Phương pháp tích hợp cho phép giáo viên có thể kết hợp nhiều kỹ năng trongmột tiết dạy, vừa dạy kiến thức, vừa dạy kỹ năng sống, vừa dạy cách làm người.Không những thế, tích hợp còn là s
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài.
Theo các nhà lí luận văn học, người đọc và quá trình tiếp nhận là mộtkhâu quan trọng trong toàn bộ đời sống của một tác phẩm văn chương Ở khâunày, tác phẩm sẽ thoát li hẳn khỏi người sinh thành - tác giả để tự mình có mộtcuộc sống riêng Cuộc sống đó lâu dài hay ngắn ngủi, được tiếp nhận hay bị lãngquên, tất cả đều phụ thuộc vào cảm nhận và đánh giá của người đọc Đến lượtmình, trình độ tiếp nhận tác phẩm văn chương của độc giả được đo đếm thôngqua khả năng “giải mã” những thông điệp thẩm mĩ mà nhà văn đã dụng công gửigắm Mà khả năng giải mã những thông điệp thẩm mĩ ấy lại có liên quan chặtchẽ đến điểm nhìn, góc độ phân tích, tiếp cận tác phẩm Vì thế, đề tài của tôi có
ý nghĩa như một đề xuất về cách tiếp cận văn bản nghệ thuật ngôn từ từ nhiềugóc độ phục vụ cho công tác giảng dạy trong nhà trường
Bên cạnh đó, hiện nay đổi mới phương pháp dạy - học đang trở thành nhucầu tất yếu của ngành giáo dục Việt Nam nhằm hướng tới mục tiêu nâng caochất lượng dạy và học Tự đổi mới cũng là con đường đưa giáo dục Việt Namhòa nhập với nền giáo dục hiện đại toàn cầu, tiến kịp nền giáo dục tiên tiến củacác quốc gia trên thế giới Một trong những phương pháp đổi mới đem lại hiệu
quả khá cao trong nhà trường hiện nay đó là phương pháp dạy học tích hợp.
Phương pháp tích hợp cho phép giáo viên có thể kết hợp nhiều kỹ năng trongmột tiết dạy, vừa dạy kiến thức, vừa dạy kỹ năng sống, vừa dạy cách làm người.Không những thế, tích hợp còn là sự phối hợp nhiều môn khoa học hay các phânmôn trong cùng một bộ môn để làm cho tiết học trở nên phong phú đa dạng vàthu hút hơn đối với người tiếp nhận
Từ góc độ thực tiễn, tôi chọn tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? bởi
đây là một tác phẩm mới, khá tiêu biểu cho thể loại kí hiện đại Đó là nhữngtrang văn tài hoa mê đắm được Hoàng Phủ Ngọc Tường dệt nên bằng câu chữtuyệt diệu với sự kết hợp hài hòa của chất nhạc, chất thơ sâu đằm Thể loại kí đã
có từ lâu nhưng để tiếp nhận một cách sâu sắc về thể loại này thì không hề đơn
giản Ta đã biết đến Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân – một tác phẩm kí nổi tiếng về sông Đà nhưng có lẽ đến với kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? – bài
kí điển hình của Hoàng Phủ Ngọc Tường về sông Hương người đọc như bị “thôimiên” bởi vẻ đẹp thơ mộng huyền ảo của xứ Huế cũng như tài năng hiếm gặpcủa văn nhân Do vậy, việc “giải mã” tác phẩm cũng chính là đi tìm về một miềnvăn hóa xứ sở, tìm về vẻ đẹp truyền thống của dân tộc Việt Nam
Mặt khác, việc tìm hiểu và đưa ra một cách tiếp nhận đối với một vănphẩm chỉ mới được đưa vào giảng dạy ở nhà trường THPT sẽ có ý nghĩa nhấtđịnh đối với người dạy và người học Bởi vì theo ý kiến của rất nhiều giáo viên
và học sinh thì Ai đã đặt tên cho dòng sông? vừa “khó dạy” vừa “khó học”.
