thế vững chãi. Dù chỉ phát hành trong thời gian ngắn (1938 1939), tờ Dân Chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng, với những hình thức tồn tại và những cây bút sắc bén đã làm tròn sứ mệnh lịch sử của mình. Để hiểu rõ hơn báo chí Việt Nam trọng thời kỳ mặt trận Dân chủ Đông Dương, việc xóa bỏ các đạo luật tàn nhẫn và các sắc luật hạn chế chính quyền tự do báo chí, tiểu luận này xin được đề cập đến quá trình hình thành và phát triển báo Dân Chúng – tờ báo đề cập đến tất cả các vấn đề trong cuộc vận động dân chủ trên cả nước: đòi tự do cho báo chí, tự do lập các hội ái và nghiệp đoàn, tự do hội họp và biểu tình, đòi thả hết tù chính trị, cải thiện đời sống cho công nhân, nông dân, binh lính và học sinh… Trong khoảng thời gian không dài, quá trình được đề cập đến trong cuốn tiểu luận chưa thể có quy mô lớn và còn nhiều thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự góp ý của GS. TS Đỗ Quang Hưng.
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Báo chí cách mạng đóng một vai trò quan trọng trong việc tuyên truyềnchủ nghĩa Mác-Lênin; đường lối và phương pháp đấu tranh cho dân chủ, dânsinh theo quan điểm của những người cộng sản là hoàn toàn phù hợp vớinguyện vọng của đông đảo nhân dân ta
Dựa vào cao trào cách mạng dâng lên đến đỉnh cao trong cả nước trong
đó có thành phố Sài Gòn; căn cứ luật tự do báo chí của quốc hội Pháp; được
sự đồng tình ủng hộ của làng báo và những trí thức có danh vọng, nhất lànhững luật sư tiến bộ (cả người Việt và người Pháp) tham gia phong trào dânchủ bảo vệ, Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là Tổng Bíthư Nguyễn Văn Cừ đã phân tích tình hình, quyết định cho ra đời báo DânChúng xuất bản công khai ở Sài Gòn, không xin phép, mặc nhiên là chống lạicác sắc lệnh và nghị định về xuất bản báo chí tiếng Việt
Báo Dân Chúng mở cửa đột phá đánh vào chế độ báo chí của Pháp, mở
ra một thời kỳ mới: ra báo tiếng Việt không phải xin phép tuy không tác dụngtrong cả nước nhưng đã làm cho báo chí ở Nam Kỳ được tự do xuất bản, nhưcác tờ báo cách mạng Lao Động, Dân Tiến, Dân Muốn, Đông Phương TạpChí, Sống, Tiến Tới và các tờ báo khác cũng nhờ đó mà được tự do
Ở những tờ báo tự do đã xuất hiện những hiện tượng mới: một số nhỏtham gia mặt trận báo chí, liên minh với các báo chí cách mạng, tích cực đấutranh đòi thực hiện các khẩu hiệu dân chủ Trong dòng thác báo chí cáchmạng Việt Nam, tờ Dân Chúng đã xác định cho mình một chỗ đứng, hay nóiđúng hơn là một vị thế vững chãi Dù chỉ phát hành trong thời gian ngắn(1938- 1939), tờ Dân Chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng, với những hình thứctồn tại và những cây bút sắc bén đã làm tròn sứ mệnh lịch sử của mình
