PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh – lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam là một con người tài năng, đức độ vẹn toàn. Toàn bộ sự nghiệp vì dân, vì nước của Người là tấm gương đạo đức cách mạng sáng ngời để lớp lớp con cháu noi theo. Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần và trí tuệ quý báu của cách mạng nước ta, của dân tộc và của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tư tưởng đó là một động lực lớn của nhân dân ta trong cuộc hành trình mới xây dựng nước ta thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh, ấm no, hạnh phúc, văn minh. Trong tư tưởng của Người có rất nhiều nội dung, nhiều vấn đề quan trọng, trở thành tài sản vô cùng quý giá của dân tộc Việt Nam. Một trong những tư tưởng quan trọng mà ngày nay chúng ta vẫn đang hướng đến đó là dân chủ. Các nhà kinh điển của chủ nghĩa MácLênin xem dân chủ là động lực, là con đường dẫn tới CNXH. Trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân chủ được kiến giải một cách giản dị, dễ hiểu. Người không định nghĩa dân chủ theo kiểu hàn lâm, bác học nhưng lại phản ánh được chiều sâu giá trị lý luận của nó. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã diễn đạt giản dị định nghĩa khái niệm dân chủ: “Dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ”. Đây được xem là một định nghĩa kinh điển về dân chủ trong tư tưởng Hồ Chí Minh một định nghĩa ngắn gọn, nhưng lại bao quát đầy đủ nhất, sâu sắc nhất bản chất của dân chủ. Định nghĩa này đã nhấn mạnh chủ thể chân chính của chế độ mới là nhân dân. Họ trở thành người chủ của đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định “dân chủ là của quý báu nhất của nhân dân…”17; 548., Người cũng khẳng định “nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ”16; 286.. Dân chủ là một vấn đề có tính thời đại và thời sự sâu sắc, nhất là trong sự phát triển của xã hội hiện đại ngày nay. Dân chủ là tiêu chuẩn cơ bản, để đánh giá sự tiến bộ của mọi thời đại. Chính vì nhận thấy được tầm quan trọng, vai trò của dân chủ trong đời sống xã hội, Hồ Chí Minh đã đưa ra một hệ thống các luận điểm về dân chủ, được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội... Người viết: “Ở nước ta chính quyền là của của nhân dân do nhân dân làm chủ... Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền. Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy. Thế là dân chủ”17; 218219. Chế độ dân chủ là “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”15;698, “Quyền hành và lực lượng là ở nơi dân”15; 698, hệ thống chính trị do dân cử ra và do dân tổ chức nên. Dân chủ không chỉ là một thiết chế xã hội của một quốc gia mà còn thể hiện trong quan hệ quốc tế: hòa bình giữa các dân tộc, dân chủ bình đẳng trong các tổ chức quốc tế, là nguyên tắc ứng xử quốc tế… Trong xã hội ngày nay, với những chuyển biến sâu sắc của thế giới và của đất nước, chúng ta đang phải đương đầu với rất nhiều khó khăn và thử thách. Vậy nên nước ta đang xây dựng một nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng XHCN và hình thái nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân. Đó là nội dung cốt lõi của triết lý dân chủ Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng nền dân chủ XHCN ở Việt Nam nói chung và ở huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị nói riêng, đã ngày càng bộc lộ rõ tình trạng vi phạm dân chủ. Điều này có thể xảy ra bất cứ lúc nào và có nguy cơ làm chệch huớng XHCN, tạo điều kiện thuận lợi cho các thế lực thù địch thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” gây bạo loạn lật đổ, sử đụng các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền” nhằm làm thay đổi chế độ chính trị của đất nước ta. Chính vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ là việc làm rất cần thiết, cấp bách cả về lý luận và thực tiễn. Với ý nghĩa đó tôi chọn đề tài “Triết lý dân chủ của Hồ Chí Minh với đời sống dân chủ hiện nay ở huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị” làm khóa luận tốt nghiệp.