Giáo viên và học sinh vốn quen thuộc với thơ hay truyện ngắn nhưng còn khá lạlẫm với thể kí hiện đại Do đó việc tìm hiểu và thưởng thức một tác phẩm thuộcthể kí còn vấp phải những “rào cản” nhất định Bởi vậy, để hiểu rõ những tầng
ẩn nghĩa sâu xa của tác phẩm, giáo viên không những phải nắm bắt rõ đặc trưng
Trang 2thể loại mà còn phải biết tích hợp với những kiến thức phân môn, liên môn học
để giúp học sinh thẩm thấu sâu sắc giá trị cũng như nét độc đáo của tác phẩm.Hướng đến việc thực hiện được yêu cầu đó là một động lực khiến tôi nghiên cứu
đề tài “Một số biện pháp dạy học tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy
-học tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Hướng dẫn học sinh tiếp nhận tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông?
theo phương pháp tích hợp để giúp các em chủ động trong học tập và tiếp nhậntác phẩm một cách khoa học hơn, sâu sắc hơn
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
- Học sinh lớp 12A9, 12A10 trường THPT Như Thanh năm học
2016-2017
- Văn bản kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Ngữ văn 12, cơ bản)
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp quan sát (thông qua dự giờ)
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp phân tích- tổng hợp, thống kê toán học, so sánh
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
1.5 Đóng góp mới của đề tài.
Với đề tài Một số biện pháp dạy học tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy - học tác phẩm “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”, tôi đã tiếp cận, soi rọi
tác phẩm từ nhiều góc độ như góc độ lí luận văn học, lý thuyết thi pháp thể loại,góc độ văn hoá, góc độ âm nhạc, hội họa, địa lý, lịch sử… để đổi mới cách dạytác phẩm Mặt khác, qua đề tài với sự tích hợp cùng nhiều phân môn khác nhau
từ lý luận văn học đến văn học sử, thơ ca… , tôi giúp học sinh có một cái nhìnsâu sắc, toàn diện hơn về tác giả và tác phẩm nhằm tạo tiền đề vững chắc cho
việc tiếp nhận văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? Từ đó, tôi mong muốn
mang đến cho các em một không khí lớp học sôi nổi để các em hứng thú, tích
cực, chủ động hơn trong cách tiếp nhận một tác phẩm kí nói chung, tác phẩm Ai
đã đặt tên cho dòng sông? nói riêng Tôi muốn chứng minh tác phẩm là một
“tuyệt phẩm” mang giá trị vô cùng phong phú và sâu sắc
2 NỘI DUNG
Trang 32.1 Cơ sở lý luận của vấn đề.
2.1.1 Đặc điểm của tiếp nhận văn học.
Theo lý thuyết tiếp nhận văn học thì tiếp nhận một tác phẩm văn học của
học sinh là một quá trình nhận thức có tính đặc thù, luôn tồn tại những “khoảng cách tiếp nhận” Để rút ngắn khoảng cách tiếp nhận, học sinh cần được trang bị
một lượng tri thức văn học nhất định phù hợp để tham gia vào khám phá thế giớinghệ thuật trong tác phẩm Đặc biệt với thể loại kí thì việc giúp các em tự trang
bị những tri thức ấy là một việc làm vô cùng có ý nghĩa tạo nên chiếc cầu nối để
các em dễ dàng hơn khi đến với tác phẩm
2.1.2 Dạy học tích hợp - nhu cầu tất yếu trong đổi mới phương pháp giảng dạy ở nhà trường hiện nay.
Khái niệm tích hợp (integration) được hiểu là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một
cách hữu cơ, có hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năngthuộc các môn học khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nộidung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đềcập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của bộ môn đó Trong thực tế cókhá nhiều loại tích hợp như tích hợp theo phân môn, đa môn và xuyên môn.Người giáo viên phải biết lồng ghép kiến thức nhiều phân môn, nhiều môn đểtạo sự phong phú cho bài dạy
Tích hợp là một thuật ngữ khá mới nhưng đã trở thành một nhu cầu tấtyếu của thời đại và cũng là xu hướng chính của nền giáo dục hiện đại Nó xuấtphát từ yêu cầu đưa học sinh trở thành đối tượng trung tâm trong giờ học cũngnhư trong quá trình tìm hiểu tác phẩm Mặt khác, việc dạy học tích hợp chophép học sinh chủ động sáng tạo trong tiếp nhận, phối kết hợp nhiều yếu tốtrong một bài học cũng như vận dụng những hiểu biết của mình để tìm hiểu,khai thác tác phẩm văn học Nó góp phần xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín,tách biệt thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống Dạy học tích hợp thực sự làmột phương pháp mới mẻ, tính hiệu quả cao trong việc giảng dạy ở trường THPThiện nay
