Vì vậy, là một giáo viên văn, ngoài việc cung cấp kiến thức cho học sinh,giúp các em hiểu, cảm thụ sâu sắc, tinh tế các tác phẩm văn học thì việc hướngdẫn học sinh luyện tập, trang bị ki
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 6
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 12
ĐẠT HIỆU QUẢ CAO TRONG LÀM VĂN DẠNG ĐỀ NGHỊ
LUẬN VỀ HAI Ý KIẾN BÀN VỀ VĂN HỌC
Người thực hiện: Mai Thị Bình Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ văn
Trang 2THANH HÓA NĂM 2017
MỤC LỤC
Trang
1 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
1.2 Mục đích nghiên cứu
1.3 Đối tượng nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận của đề tài
2.2 Thực trạng vấn đề
2.3 Giải pháp và cách thức tổ chức thực hiện
2.3.1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu ý kiến bàn về văn học
2.3.2 Nhận dạng các kiểu bài thường gặp
2.3.3 Hướng dẫn học sinh các bước làm bài
2.3.4 Hướng dẫn học sinh lập dàn ý
2.3.5 Tích cực khuyến khích học sinh thực hành viết bài
2.3.6 Chú trọng khâu chấm và chữa bài
2.4 Những kết quả ban đầu
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 3.1.Kết luận
3.2 Kiến nghị
1 1 2 2 2 3 3 4 5 5 6 7 8 14 15 16 18 18 18
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Đại văn hào Nga M Gorki từng nói: “Văn học giúp con người hiểu bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân và làm nảy nở ở con người khát vọng hướng tới chân lí” Còn Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh lại nói: “Học văn làm cho tâm hồn mỗi con người phong phú thanh cao và yêu đời hơn, người học văn sẽ có ý thức và không bao giờ là một người thô lỗ cục cằn” Như vậy, cả đại
văn hào Nga M Gorki và Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh đều nhấn mạnh đến chứcnăng của văn học Văn học bồi dưỡng, nâng đỡ, làm phong phú tâm hồn conngười Văn học giúp con người hướng thiện, hoàn thiện nhân cách Văn học cònchắp cánh ước mơ để con người vươn tới những điều tốt đẹp
Tuy nhiên, một thực tế hiện nay là học sinh lại ngại học văn, chán họcvăn Biết rằng môn văn là một trong ba môn thi bắt buộc của kì thi trung họcphổ thông quốc gia nhưng nói đến văn thậm chí có em còn sợ Bởi vì, theo các
em kiến thức văn rất rộng, đề văn mỗi ngày lại càng khó Cho nên mỗi khi nhìnvào văn, nhìn vào đề văn các em thấy hoang mang, không biết bắt đầu từ đâu,làm những gì và phải làm sao để đạt kết quả cao
Vì vậy, là một giáo viên văn, ngoài việc cung cấp kiến thức cho học sinh,giúp các em hiểu, cảm thụ sâu sắc, tinh tế các tác phẩm văn học thì việc hướngdẫn học sinh luyện tập, trang bị kiến thức cho các em về các dạng đề, cách làmcác dạng đề cụ thể, hướng dẫn các em luyện viết để các em vừa nắm được kiếnthức lí thuyết vừa biết cách thực hành và có thể đạt kết quả cao trong các kì thi
là việc làm thiết thực và ý nghĩa
Trong những năm gần đây, dạng đề nghị luận về một ý kiến bàn về vănhọc và nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học gần như là thống trị các kì thi Kìthi Đại học năm 2013, năm 2014 phần nghị luận văn học ở cả hai khối C và Dchủ yếu là dạng nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học Đề thi học sinh giỏi củacác tỉnh phần nghị luận văn học hầu như cũng ở các dạng đề này Và hiện nay kìthi quan trọng nhất là kì thi trung học phổ thông quốc gia là lồng ghép của hai kìthi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học, việc tuyển sinh đại họcmuốn tuyển được những học sinh thực sự có chất, hiểu biết văn chương, có kiếnthức rộng, có chiều sâu thì xu thế ra đề ở hai dạng đề này là không loại trừ và đãđược thể hiện ở đề thi năm 2016 Thế nhưng, đây lại là những dạng đề rộng vàkhó Thời lượng chương trình dành cho hai dạng đề này rất ít, chỉ một tiết trênlớp mà lại chủ yếu bàn về dạng đề nghị luận về một ý kiến bàn về văn học còndạng đề nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học gần như không đề cập đến Dạng
