MỞ ĐẦU Ngày nay, với sự phát triển không ngừng của xã hội thì pháp luật đóng vai trò ngày càng quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Pháp luật được coi là phương tiện để Nhà nước quản lí xã hội, là phương tiện thực hiện, đảm bảo thực hiện và bảo vệ quyền làm chủ của nhân dân trong tất cả các hoạt động của đời sống như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục Trong đó, pháp luật đóng vai trò đặt biệt quan trọng đối với nền kinh tế của nước ta. Như vậy tôi chọn để tài: “Quản lý nền kinh tế trong điều kiện kinh tế thị trường, công cụ pháp luật trở thành công cụ chủ yếu nhất, phương thức tác động của công cụ lao động”. NỘI DUNG CHƯƠNG I: CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN Pháp luật là: hệ thống các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị hay lực lượng cầm quyền cũng như của toàn xã hội và là công cụ điều chính các quan hệ xã hội nhằm thiết lập và giữ gìn trật tự xã hội. Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong qua trình sản xuất và tái sản xuất xã hội. Nói đến kinh tế suy cho cùng là nói đến vấn đề sở hữu và lợi ích. Kinh tế thị trường nền kinh tế mà trong đó những vấn đề như sản xuất là gì, sản xuất cho ai, sản phẩm phân phối như thế nào để được giải quyết thông qua thị trường.
Trang 1MỞ ĐẦU
Ngày nay, với sự phát triển không ngừng của xã hội thì pháp luật đóng vai trò ngày càng quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Pháp luật được coi là phương tiện để Nhà nước quản lí xã hội, là phương tiện thực hiện, đảm bảo thực hiện và bảo vệ quyền làm chủ của nhân dân trong tất cả các hoạt động của đời sống như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục Trong đó, pháp luật đóng vai trò đặt biệt quan trọng đối với nền kinh tế của nước ta Như vậy tôi chọn để tài: “Quản lý nền kinh tế trong điều kiện kinh tế thị trường, công cụ pháp luật trở thành công cụ chủ yếu nhất, phương thức tác động của công cụ lao động”
Trang 2NỘI DUNG CHƯƠNG I: CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
Pháp luật là: hệ thống các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị hay lực lượng cầm quyền cũng như của toàn xã hội và là công cụ điều chính các quan hệ xã hội nhằm thiết lập và giữ gìn trật tự xã hội
Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong qua trình sản xuất và tái sản xuất xã hội Nói đến kinh tế suy cho cùng là nói đến vấn đề sở hữu và lợi ích Kinh tế thị trường nền kinh tế mà trong đó những vấn đề như sản xuất là gì, sản xuất cho ai, sản phẩm phân phối như thế nào để được giải quyết thông qua thị trường
CHƯƠNG II: PHÁP LUẬT KINH TẾ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA PHÁP LUẬT KINH TẾ
Pháp luật góp phần tích cực vào việc tổ chức, quản lí và điều tiết nên kinh tế Pháp luật xác định rõ chế độ kinh tế, các thành phần kinh tế, hình thức
sở hữu, chính sách tài chính, thuế, tiền tệ, giá cả, Qua đó tác động đến sự tăng trưởng và sự ổn định của nền kinh tế và thúc đẩy nền kinh tế phát triển
1.Pháp luật kinh tế
Với tư cách là một công cụ quản lý kinh tế, pháp luật kinh tế bao gồm tổng thể những văn bản pháp luật trực tiếp liên quan đến sự tồn tại và vận hành nền kinh tế
Pháp luật kinh tế là một bộ phận nằm trong hệ thống pháp luật nói chung Nó bao gồm những quy tắc xử sự bắt buộc do Nhà nước đặt ra hay
Trang 3thừa nhận mà mỗi cá nhân, tổ chức kinh tế buộc phải tuân theo để hành vi ứng xủa của họ phù hợp với những quan hệ kinh tế khách quan và lợi ích chung của xã hội Đối tượng điều chỉnh của pháp luật kinh tế bao gồm các quan hệ
xã hội phát sinh trong các lĩnh vực sản xuất, phân phối, trao đổi tiêu dung và trong quá trình vận hành quản lý kinh tế; nhưng chỉ bao gồm những quan hệ chung nhất , cơ bản nhất và quan trọng nhất Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia những quan hệ đó được Nhà nước quy định và đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước Như vậy, sự điều chỉnh của pháp luật kinh tế thể hền và nghĩa hiện ở quyền và nghĩa vụ mà các bên phải thực hiện trong các quan hệ kinh tế và quan hệ quản lý kinh tế Nói cách khác, quản
lý bằng pháp luật là việc xác định quyền và nghĩa vụ của tất cả các chủ thể tham gia vào hệ thống kinh tế quốc dân Thông qua việc xác định quyền và nghĩa vụ cũng như việc đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ ấy mà pháp luật tác động, chi phối các hành vi kinh tế của đối tượng bị quản lý cũng như chủ thể quản lý kinh tế Rõ rang ở đây pháp luật tồn tại như là một công cụ của quản lý kinh tế, quan hệ pháp luật kinh tế là một hình thức ghi nhận các quan
hệ quản lý
2 Đặc điểm của công cụ pháp luật trong quản lý kinh tế
Nền kinh tế của nước ta đang được xây dựng trên cơ sở nền sản xuất nhỏ lẻ, sản xuất nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn và sự phát triển kinh tế không đồng đều giữa các khu vực Bởi vậy, Nhà nước phải tạo tiền đề cho nền kinh
tế hàng hóa, nhiều thành phần với sự hình thành và phát triển đồng bộ của các loại hình thị trường như thị trường hàng hóa, thị trường lao động, thị trường dịch vụ
Trang 4Hiện nay nền kinh tế nước ta được xây dựng và phát triển trên cơ sở nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung cao độ, dựa chủ yếu trên hình thức sở hữu công, được quản lí bằng phương pháp hành chính, phương pháp mệnh lệnh, phục tùng và theo cơ chế quan liêu, bao cấp.Cho nên, pháp luật nước ta cần phải trở thành công cụ xóa bỏ triệt để cơ chế đó để thiết lập một cơ chế kinh tế mới đảm bảo cho kinh tế thị trường vận hành theo đúng các quy luật riêng của
nó như: quy luật cạnh tranh, quy luật giá trị Sự thay đổi của hệ thống pháp luật kinh tế phải đáp ứng được việc chuyển các quy định mang tính chất mệnh lệnh, phục tùng sang quy định mang tính chất bình đẳng kính thích sự năng động, sáng tạo của người lao động, coi trong chất lượng, hiệu quả và lợi ích Việt Nam hiện nay lấy thành phần quốc doanh làm chủ đạo Nhà nước nhất quán lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, giải phóng sức lao động
Nền kinh tế của nước ta theo định hướng xã hội chủ nghĩa Việc sử dụng cơ chế thị trường, áp dụng các hình thức kinh tế, phương pháp quản lí cuả kinh tế thị trường là để kích thích sản xuất, đẩy nhanh quá trình CNH-HĐH đất nước, phát triển kinh tế đúng hướng XHCN
Quản lý bằng pháp luật là quản lý bằng sức mạnh của những quyền uy khách quan kết hợp với sức mạnh quyền uy của Nhà nước Nội dung của pháp luật, đặc biệt là pháp luật kinh tế chính là những quan hệ, đặc biệt là pháp luật kinh tế chính là những quan hệ, những lợi ích kinh tế khách quan được xã hội thừa nhậ và bảo vệ dưới dạng ý chí cảu Nhà nước Sự thừa nhận và bảo vệ đó được cụ thể hoá thành những chuẩn mực về quyền và nghĩa vụ để điều chỉnh hành vi của các tập thể người lao động, đảm bảo hành vi của họ phải phù hợp với những quan hệ và lợi ích kinh tế khách quan Bởi vậy, sức mạnh, quyền uy
Trang 5của pháp luật hay khả năng điều chỉnh hành vi con người của pháp luật trước hết nằm ngay trong nội dung của pháp luật và trước hết phụ thuộc vào tính xác thực của nội dung đó Nói cách khác, việc tuân thủ pháp luật, hành động theo pháp luật đó là do cái lẽ phải hiển nhiên của pháp luật chứ không phải vì sự cưỡng chế của Nhà nước Cái uy quyền cưỡng chế của Nhà nước chủ yếu có ý nghĩa bảo vệ dưới dạng răn đe Vì vậy , pháp chế kinh tế có ý nghĩa quyết định trong việc nâng cao hiệu lực quản lý của công cụ pháp luật
Quản lý bằng pháp luật chứa đựng tínhphổ quát và công bằng Đối tượng điều chỉnh của pháp luật kinh tế là những quan hệ xã hội pháp sinh trong lĩnh vực quản lý sản xuất và trao đổi sản phẩm của con người Nhưng không phải tất cả mà chỉ bao gồm những quan hệ kinh tế cơ bản nhất, quan trọng nhất M ặt khác, việc điều chỉnh của pháp luật kinh tế là chung cho tất cả các đối tượng khi tham gia vào các quan hệ kinh tế chứ không phải cho từng đối tượng riêng lẻ Vì vậy, những quy định của pháp luật có ý nghĩa phổ biến, bao quát tất cả các đối tượng tham gia và không có sự phân biệt Trước pháp luật, mọi người đều có cơ hội ngang nhau và bình đẳng về cơ hội phát triển kinh tế
Tác động quản lý của pháp luật nói chung và của pháp luật kinh tế nói riêng là sự tác động điều chỉnh gián tiếp dưới hình thức đưa ra các giả định về điều kiện để quy định quyền và nghĩa vụ cho các hoạt động kinh tế, để đặt các chủ thể kinh tế vào sự tự lựa chọn, tự quyết định hành động trong khuôn khổ những điều kiện và phạm vi đã được xác định Chẳng hạn, Luật Thương mại Việt Nam không bắt buộc cứ có vi phạm hợp đồng là phải có phạt vi phạm hợp đồng, mà chỉ đưa ra điều kiện phát sinh quyền đòi tiền phạt và phạm vi của mức phạt Còn có phạt vi phạm hợp đồng hay không và mức phạt cụ thể bao nhiêu là do bên vi phạm quyết định và thoả thuận với bên vi phạm