Để hiểu rõ hơn báo chí Việt Nam trọng thời kỳ mặt trận Dân chủ ĐôngDương, việc xóa bỏ các đạo luật tàn nhẫn và các sắc luật hạn chế chính quyền
tự do báo chí, tiểu luận này xin được đề cập đến quá trình hình thành và phát
Trang 2triển báo Dân Chúng – tờ báo đề cập đến tất cả các vấn đề trong cuộc vậnđộng dân chủ trên cả nước: đòi tự do cho báo chí, tự do lập các hội ái vànghiệp đoàn, tự do hội họp và biểu tình, đòi thả hết tù chính trị, cải thiện đờisống cho công nhân, nông dân, binh lính và học sinh…
Trong khoảng thời gian không dài, quá trình được đề cập đến trongcuốn tiểu luận chưa thể có quy mô lớn và còn nhiều thiếu sót, tác giả rất mongnhận được sự góp ý của GS TS Đỗ Quang Hưng
Trang 3
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Sơ lược về báo Dân Chúng
1 Sự ra đời của báo chí cách mạng Việt Nam và sự góp mặt của báo Dân Chúng
Do sự tăng cường bóc lột của đế quốc Pháp sau chiến tranh thế giới thứnhất, những mâu thuẫn cơ bản trong xã hội Việt Nam ngày càng sâu sắc Mâuthuẫn giữa dân tộc Việt Nam với đế quốc Pháp, cũng như mâu thuẫn giữanhân dân Việt Nam, nhất là nông dân với chế độ phong kiến- công cụ của đếquốc Pháp, trở nên cực kỳ gay gắt Phong trào yêu nước ngày càng lên cao và
có quy mô thống nhất trong cả nước Giai cấp công nhân hình thành và pháttriển, ngày càng có vai trò quan trọng trong phong trào yêu nước Thắng lợicủa cách mạng vô sản Nga và những thành tựu bước đầu của công cuộc xâydựng xã hôi mới không còn áp bức giai cấp và áp bức dân tộc ở Liên Xô đã cóảnh hưởng lớn đến phong trào đấu tranh của nhân dân Việt Nam đòi độc lậpdân tộc
Việc thành lập Quốc tế Cộng sản theo sáng kiến của Lênin và nhữnghoạt động của Quốc tế đó đã tác động tích cực đến phong trào yêu nước ởViệt Nam Chủ nghĩa Mác-Lênin được truyền bá vào Việt Nam đã tạo ra mộtbước ngoặt cho phong trào yêu nước Trong những điều kiện lịch sử đó, báochí cách mạng ra đời là một tất yếu khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu của sựphát triển phong trào yêu nước trong thời kỳ mới Báo chí cách mạng là công
cụ truyền bá chủ nghĩa Mác- Lênin trong phong trào công nhân và phong tràoyêu nước Báo chí cách mạng là con đẻ của phong trào công nhân và phongtrào yêu nước đã tiếp thu được Chủ nghĩa Mác- Lênin
Với sự xuất hiện của báo chí cách mạng, phong trào yêu nước bướcsang một thời kỳ phát triển mới, hòa nhập vào phong trào cách mạng của giaicấp vô sản quốc tế nhằm xóa bỏ chế độ tư bản, giải phóng loài người đồngthời giải phóng cho tất cả các dân tộc bị áp bức Sự kiện quan trọng nhất
Trang 4mang tính chi phối toàn bộ xã hội Việt Nam và thế giới giai đoạn này là việcchủ nghĩa phát xít đã hình thành, đang đặt nhân loại trước cuộc chiến tranhtoàn cầu.