đề nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học cũng chưa có một công trình nghiêncứu, một sáng kiến kinh nghiệm nào bàn tới, chỉ có một vài bài viết đơn lẻ trên
các trang mạng của thầy Hiếu “Kĩ năng làm bài về ý kiến bàn về văn học”; cô Thu Trang “Dàn ý cho kiểu bài nghị luận hai ý kiến bàn về văn học”, hay bài viết của cô Triệu Thị Huệ “Nghị luận về hai ý kiến, hai vấn đề trong kiểu bài nghị luận văn học” Tuy nhiên, những bài viết này chỉ nêu một cách ngắn gọn,
sơ lược, khái quát về dạng đề nói chung hoặc lập dàn ý cho một đề bài cụ thểnào đó chứ không chỉ ra trong dạng đề này có những kiểu dạng nào, cách làm
Trang 4những dạng đó và những biện pháp để học sinh có thể hiểu và đạt hiệu quả caonhất Thấy được sự cần thiết, tính thiết thực của vấn đề nên trong quá trình ôntập tôi dành nhiều thời gian cho dạng đề này Tôi tận dụng tối đa những tiết ôntập và những buổi học bồi dưỡng để cung cấp kiến thức cho các em về dạng đềnày Tôi vừa tái hiện cho các em các kiểu bài cụ thể lại vừa hướng dẫn các emcách làm, rèn luyện cho các em viết bài để các em hiểu, thành thạo và đạt đượckết quả cao nhất có thể Qua thực tiễn hướng dẫn học sinh ôn tập dạng đề này,
tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm được nêu trong đề tài: “Một số biện pháp
giúp học sinh lớp 12 đạt hiệu quả cao trong làm văn dạng đề nghị luận về hai
ý kiến bàn về văn học”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Đề tài này, tôi giúp học sinh thấy được:
- Nhận dạng các kiểu bài nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học
- Các bước làm bài nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Dạng đề nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học
- Với đề tài này, tôi hướng dẫn học sinh ôn tập và kiểm nghiệm kết quả ởhọc sinh lớp 12B4 năm học 2015 – 2016
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Chủ yếu là phương pháp thực nghiệm Tôi tận dụng tối đa các tiết ôn tập
có được trong những giờ học chính khóa và chủ yếu là các buổi học bồi dưỡng
để có thời gian hướng dẫn học sinh ôn tập củng cố kiến thức Ngoài việc dạyhọc, hướng dẫn học sinh luyện tập tôi còn kết hợp với kiểm tra, đánh giá mức độhiểu biết, vận dụng của học sinh
Trang 52 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận của đề tài
“Ý kiến bàn về văn học là một nhận định về văn học, một danh ngôn về một vấn đề trong văn học Vấn đề đó thuộc lí luận văn học, về văn học sử, về tác phẩm, về phong cách tác giả”[1] Các ý kiến, nhận định về văn học vô cùng
phong phú của cả giới phê bình trong nước và ngoài nước, có cả những ý kiến
về những tác phẩm cụ thể, những nhân vật, những chi tiết, những tình huống cụthể nhưng cũng có những ý kiến bàn luận chuyên sâu về lí luận Ví dụ như ýkiến của của GS.TS Trần Đăng Suyền là một ý kiến rất cụ thể khi nhận xét về
“Sóng” của Xuân Quỳnh: “Đó là cuộc hành trình, khởi đầu là sự từ bỏ cái tôi chật chội, nhỏ hẹp để tìm đến một tình yêu bao la rộng lớn, cuối cùng là khát vọng được sống hết mình trong tình yêu, muốn hóa thân vĩnh viễn thành tình yêu muôn thuở” Hay đề thi trung học phổ thông quốc gia 2016 ở phần làm văn là một ý kiến về tình huống truyện “Vợ nhặt”: “Trong truyện ngắn Vợ nhặt, nhà văn kim Lân đã xây dựng được một tình huống bất thường để nói lên một khát vọng bình thường mà chính đáng của con người” Nhưng cũng có những nhận định mang tính chất lí luận chuyên sâu: “Một câu thơ tràn đầy ý tứ và tình cảm cao thượng cũng sẽ không nghe được nếu làm chối tai bởi sự méo mó” (Boa-lô).