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh – lãnh tụ vĩ đại của nhân dânViệt Nam là một con người tài năng, đức độ vẹn toàn Toàn bộ
sự nghiệp vì dân, vì nước của Người là tấm gương đạo đứccách mạng sáng ngời để lớp lớp con cháu noi theo Tư tưởng
Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần và trí tuệ quý báu của cáchmạng nước ta, của dân tộc và của Đảng Cộng sản Việt Nam Tưtưởng đó là một động lực lớn của nhân dân ta trong cuộc hànhtrình mới xây dựng nước ta thành một nước xã hội chủ nghĩaphồn vinh, ấm no, hạnh phúc, văn minh Trong tư tưởng củaNgười có rất nhiều nội dung, nhiều vấn đề quan trọng, trở thànhtài sản vô cùng quý giá của dân tộc Việt Nam Một trong những
tư tưởng quan trọng mà ngày nay chúng ta vẫn đang hướng đến
đó là dân chủ
Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin xem dânchủ là động lực, là con đường dẫn tới CNXH Trong tư tưởngcủa Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân chủ được kiến giải một cáchgiản dị, dễ hiểu Người không định nghĩa dân chủ theo kiểu hànlâm, bác học nhưng lại phản ánh được chiều sâu giá trị lý luậncủa nó Chủ tịch Hồ Chí Minh đã diễn đạt giản dị định nghĩakhái niệm dân chủ: “Dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ”.Đây được xem là một định nghĩa kinh điển về dân chủ trong tưtưởng Hồ Chí Minh - một định nghĩa ngắn gọn, nhưng lại baoquát đầy đủ nhất, sâu sắc nhất bản chất của dân chủ Định nghĩanày đã nhấn mạnh chủ thể chân chính của chế độ mới là nhândân Họ trở thành người chủ của đất nước
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định “dân chủ là của quýbáu nhất của nhân dân…”[17; 548]., Người cũng khẳng định
“nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân làchủ”[16; 286] Dân chủ là một vấn đề có tính thời đại và thời
sự sâu sắc, nhất là trong sự phát triển của xã hội hiện đại ngày
Trang 2nay Dân chủ là tiêu chuẩn cơ bản, để đánh giá sự tiến bộ củamọi thời đại
Chính vì nhận thấy được tầm quan trọng, vai trò của dânchủ trong đời sống xã hội, Hồ Chí Minh đã đưa ra một hệ thốngcác luận điểm về dân chủ, được thể hiện trên tất cả các lĩnh vựcchính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội Người viết: “Ở nước tachính quyền là của của nhân dân do nhân dân làm chủ Nhândân là ông chủ nắm chính quyền Nhân dân bầu ra đại biểu thaymặt mình thi hành chính quyền ấy Thế là dân chủ” [17; 218-219] Chế độ dân chủ là “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”[15;698],
“Quyền hành và lực lượng là ở nơi dân” [15; 698], hệ thốngchính trị do dân cử ra và do dân tổ chức nên Dân chủ khôngchỉ là một thiết chế xã hội của một quốc gia mà còn thể hiệntrong quan hệ quốc tế: hòa bình giữa các dân tộc, dân chủ bìnhđẳng trong các tổ chức quốc tế, là nguyên tắc ứng xử quốc tế…
Trong xã hội ngày nay, với những chuyển biến sâu sắccủa thế giới và của đất nước, chúng ta đang phải đương đầu vớirất nhiều khó khăn và thử thách Vậy nên nước ta đang xâydựng một nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng XHCN
và hình thái nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân
Đó là nội dung cốt lõi của triết lý dân chủ Hồ Chí Minh
Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng nền dân chủXHCN ở Việt Nam nói chung và ở huyện Vĩnh Linh, tỉnhQuảng Trị nói riêng, đã ngày càng bộc lộ rõ tình trạng vi phạmdân chủ Điều này có thể xảy ra bất cứ lúc nào và có nguy cơlàm chệch huớng XHCN, tạo điều kiện thuận lợi cho các thếlực thù địch thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” gây bạoloạn lật đổ, sử đụng các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”nhằm làm thay đổi chế độ chính trị của đất nước ta
Chính vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, việc học tập vàvận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ là việc làm rất cầnthiết, cấp bách cả về lý luận và thực tiễn Với ý nghĩa đó tôi
chọn đề tài “Triết lý dân chủ của Hồ Chí Minh với đời sống
Trang 3dân chủ hiện nay ở huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị” làm