2.2 Thực trạng của vấn đề.
2.2.1 Thực trạng của giáo viên.
Trong những năm gần đây trước xu thế vận động đổi mới của thế giới,
nền giáo dục Việt Nam cũng đang khoác lên mình một tấm áo mới năng động
hơn, nhạy bén hơn với thời cuộc Tinh thần đổi mới giáo dục được các thầy côgiáo hưởng ứng nhiệt tình, nhiều thầy cô đã không ngừng tìm tòi đổi mới trongtừng tiết dạy thắp lên ở các em ngọn lửa của lòng nhiệt huyết, đam mê vănchương Song không phải ai cũng ý thức được vai trò của sự đổi mới do đó sựthay đổi trong phương pháp dạy và tính hiệu quả chưa cao, ít nhiều còn thiếutính đồng bộ
Hơn nữa nguồn tài liệu hướng dẫn đổi mới và các trang thiết bị dạy họctrong nhà trường còn hạn chế cũng là một nguyên nhân dẫn đến tình trạng học
sinh chưa mấy mặn mà với môn ngữ văn Không chỉ có vậy, nhiều giáo viên
Trang 4chưa thấy được vai trò quan trọng của thể loại kí nên đôi khi còn dạy mang tínhchiếu lệ, chưa thực sự đầu tư tâm huyết và thời gian Mặt khác, có những thầy
cô chỉ chú trọng phần khai thác nội dung mà xem nhẹ tính chất thể loại, chưa cócách dạy thu hút được học sinh Thiết nghĩ mỗi thầy cô cần thay đổi cách nghĩ,cách dạy để biến mỗi giờ dạy văn học thành một giờ học hứng thú và ý nghĩa
2.2.2 Thực trạng của học sinh
Ai đã đặt tên cho dòng sông? là một bài kí mang đậm dấu ấn bút kí hiện
đại được mạnh dạn đưa vào nội dung giảng dạy Ngữ văn 12, THPT chương trìnhmới Và nó nhanh chóng trở thành một trong những bài học trọng tâm để họcsinh thi tốt nghiệp THPT, thi Đại học Chưa có được chiều dài thời gian tiếp xúc
và chiều sâu thẩm thấu cảm nhận như những tác phẩm khác trong chương trìnhNgữ văn 12 nên bài kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường luôn là một thách thức đốivới cả người dạy và người học Học sinh còn lạ lẫm với những sáng tác nghệthuật theo thể kí Giáo viên thì phải tự tìm tư liệu để lĩnh hội thấu đáo tác phẩm,lại phải tìm cách diễn đạt sao cho thật dễ hiểu đối với học sinh Chính vì vậy,việc tích hợp kiến thức liên môn, phân môn đặc biệt là kiến thức về thể loại làhết sức cần thiết
Từ những thực trạng trên, tôi vô cùng trăn trở và mạnh dạn đề ra một số
giải pháp dạy học tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy-học tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? để biến tiết học trở thành một giờ khám phá thú vị cũng
như giúp học sinh hiểu hơn về tài năng độc đáo của Hoàng Phủ Ngọc Tường
xem là tác phẩm thành công nhất Ngoài ra ông cũng khá tài hoa với những
trang thơ như Những dấu chân qua thành phố (1976) hay Người hái phù dung (1992).Tất cả các sáng tác của ông đã được đưa vào Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường, 4 tập, Nxb Trẻ, 2002.
Đánh giá chung về sự nghiệp văn chương của Hoàng Phủ Ngọc Tường,
sách Ngữ văn 12 có đoạn viết: “Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trong những nhà văn chuyên về bút kí Nét đặc sắc trong sáng tác của ông là sự kết hợp
Trang 5nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và chất trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy
tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức phong phú về triết học, văn hóa, lịch
sử, địa lí Tất cả được thể hiện qua lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và tài hoa” Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng “Kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường có
"rất nhiều ánh lửa"” Còn nhà thơ Ngô Minh ngưỡng mộ Hoàng Phủ Ngọc Tường bởi ông “là một trong số rất ít nhà văn viết bút kí nổi tiếng ở nước ta vài chục năm nay Bút kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường hấp dẫn người đọc ở tấm lòng nhân văn sâu sắc, trí tuệ uyên bác và chất Huế thơ huyền hoặc, quyến rũ Đó là những trang viết tài hoa, tài tử, tài tình.” Có thể nói, Hoàng Phủ Ngọc Tường
xứng đáng là cây bút hàng đầu của thể loại kí hiện đại Việt Nam Tên tuổi ông
đã thực sự ghi dấu ấn đậm nét qua bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông?.
