Nhân dân Việt Nam và nhân dân tiến bộ trên thế giới ca ngợi Hồ Chí Minh, công nhận tư tưởng Hồ Chí Minh đã có vai trò quyết định đối với sự phát triển của cách mạng Việt Nam và góp phần to lớn vào sự nghiệp đấu tranh chung của các dân tộc vì hoà bình, độc lập dân tộc dân chủ và tiến bộ xã hội. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định: Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại. Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại; về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc
Trang 1Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn và ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay.
Nhân dân Việt Nam và nhân dân tiến bộ trên thế giới ca ngợi Hồ Chí Minh, công nhận tư tưởng Hồ Chí Minh đã có vai trò quyết định đối với sự phát triển của cách mạng Việt Nam và góp phần to lớn vào sự nghiệp đấu tranh chung của các dân tộc vì hoà bình, độc lập dân tộc dân chủ và tiến bộ xã hội Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ IX của Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định: ''Tư tưởng Hồ Chí Minh là một
hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại; về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc''
Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những luận điểm rất phong phú, bao quát nhiều mặt, nhiều lĩnh vực, trong đó có tư tưởng về kinh tế Tư tưởng kinh tế Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm tư tưởng cơ bản về những vấn đề kinh tế của chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, về bản chất bóc lột, bạo lực của chủ nghĩa thực dân, về những vấn đề kinh tế trong điều kiện chiến tranh, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo học thuyết kinh tế Mác - lênin vào điều kiện cụ thể ở nước ta
Tư tưởng kinh tế Hồ Chí Minh bao gồm các quan điểm tư tưởng cơ bản sau: Một
là, vạch trần bản chất bóc lột, bạo lực của chủ nghĩa thực dân Hai là, sự lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa và bản chất kinh tế của chủ nghĩa xã hội Ba là, những vấn đề kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ CNXH ở Việt Nam Bốn là, sử dụng các đòn bẩy kinh tế Năm là, quan hệ kinh tế đối ngoại Sáu là, những vấn đề kinh tế quân sự Học
Trang 2tập, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to
lớn Vì vậy, bản thân chọn chủ đề; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế
nông nghiệp, nông thôn và ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay” làm chủ đề thu hoạch.
Tư tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh là hệ thống các luận điểm được hình thành trên cơ sở tiếp thu và phát triển một cách sáng tạo các luận điểm kinh tế của chủ nghĩa Mác - Lênin, những tinh hoa tư tưởng kinh tế của nhân loại Thời đại HCM lớn lên và hoạt động cũng là thời đại chủ nghĩa đế quốc thực dân bành trướng mạnh mẽ, tranh cướp thuộc địa, thị trường, dẫn đến hai cuộc chiến tranh thế giới, tàn sát hàng trăm triệu người Mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và tư sản càng mở rộng; mâu thuẫn giữa các tập đoàn tư bản và đế quốc chủ nghĩa với nhau càng phát triển; mâu thuẫn giữa nhân dân bị áp bức ở các nước thuộc địa, phụ thuộc với chủ nghĩa đế quốc, thực dân ngày càng gay gắt
Từ sau thắng lợi của cách mạng Tháng Mười Nga, đã xuất hiện mâu thuẫn mới mâu thuẫn giữa nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên với hệ thống tư bản chủ nghĩa Thế giới bước vào thời đại mới - thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, thời đại của cách mạng vô sản, của phong trào giải phóng dân tộc và phong trào đấu tranh cho hoà bình, dân chủ và tiến bộ xã hội
Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên ở Việt Nam, một nước phong kiến, nông nghiệp lạc hậu ở phương Đông, bị chủ nghĩa thực dân xâm lược và nô dịch Việt Nam vốn là một dân tộc có truyền thống yêu nước, đoàn kết nhân ái, có nền văn hiến lâu đời Từ khi Pháp xâm lược phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân của các tầng lớp nhân dân diễn ra liên tục, sôi nổi nhưng con đường cứu nước chưa có lối ra