Để đối phó với tình hình trên, quốc tế cộng sản chủ trương thành lậpmặt trận quốc tế chống chủ nghĩa phát xít, giữ gìn hoà bình cho nhân loại.Thành phần của mặt trận này bao gồm mặt trận dân chủ của từng nước
Ở Pháp, mặt trận bình dân lên nắm quyền, ban bố một loạt chính sách
áp dụng cho thuộc địa (một số chính sách tiến bộ như: chấp nhận sự hoạtđộng của đảng phái đối lập, tôn trọng quyền tự do ngôn luận, giảm giờ làm,tăng lương cho công nhân, mở mang trường học ) Những chính sách này tácđộng trực tiếp đến tình hình Việt Nam - Đảng nhân cơ hội tìm được vị thếbằng các hoạt động bán công khai
Tại Liên Xô đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trên mọi lĩnh vực,nhờ các kế hoạch 5 năm Nước Nga thành mục tiêu số một của chủ nghĩaphát xít Đồng thời đó cũng là niềm tin duy nhất còn lại đối với tất cảcác nước thuộc địa
Ở Trung Quốc có phát động phong trào kháng Nhật Lúc này Đảng tacũng xác định kẻ thù trực tiếp trong một tương lai gần của Đông Dương làphát xít Nhật
Trong khi đó, tại Việt Nam, Đảng chuyển hướng đấu tranh, tạm gáckhẩu hiệu: “Độc lập dân tộc” để đưa ra phong trào vận động thành lập mặttrận dân chủ nhằm chuẩn bị lực lượng, cơ sở vật chất cho việc làm báo, ví dụcác hội ái hữu ra đời (ái hữu thợ ảnh, ái hữu nhà in, ái hữu hoả xa ); Hộitruyền bá chữ quốc ngữ đẩy mạnh hoạt động giúp tăng nhanh lực lượng bạnđọc; hệ thống trường học mở rộng và hình thành đội ngũ người làm báo riêng
cho cách mạng
Cùng với những chính sách về báo chí của thực dân Pháp, báo chí cáchmạng xuất hiện nhiều hình thức: bí mật, công khai và bán công khai
Trang 5Tháng 6/1936, báo chí cách mạng Việt Nam bắt đầu xuất bản côngkhai cùng với sự hoạt động bán hợp pháp của Đảng, lãnh một sứ mạng lịch sửmới: công khai tuyên truyền chủ nghĩa Mác – Lênin, tuyên truyền cho đại hội
7 của Quốc tế cộng sản Báo chí cách mạng được bày bán rộng rãi ở nhiều nơicùng với báo chí tiến bộ mang từ nước ngoài vào Sự lãnh đạo của Đảng tađối với báo chí giai đoạn này đã đạt tới trình độ nghệ thuật Điều này thể hiệntrước hết ở 6 cách thức ra đời và phát triển của báo chí: Ra báo bằng tiếngPháp; Chuyển nội dung tờ báo có sẵn sang hướng phục vụ cách mạng; Thuê,mua báo của người khác; Đảng xin phép ra báo; Toà soạn đóng ở một nơi,báo in chỗ khác và Đảng ra báo tiếng Việt nhưng không xin phép Với 6 cách
ra báo này, Đảng ta tạo được một mặt trận thông suốt cả nước Sự chỉ đạo củaĐảng ta với phong trào cũng sáng suốt hơn
Dân Chúng ra đời trong thời gian đó và bằng những cách thức đó: Rabáo bằng tiếng Pháp: Vừa không phạm luật, vừa gánh được công tác đốingoại cho Đảng ta; Đảng ra báo tiếng Việt nhưng không xin phép: Cách nàymạo hiểm, chủ yếu áp dụng cho khu vực Sài Gòn vì Đảng cần một tờ chínhthức ở Sài Gòn Ra ngày 22/7/1938, đây là tờ báo lớn thứ 2 của Đảng thời kỳnày Sau đó, hàng loạt tờ báo được xuất bản theo lối “xé rào” như vậy (Laođộng, Dân tiến, Dân mới…)
2 Những người sáng lập báo Dân chúng
Năm 1938, hòa trong phong trào Mặt trận Bình dân, báo Dân Chúngcủa Ðảng Cộng sản Ðông Dương ra đời Lúc này tại Pháp, phong trào Mặttrận Bình dân do Ðảng Cộng sản Pháp làm nòng cốt đang có thế mạnh để pháttriển ra cả các thuộc địa Pháp, do đó thời gian này, chính sách của Pháp đốivới thuộc địa có sự thay đổi Ðảng Cộng sản Ðông Dương đã nhân cơ hộinày, cho ra một số cơ quan ngôn luận để qua đó tuyên truyền đường lối cáchmạng của Ðảng