2.3.1.2 “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – một trong những đỉnh cao của bút kí hiện đại Việt Nam.
Bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông in trong tập bút kí cùng tên Tập sách
gồm tám bài kí, viết ngay sau chiến thắng mùa xuân 1975, đang bừng bừng cảmhứng ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng Nhưng ở Hoàng Phủ Ngọc Tường,lòng yêu nước, tinh thần dân tộc thuờng gắn với tình yêu thiên nhiên và truyềnthống văn hóa sâu sắc Bài bút kí thể hiện lòng yêu nước, tinh thần dân tộc gắnliền với tình yêu thiên nhiên sâu sắc, với truyền thống văn hóa, lịch sử lâu đời,đồng thời truyền đạt bằng một ngòi bút tài hoa, với lời văn đẹp và sang Linhhồn của bài viết chính là vẻ đẹp huyền thọai của dòng sông Hương qua ngòi búttài hoa, lãng mạn của nhà văn
Đọc những trang viết về Huế của Hoàng Phủ Ngọc Tường (trong đó có
bài Ai đã đặt tên cho dòng sông?), nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, đã nhận xét: Nói rằng Hoàng Phủ Ngọc Tường yêu Huế và hiểu Huế, thì đó là một
lẽ đương nhiên Tôi muốn đi xa hơn, tìm một căn nguyên thầm kín để cắt nghĩa cho sự thành công mỹ mãn của những trang viết ấy: phải chăng ở đây đã có một
sự hòa hợp, tương giao, linh ứng giữa cảnh sắc Huế, lịch sử Huế, văn hóa Huế với một tâm hồn nhà văn dễ rung động, nhạy cảm, tinh tế Phải là sự tương giao, đến mức hòa quyện chặt chẽ mới sinh ra được những áng văn tài hoa không dễ một lần thứ hai viết được như thế…” Cũng như tình yêu của sông
Hương với Huế, tình yêu của Hoàng Phủ Ngọc Tường với sông Hương cũng làquá trình dâng tặng, khám phá và hoàn thiện chính mình Tác phẩm nhanhchóng trở thành một trong những văn phẩm xuất sắc nhất của Hoàng Phủ NgọcTường trên con đường khám phá bút kí hiện đại, đưa tác giả trở thành một trongnhững người viết kí hay nhất của văn học Việt Nam
2.3.2 Một số biện pháp dạy học tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy học tác phẩm “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”.
2.3.2.1 Giải pháp 1: Tích hợp trong quá trình hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài học
Để có một bài giảng hoàn chỉnh và hấp dẫn lôi cuốn, học sinh tiếp nhậntác phẩm một cách chủ động sáng tạo thì khâu chuẩn bị được xem như một phần
Trang 6quan trọng không thể thiếu Vì vậy, trước khi dạy văn bản “Ai đã đặt tên cho
dòng sông?” tôi đưa ra một số cách để học sinh chuẩn bị bài như sau:
2.3.2.1.1.Biện pháp thứ nhất: Giao cho học sinh trả lời một hệ thống câu hỏi bám sát sách giáo khoa đồng thời lồng vào các câu hỏi mở.
Phần 1: Dòng Hương – dòng chảy tự nhiên.
+ Nhà văn đã gọi sông Hương khi ở thượng nguồn bằng tên gọi nào? Đã ví nóvới ai?
+ Nhà văn đã hình dung về sông Hương như thế nào khi nó còn ở “giữa cánhđồng Châu Hoá đầy hoa dại” ? Từ đó, hãy phát hiện điều thú vị trong cách cảmnhận của Hoàng Phủ Ngọc Tường về thuỷ trình của con sông khi nó về xuôi?+ So với trước khi vào thành phố, sông Hương khi đến Huế đã có thêm những
vẻ đẹp mới và hiếm thấy ở các dòng sông khác trên thế giới Hãy chứng minhđiều đó qua việc phân tích các góc độ cảm nhận và miêu tả sông Hương củaHoàng Phủ Ngọc Tường?