Xuất phát từ thực tiễn của Việt Nam và của thế giới, Hồ Chí Minh đã một mặt khẳng định tính chân lý của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung, học thuyết kinh tế của chủ nghĩa Mác nói riêng; mặt khác, trong khi tìm hiểu và vận dụng những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn xã hội Việt Nam và các nước phương Đông HCM đã sớm phát hiện ở các nước phương Đông có những đặc điểm khác với các nước phương Tây mà thời Mác chưa có điều kiện nghiên cứu Từ đó Hồ Chí Minh đã
Trang 3bổ sung và phát triển học thuyết kinh tế Mác bằng những luận điểm mới rất quan trọng
Tuy nhiên, một số điểm cần lưu khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh
tế đó là Hoàn cảnh lịch sử hình thành tư duy kinh tế của Hồ Chí Minh: Những năm 1954-1969 nằm trong giai đoạn mà nước ta phải tiến hành đồng thời 2 nhiệm vụ cách mạng: Miền Bắc tiến lên CNXH và miền Nam tiếp tục hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ Bởi vậy, việc sản xuất ở miền Bắc không chỉ hướng vào việc xây dựng tiền
đề vật chất - kỹ thuật cho CNXH và nâng cao đời sống của nhân dân mà còn làm cơ
sở cho công cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà
Trên trường quốc tế lúc đó hệ thống XHCN thế giới còn tồn tại và lớn mạnh, đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về kinh tế, khoa học kỹ thuật; so sánh lực lượng trên thế giới có lợi cho CNXH và mô hình CNXH theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung chưa bộc lộ các khuyết tật của nó, vẫn đang còn sức hấp dẫn các nước đi sau trong đó có Việt Nam Trong một số bài nói và viết Hồ Chí Minh đã nhận định hệ thống XHCN lớn mạnh hơn hệ thống TBCN về nhiều mặt; CNXH đã thắng và thắng một cách quyết định Bởi vậy, tư tưởng của Người hoàn toàn là chân lí trong bối cảnh đó, nhưng ngày nay lại không còn phù hợp nữa
Những tư tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh thường được diễn đạt bằng những ngôn từ mộc mạc, giản dị, để ngay cả những người dân bình thường cũng hiểu được
Do đó cần tránh sa vào tranh luận từng chữ, từng câu của Người, mà phải cố gắng nắm lấy bản chất tư tưởng vấn đề nghiên cứu
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn tập trung
vào một số nội dung sau Vai trò của nông nghiệp, nông thôn; Các giải pháp phát
triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn; Phát triển một nền nông nghiệp toàn diện; Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn; Tăng cường sự giúp đỡ, hỗ trợ của Nhà nước đối với nông nghiệp, nông thôn và nông dân
Thứ nhất, vai trò của nông nghiệp, nông thôn Chỉ vài tháng sau khi giành
được độc lập trong thư gửi điền chủ nông gia Việt Nam ngày 11-4-1946, Người đã
Trang 4viết: "Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp Nền kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc Trong công cuộc xây dựng nước nhà, chính phủ trông mong vào lòng dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn Nông dân ta giàu thì nước ta giàu Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh"1 Khi bước vào thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất kế hoạch xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn nhắc: "Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy việc sản xuất nông nghiệp làm gốc, làm chính"2 Đặc biệt là, trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị BCH TW lần thứ 7 (Khóa III), hội nghị chuyên đề bàn về phát triển công nghiệp, Người vẫn nói: "Phát triển nông nghiệp là việc cực kỳ quan trọng"3 Không phải ngẫu nhiễn mà khi bàn về xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của CNXH, nhất là trong một hội nghị chuyên đề bàn về phát triển công nghiệp, về công nghiệp hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh lại luôn nhắc đến vai trò quan trọng của nông nghiệp!