Ý kiến của Vương Duy, một nhà thơ đời Thanh của Trung Quốc: “Nhà thơ đối với vũ trụ nhân sinh nên bước vào trong, mà lại nên đi ra ngoài Bước vào trong mới có thể viết được Đi ra bên ngoài mới có thể quan sát được Bước vào bên trong mới sinh khí Đi ra bên ngoài mới đạt cao siêu” Đó chỉ là một vài ý kiến
văn học trong vô vàn ý kiến bàn về văn học mà học sinh có thể gặp khi làm văn
Vì vậy, cung cấp kiến thức về ý kiến bàn về văn học cho học sinh để các em làmquen, tiếp cận với ý kiến có ý nghĩa quan trọng giúp các em làm tốt dạng đề nghịluận về hai ý kiến bàn về văn học
“Dạng đề nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học là một kiểu bài nghị luận văn học tổng hợp mà ở đó người ra đề thường đưa ra hai ý kiến về một tác phẩm văn học (tác phẩm thơ, tác phẩm văn xuôi, trích đoạn, hình tượng nhân vật…), có thể ở hai tác phẩm khác nhau, hoặc là đưa ra hai ý kiến về một vấn
đề lí luận; những ý kiến này có thể thuận chiều (cả hai cùng đúng, cùng có ý nghĩa bổ sung cho nhau) hoặc ngược chiều (một ý kiến đúng, một ý kiến sai”[2].
Trong dạng đề thi này ý kiến, nhận định bàn về văn học thường đặt trong
dấu ngoặc kép và có câu dẫn là: Bàn về…; Về…; Nhận xét về…; Có ý kiến cho rằng…lại có ý kiến cho rằng… Sau những ý kiến đó người ra đề thường yêu cầu
học sinh lấy một tác phẩm văn học, một hình tượng văn học nào đó để chứngminh cho hai ý kiến rồi bình luận các ý kiến Ví dụ đề thi Đại học năm 2014khối C
Đề bài: Về hình tượng sông Hương trong bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông”
của Hoàng Phủ Ngọc Tường (Sách Ngữ văn 12), có ý kiến cho rằng: Vẻ đẹp nổi bật của sông Hương là cảnh sắc thiên nhiên thơ mộng tình tứ Ý kiến khác thì nhấn mạnh: Vẻ đẹp bề sâu của sông Hương là những trầm tích văn hóa lịch sử.