+ Vẻ đẹp của sông Hương trước khi từ biệt Huế có gì đặc biệt? Từ đó, em hãycảm nhận mối “lương duyên” giữa sông Hương và xứ Huế?
Phần 2: Dòng Hương – dòng linh giang của lịch sử.
+ Trong lịch sử và trong đời thường, sông Hương đã hiện lên với những vẻ đẹpđáng trân trọng và đáng mến Nhà văn phát hiện và lí giải về những vẻ đẹp đócủa Hương giang như thế nào ?
Phần 3: Dòng Hương – dòng sông âm nhạc, dòng chảy thi ca.
+ Vì sao sông Hương lại trở thành dòng sông của thi ca, âm nhạc và là nguồncảm hứng bất tận cho người nghệ sĩ?
+ Tác giả lí giải về tên của dòng sông như thế nào? Cách lí giải ấy cho em hiểuthêm điều gì về tính cách và tâm hồn người Huế?
+ Một bài kí đặc sắc như vậy chỉ có thể là kết quả, là tổng hoà của những tìnhcảm và phẩm chất nào ở Hoàng Phủ Ngọc Tường?
2.3.2.1.2 Biện pháp thứ hai: Tích hợp với công nghệ thông tin hướng dẫn các em tìm tài liệu tham khảo trên mạng internet để bổ trợ kiến thức.
Thời đại công nghệ thông tin là thời đại cho phép học sinh không chỉchuẩn bị bài bằng sách vở mà còn có thể mở rộng vốn hiểu biết của mình bằngcách tìm hiểu thông tin trên mạng Tuy nhiên, nhiều thầy cô ít chú trọng đến vấn
đề này Riêng với tôi, khi tiến hành hướng dẫn học sinh chuẩn bị cho bài học tôithường hướng dẫn học sinh tham khảo trước các cuốn sách, các bài viết về tác
giả, tác phẩm trên mạng internet Học sinh chỉ cần gõ Google rồi gõ Hoàng Phủ Ngọc Tường hoặc Ai đã đặt tên cho dòng sông hoặc bút kí hiện đại và tìm
đọc các bài viết về tác phẩm
Trang 72.3.2.2 Giải pháp 2: Tích hợp trong quá trình hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản.
Để giúp học sinh có một hành trình khám phá văn bản đầy thú vị, tôi đã ứngdụng một số biện pháp cụ thể như sau:
2.3.2.2.1 Biện pháp thứ nhất: Tích hợp với kiến thức phân môn.
*Tích hợp với Lý luận văn học để cung cấp cho học sinh những kiến thức
lý luận cơ bản về thể loại kí.
Hành trình tiếp nhận “đứa con tinh thần” của mỗi nhà văn là một hành trình
khám phá thú vị nhưng cũng đòi hỏi người đọc có những định hướng tiếp nhận phù
hợp dựa vào đặc trưng thể loại của tác phẩm Để giúp học sinh dễ hiểu hơn và hứng
thú hơn trong quá trình khám phá tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông?, tôi sẽ
vận dụng các kiến thức từ phân môn lý luận văn học để cung cấp cho các em nhữngkiến thức lý luận chung nhất nhằm tạo “bước đệm” trước khi tìm hiểu tác phẩm
- Khái niệm: Kí là tên gọi cho một nhóm thể tài nằm ở phần giao nhau
giữa văn học và cận văn học (báo chí, chính luận, ghi chép tư liệu các loại), chủyếu là văn xuôi tự sự Do hướng đến những phạm vi thông tin và nhận thức đadạng, kí cũng rất phong phú, bao gồm nhiều thể, nhiều tiểu loại Do nội dung vàcách ghi chép mà các nhà lý luận chia ra ba loại kí: Kí tự sự, kí trữ tình, kí chínhluận Tất nhiên sự phân chia này không tuyệt đối hoá Các yếu tố của các thểloại khác nhau luôn đan xen trong một tác phẩm
- Lịch sử thể kí:
Trong lịch sử văn học từ nghìn xưa đã có những tác phẩm ký như Sử
kí của Tư Mã Thiên cách đây mấy nghìn năm vừa là tác phẩm sử học vừa có thể
coi là kí Ở Việt Nam, những tác phẩm kí nổi tiếng cũng đã xuất hiện từ sớm
như Thượng kinh kí sự, Vũ trung tùy bút Những năm 1930-1945, ký chứng kiến
sự phát triển mạnh của các tác phẩm phóng sự viết về các tệ nạn xã hội, mà Ngô
Tất Tố (với Việc làng, Tập án cái đình), Tam Lang với Tôi kéo xe, Vũ Trọng Phụng với Vỡ đê … là những nhà văn tiêu biểu Trong văn học cách mạng, thể
loại kí bắt đầu từ sáng tác của Nguyễn Ái Quốc những năm 20 của thế kỷ XX.Sau Cách mạng Tháng Tám đến nay có nhiều tác phẩm ký có giá trị nhất định
như truyện và kí sự của Trần Đăng, Nhật kí Ở rừng của Nam Cao, Kí sự Cao Lạng của Nguyễn Huy Tưởng, Sống như anh của Trần Đình Vân, Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi và đặc biệt là Ai đã đặt tên cho dòng sông?