Vào những năm này, trực tiếp đồng chí Hà Huy Tập đã chỉ đạo đồngchí Nguyễn Văn Cừ (Tổng biên tập) cho ra Báo Dân Chúng với thành phần
Trang 6Ban Biên tập là những người trí thức có tầm am hiểu sâu rộng trong Ðảng tatại địa bàn Sài Gòn như: Trần Văn Kiết, Lê Văn Kiệt, Nguyễn Văn Kỉnh, BùiVăn Thủ, Hoàng Văn Thanh, Hoàng Hoa Cương, Nguyễn Văn Trấn
3 Trụ sở của báo Dân chúng
Trụ sở báo Dân Chúng đặt tại số 43 đường Lê Thị Hồng Gấm, phườngNguyễn Thái Bình, quận 1, TP HCM (thời Pháp thuộc năm 1938 là đườngHamelin) Trụ sở báo Dân chúng là căn nhà phố trệt, có bề rộng 8m, chiều dài23,6m, mái lợp ngói âm dương, tường gạch, nền lót gạch bông Bên trong cógác gỗ lửng
Báo Dân Chúng ra đời năm 1938, lúc đó tình hình chính trị phát triểnrất có lợi cho Đảng Cộng sản Đông Dương Mặt trận bình dân trong đó cóĐảng Cộng sản Pháp làm nòng cốt đã thắng thế và lên nắm quyền ở Pháp Dovậy chính sách của Chính phủ Pháp đối với thuộc địa có sự thay đổi ĐảngCộng sản Đông Dương nhân cơ hội đó đã cho ra một số báo để tuyên truyềnđường lối của mình
Trước tờ Dân Chúng, Đảng có thuê mướn một số tờ báo để đăng bàicủa mình và có ra tờ Le Peuple bằng tiếng Pháp Những tờ báo này chỉ có tínhchất địa phương, tờ Le Peuple thì không có điều kiện phổ biến rộng trong cáctầng lớp nhân dân Đồng chí Nguyễn Văn Cừ - Tổng Bí thư Trung ương ĐảngCộng sản Đông Dương cùng đồng chí Hà Huy Tập đã cho ra đời báo DânChúng Ban biên tập gồm các đồng chí: Lê Văn Kiệt, Trần Văn Kiết, Bùi VănThủ, Nguyễn Văn Kỉnh, Hoàng Văn Thanh, Hoàng Hoa Cương, Nguyễn VănTrấn Số 43 đường Hamelin là trụ sở của báo Dân Chúng đồng thời cũng làtrụ sở báo Le Peuple
Ngày 22/7/1938, báo Dân Chúng ra số báo đầu tiên Báo được mang vềtrụ sở để các biên tập viên đọc trước, sau đó được phát không cho quần chúngnhân dân Đây là sự kiện hết sức quan trọng đối với đời sống tinh thần củanhân dân Sài Gòn Mọi người chuyền tay nhau đọc báo Dân Chúng
Báo Dân Chúng ra số đầu không có giấy phép của nhà cầm quyền thực
Trang 7dân Một tháng sau khi tờ báo Dân Chúng ra mắt quần chúng nhân dân thànhphố Sài Gòn, bọn thực dân Pháp hoảng sợ lập tức ký lệnh "luật báo chí" chấpnhận quyền tự do báo chí cho Nam Kỳ.
Từ số 15 ra ngày 10/9/1938, báo Dân Chúng mới được nhà cầm quyềnthừa nhận tính chất hợp pháp của nó Báo Dân Chúng hoạt động được hơnmột năm, vẫn tiếp tục đặt trụ sở tại 43 Hamelin Những bài viết của báo ngàycàng đã kích gay gắt hơn vào bọn thực dân đế quốc (sau đó báo chuyển đếnnhà in số 51 E đường Colonel Grinaud, nay là đường Phạm Ngũ Lão)
Ngày 7/9/1939, nhà cầm quyền Pháp đã ra lệnh đóng cửa báo DânChúng, tịch thu toàn bộ tài sản, đưa mật thám truy lùng bắt bớ những người
đã cộng tác với báo và ban biên tập Báo Dân Chúng đã ra 81 số, qua 4 lầnthay đổi quản lý vì bị khủng bố Trong đó, đồng chí Dương Trí Phú (số 1 -43), Trần Văn Kiết (số 45 - 52), Huỳnh Văn Thanh (số 53- 69), Hoàng HoaCương (số 70 - 81)
Về nhà in báo cũng chuyển nhiều nơi: nhà in Sati, nhà in Bảo Tồn, nhà
in Xưa nay