Bằng cảm nhận về hình tượng sông Hương anh (chị) hãy bình luận các ýkiến trên
Trang 6Để làm được dạng đề này, yêu cầu học sinh phải nắm được kiến thức về
cả lí luận văn học, về văn học sử, về tác phẩm, về tác giả…Học sinh phải hiểuđúng, toàn diện nội dung, tinh thần của ý kiến, nhận định để xác định được đềbài đề cập đến vấn đề gì, bản chất của vấn đề ra sao Khi phân tích, chứng minhnhận định học sinh phải biết lựa chọn nội dung tiêu biểu nhất, chính xác nhấtcủa tác phẩm, của hình tượng….để chứng minh chứ không phải là đưa toàn bộnội dung vào Đặc biệt làm kiểu bài này giáo viên còn phải hướng dẫn học sinh
sử dụng thành thạo các thao tác nghị luận: giải thích, phân tích, chứng minh,bình luận, bác bỏ, so sánh Sử dụng các thao tác đó theo trình tự hợp lí để vừalàm sáng tỏ được ý kiến vừa khẳng định được giá trị ý kiến thậm chí bác bỏnhững ý kiến sai lệch và cho thấy bản lĩnh, hiểu biết, độ sắc sảo của người viết
để thuyết phục người đọc
2.2 Thực trạng vấn đề
Nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học là dạng đề thi khó Dạng đề thinày đang rất thịnh hành trong các kì thi quan trọng như học sinh giỏi, Trung họcphổ thông quốc gia nhưng phân phối chương trình dành cho kiểu bài này lại quá
ít Trong chương trình Ngữ văn 12 chỉ có duy nhất một tiết cho bài: Nghị luận
về một ý kiến bàn về văn học Sách giáo khoa chỉ nêu lên hai dạng đề minh họa,
phần gợi ý tìm hiểu đề, lập dàn ý chỉ trình bày một cách khá sơ lược Kiểu bàinghị luận về hai ý kiến bàn về văn học được coi là lồng ghép trong kiểu bài nghịluận về một ý kiến bàn về văn học nhưng lại không có đề cụ thể nào Vì vậy đểhọc sinh biết đến dạng đề nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học, cách làm dạng
đề này và nhất là đạt hiệu quả cao kiểu bài này nếu như chỉ dạy theo phân phốichương trình là điều không thể Vì vậy, giáo viên chỉ có thể tận dụng những tiết
ôn tập, những buổi học bồi dưỡng để hướng dẫn học sinh dạng đề này
Hiện nay trên thị trường có rất nhiều những quyển văn mẫu: Những bộ đề văn, Giới thiệu đề thi trung học phổ thông quốc gia, Những bài văn hay…hoặc
thậm chí các em có thể vào Google, gõ tên vào ý kiến, vào tác phẩm, vào hìnhtượng…cũng có thể có đề đã được làm sẵn Thế nhưng nếu như vậy thì các em
sẽ trở thành những cỗ máy, những con rô bốt, khả năng sáng tạo sẽ bị thui chột.Hơn nữa, ở dạng đề này là vô vàn ý kiến và có rất nhiều kiểu lấy tác phẩm đểchứng minh cho nên tài liệu khó mà có sẵn Vì vậy, với dạng đề này điều quantrọng là giáo viên hướng dẫn cho các em các bước tiến hành, cách làm bài ởtừng dạng đề cụ thể Khi đã nắm bắt được cách làm các em có thể áp dụng vàonhững đề khác nhau, luyện viết nhiều, được giáo viên sửa chữa các em sẽ thànhthạo Và như vậy các em sẽ chủ động, tự tin khi bắt gặp dạng đề này thậm chí cóthể bày tỏ cái tôi, cá tính sáng tạo trong phần bình luận, mở rộng nâng cao vấn
đề
Một khó khăn nữa khi bước vào hướng dẫn học sinh dạng đề này đó làviệc nắm bắt kiến thức lí luận về những ý kiến, nhận định văn học của học sinhrất mơ hồ Các bài về kiến thức lí luận ít, các em lại cũng ít được học những tiếthọc chuyên sâu về tác giả, phần tác phẩm giáo viên cũng chỉ có thể hướng dẫncác em khai thác các ý còn về chiều sâu nắm bắt vấn đề lại tùy thuộc vào từng