của Hoàng Phủ Ngọc Tường … Tất cả đều là những tác phẩm vừa thấm đẫmchất hiện thực vừa đậm chất tài hoa văn chương của người viết Và chính nhờđiều đó những tác phẩm bút kí văn học mới trường tồn
- Kết cấu:
Kết cấu của kí rất đa dạng: có thể có mô hình người kể chuyện để tạo sựthống nhất cho các thành phần vốn dị biệt nhau; có thể tạo thành thể loại từnhững phần vốn chỉ gắn với nhau bằng một trật tự bề ngoài, lấy đề tài các đoạn
mô tả, hoặc các ý bình luận về các sự việc được miêu tả làm ráp nối sự kiện
- Phân loại: Trong thể kí lại bao gồm nhiều tiểu loại:
Trang 8Tiêu chí Ký tự sự Ký trữ tình Ký chính luận Tiểu
- Tiểu phẩm văn học,tạp văn, tạp kỹ…
Đặc
điểm
Kí tự sự chủ yếughi lại những diễn
biến khách quan của
cuộc sống và con
người thông qua
những sự kiện Trong
kí sự phải tôn trọng
tiếng nói khách quan
của sự kiện Người
nổi lên những điển
hình xã hội tiêu biểu,
những con người và
sự việc giàu ý nghĩa
xã hội và khái quát
Đối với loại kí trữtình nghiên về phầnghi nhận những cảmxúc và suy nghĩ củanhà văn trước hiệnthực khách quan,hoặc xen kẽ kết hợpgiữa bình luận, suytưởng, miêu tả và kểchuyện Chất cảmxúc trữ tình chiếmmột vị trí quan trọng
Ở thể kí chínhluận, có sự kết hợpchặt chẽ giữa tư duyhình tượng củangười nghệ sĩ với tưduy chính luận Qua
kí chính luận nhàvăn đặt ra nhiều vấn
đề để giới thiệu, bìnhluận, chứng minh
Có tác giả dùng hìnhthức kí chính luận đểtranh luận, phê phán
kẻ thù nên trongnhững bút kí đó yếu
tố châm biếm đượcvận dụng xen kẽ và
có khi thâm nhậpvào toàn bộ hìnhtượng và ngôn ngữcủa bài văn
- Giáo viên cũng cần chỉ ra cho học sinh thấy sự khác biệt giữa truyện
và kí để các em không bị nhầm lẫn về thể loại.
Đề tài Thường phản ánh vấn đề sự hình
thành tính cách của cá nhân trong
tương quan với hoàn cảnh
Kí thường hướng đến các vấn đề
trạng thái dân sự như kinh tế, xã hội, chính trị, và trạng thái tinh thần như phong hóa, đạo đức của chính môi trường xã hội
hoặc vẻ đẹp thiên nhiên
Cốt
truyện
Truyện có cốt truyện rõ ràng Kí thường không có cốt truyện
Thể loại Truyện dài, truyện vừa, truyện
ngắn, tiểu thuyết…
- Kí tự sự
- Kí trữ tình
- Kí chính luận
Trang 9- Để giúp học sinh hiểu thêm về bút kí, giáo viên phải giúp học sinh phânbiệt giữa tùy bút, bút ký và kí sự để tránh những cách hiểu chung chung mơmàng về tiểu loại bút kí.