Trang 6CHƯƠNG III: VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ
1 Pháp luật xác lập và điều chỉnh các quan hệ sở hữu.
Quan hệ sở hữu là quan hệ kinh tế cơ bản của xã hội nên quyền sở hữu là một trong các quyền cơ bản của công dân
Ở nước ta, pháp luật xác định rõ chế độ và hình thức sở hữu, vai trò và tác dụng của từng hình thức cũng như việc xác lập và bảo vệ quyền sở hữu Ví
dụ điều 58 Hiến pháp 1992 quy định: công dân có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc các tổ chức kinh tế khác; đối với đất Nhà nước giao sử dụng thì theo quy định tại Điều 17 và Điều 18 Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân
2 Pháp luật đóng vai trò là công cụ quản lí và điều tiết nền kinh tế
Để điều tiết và quản lí nền kinh tế Nhà nước sủ dụng nhiều công cụ khác nhau nhưng trong đó pháp luật là công cụ quan trọng nhất, có tác động lớn nhất Pháp luật thừa nhận sự tồn tại và bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, các hình thức sở hữu tạo điều kiện cho chúng phát triển Nhà nước quy định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể sản xuất, kinh doanh nhằm điều chính các quan hệ kinh tế theo hướng mà Nhà nước mong muốn Chẳng hạn, Điều 22 Hiến pháp 1992 quy định: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc mội thành phần kinh tế phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đối với Nhà nước, đều bình đẳng trước pháp luật, vốn và tài sản hợp pháp được Nhà nước bảo hộ
3 Pháp luật là công cụ điều tiết lợi ích của các chủ thể tham gia vào quan
hệ kinh tế
Trang 7Thông qua các quy định về tài chính, tiền tệ, giá cả, lao động pháp luật góp phàn cơ cấu lại các ngành kinh tế nhằm đưa nước ta từ một nước nông nghiệp lên một nước công nghiệp hiện đại, đồng thời điều tiết nền kinh tế theo hướng vừa đảm bảo tăng trưởng vừa đảm bảo tính ổn định Ví dụ: trong nền kinh tế thị trường, giá cả của các hàng hóa là do quy luật cung cầu quy định, nhưng khi giá cả tị trường biến động mạnh thì Nhà nước quy định mức giá tối
đa hoặc tung hàng dự trữ ra bán để tránh những cơn “sốt” giá không có lợi cho người tiêu dùng và cho nền kinh tế
Lợi ích kinh tế là vấn đề đặc biệt quan trọng trong một nền kinh tế Bởi
vì, lợi nhuận là mục tiêu, là động lực của chủ thể khi tham gia sản xuất, kinh doanh Như vậy, để đạt được lợi nhuận cao thì các chủ thể áp dụng mọi biện pháp tích cực như: áp dụng khoa học- kĩ thuật hiện đại, tìm thị trường mới, nhưng cũng có cả những biện pháp tiêu cực như: là hàng giả, hàng kém chất lượng, trốn thuế, gây thiệt hại cho các chủ thể khác Vì vậy, mà pháp luật không thể thiếu để điều tiết lợi ích của các chủ thể
Pháp luật quy định khuôn khổ cạnh tranh để khuyến khích hành vi đúng mực, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, đồng thời, quy định các biện pháp xử lí những hành vi không lành mạnh nhằm hạn chế, loại bỏ những hành vi này Chẳng hạn Điều 28 Hiến pháp 1992 quy định: mọi hoạt động sản xuất kinh doanh bất hợp pháp, mọi hành vi phá hoại nền kinh tế quốc dân, làm thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể và của công dân đều bị xử lí nghiêm minh theo pháp luật Nhà nước có chính sách bảo hộ quyền lợi của người sản xuất và người tiêu dùng
Pháp luật thiết lập cơ chế hữu hiệu để giaỉ quyết nhanh chóng và hiệu quả các khiếu nại của người tiêu dùng Hiện tại, quyền lợi của người tiêu dùng
Trang 8Việt Nam được bảo vệ trong các văn bản pháp luật như: luật doanh nghiệp, luật thương mại, doanh nghiệp nhà nước
4.Pháp luật góp phần giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh từ nền kinh tế
Cũng như các nước khác trên thế giới nền kinh tế của nước ta bộc lộ đầy
đủ những ưu điểm và hạn chế của một nền kinh tế thị trường nói chung Những ưu điểm của nền kinh tế nước ta hiện nay: Kinh tế thị trường kích thích việc áp dụng tiến bộ khoa học- kĩ thuật hiện đại nhằm tăng năng suất lao động, nâng cao trình độ sản xuất Kinh tế thị trường có tính năng động và có khả năng thích nghi nhanh chóng Tạo ra sự giao lưu kinh tế giữa các vùng miền trong nước và quốc tế nhờ những ưu điểm này mà nền kinh tế của nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn là đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng kinh
tế, kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội phát triển nhanh, cơ cấu kinh tế đang có sự chuyển dịch theo hướng tích cực là giảm tỉ trọng ngành nông nghiệp, tăng tỉ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ
Bên cạnh những thành tựu to lớn đó thì nền kinh tế của nước ta cũng tồn tại nhiều khuyết điểm, nhiều vấn đề mà cần đến xã hội giải quyết, cần có sự tác động của Nhà nước và pháp luật như: khủng hoảng kinh tế, lạm phát, phân hóa giàu nghèo, tình trạng thất nghiệp và đặc biệt là ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng
Trong nền kinh tế thị trường thì tình trạng thất nghiệp là một căn bệnh vô cùng khó chữa Tình trạng thất nghiệp ở thành thị và thiếu việc làm ở nông thôn nước ta còn cao Vì vậy, pháp luật góp phần vào việc giảm bớt tình trạng này bằng việc quy định trách nhiệm của Nhà nước, của các doanh nghiệp và toàn xã hội về việc giải quyết việc làm Điều 55 Hiến pháp năm 1992 quy
Trang 9định: Nhà nước và xã hội có kế hoạch tạo ngày càng nhiều việc làm cho người lao động
Một trong kết quả tất yếu của nền kinh tế thị trường là sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc nếu thiếu đi sự can thiệp của Nhà nước và pháp luật
Sự cạnh tranh khốc liệt giữa các chủ thể kinh doanh ắt sẽ tạo nên kẻ giàu người nghèo Bằng biện pháp thu thuế, chế độ trợ cấp, ưu đãi với những gia đình có công với đất nước, những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, pháp luật
đã góp phần giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội
Vấn đề ô nhiễm môi trường cũng là một vấn đề được cả xã hội quan tâm
Vì lợi nhuận mà các chủ thể khai thác vô kế hoạch thiên nhiên, trốn tránh việc
sử lí chất thải công nghiệp, sử dụng các loại hóa chất, chất kính thích không đúng theo tiêu chuẩn dẫn đến tính trạnh ô nhiễm môi trườn trầm trọng Vì vậy,
mà các quy định của Hiến pháp ( điều 18), luật bảo vệ môi trường, luật đất đai
đã có những quy định giúp Nhà nước quản lí, kiểm soát việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và khôi phục chúng
Ngoài những vấn đề trên, vấn đề xây dựng và phát triển nền kinh tế tri thức cũng đang được đặt ra như một nhiệm vụ cho Nhà nước trong giai đoạn hiện nay Trong văn kiện của Đại hội Đảng XI đã khẳng định phải từng bước phát triển nền kinh tế tri thức ở nước ta Để đạt được như vậy thì ta phải nâng cao trình độ học vấn, kĩ thuật và tay nghề cho người lao động, khai thác tốt chất xám của mỗi con người
Trang 10KẾT LUẬN
Tóm lại, pháp luật có vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Pháp luật góp phần tái cấu trúc nền kinh tế, thúc đẩy kinh tế phát triển theo hướng điêu tiết của nhà nước
Trang 11MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 CHƯƠNG I: CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 2 CHƯƠNG II: PHÁP LUẬT KINH TẾ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA PHÁP
LUẬT KINH TẾ 2 1.Pháp luật kinh tế 2
2 Đặc điểm của công cụ pháp luật trong quản lý kinh tế 3 CHƯƠNG III: VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ 1 Pháp luật xác lập và điều chỉnh các quan hệ sở hữu 6
2 Pháp luật đóng vai trò là công cụ quản lí và điều tiết nền kinh tế 6
3 Pháp luật là công cụ điều tiết lợi ích của các chủ thể tham gia vào quan
hệ kinh tế 6 4.Pháp luật góp phần giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh từ nền kinh tế
8
KẾT LUẬN 10