Trang 7em Cho nên khi bắt gặp một ý kiến, một nhận định về văn học các em lúng túngđặc biệt là những nhận định mang tính chất lí luận chuyên sâu Các em sẽ rơivào tình trạng giải thích vấn đề sai, lệch ý và như vậy sẽ dẫn đến việc chứngminh sai, bình luận cũng sai Vì vậy, cung cấp kiến thức lí luận giới thiệu về các
ý kiến, nhận định cho các em, hướng dẫn các em cách khai thác các nhận định làviệc làm quan trọng giúp các em đi đúng hướng, tránh tình trạng lạc đề, lệch đề
Thứ nữa là học sinh lúng túng, lo lắng khi thực hành kiểu bài này Đầutiên là lúng túng trong nhận diện đề Đề thi có thể là hai ý kiến tương đồng hoặchai ý kiến tương phản; có thể là hai ý kiến về một tác phẩm hoặc hai ý kiến vềhai hình tượng của hai tác phẩm khác nhau Tiếp theo là lúng túng trong việc tìm
ý, tìm dẫn chứng để chứng minh và phần bình luận sẽ phải bình luận như thếnào, liệu hai ý kiến có mối qua hệ ra sao, có bổ sung cho nhau hay đối lập thì sẽphải chọn một trong hai ý kiến
Nói tóm lại, đây là một dạng đề nghị luận tổng hợp khó Điều quan trọng
để các em có thể tự tin và đạt kết quả cao khi bắt gặp dạng đề này là giáo viênphải trang bị cho các em kiến thức về dạng đề, hướng dẫn các em cách làm vàgiúp các em thực hành nhiều hơn
2.3 Giải pháp và cách thức tổ chức thực hiện
2.3.1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu ý kiến bàn về văn học
Dạng đề nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học là một dạng đề nghị luận
mà người viết thường đưa ra hai ý kiến về một tác phẩm, hình tượng, chi tiết,tình huống…hoặc một vấn đề lí luận và sau đó yêu cầu học sinh bình luận Thếnhưng, học sinh khi bắt gặp dạng đề này lại rất mơ hồ về các ý kiến bàn về vănhọc, các em chưa từng biết đến, nghe đến những ý kiến này hoặc ý kiến tương tựbao giờ Vì vậy, các em rất hoang mang không biết bắt đầu từ đâu và dẫn đếnviệc lúng túng trong cách làm bài và giải thích ý kiến sai Do đó, việc đầu tiênkhi hướng dẫn học sinh ôn tập dạng đề này là tôi chỉ cho học sinh như thế nào là
ý kiến, nhận định bàn về văn học; đưa ra các ví dụ về ý kiến, nhận định tiêubiểu Sau đó tôi cung cấp và hướng dẫn học sinh cách tìm hiểu về các ý kiến,nhận định về văn học Tôi chỉ cho học sinh thấy, ở dạng này có những ý kiếnbàn luận chuyên sâu về lí luận văn học Muốn nắm được mảng kiến thức này các
em phải tìm hiểu các bài: Văn bản văn học, Phong cách văn học, Giá trị văn học
và tiếp nhận văn học Ở mảng những ý kiến, nhận định về tác phẩm, hình tượng,
chi tiết…cụ thể thì trong quá trình giảng dạy học sinh tiếp nhận tác giả, tácphẩm văn học tôi thường yêu cầu học sinh nắm vững được phong cách tác giả,nắm được những đặc điểm nội dung và nghệ thuật nổi bật của tác phẩm Tôi cònlồng ghép vào quá trình phân tích những nhận định tiêu biểu về vấn đề hoặc saumỗi bài học tôi cung cấp cho học sinh những ý kiến, nhận định sâu sắc nhất vềtác phẩm Tôi còn yêu cầu học sinh đọc thêm những tài liệu tham khảo về tácgiả, tác phẩm, những bài phê bình về những tác phẩm văn học Ngoài ra, sau khi
học xong một phần, một giai đoạn văn học, ví dụ học xong phần “Thơ mới”
(1932 – 1945), tôi cung cấp cho các em những ý kiến nhận xét, đánh giá nổi bật