Trụ sở báo Dân Chúng được Bộ Văn hóa công nhận di tích lịch sử ngày16/11/1988 qua quyết định số 1288 - VH/QĐ Tại di tích có gắn bia kỷ niệm
4 Số lượng phát hành và thời gian xuất bản, lưu chiểu
Báo Dân Chúng không những được phát hành trong nước mà còn đượcphát hành rộng rãi khắp Đông Dương, được bạn đọc hết sức ủng hộ
Dân Chúng được đồng chí Nguyễn Ái Quốc khi ấy đang hoạt động ởQuế Lâm (Trung Quốc) biết đến Trong báo cáo của đồng chí Nguyễn ÁiQuốc về tình hình chính trị ở Đông Dương giai đoạn 1936-1938 gửi Quốc tếCộng sản viết: “Dân Chúng là tờ báo cộng sản xuất bản ở Sài Gòn từ tháng 7-
1938 là tờ báo đầu tiên đã bất chấp đạo luật cấm phát hành Tôi nghĩ rằng DânChúng cũng là một tờ báo được nhiều người đọc nhất ở Đông Dương…”
Dân Chúng cũng là tờ báo được vinh dự đăng bài “Những sự hung tàn của đế quốc Nhật” của Nguyễn Ái Quốc với bút danh Đ.Clin trên 3 số 46 (21-
Trang 81-1939), 47 (24-1-1939) và 48 (28-1-1939) Bài này về sau được báo NotreVoix… dưới sự lãnh đạo của xứ ủy Bắc kỳ xuất bản ở Hà Nội, in bằng Phápvăn, ngắn, gọn hơn bắt đầu từ số 7 (12-2-1939) đến số 8 (5-3-1939) dưới đầu
đề Người Nhật bản muốn khai hóa Trung Quốc như thế nào?
Báo ra số cuối cùng, số 80 ngày 30-8-1939 sau đó tự động ngừng xuấtbản, vì chiến tranh thế giới thứ 2 bắt đầu, và toàn cán bộ, nhân viên tòa báochuyển vào hoạt động bí mật Ngày 13-10-1939, Toàn quyền ra lệnh Báo Dânchúng ngừng xuất bản
5 Những cây bút sắc bén của báo Dân Chúng
Có rất nhiều cây bút sắc sảo là lực lượng chủ chốt của báo Dân Chúng.Nhưng ở cuốn tiểu luận này, tác giả xin đề cập đến một cây bút đặc biệt tiêubiểu, là Tổng bí thư nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, kiêm Tổng Biên tậpbáo Dân chúng, những hướng chỉ đạo và tác phẩm tiêu biểu cho tờ báo
Ngày 5-10-1938, tại số 22 báo Dân Chúng, Tổng bí thư Nguyễn Văn
Cừ mới viết bài “Mấy lời cùng độc giả” Đó chính là lời phi lộ chính thức của
tờ báo, trong đó chỉ rõ những nhiệm vụ
chính trị cơ bản của cơ quan ngôn luận này là: “ Giành lại quyền tự do xuấtbản! Đó chỉ là một bước đầu mà thôi Dân Chúng còn có những trách nhiệmlớn lao nặng nề này: Chủ trương ngôn luận đúng đắn không “tả” mà cũngkhông “hữu”, không bợ đỡ, rụt rè; dùng lý luận hợp thời và tiến bộ giúp độcgiả tìm chân lý và vũ khí tranh đấu sắc bén; chọn tin tức đích xác và cần thiếtcống hiến cho độc giả giúp cho đồng bào hiểu rõ thời thế; kịch liệt tranh đấuchống chủ nghĩa phát xít và các lý luận phản động khác ”
Hàng loạt bài viết của đồng chí Nguyễn Văn Cừ với bút danh Trí Thànhđăng trên báo Dân Chúng những ngày tháng 8, tháng 9, tháng 10, tháng 12 năm
1938 và tháng 2, 3 năm 1939, rồi cuốn sách “Các quyền tự do hóa dân chủ với nhân dân Đông Dương” của Nhà xuất bản “Tân văn hóa tòng thơ”, cho đến tác phẩm “Tự chỉ trích” ấn hành năm 1939 với bút danh Trí Cường cho thấy lập
trường kiên định của người đứng đầu Đảng ta ở thời kỳ sôi sục cách mạng, đầy
Trang 9thử thách Giữ vững nguyên tắc Mác -xít, bằng phương pháp tổng hợp, phântích, dẫn chứng đầy thuyết phục, đồng chí Nguyễn Văn Cừ vạch trần sai tráicủa các khuynh hướng sai lầm, củng cố lòng tin của nhân dân vào Đảng Cộngsản Đông Dương, cung cấp những vũ khí sắc bén cho Đảng về lý luận vàhướng dẫn phong trào cách mạng đi đúng hướng.
Trong các tác phẩm của đồng chí Nguyễn Văn Cừ, tác phẩm “Tự chỉ trích” là một ấn phẩm lý luận chính trị nổi tiếng Thời điểm giữa năm 1939,
trong bối cảnh chiến tranh thế giới lần thứ hai ngày càng đến gần, tình hìnhchính trị trên thế giới và trong nước nhất là trong nội bộ Đảng ngày càng cónhững diễn biến phức tạp, nhiều luồng tư tưởng biểu hiện xu hướng tả khuynh
và hữu khuynh Trước tình hình đó, vấn đề cấp bách đặt ra là phải sớm thốngnhất tư tưởng hành động, nhằm tăng cường sự lãnh đạo và sức chiến đấu củaĐảng Nhiệm vụ đặt ra là bằng mọi biện pháp phải ngăn chặn kịp thời xuhướng đó, đồng thời tăng cường củng cố nội bộ Đảng, góp phần đẩy mạnhphong trào cách mạng trước tình hình mới, với sự hiểu biết sâu sắc về lý luận
và thực tiễn cách mạng Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ đã quyết định viết cuốn
sách “Tự chỉ trích”.
Biết đồng chí Nguyễn Văn Cừ là Tổng bí thư của Đảng, bọn mật thám
và tay sai ráo riết lùng bắt Tên Phán Sinh, thanh tra mật thám đã có lần giănglưới bắt hụt đồng chí Nguyễn Văn Cừ tại nhà số 1, ngõ Gia Thịnh, gần chợĐội Cấn Sau lần trốn thoát ấy, Xứ ủy Bắc Kỳ bố trí Tổng bí thư đến ở vớiđồng chí Thi -Bí thư chi bộ, đang làm bồi bếp cho tên Phó giám đốc Ngânhàng Đông Dương
Đồng chí Nguyễn Văn Cừ được bố trí ở căn buồng nhỏ rất kín đáo,ngay cạnh bếp ăn trên tầng thượng của Ngân hàng Đông Dương và được coinhư người nhà của đồng chí Thi, từ quê ra Hà Nội tìm công ăn việc làm.Trong phòng không có giường, bàn ghế, chỉ có chiếc chiếu trải trên nền nhà,vừa là chỗ nằm, vừa là chỗ ăn Giữa những ngày tháng năm nóng nực gay gắt,ngồi trong phòng kín với bộ quần áo xuềnh xoàng của người lao động, ngày
Trang 10đêm miệt mài ngồi trên nền nhà, dựa lưng vào tường, lấy đùi làm bàn, Tổng
bí thư Nguyễn Văn Cừ viết tác phẩm “Tự chỉ trích”.