Nội dung Tùy bút ghi lại
những suy nghĩ,cảm xúc, hồi tưởngcủa nhà văn về bất
cứ vấn đề gì, sự việcnào, không theo mộtkhuôn khổ nhất địnhhay một hệ thốngchặt chẽ mà tuỳ theodòng cảm xúc, dòngsuy nghĩ nhất thời,
để ngọn bút đưa đi
từ liên tưởng nàysang liên tưởngkhác
Bút kí thiên về ghi lạimột cảnh vật mà nhàvăn mắt thấy tainghe, thường trongcác chuyến đi Bút kítái hiện con người và
sự việc một cáchphong phú, sinh độngnhưng qua đó biểuhiện trực tiếp khuynhhướng cảm thụ củatác giả và mang màusắc trữ tình
Ghi lại những người
và việc có thật củađời sống, không thêmmột chút gì thuộc chủquan người viết
Nghệ
thuật
Ngôn ngữ giàu tínhchất trữ tình, nặng
về những ý nghĩriêng tư sâu sắc,thâm trầm và lôicuốn người đọc Lờivăn cũng phóngkhoáng, thoải mái
Kết hợp linh hoạt cácphương thức nghịluận, tự sự, trữ tình
Thể loại văn học này
là thể loại trung giangiữa tùy bút và kí sự
Hình ảnh chân thực,khách quan Ngôn từmang tính kể, tảnhiều hơn là bộc lộcảm xúc
*Tích hợp với văn học sử để đối sánh tác phẩm kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường với các nhà văn khác nhằm thấy điểm sáng tạo, tạng chất riêng
ở văn nhân.
Để hiểu rõ hơn tạng văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, chúng ta cần thấy được
sự khác biệt giữa văn phong Hoàng Phủ Ngọc Tường và các nhà văn khác trong
đó tiêu biểu phải kể đến Nguyễn Tuân với Người lái Đò sông Đà Vì vậy, giáo
Trang 10viên cần khơi mở kiến thức để học sinh nhận thấy được nét riêng trong cá tínhHoàng Phủ văn nhân qua việc so sánh đặc điểm kí của hai tác giả.
Giống - Đều có sở trường về thể loại kí và đều thấm đẫm chất trữ tình: ghi
chép, miêu tả chi tiết cụ thể về vẻ đẹp của đối tượng được đề cập đếntrong văn bản, qua đó bộc lộ cảm xúc, suy tư và nhận thức đánh giácủa mình về đối tượng đó
- Đi tìm cái đẹp và thể hiện cái đẹp bằng ngòi bút tài hoa, độc đáo tạo
được nét riêng, mới lạ qua hình ảnh dòng sông
- Hai cây bút đều tài hoa, uyên bác am hiểu kiến thức của nhiều ngành
và khả năng liên tưởng, tưởng tượng phong phú
- Họ đều là những nhà văn tài năng, tâm huyết với nghề, có tâmvới nghề
- Có tình yêu quê hương đất nước thiết tha
Khác Văn phong Nguyễn Tuân thể hiện
sự uyên bác, tài hoa, không quản
nhọc nhằn để cố gắng khai thác
kho cảm giác và liên tưởng phong
phú, bộn bề, nhằm tìm cho ra
những chữ nghĩa có khả năng là
lay động người đọc nhiều nhất
Ông luôn nhìn sự vật, hiện tượng
ở nhiều góc độ để khám phá, phát
hiện; vận dụng kiến thức của
nhiều lĩnh vực, tổng hợp cảm
nhận của các giác quan để khám
phá đối tượng Tất cả làm nên
phong cách Nguyễn Tuân vừa độc
đáo vừa phong phú
Ẩn trong câu chữ biến hóa là vẻđẹp lấp lánh ánh sáng trí tuệ, trithức và cả chất phong tình, tàihoa, lãng mạn từ tâm hồn HoàngPhủ Ngọc Tường Có sự kết hợpnhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ vàtính trữ tình, giữa nghị luận sắcbén với suy tư đa chiều được tổnghợp từ vốn kiến thức phong phú
về triết học, văn hóa, lịch sử, địalí Tất cả được thể hiện qua lốihành văn hướng nội, súc tích, mêđắm và tài hoa
Nguyễn Tuân với Người lái đò
sông Đà: Nghiêng về phát hiện và
diễn tả những hiện tượng đập
mạnh vào giác quan người đọc
Hoàng Phủ Ngọc Tường với Ai
đã đặt tên cho dòng sông?: Thiên
mà rất mực chung tình, biết làm đẹp một cách ý nhị duyên dáng với chút sươngkhói như “tấm voan huyền ảo của tự nhiên”