về phong trào thơ này; với những em thực sự yêu thích và say sưa văn học tôi
Trang 8còn cho các em mượn những quyển sách để đọc thêm như: Một thời đại trong thi ca, Thi nhân Việt Nam…
Bằng những sự nỗ lực như vậy, học sinh của tôi đã có được kiến thức cơbản về ý kiến bàn về văn học Biết rằng những ý kiến bàn về văn học là vô cùngphong phú, khi thi cử có thể các em sẽ gặp những ý kiến chưa được học Tuynhiên, do đã được làm quen, tiếp cận với nhiều dạng ý kiến các em sẽ không còn
xa lạ, hoang mang khi bắt gặp những dạng đề này Các em biết cách nhìn nhận,đánh giá đâu là ý kiến đúng, đâu là ý kiến chưa đúng, biết cách giải thích, bìnhluận ý kiến Mặt khác, có được kiến thức về những ý kiến, nhận định về văn họccác em còn có thể vận dụng khi làm những dạng đề khác như khi làm dạng đềphân tích tác phẩm, hình tượng…các em có thể đưa ra những ý kiến như mộtminh chứng cho vấn đề đang phân tích và như vậy bài viết sẽ có độ tin cậy vàsâu sắc hơn
2.3.2 Nhận dạng các kiểu bài thường gặp
Dạng đề nghị luận về hai ý kiến bàn về văn học là một dạng đề thi cónhiều kiểu dạng nhỏ Vì vậy, khi hướng dẫn học sinh làm dạng đề này, tôi chỉcho học sinh thấy là ở dạng đề này sẽ có những kiểu đề nào để các em dễ hìnhdung và nắm bắt Về cơ bản có hai dạng như sau:
- Dạng 1: Hai ý kiến tương đồng (hai ý kiến cùng đúng, bổ sung cho
nhau)
- Dạng 2: Hai ý kiến tương phản (hai ý kiến trái chiều nhau, một đúng,
một sai)
Trong dạng 1 lại có hai kiểu:
+ Dạng 1a: Hai ý kiến về một khía cạnh của một tác phẩm + Dạng 1b: Hai ý kiến về hai đối tượng trong hai tác phẩm
Ở mỗi dạng đề, tôi chỉ cho học sinh các ví dụ minh họa cụ thể
- Dạng1a: Hai ý kiến về một khía cạnh của tác phẩm
Ví dụ: Về hình tượng sông Hương trong bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”
của Hoàng Phủ Ngọc Tường (sách Ngữ văn 12) có ý kiến cho rằng: Vẻ đẹp nổi bật của sông Hương là cảnh sắc thiên nhiên thơ mộng, tình tứ Ý kiến khác thì nhấn mạnh: Vẻ đẹp bề sâu của sông Hương là những trầm tích văn hóa, lịch sử.
Bằng cảm nhận về hình tượng sông Hương, anh (chị) hãy bình luận các ýkiến trên
(Câu III, Đề thi Đại học năm 2014 – Khối C)
- Dạng 1b: Hai ý kiến về hai đối tượng trong hai tác phẩm
Ví dụ: Có ý kiến cho rằng: sự nhẫn nhục của nhân vật Từ (Đời thừa – Nam
Cao) không đáng trách, chỉ đáng thương; còn sự nhẫn nhục của người đàn bà
hàng chài (Chiếc thuyền ngoài xa – Nguyễn Minh Châu) thì vừa đáng thương
vừa đáng trách
Từ cảm nhận của mình về hai nhân vật này, anh (chị) hãy bình luận các ýkiến trên
- Dạng 2: Hai ý kiến tương phản
Ví dụ: Nhận định về niềm khát khao tận hưởng sự sống trong bài thơ “Vội
vàng” của Xuân Diệu, từng có ý kiến cho rằng: Đó là tiếng nói của cái tôi vị kỉ tiêu cực Lại có ý kiến khẳng định: Đó là tiếng nói của cái tôi cá nhân tích cực.
Trang 9Từ cảm nhận của mình về niềm khát khao đó, anh (chị) hãy bình luậnnhững ý kiến trên.
(Câu 3a, Đề thi Đại học năm 2013, Khối D)
2.3.3 Hướng dân học sinh các bước làm bài
Đây là khâu vô cùng quan trọng Bởi vì, phần lớn học sinh lúng túng khibắt gặp dạng đề này Các em không biết bắt đầu từ đâu, nên làm như thế nào Vìvậy, với dạng đề khó này, tôi hướng dẫn các em các bước làm bài cụ thể
Bước 1: Hướng dẫn học sinh giới thiệu tác giả, tác phẩm, vấn đề cần nghị luận.