khóa luận tốt nghiệp
2 Tình hình nghiên cứu đề tài của khóa luận
Trong thời gian qua, việc nghiên cứu tưởng Hồ ChíMinh nói chung và triết lý Hồ Chí Minh nói riêng đã trở thànhmột việc làm thiết thực, chủ yếu của nghiên cứu lý luận và khoahọc xã hội nhân văn ở Việt Nam Đóng góp thành công vàocuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức HồChí Minh” hiện nay
Đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài báo cáo,nhiều bộ phim tư liệu và các tài liệu liên quan đã tiếp cận tưtưởng dân chủ của Hồ Chí Minh ở nhiều góc độ khác nhau
- Dân chủ di sản văn hóa Hồ Chí Minh – do Nguyễn
Khắc Mai chủ biên (Nxb Lao Động, Hà Nội, 1997) – đã xácđịnh rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng dân chủ của HồChí Minh, những đóng góp của Người trong một số lĩnh vựccủa thực tiễn và xác định đó là một di sản văn hóa lớn, có giátrị lớn đối với dân tộc Việt Nam
- Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ - TS Phạm Hồng
Chương (Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, 2004) - đã chỉ rõnguồn gốc, quá trình hình thành những quan điểm của Hồ ChíMinh về dân chủ, và việc vận dụng lý luận đó vào thực tiễn củađất nước
- Phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh – do TS Phạm
Văn Bính chủ biên (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008) - đãchỉ rõ những vấn đề cơ bản trong triết lý dân chủ của Hồ ChíMinh, từ đó đề xuất áp dụng triết lý dân chủ vào việc lãnh đạocủa Đảng ta trog giai đoạn hiện nay
Tiếp nối và kế thừa những giá trị, những lý luận mà các
nhà khoa học, các nhà nghiên cứu đã đưa ra, đề tài “Triết lý dân chủ của Hồ Chí Minh với đời sống dân chủ ở huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị”, nhằm làm sáng tỏ hơn nội dung
triết lý dân chủ của Người và vận dụng vào thực hiện đời sốngdân chủ ở huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị
Trang 4Mặc dù ở những góc độ nghiên cứu, tìm hiểu khác nhau,nhưng tất cả đều nhằm mục địch hiểu rõ và sâu sắc triết lý dânchủ và vận dụng nó vào thức tiễn nhằm xây dựng một chế độ xãhội, một đất nước dân giàu – nước mạnh – xã hội dân chủ –công bằng – văn minh.
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận
+ Mục đích: góp phần làm sáng tỏ triết lý dân chủ của
Hồ Chí Minh và sự vận dụng triết lý đó của Người vào xâydựng đời sống dân chủ ở huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị
- Đưa ra những nội dung và những kết quả đạt được, tìm
ra những giải pháp, bài học kinh nghiệm và đề ra những đề xuấttrong vấn đề thực hiện dân chủ hiện nay ở huyện Vĩnh Linh,tỉnh Quảng Trị
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của khóa luận
+ Cơ sở lý luận:
Phép biện chứng duy vật về lịch sử, tư tưởng Hồ ChíMinh và Đường lối, chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam
về dân chủ
+ Phương pháp nghiên cứu cụ thể
Phương pháp phân tích – tổng hợp, phương pháp lôgic –lịch sử, phương pháp so sánh – đối chiếu, …
5 Đóng góp của khóa luận
Khóa luận nhằm nâng cao nhận thức triết lý dân chủ của
Hồ Chí Minh cả về lý luận và hoạt động thực tiễn, nhằm khắcphục những cách nhìn phiến diện và tình trạng vi phạm dân chủtrong đời sống hiện nay ở Việt Nam Đồng thời có thể là mộttài liệu sinh hoạt hết sức bổ ích trong hoạt động lý luận và thựctiễn, đặc biệt trong giai đoạn đất nước đang tiến hành đẩy mạnh
Trang 5cuộc vận động “Học tập và lam theo tấm gương đạo đức HồChí Minh” hiện nay.
6 Kết cấu của khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu thamkhảo, khóa luận gồm hai chương, bốn tiết:
Chương 1 : Triết lý dân chủ trong tư tưởng Hồ ChíMinh
2.1 Thực trạng dân chủ hiện nay ở Vĩnh Linh tỉnhQuảng Trị
2.2 Nội dung cơ bản của sự vận dụng triết lý dân chủcủa Hồ Chí Minh vào xây dựng đời sống dân chủ hiện nay ởhuyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị
Trang 6và ảnh hưởng của những điều kiện lịch sử xã hội của dântộc và của thời đại vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.
+ Xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XXVào cuối thế kỷ XIX, Việt Nam từ một nước phongkiến độc lập đã bị chủ nghĩa tư bản Pháp xâm lược, trởthành một nước thuộc địa nửa phong kiến Dưới ách thốngtrị của thực dân Pháp, nhân dân Việt Nam không có tự do,
đã không ngừng nổi lên chống lại chúng Trong khi đó, triềuđình nhà Nguyễn bạc nhược Đầu thế kỷ XX, các phongtrào vũ trang kháng chiến chống Pháp rầm rộ, lan rộng ra cảnước nhưng đều thất bại… Trong điều kiện lịch sử ấy, HồChí Minh đã ra đi tìm đường cứu nước, đáp ứng đòi hỏi bứcthiết của dân tộc và thời đại
+ Bối cảnh thời đại
Vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản
đã phát triển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đếquốc chủ nghĩa, xác lập sự thống trị trên phạm vi thế giới.Chủ nghĩa đế quốc đã trở thành kẻ thù chung của tất cả cácdân tộc thuộc địa
Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 thắng lợi và
sự ra đời của Liên bang Xô viết đã tạo ra những tiền đề,điều kiện cơ bản thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc ởcác nước trên Thế giới, trong đó có Việt Nam phát triểnnhanh chóng, mở ra thời kỳ mới trong lịch sử nhân loại
Trang 7- Những tiền đề tư tưởng, lý luận
Tư tưởng dân chủ của Hồ Chí Minh là kết quả của sựkết hợp giữa tư tưởng thân dân truyền thống ở phươngĐông và quan điểm cách mạng, là sự nghiệp của quầnchúng trong học thuyết Mác-Lênin Kết hợp giữa truyềnthống và hiện đại, giữa lý luận và thực tiễn, Hồ Chí Minh
đã nâng tư tưởng dân chủ lên một tầm cao mới vừa mangtính khoa học, vừa mang tính nhân văn sâu sắc
+ Giá trị truyền thống của dân tộc
Tư tưởng Hồ Chí Minh, trước hết bắt nguồn từ các giátrị truyền thống của dân tộc, là sự kế thừa và phát triển cácgiá trị văn hoá truyền thống dân tộc
Trong văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, dânchủ được hiểu là dân chủ trong nông dân, trong chính cuộcsống của người nông dân đấu tranh cho chủ nghĩa bình quân
về quyền lợi, đấu tranh để đòi quyền được sống, được hạnhphúc
Không chỉ dừng ở đây, trong tư tưởng dân chủ củatruyền thống dân tộc Việt Nam thì dân chủ còn tồn tại ở một
số biện pháp thân dân của các vương triều tiến bộ
+ Tinh hoa văn hóa của nhân loại
Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng của văn hóa phươngĐông (Nho giáo, Lão giáo, Phật giáo, ) Người đã tiếp thu,
kế thừa có chọn lọc tư tưởng dân chủ, nhân văn của văn hóaPhục hưng, của thế kỷ Ánh sáng, của cách mạng tư sảnphương Tây, cách mạng tư sản Trung Quốc
Đối với Nho giá Người đã cãi biến tư tưởng của MạnhTử về “dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vị khinh” theo nghĩadân là quý nhất, nhà nước là thứ yếu, người lãnh đạo phải ởsau hết Tuy nhiên, Hồ Chí Minh cũng phê phán Nho giáo cónhững tư tưởng tiêu cực như bảo vệ chế độ phong kiến, phânchia đẳng cấp (quân tử và tiểu nhân), trọng nam khinh nữ
Trang 8Đối với Phật giáo là quan điểm của về tư tưởng vị tha,bình đẳng, từ bi, bác ái Phật giáo cũng đề cao nếp sống đạođức, trong sạch, chăm làm điều thiện, coi trọng lao động.Người cũng đã tìm thấy ở “chủ nghĩa tam dân” củaTôn Trung Sơn những điều phù hợp với điều kiện của cáchmạng nước ta là tư tưởng dân chủ tiến bộ với chủ trươngdân tộc độc lập, dân quyền tự do, dân sinh hạnh phúc.
Hồ Chí Minh còn chịu ảnh hưởng sâu rộng của nền
văn hoá dân chủ và cách mạng phương Tây như: tư tưởng
tự do, bình đẳng trong “Tuyên ngôn nhân quyền và dân
quyền” của Đại cách mạng Pháp 1791; tư tưởng dân chủ, vềquyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc trong
“Tuyên ngôn độc lập” của Mỹ 1776
+ Chủ nghĩa Mác-Lênin
Chủ nghĩa Mác-Lênin là nguồn gốc lý luận trực tiếp,
là cơ sở lý luận cốt lõi tạo nên sự hoàn thiện triết lý dân chủ
của Hồ Chí Minh Người khẳng định: “Chủ nghĩa Lênin đối với chúng ta… là mặt trời soi sáng con đường chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội…”[19; 128].
Mác-Đến với chủ nghĩa Mác-Lênin là đến với mục tiêu giảiphóng con người khỏi ách áp bức, bóc lột Người đã vậndụng chủ nghĩa Mác-Lênin theo phương pháp mác-xít vàtheo tinh thần phương Đông, không sách vở, không kinhviện, không tìm kết luận có sẵn mà tự tìm ra giải phápriêng, cụ thể cho cách mạng Việt Nam
b) Nhân tố chủ quan
Nhân tố chủ quan là một nhân tố quan trọng trong việchình thành tư tưởng dân chủ của Hồ Chí Minh Nhân cách,phẩm chất, tài năng và trí tuệ của Hồ Chí Minh đã tác động rất lớnđến việc hình thành và phát triển tư tưởng của Người
Hồ Chí Minh có tư duy độc lập, tự chủ và sáng tạo, có
óc phê phán tinh tường và sáng suốt trong việc nghiên cứu,tìm hiểu các cuộc cách mạng trong nước và trên thế giới
Trang 9Hồ Chí Minh có sự khổ công học tập, rèn luyện chiếmlĩnh vốn tri thức phong phú của nhân loại, vốn kinh nghiệmđấu tranh của phong trào giải phóng dân tộc, phong tràocông nhân quốc tế để tiếp cận với chủ nghĩa Mác-Lênin với
tư cách là học thuyết về cách mạng của giai cấp vô sản
Hồ Chí Minh có tâm hồn của một người yêu nước vĩđại, một chiến sĩ cộng sản nhiệt thành cách mạng; một tráitim yêu thương nhân dân, thương người cùng khổ, sẵn sàngchịu đựng hy sinh vì độc lập của Tổ quốc, vì hạnh phúc củanhân dân
1.1.2 Quá trình phát triển
a) Giai đoạn từ 1890 đến 1920
Đây là khoảng thời gian mà Hồ Chí Minh tìm tòi, lựachọn cho mình một con đường cứu nước đúng đắn, đồngthời là khoảng thời gian bước ngoặt trong quá trình hìnhthành của tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó có tư tưởng dânchủ
b) Giai đoạn từ 1920 đến 1930
Đây là thời kỳ hình thành cơ bản về tư tưởng Hồ ChíMinh, trong có có tư tưởng dân chủ
Những tác phẩm như Bản án chế độ thực dân Pháp (1925), Đường Kách mệnh (1927) và những bài viết của Hồ
Chí Minh trong thời kỳ này đều đứng trên lập trường dânchủ đã tố cáo sự tàn bạo của chủ nghĩa thực dân; tuyêntruyền chủ nghĩa Mác-Lênin vào các nước thuộc địa và thểhiện những quan điểm lớn và độc đáo, sáng tạo về conđường cách mạng Việt Nam
c) Giai đoạn từ 1930 đến 1945
Giai đoạn này Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp nhiều khókhăn, thử thách những vẫn kiên định tư tưởng, quan điểmcủa mình về cách mạng Việt Nam, nêu cao tư tưởng độclập, tự do và quyền dân tộc cơ bản
Trang 10d) Giai đoạn từ 1945 đến 1969
Đây là giai đoạn tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh đượcđưa vào thực tiễn xây dựng chế độ dân chủ mới ở nước tasau Cách mạng Tháng Tám năm 1945
Từ sau Cách mạng Tháng Tám cho đến khi Người quađời, tư tưởng dân chủ luôn luôn được phát huy rộng rãitrong tất cả các phong trào trên tất cả các lĩnh vực Đếnphút cuối trước khi Người ra đi vẫn mong muốn xây dựngmột nhà nước dân chủ, một nhà nước thực sự của dân, dodân và vì dân
1.2 Những nội dung cơ bản trong triết lý dân chủ của Hồ Chí Minh
1.2.1 Triết lý dân chủ trong tư tưởng Hồ Chí Minh
Triết lý dân chủ của Hồ Chí Minh là một hệ thốngchỉnh thể, bao quát trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.Với Người dân chủ là khát vọng ngàn đời của con người
Hồ Chí Minh quan niệm dân chủ có nghĩa là dân là chủ vàdân làm chủ
Dân là chủ là muốn nói đến quyền lực, địa vị của dântrong bộ máy nhà nước và vai trò của nhân dân trong sựnghiệp phát triển xã hội Dân phải ở địa vị cao nhất của đấtnước Người nói: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất
Trang 111.2.2 Những phương diện biểu hiện triết lý dân chủ của Hồ Chí Minh
Tư tưởng giải phóng của Hồ Chí Minh rất triệt để, đó
là giải phóng dân tộc để phát triển dân tộc, đưa cộng đồngdân tộc Việt Nam hoà nhập vào cộng đồng dân tộc thế giới.Trong sự nghiệp giải phóng này, trước hết là giải phóng vềmặt chính trị để xác lập quyền tự do chính trị, quyền tựquyết dân tộc, đảm bảo trên thực tế quyền lực chính trị củanhân dân, từ đó tiến tới những cuộc giải phóng khác
- Xây dựng nền chính trị mới khoa học và cách mạng
+ Xác định chủ thể của nền chính trị mới, khoa học
+ Xác lập quyền lực chính trị của nhân dân
* Nhân dân làm chủ nhà nước và xã hội để thực hiệnquyền lực chính trị của mình trong chế độ mới
Trong chế độ xã hội mới - chế độ xã hội chủ nghĩa thìđộng lực quan trọng để phát triển kinh tế, văn hóa, chính trị
là con người, là quần chúng nhân dân đã được giải phóng vàlàm chủ
Quyền lực của nhân dân được thể hiện trong hoạt độngcủa nhà nước với tư cách nhân dân có quyền lực tối cao HồChí Minh chỉ rõ: “Ở nước ta, chính quyền là của nhân dân,
do nhân dân làm chủ… Nhân dân là ông chủ nắm chính
Trang 12quyền Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy Thế là dân chủ”[17; 218-219].
* Nhân dân làm chủ thông qua bầu cử, ứng cử vào Nhà nướcThông qua bầu cử, ứng cử vào bộ máy nhà nước mànhân dân thể hiện trách nhiệm và nghĩa vụ của công dântrong Nhà nước và trước xã hội Đây là điều kiện để pháthuy vai trò, địa vị và năng lực làm chủ nhà nước của mộtngười dân với tư cách người chủ
* Quyền làm chủ của nhân dân còn thể hiện ở chỗ,nhân dân phát biểu góp ý kiến của mình vào các công việcnhà nước
Nhà nước là một tổ chức do nhân dân lập ra để thay mặt nhân dân thực thi quyền lực cho nhân dân Thông qua bầu cử, nhân dân ủy thác quyền lực của mình cho nhà nước.Khi quyền lực của nhân dân đã được uỷ thác cho nhà nước,trở thành quyền lực nhà nước, thì việc thực hiện quyền lực nhà nước phải minh bạch và để tránh lạm quyền, chuyên quyền, tha hóa về quyền lực
* Nhân dân làm chủ bằng cách tham gia vào công việcquản lý nhà nước
Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn công việc tham gia quản lý nhà nước với mục tiêu xây dựng CNXH và trách nhiệm của người làm chủ nước nhà
Hồ Chí Minh còn khẳng định rằng: “Chỉ có chế độ củachúng ta mới thật sự phục vụ lợi ích của nhân dân, trước hết
là nhân dân lao động, bảo đảo mọi quyền lợi của nhân dân,
mở rộng dân chủ để nhân dân thật sự tham gia quản lý Nhànước Vì vậy cho nên nhân dân ta đưa hết khả năng làm trònnhiệm vụ người chủ nước nhà để xây dựng chủ nghĩa xãhội, làm cho đất nước ta mạnh, dân ta giàu:[18,593]
* Kiểm tra giám sát, kiểm tra cơ quan công quyền,kiểm tra hành vi đạo đức công chức
Việc nhân dân tham gia giám sát, kiểm tra cơ quan công quyền và kiểm tra hành vi đạo đức công chức là thể
Trang 13hiện nhiệm vụ sinh hoạt chính trị rộng rãi của nhân dân Đó
là cách tốt nhất để ngày càng hoàn thiện nhà nước, phát huytính tích cực và sức sáng tạo, chủ động của nhân dân trong việc xác định địa vị, trách nhiệm và năng lực làm chủ của mình
b) Dân chủ trong kinh tế
Điểm cốt lõi của dân chủ trong kinh tế là vấn đề lợiích Theo Hồ Chí Minh, Chính phủ là đầy tớ của nhân dânthì việc to, việc nhỏ đều nhằm mục đích phục vụ lợi ích củanhân dân với tinh thần “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”
Nội dung tư tưởng dân chủ của Hồ Chí Minh tronglĩnh vực kinh tế được thể hiện trong vấn đề sở hữu tư liệusản xuất:
Hồ Chí Minh đã chỉ ra: “Trong nước ta hiện nay cónhững hình thức sở hữu chính như sau:
+ Sở hữu Nhà nước tức là của toàn dân
+ Sở hữu của hợp tác xã tức là của tập thể nhân dânlao động
+ Sở hữu của những người lao động riêng lẻ
+ Một ít tư liệu sản xuất thuộc sở hữu củanhà tư bản”[18; 588]
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, dân chủ trong lĩnh vựckinh tế là đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân đối với quátrình sản xuất, mà trước hết là sự làm chủ của họ đối vớicác hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất trong các thànhphần kinh tế, phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩaTổ chức và quản lý sản xuất
Từ quyền làm chủ tư liệu sản xuất tạo cơ sở cho nhândân ta thực hiện quyền làm chủ trong lĩnh vực tổ chức
và quản lý sản xuất
Tư tưởng dân chủ của Hồ Chí Minh trong lĩnh vực nàythể hiện trước hết trong việc hình thành một cơ cấu kinh tế nhằm tạo sự phát triển cân đối giữa các ngành kinh tế, giữa các vùng kinh tế
Trang 14c) Dân chủ trong lĩnh vực văn hóa – xã hội.
Với nhận thức là văn hóa có nhiệm vụ phụng sự Tổ quốc và nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất phát từ quan điểm Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng và nước ta là một nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân Vì vậy, văn hóa cũng phải thấm nhuần sâu sắc quan điểm: Vì nhân dân phục
vụ và phát huy sứ mạng của toàn dân làm văn hóa Làm chovăn hóa thấm sâu vào đời sống và hoạt động xã hội, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người là yêu cầu rất cao, là nhiệm vụ khó khăn và lâu dài
Cụ thể như sau:
- Văn hóa phục vụ nhân dân
Xuyên suốt sự nghiệp văn hóa của mình, Hồ Chí Minhluôn tâm niệm lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu chocông tác văn hóa Hồ Chí Minh luôn yêu cầu người làm vănhóa phải luôn đặt câu hỏi sáng tác cho ai? và về cái gì?
- Văn hóa dân tộc, khoa học và đại chúng
Hồ Chí Minh cho rằng, nhiệm vụ của nhà nước dânchủ trong xây dựng văn hóa dân tộc là “phải xây dựng mộtnền văn hóa dân tộc, khoa học và đại chúng Phải nâng caotrình độ văn hóa của nhân dân… Phải chống văn hóa nô lệcủa đế quốc, phong kiến”[17; 220]
- Phát triển văn hoá các dân tộc
Các dân tộc ít người ở Việt Nam được Hồ Chí Minh dành một sự quan tâm đặc biệt và một sự cảm thông sâu sắctrên tất cả các lĩnh vực nói chung và văn hoá nói riêng
“Các dân tộc có quyền bình đẳng Chính phủ sẽ gắng sức giúp cho các dân tộc thiểu số về mọi mặt Về văn hoá, Chính phủ sẽ chú ý tới trình độ học thức cho dân tộc Các dân tộc được tự do bày tỏ nguyện vọng và phải cố gắng để cùng giành cho bằng được độc lập hoàn toàn, tự do và thái bình”[14;110-111]