Sau này, trong nhiều lần khác, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn nói đến vai trò quan trọng của nông nghiệp, coi nông nghiệp cùng với công nghiệp như hai chân của nền kinh tế "Công nghiệp và nông nghiệp như hai chân của một con người, Hai chân có mạnh thì đi mới vững chắc Nông nghiệp không phát triển thì công nghiệp không phát triển được "4
Nhưng đoạn trích sau đây được Người nói trong hội nghị cán bộ Trung ương về cải tiến quản lý hợp tác xã năm 1963, chúng tôi mới cho là dẫn chứng mang tính khái quát tư tưởng coi trọng nông nghiệp của Người: "Có gì sung sướng bằng được góp phần đắc lực vào công cuộc phát triển nông nghiệp, nền tảng để phát triển kinh tế XHCN"5 Vào đầu những năm 60 của thế kỷ XX, khi ai cũng nói công nghiệp; nhất là công nghiệp nặng là nền tảng của nền kinh tế thì việc Chủ tịch Hồ Chí Minh viết
"Phát triển nông nghiệp, nền tảng để phát triển kinh tế XHCN" rõ ràng thể hiện một
tư duy sáng tạo nổi bật
1 HCM, Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2002, tập 4, tr 215
2 Sđd, tập 10, tr 180.
3 Sđd, tập 10, tr 543.
4 Sđd, tập 10, tr 619
5 Sđd, tập 11, tr 612
Trang 5Trên quan điểm đó, lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thường xuyên theo sát chỉ đạo mọi ngành, mọi cấp, mọi người thực hiện nhiều biện pháp ra sức phát triển nông nghiệp Người nhắc nhở: "Phải lấy nông nghiệp làm chính, nhưng phải toàn diện, phải chú ý cả các mặt công nghiệp, thương nghiệp, tài chính, ngân hàng, giao thông, kiến trúc, văn hóa, giáo dục, y tế, v.v Các ngành này phải lấy phục vụ nông nghiệp làm trung tâm"6
Nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm và các nguyên liệu bảo đảm nhu cầu ăn, mặc, ở cho toàn xã hội Nước ta là nước nông nghiệp, đại đa số dân cư sống ở nông thôn, phần lớn lao động làm nông nghiệp, bởi vậy HCM luôn coi nông nghiệp là ngành SX chính, là cơ sở để phát triển KT đất nước Trong thư gửi Điền chủ nông gia
VN, Bác viết: “VN là một nước sống về nông nghiệp Nền kinh tế nước ta lấy canh nông làm gốc Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn Nông dân ta giàu thì nước ta giàu Nông nghiệp ta thịch thì nước ta thịnh”7
HCM cho rằng nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm, bảo đảm nhu cầu,
ăn, mặc, ở của nhân dân Về vấn đề ăn: Thấu hiểu nạn đói năm 1945, Bác nhắc lại: “ Việt Nam ta có câu tục ngữ “có thực mới vực được đạo” Trung Quốc cũng có câu tục ngữ “Dân dĩ thực vi thiên” Hai câu ấy tuy đơn giản nhưng rất đúng lẽ Muốn nâng cao đời sống nhân dân thì trước hết phải giải quyết tốt vấn đề ăn (rồi đến vấn đề mặc
và các vấn đề khác) Muốn giải quyết vấn đề ăn thì phải làm thế nào cho có đầy đủ
gia SX, trồng nhiều cây lương thực, hoa màu, phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm…
Về vấn đề ở: Người cho rằng đây là một mặt của vấn đề dân sinh, là vấn đề rất quan trọng Người đánh giá: “Nông thôn của ta, nhà ở của đồng bào phần nhiều đang
ọp ẹp, tối tăm, chẳng ra sao, chẳng có hàng lối gì… Khi trước nhà nào lo làm nhà ấy,
6 Sđd, tập 11, tr 396
7 Sđd, tập 4, tr 215.
8 Sđd, tập 10, tr 543 – 544.
9 Sđd, tập 4, tr 152.
Trang 6làm thế nào cũng được Nhưng bây giờ không phải như thế Bây giờ mình phải đổi
lo cho dân từ những việc làm cụ thể, Người thường xuyên vận động nhân dân trồng cây gây rừng để vừa có gỗ, tre làm nhà vừa bảo vệ môi trường sinh thái: “Mùa xuân là tết trồng cây; Làm cho đất nước càng ngày càng xuân”
Nông nghiệp là cơ sở để phát triển công nghiệp và các ngành kinh tế quốc dân khác Thứ nhất, nông nghiệp cung cấp nguyên liệu để phát triển công nghiệp Người nhấn mạnh vai trò của nông nghiệp đối với công nghiệp: “Sản xuất nông nghiệp… cung cấp nguyên liệu, vật liệu để khôi phục tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp, công nghiệp và cung cấp nông thổ sản để mở rộng quan hệ buôn bán với nước ngoài”11
Thứ hai, phát triển nông nghiệp nhằm xây dựng cơ cấu kinh tế quốc dân thống
nhất HCM nhận thức rất rõ mối quan hệ và tác động qua lại giữa nông nghiệp, công nghiệp và các ngành KT khác Người nối: “Người thì có hai chân Kinh tế một nước thì có hai bộ phận chính: nông nghiệp và công nghiệp Người không thể thiếu một
nghiệp không phát triển thì công nghiệp cũng không phát triển được”13 HCM chỉ ra mối quan hệ giữa nông nghiệp, công nghiệp và thương nghiệp, ba mặt này có mối quan hệ khăng khít tác động lẫn nhau trong một cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất Trong tạp chí sinh hoạt Thương nghiệp, năm 1956, người viết: “ Về nhiệm vụ thì phải hiểu rõ trong nền kinh tế quốc dân có ba mặt quan trọng: Nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp Ba mặt công tác quan hệ mật thiết với nhau Thương nghiệp là cái khâu giữa nông nghiệp và công nghiệp”14
Trong kháng chiến chống Pháp, nhấn mạnh nông nghiệp là chính, là mặt trận
cơ bản, là mặt trận hàng đầu: “Mặt trận kinh tế gồm có công nghệ, buôn bán, nông nghiệp Nghành nào cũng quan trọng Nhưng lúc này, quan trọng nhất là nông nghiệp,
10 Sđd, tập 10, tr 446.
11 Sđd, tập 8, tr 91
12 Sđd, tập 8, tr 77
13 Sđd, tập 10, tr 619.
14 Sđd, tập 8, tr 174
Trang 7vì “có thực mới vực được đạo” Nông nghiệp phải phát triển mạnh để cung cấp lương thực cho nhân dân, cung cấp đủ nguyên liệu cho nhà máy, cung cấp đủ nông sản để xuất khẩu Công nghiệp phải phát triển mạnh để cung cấp đủ hàng tiêu dùng cần thiết cho nhân dân, trước hết là cho nông dân, cung cấp máy bơm, phân bón, thuốc trừ sâu… để đẩy mạnh nông nghiệp “Công nghiệp phát triển thì nông nghiệp mới phát triển Cho nên công nghiệp và nông nghiệp phải giúp đỡ nhau và cùng nhau phát triển, như hai chân đi khỏe và đi đều thì tiến bước mới nhanh và nhanh chóng đi đến mục đích Thế thì mới thực hiện được liên minh công nông để xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng đời sống ấm lo, sung sướng cho nhân dân”15
Nông nghiệp, nông thôn là thị trường tiêu thụ hàng hóa của công nghiệp Nông nghiệp phát triển, nông dân sẽ có nhiều hàng hóa đưa ra thị trường do đó lại thúc đẩy thương nghiệp phát triển Người chỉ rõ: “Thương nghiệp đưa hàng đến nông thôn phục vụ nông dân, thương nghiệp lại đưa nông sản, nguyên liệu cho thành thị tiêu dùng”16
Nếu chúng ta nhìn lại, vào đầu những năm 60 của thế kỷ XX, khi mọi người luôn nhấn mạnh vai trò của công nghiệp, cho rằng công nghiệp nặng có vai trò nền tảng của nền kinh tế thì mới thấy quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của nông nghiệp là rất táo bạo, rất sáng tạo Sự chỉ đạo tập trung phát triển nông nghiệp của Người là hoàn toàn chính xác Nhận thức đó thể hiện phẩm chất một nhà lãnh đạo hiểu sâu sắc thực tiễn của đất nước mình, nhuần nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn, không câu nệ như những lý thuyết gia thông thường Tiếc rằng chúng ta chưa thực hiện đầy đủ những lời chỉ bảo quý báu đó của Người
Thứ ba, các giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Phát triển lực
lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động trong nông nghiệp Cùng với việc nhấn mạnh vai trò của nông nghiệp, nhưng HCM vẫn khẳng định về chiến lược lâu dài là phải phát triển công nghiệp để tạo ra phân bón, máy móc, thuốc trừ sâu, hàng tiêu dùng cần thiết phục vụ nông nghiệp, nông thôn và nông dân Người chỉ rõ: “Quan
15 Sđd, tập 10, tr 544 – 545.
16 Sđd, tập 8, tr 174.
Trang 8trọng nhất trong đời sống của nhân dân là vấn đề ăn Để giải quyết vấn đề ăn thì lương thực phải dồi dào Muốn vậy thì công nghiệp phải giúp nông nghiệp có nhiều máy
muốn ấm no thực sự thì phải phát triển công nghiệp, phải công nghiệp hóa đất nước Năm 1960, trong bài viết Con đường phía trước, Bác vạch rõ: “Nước ta vốn là nước nông nghiệp lạc hậu Đó là chỗ bắt đầu đi của chúng ta Ngay đến năm ngoái, trong
SX của miền Bắc, công nghiệp mới chỉ chiếm không đầy 2 phần, còn nông nghiệp và thủ công nghiệp chiếm đến tám phần, Mấy triệu nông dân và ngót một nửa triệu thợ thủ công là những người đang cung cấp phần lớn thức ăn, vật dùng cho nhân dân, hiện vẫn dùng những đồ rất thô sơ để sản xuất Như vậy thì làm sao làm cho đời sống nhân dân thật dồi dòa được
Đời sống nhân dân chỉ có thể thật dồi dào, khi chúng ta sử dụng máy móc để
SX một cách thực sự rộng rãi: dùng máy móc cả trong công nghiệp và trong nông nghiệp Máy sẽ chắp thêm cánh tay cho người, làm cho sức người tăng lên gấp trăm, nghìn lần và giúp người làm những việc phi thường Muốn có nhiều máy móc thì phải
mở mang các ngành công nghiệp làm ra máy móc, ra gang, thép, than, dầu… đó là con đường phải đi của chúng ta, con đường công nghiệp hóa nước nhà
Hiện nay, chúng ta lấy sản xuất nông nghiệp làm chính, vì muốn mở mang công nghiệp thì phải có đủ lương thực, nguyên liệu Nhưng công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa vẫn là mục tiêu phấn đấu chung, là con đường ấn no thực sự của nhân dân ta”18
Xây dựng quan hệ sản xuất mới trong nông nghiệp phải đa dạng hóa các hình thức sở hữu ruộng đất trong nông nghiệp Trước 1945, nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thuộc địa, mạng nặng tính chất sản xuất nhỏ, nông nghiệp lạc hậu, đồng thời
có yếu tố tiền tư bản chủ nghĩa Thực dân Pháp thi hành chính sách độc quyền kinh tế như độc quyền chiếm ruộng đất, độc quyền ngoại thương để vơ vét, bóc lột nhân dân ta…Nhận thức rõ điều đó, HCM đã hình thành tư tưởng về một nền kinh tế độc lập,
17 Sđd, tập 11, tr 352.
18 Sđd, tập 10, tr 40 - 41.
Trang 9dân chủ định hướng XHCN sẽ được xây dựng sau khi đánh đổ thực dân phong kiến, giành độc lập cho dân tộc Theo Bác nền kinh tế dân chủ: “Sản nghiệp lớn (như công nghiệp, vận tải, ngân hàng, v.v.) của tư bản đế quốc chủ nghĩa Pháp để giao cho Chính phủ công nông hòa bình quản lý Thâu hết ruộng đất của đế quốc chủ nghĩa, lãnh chúa chia cho dân cầy nghèo Bỏ sưu thuế cho dân cầy nghèo Mở mang công nghiệp và nông nghiệp”19
Từ 1945 - 1954, khi CMT8 thành công và bước vào kháng chiến chống Pháp, chính phủ CM và Chính phủ kháng chiến thực hiện nhiều chính sách dân chủ đem lại quyền lợi thiết thực cho nhân dân, đặc biệt là nông dân, như tịch thu ruộng đất của địa chủ thực dân và địa chủ việt gian chia cho nông dân không có ruộng đất hoặc có ít ruộng đất Đến cuối 1958, giai cấp địa chủ phong kiến cơ bản bị xóa bỏ, khẩu hiệu
“ruộng đất về tay dân cầy” cơ bản được thực hiện
Trong thời gian kháng chiến, ở vùng giải phóng, HCM đã đưa ra quan điểm sử dụng nền kinh tế nhiều thành phần với các hình thức sở hữu đa dạng Theo Bác, nền kinh tế dân chủ ở nước ta (vùng tự do), trong kháng chiến chống thực dân Pháp có các thành phần kinh tế sau: Kinh tế của địa chủ phong kiến bóc lột địa tô; Kinh tế quốc doanh có tính chất chủ nghĩa xã hội; Kinh tế hợp tác xã (hợp tác xã tiêu thụ, hợp tác
xã cung cấp và các hội đổi công của nông dân) có tính chất nửa chủ nghĩa xã hội; Kinh tế cá nhân của nông dân và của thủ công nghệ; kinh tế tư bản tư nhân Họ bóc lột công nhân, nhưng đồng thời họ cũng góp phần xây dựng kinh tế; Kinh tế tư bản quốc gia (Nhà nước hùn vốn với tư nhân để kinh doanh và do nhà nước lãnh đạo Trong thành phần kinh tế này, tư bản của tư nhận là chủ nghĩa tư bản, tư bản của nhà nước là chủ nghĩa xã hội)”20
Trong thời kỳ từ 1954 - 1969, HCM luận giải nhiều về CNXH, nhất là tư tưởng
về xây dựng nền kinh tế dân chủ Bác phân tích nhiều về vấn đề xây dựng hợp tác xã trong nông nghiệp Theo Bác, tiến lên CNXH, tất yếu phải tổ chức hợp tác hóa nông nghiệp Cuối tháng 10 - 1955, trong bài nói chuyện tại Hội nghị giảm tô và cải cách
19 Sđd, tập 3, tr 1-2.
20 Sđd, tập 7, tr 221.
Trang 10ruộng đất, Người chỉ rõ, nông thôn không chỉ dừng lại ở cải cách ruộng đất mà còn phải tổ chức hợp tác xã nông nghiệp theo nguyên tắc tự nguyện, tự giác, quản lý dân chủ và cùng có lợi, “xã hội hóa nông nghiệp”21
Tiếp theo, quản lý và phân phối phải được tiến hành công khai, minh bạch HCM khẳng định trong TKQĐ lên CNXH ở nước ta, tất yếu tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần với nhiều hình thức sở hữu, trong đó kinh tế quốc doanh đóng vai trò lãnh đạo, làm nền tảng cho xã hội mới Từ việc nhận thức nhiều hình thức sở hữu đến tất yếu thừa nhận nhiều hình thức quản lý và phân phối khác nhau: “Từ làm chủ tư liệu sản xuất, họ phải được làm chủ việc quản lý kinh tế, làm chủ phân phối sản phẩm lao
động”23
Người chỉ rõ, CNXH là công bằng, hợp lý, nhưng sự công bằng hợp lý đó phải theo nguyên tắc làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng, những người già yếu, bệnh tật sẽ được Nhà nước giúp đỡ chăm non Trên cơ sở những nguyên tắc phân phối của CNXH Người cho rằng “Chế độ khoán là một điều kiện
thích hợp và công bằng dưới chế độ ta hiện nay”25
Thứ tư, phát triển một nền nông nghiệp toàn diện HCM luôn quan tâm xây
dựng một nền nông nghiệp toàn diện Chỉ phát triển nền nông nghiệp toàn diện mới khai thác một cách hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước, đáp ứng nhu cầu ngày một tăng và đa dạng của sản xuất cũng như tiêu dùng Ở nông thôn phải xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lý, nghĩa là phải phát triển cả nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp; trong nông nghiệp lại phải phát triển toàn diện cả trồng trọt, chăn nuôi, nghề phụ…
Về thăm nông dân tỉnh Hưng Yên, Người phát biểu: “Sản xuất phải toàn diện, sản xuất thóc là chính, đồng thời phải rất coi trọng hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp,
21 Sđd, tập 8, tr 76.
22 Sđd, tập 12, tr 568.
23 Sđd, tập 9, tr 23
24 18, 19, Sđd, tập 8, tr 341.
25