Tôi yêu cầu học sinh giới thiệu ngắn gọn, chắc chắn Khi giới thiệu vấn đềcần nghị luận có thể trích dẫn một ý kiến khác để giới thiệu, hoặc có thể đưa ramột liên tưởng tương đồng, tương cận, đối lập hoặc bằng một ấn tượng để giớithiệu
Phần giới thiệu tác giả, tác phẩm phải có mối liên hệ với ý kiến; phải nêuđược vấn đề nổi bật, ấn tượng của tác giả, tác phẩm có liên quan đến ý kiến,không được sa vào kể lể về tác giả, tác phẩm
Bước 2: Hướng dẫn học sinh giải thích ý kiến
Tôi yêu cầu học sinh bám sát ý kiến, nhận định mà đề yêu cầu bình luận,tránh suy diễn chủ quan, tùy tiện Việc giải thích bắt đầu từ giải thích ngôn từ,hình ảnh nhưng phải là những từ ngữ, hình ảnh ẩn ý, chứa đựng những dụng ýnghệ thuật Sau khi giải thích về từ ngữ, hình ảnh phải khái quát ý nghĩa củatoàn bộ ý kiến, nhận định
Bước 3: Hướng dẫn học sinh chứng minh ý kiến
Ở dạng đề này sau khi đưa ra các ý kiến, người ra đề thường yêu cầu họcsinh lấy dẫn chứng trong tác phẩm để chứng minh ý kiến Vì vậy, trong quátrình chứng minh ý kiến, tôi thường yêu cầu học sinh phải bám sát vào ý kiến,nhận định mà đề yêu cầu để lựa chọn những vấn đề nội dung để chứng minh,không được sa vào phân tích, cảm nhận mọi phương diện, khía cạnh của đốitượng Các em phải xác định đâu là diện, đâu là điểm, cái nào cần xoáy sâu, cáinào nên bỏ qua Có như vậy bài văn mới ấn tượng, có điểm sáng và hấp dẫnngười đọc
Bước 4: Hướng dẫn học sinh bàn luận ý kiến
Ở phần này người viết có cơ hội thể hiện cái tôi, sự sâu sắc trong ngòi bútcủa mình Tuy nhiên, cách bàn luận cũng phải ở trong một khuôn khổ chứ khôngthể tùy tiện sẽ dẫn đến dài dòng, lan man, thậm chí lạc đề, xa đề Với dạng đềnày, tôi hướng dẫn học sinh bàn luận như sau:
Ở dạng đề hai ý kiến tương phản thì học sinh phải thể hiện được chứngkiến của mình Học sinh phải lựa chọn ý kiến đúng, bác bỏ ý kiến sai
Ở dạng đề hai ý kiến tương đồng thì học sinh khẳng định tính đúng đắncủa cả hai ý kiến như sau:
- Nếu hai ý kiến về một khía cạnh của tác phẩm thì hướng bình luận là:khác nhau nhưng không đối lập mà bổ sung cho nhau, giúp nhìn nhận toàn diện
và thống nhất về đối tượng, nhận thức sâu sắc hơn đối tượng, thấm thía hơn ýtưởng nghệ thuật của nhà văn
Trang 10- Nếu hai ý kiến về hai đối tượng trong hai tác phẩm thì hướng bình luậnlà: chỉ ra sự giống nhau và khác nhau giữa các ý kiến.