Trong thời gian này, Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ rất ít ra ngoài, nhưngvẫn có những cuộc tiếp xúc, trao đổi, bàn bạc công việc với các đồng chíLương Khánh Thiện (Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ), Hoàng Văn Thụ (ủy viên thường
vụ Xứ ủy Bắc Kỳ) để bàn bạc công tác Đảng Ngoài ra, ông còn thườngxuyên làm việc với đồng chí Đặng Xuân Khu và các đồng chí khác trongnhóm công khai của Đảng nhằm trao đổi, chỉ đạo các hoạt động của các tờbáo Đảng
Tác phẩm “Tự chỉ trích”, bút danh Trí Cường hoàn thành vào tháng
6-1939 Sau đó, được đưa cho đồng chí Đặng Xuân Khu, Võ Nguyên Giáp,Đặng Thai Mai tham gia ý kiến Đồng thời, cử đồng chí Minh Tranh đưa tácphẩm vào Nam Bộ để tranh thủ ý kiến của các đồng chí trong Ban Chấp hànhTrung ương, Xứ ủy Nam Kỳ và Bí thư Thành ủy Sài Gòn Sau đó, được nhàxuất bản Dân Chúng ấn hành và phổ biến trong cán bộ và nhân dân
Tác phẩm đã nêu tấm gương sáng về tính chiến đấu, về việc thực hiệnnguyên tắc tự phê bình và phê bình trong Đảng, đã góp phần uốn nắn nhữnglệch lạc trong phong trào cách mạng và dân chủ, tăng cường sự thống nhất ýchí và hành động trong Đảng; tác phẩm là văn kiện tổng kết những kỷ niệmphong phú về việc thực hiện chính sách mặt trận của Đảng, thể hiện tầm nhìnchiến lược, nó không chỉ có giá trị củng cố niềm tin, tăng cường sự thống nhất
ý chí và hành động toàn Đảng lúc bấy giờ, mà còn có giá trị thực tiễn to lớn làcẩm nang của Đảng trong mọi thời kỳ về xây dựng củng cố sự đoàn kết thốngnhất và sức chiến đấu của Đảng nhất là trong công cuộc đổi mới, hội nhậphiện nay
Tự phê phán, tự chỉ trích những thiếu sót, những khuyết điểm tronglãnh đạo phong trào của Đảng và các tổ chức của Đảng, đây chính là thái độduy nhất đúng không chỉ ở thời khắc của những năm 1939-1940 mà đã trởthành kho tàng lý luận, là báu vật của Đảng Theo đồng chí Nguyễn Văn Cừ,
Trang 11thiếu sót của Đảng không ở mục tiêu của cách mạng, không ở quyết tâm củaĐảng mà ở phương pháp vận động, cách nhìn, ở nhận thức khách quan, từ đónẩy sinh những vấp váp làm hạn chế phong trào.
Sau này, trong bài viết “Một tấm gương Cộng sản vĩ đại”, nguyên
Tổng bí thư Lê Khả Phiêu trích lại lời cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ:
“Những người cộng sản có bổn phận nói thật cho quần chúng ”, “ chúng taphải biết nhìn nhận những khuyết điểm về chủ quan mà chính ta gây ra, chính
ta phải chịu hoàn toàn trách nhiệm ”, đồng thời “ phê bình Đảng là đểthống nhất tư tưởng, để rèn luyện mình, để đề cao uy tín và ảnh hưởng củaĐảng, nhằm làm cho Đảng ngày càng mạnh và cách mạng ngày càng pháttriển Muốn vậy trong phê bình phải nắm vững mục đích xây dựng Đảng, xâydựng đồng chí mình không được đả kích hoặc cường điệu những sai lầmkhuyết điểm của đồng chí mình ”
Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ là người sáng lập và trực tiếp chỉ đạo báoTin Tức, Dân Chúng và còn là tác giả của nhiều bài báo quan trọng đã đượcđăng trên các tờ báo của Đảng Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ là cây bút sắcbén và nhạy cảm của thời cuộc, nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng ta Báo DânChúng đã thực sự giữ vai trò tiên phong, mở đường tự do báo chí ở nước ta.Sau đó, không chỉ ở Sài Gòn mà cả Hà Nội, Huế ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ khánhiều tờ báo cách mạng tiếp tục ra đời
Với vũ khí đó trong tay, những người cộng sản đã góp phần đẩy mạnhcuộc đấu tranh đòi tự do, dân chủ trong cả nước, trở thành cao trào cách mạngvào thời cuối của Mặt trận dân chủ
6 Nội dung của tờ báo
Giành được quyền tự do xuất bản, đó chỉ là bước đầu, Dân Chúng còn
có những trách nhiệm lớn lao, nặng nề:
- Chủ trương ngôn luận đúng đắn, không “tả” cũng không hữu, bợ đỡ,rụt rè;