Đồng thời, khi bình luận tôi luôn yêu cầu học sinh phải bám thật sát vào ýkiến, không diễn giải dài dòng mà lời bình phải rõ, chắc, gọn, phải tỏ thái độkhiêm nhường, mềm mỏng nhưng kiên quyết, giàu sức thuyết phục
Bước 5: Hướng dẫn học sinh mở rộng, nâng cao vấn đề
Ở phần này có thể có rất nhiều học sinh bỏ qua nhưng đây lại là phầnquan trọng để đánh giá sự hơn thua trong bài viết của học sinh Với những emchắc kiến thức về cả lí luận và tác phẩm văn học thì phần mở rộng, nâng cao vấn
đề rất sâu sắc, bài viết của các em dường như tròn trịa hơn Ở phần này, tôihướng học sinh nhưng cách mở rộng, nâng cao như sau:
- Sự đóng góp của ý kiến đối với quá trình nhìn nhận tác giả, tác phẩm,hình tượng văn học…
- Điểm nổi bật, đóng góp của nhà văn, tác phẩm đối với giai đoạn vănhọc, nền văn học
- Điều tác giả trăn trở, gửi gắm qua tác phẩm
2.3.4 Hướng dẫn học sinh lập dàn ý
Một thực tế hiện nay là học sinh ngay cả những học sinh giỏi văn cũngxem thường khâu lập dàn ý Các em thường có thói quen làm bài ngay sau khiđọc đề Điều đó dẫn đến tình trạng lạc đề, xa đề, thiếu ý, lặp ý, các ý lộn xộn,thiếu logic
Nhận thức được hạn chế đó, tôi thường xuyên rèn luyện kĩ năng này chohọc sinh Sau khi hướng dẫn các em các bước làm bài, tôi yêu cầu học sinh thảoluận nhóm, phác thảo ra dàn ý của mỗi dạng đề, với các lớp khối A đây là dạng
đề khó nên tôi cung cấp luôn cho các em dàn ý đại cương để các em áp dụng vàocác đề cụ thể
2.3.4.1 Dàn ý đại cương cho các dạng đề
Ở phần hướng dẫn dàn ý đại cương, tôi gộp dạng 1a và 1b
+ Giới thiệu về tác giả, tác phẩm
+ Nêu vấn đề cần nghị luận (trích dẫn đầy đủ hai ý kiến)
b) Thân bài:
1) Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm (nếu là mở bài gián tiếp)
- Nếu đề yêu cầu bình luận hai ý kiến về một phương diện, khía cạnh củatác phẩm văn học thì giới thiệu tuần tự về tác giả rồi đến tác phẩm đó
- Nếu đề yêu cầu bình luận hai ý kiến về hai đối tượng của hai tác phẩmthì:
+ Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm thứ nhất+ Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm thứ hai
Trang 112) Giải thích ý kiến
- Giải thích ý kiến, nhận định thứ nhất
- Giải thích ý kiến, nhận định thứ hai
Nếu đề bình luận hai ý kiến về hai đối tượng trong hai tác phẩm thì saukhi giải thích xong phải chỉ rõ sự giống nhau cũng như sự khác nhau giữa hai ýkiến
- Chỉ ra sự thống nhất, bổ sung của hai ý kiến
- Nếu là hai ý kiến về hai đối tượng trong hai tác phẩm thì học sinh phảichỉ ra điểm chung, gặp gỡ và nét độc đáo riêng của mỗi hình tượng mà ý kiếnnêu ra
a) Mở bài (nếu mở bài trực tiếp)
- Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm
- Nêu vấn đề cần nghị luận (trích dẫn đầy đủ hai ý kiến)
b) Thân bài:
1) Giải thích ý kiến
- Giải thích ý kiến, nhận định thứ nhất
- Giải thích ý kiến, nhận định thứ hai
Với dạng đề này, sau khi giải thích xong học sinh phải chỉ ra một tronghai ý kiến đâu là ý kiến đúng, đâu là ý kiến chưa đúng
2) Chứng minh ý kiến
Học sinh lấy dẫn chứng từ tác phẩm để phân tích, chứng minh làm rõ ýkiến đúng
3) Bình luận ý kiến
- Học sinh phủ định, bác bỏ ý kiến chưa đúng, giải thích lí do vì sao
- Khẳng định ý kiến đúng, giải thích lí do
c) Kết bài:
- Đánh giá khái quát vấn đề
- Mở rộng, nâng cao
2.3.4.2 Hướng dẫn học sinh lập dàn ý chi tiết
Sau khi hướng dẫn học sinh lập dàn ý đại cương, ở mỗi dạng đề, tôi đưa
ra những đề cụ thể, yêu cầu học sinh thảo luận, lập dàn ý và trình bày Sau khihọc sinh trình bày, tôi sửa cho các em để các em có thể có một dàn ý tốt nhất
Ở mỗi dạng đề, tôi hướng dẫn học sinh một đề tiêu biểu
* Dạng 1a: