Một số giải pháp giúp tăng hứng thú của học sinh trong dạng bài kiểu xâu tin học 11 ở trường THPT quan sơn 2

Dù đổi mới đến đâu, đổi mới như thế nào đều nhằmmục đích là làm cho học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, lĩnh hội tốt nhất kiếnthức, phát huy tính tích cực, nội lực của bản thân cá

MỤC LỤC

Trang

I MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN 3

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 3

2.3 Các giải pháp được sử dụng 4

2.4 Hiệu quả của sáng kiến 17

III KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

I MỞ ĐẦU1.1 Lí do chọn đề tài

Chúng ta đang sống trong cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần thứ tư haycòn gọi là cuộc cách mạng 4.0 Nội dung của nó là “sản xuất thông minh” hay là

“sản xuất số” điều này càng cho thấy vai trò của công nghệ thông tin trong hệthống giáo dục

Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay đã và đang làm rất nhiều và đượcthực hiện một cách đồng bộ Dù đổi mới đến đâu, đổi mới như thế nào đều nhằmmục đích là làm cho học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, lĩnh hội tốt nhất kiếnthức, phát huy tính tích cực, nội lực của bản thân các em

Như chúng ta đã biết, chương trình sách giáo khoa Tin học 11 trang bị chohọc sinh một số kiến thức có bản về lập trình và ngôn ngữ lập trình bậc cao Bêncạnh đó rèn luyện cho các em kĩ năng giải được một số bài toán đơn giản trên máytính bằng cách vận dụng được những kiến thức về thuật toán, cấu trúc dữ liệu,ngôn ngữ lập trình cụ thể Thực tế cho thấy học sinh gặp rất nhiều khó khăn trongviệc học Tin học, đặc biệt là tin học 11 Mà một trong những nội dung mà học sinhhay gặp vướng mắc đó là phần Kiểu xâu Là do bản thân các em chưa hiểu rõ đúngbản chất của kiểu dữ liệu này nên cảm thấy khó và hay nản chí Đồng thời, với tâm

lí môn Tin học là môn không thi đại học nên các em không hào hứng, không dànhthời gian, dẫn đến tình trạng học trước quên sau Khó khăn chồng chất khó khăn,đòi hỏi người giáo viên với tâm huyết của mình cần tạo lập môi trường, phươngpháp dạy học phù hợp để học sinh dễ tiếp thu và vận dụng kiến thức một cách

đúng đắn nhất Với những lí do nêu trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu “ một số giải pháp giúp tăng hứng thú của học sinh trong tiết dạy và học bài Kiểu xâu- Tin học 11 ở trường THPT Quan Sơn 2” với mong muốn tạo hứng thú, niềm say mê

cho học sinh, giúp các em ghi nhớ sâu sắc, chủ động khai thác những kiến thức cơbản một cách chắc chắn và sâu sắc Từ đó áp dụng linh hoạt vào giải quyết các bàitập thường gặp

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài: đó là cơ sở của “đổi mới

phương pháp dạy học theo hướng tích cực” và việc “ tổ chức tiết học theo hướngtích cực” cho học sinh

nhằm thực hiện hiệu quả bài học “ kiểu xâu” theo hướng dạy học tích cực

- Bằng thực nghiệm sư phạm, vận dụng vào giảng dạy và đánh giá điểm thi của học sinh - Xây dựng giáo án chi tiết mô tả tiến trình dạy học và một số biện

pháp

1 3 Đối tượng nghiên cứu

Trong chuyên đề này, tôi không trình bày sâu kiến thức hay bài tập về kiểu

xâu mà xây dựng bài giảng để dạy bài kiểu xâu, với mô hình “dạy học tích cực,

lấy người học làm trung tâm”, trong đó chú trọng đến phát huy tính tích cực của

học sinh, nhằm nâng cao hiệu quả trong giảng dạy và học tập bài Kiểu xâu- Tinhọc 11

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài.

- Phương pháp quan sát: Nhằm tìm hiểu hứng thú, khả năng tiếp thu của họcsinh

- Phương pháp thực nghiệm: Tổ chức dạy học theo đúng phương án đã soạn.

Mời các đồng nghiệp dự giờ và có tiến hành họp rút kinh nghiệm sau tiết dạy

-Phương pháp đánh giá: xử lí số liệu, thống kê, đánh giá thực trạng khả năng

tiếp thu của học sinh khi áp dụng đề tài này

II Nệ̃I DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM2.1 Cơ sở lớ luận

Tớnh tớch cực là một phẩm chất vốn cú của con người, bởi vỡ để tồn tại và phỏt

triển thỡ con người phải luụn chủ động, tớch cực, cải biến mụi trường tự nhiờn, cảitạo xó hội Vỡ vậy, hỡnh thành và phỏt triển tớnh tớch cực xó hội là một trong nhữngnhiệm vụ chủ yếu của giỏo dục

Luật giỏo dục, điờ̀u 24.2 đó ghi: “Phương phỏp giỏo dục phổ thụng phảiphỏt huy tớnh tớch cực, tự giỏc, chủ động, sỏng tạo của học sinh; phự hợp với đặcđiểm của từng lớp học, mụn học; bồi dưỡng phương phỏp tự học, rốn luyện kĩnăng, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tỏc động đến tỡnh cảm, đem lại niờ̀m vuihứng thỳ học tập cho cho học sinh”

Tớnh tớch cực của học sinh thể hiện ở sự hăng hỏi trả lời cỏc cõu hỏi của giỏoviờn, bổ sung cỏc cõu trả lời của bạn, thớch phỏt biểu đưa ra ý kiến của mỡnh trướcvấn đờ̀ nờu ra; hay nờu thắc mắc, đũi giải thớch cặn kẽ những vấn đờ̀ chưa đủ rừ;chủ động vận dụng kiến thức, kĩ năng đó học để nhận thức vấn đờ̀ mới; tập trungchỳ ý vào vấn đờ̀ đang học; kiờn trỡ hoàn thành cỏc bài tập; khụng nản trước nhữngtỡnh huống khú khăn

Kiểu xõu là nội dung kiến thức được sử dụng rất hữu ớch trong lập trỡnh, tuynhiờn nú là nội dung mới và khú, giỏo viờn khụng được quỏ tham vọng, ụm đồmkiến thức sõu xa mà cần phải xỏc định đỳng trọng tõm và yờu cầu cần đạt, xỏcđịnh đỳng đối tượng học sinh sao cho truyờ̀n đạt kiến thức một cỏch đầy đủ, chớnhxỏc, dễ hiểu, dễ tiếp thu và viết đỳng chương trỡnh

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi ỏp dụng sỏng kiến kinh nghiệm.

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn tin học ở trờng THPT Quan Sơn 2 một ngôi ờng miền núi chủ yếu là các em học sinh đồng bào dân tộc thiểu số, trình độ đầuvào của các em là rất thấp, đa số các em đều cha đợc học và tiếp xúc với máy vitính ở cấp thcs nờn quỏ trỡnh tiếp thu bài học cũn nhiờ̀u hạn chế Mà Tin học 11 làmột nội dung rất khú, đũi hỏi học sinh phải cú tư duy toỏn học tốt và cú sự đam

tr-mờ Nhưng trong đầu cỏc em cú một suy nghĩ cố hữu cho rằng mụn Tin là mụn

“khụng thi đại học” nờn càng hững hờ và xa rời với mụn học này

Là một giáo viên, bản thân tôi xét thấy, việc chuẩn bị, xõy dựng tiến trỡnh chomột tiết học là rất quan trọng và cần thiết Người thầy, cỏch dạy, cỏch soạn giỏo

ỏn, chuẩn bị bài dạy và làm chuyển biến nhận thức của học sinh vờ̀ phương phỏphọc tập tớch cực là yếu tố hết sức quan trọng cho đổi mới phương phỏp dạy học

Do vậy tôi chọn bài dạy lí thuyết về “Kiểu xâu ” để báo cáo trong chuyên đềnày Tôi muốn trình bày những cố gắng của bản thân trong việc đổi mới phươngpháp giảng dạy đến từng tiết học, bài học và từng phần kiến thức nhỏ.

2.3 Biện pháp giải quyết vấn đề.

Hoạt động 1 Đặt vấn đề

* Tiến trình thực hiện

GV: Xét bài toán nhập và in ra họ tên tất cả học sinh lớp 11a1

GV: Như vậy chúng ta sẽ khai báo biến hoten có kiểu dữ liệu gì?

HS: Khai báo dữ liệu kiểu Char

GV: Các em hãy viết chương trình nhập và in ra họ tên của tất cả học sinh lớp

GV: Minh họa bằng Pascal chương trình trên Ta thấy ví dụ ta nhập vào xâu ‘Le

Van Anh’ nhưng kết quả khi in ra chỉ có một kí tự đầu tiên là ‘L’ Như vậy khôngđúng với từ nhập vào Kiểu dữ liệu Char chỉ dùng cho một kí tự mà thôi Vì vậycần có một kiểu dữ liệu mới để có thể lưu trữ một dãy các kí tự, đó là Kiểu xâu.Vậy kiểu xâu là gì chúng ta chuyển qua bài mới Bài 12: KIỂU XÂU

* Kết quả đạt được

- Gợi mở, tạo được tình huống có vấn đề, tạo hứng thú cho học sinh

- Lấy được ví dụ, minh họa trực tiếp bằng Pascal

- Học sinh thấy được sự cần thiết phải có một kiểu dữ liệu mới- kiểu xâu

Hoạt động 2: Khái niệm Xâu

* Tiến trình thực hiện

GV: Nêu khái niệm

- Xâu là một dãy các kí tự trong bảng mã ASCII

- Mỗi kí tự là một phần tử của xâu

- Số lượng mỗi kí tự trong một xâu gọi là độ dài của xâu Ví dụ st:= ‘Lop 11A6’

Độ dài của xâu bằng 8

- Xâu có độ dài bằng 0 gọi là xâu rỗng và được viết bởi hai dấu nháy đơn liềnnhau Ví dụ st:= ‘’

GV: Cũng như các kiểu dữ liệu có cấu trúc khác, các ngôn ngữ lập trình có quy

tắc, cách thức xác định những gì với dữ liệu kiểu xâu?

HS: Trả lời

*Kết quả đạt được

- Học sinh biết được khái niệm kiểu xâu, độ dài của xâu

- Phân biệt được xâu rỗng và xâu có kí tự trắng

- Vẽ được sơ đồ tư duy

Hoạt động 3 Khai báo

* Tiến trình thực hiện

GV: Kiểu xâu có khai báo như thế nào? Xét ví dụ sau:

Var hoten: string [30];

GV: Từ ví dụ trên các em hãy cho cô biết cú pháp của khai báo biên mảng?

HS: Trả lời: Cú pháp khai báo

Var <tên biến>: string [độ dài lớn nhất của xâu];

GV: Để khai báo dữ liệu kiểu xâu ta sử dụng tên dành riêng String tiếp theo là độ

dài lớn nhất của xâu (không qua 255 kí tự) được đặt trong cặp dấu ngoặc [và]

GV: Các em hãy khai báo cho cô biến xâu hoten có độ dài tối đa không quá 30 kí

tự?

HS: Lên bảng khai báo.

GV: Minh họa bằng Pascal

GV: Khi ta không khai báo độ dài lớn nhất của xâu thì chương trình vẫn

đúng, vì khi đó độ dài lớn nhất của xâu sẽ nhận giá trị ngầm định là 255

GV: Khai báo cho cô 2 xâu s1,s2 có độ dài tối đa không quá 20 kí tự?

HS: Var s1,s2:string[20];

*Kết quả đạt được:

- Biết được cách khai báo biến kiểu xâu

- Biết được độ dài tối đa của xâu

- Lấy được ví dụ, minh họa trực tiếp bằng Pascal

- Vẽ thêm nhánh cho sơ đồ tư duy

Hoạt động 4 Tham chiếu đến từng phần tử của Xâu

* Tiến trình thực hiện

GV: Một em hãy nhắc lại cho cô cú pháp để tham chiếu tới một phần tử của

mảng một chiều?

HS: Trả lời

GV: Tương tự như kiểu mảng một chiều thì khi tham chiếu tới phần tử của

xâu cũng được xác định bởi biến xâu và chỉ số đặt trong cặp dấu ngoặc [và]

<tên biến xâu>[chỉ số].

GV: Để tham chiếu tới phần tử thứ 8 của xâu hoten ta viết như thế nào?

HS: Trả lời hoten[8]

GV: Minh họa bằng Pascal

Var hoten,st: string[30];

Begin

Write(‘nhap ho ten’); readln(hoten);Write(hoten[8]);

Readln; End

GV: Các em quan sát hai chương trình sau và trả lời cho cô biết vì sao

chương trình lại báo lỗi? Thông báo trên là lỗi gì?

GV: Hai chương trình trên báo lỗi do chúng ta tham chiếu đến phần tử nằm

ngoài phạm vi của xâu Vì vậy, chỉ số chỉ nằm trong phạm vi từ 0 đến độ dàilớn nhất của xâu

GV: Quan sát hai chương trình sau đây và cho nhận xét.

GV: Chú ý đối với phép gán

Khi sử dụng lệnh gán giá trị là một kí tự cho một biến xâu là hợp lệ nhưngviệc gán giá trị là một xâu kí tự cho một biến kiểu kí tự là không hợp lệ

*Kết quả đạt được

- Học sinh biết được cú pháp tham chiếu đến từng phần tử của xâu

- Lấy được ví dụ, minh họa bằng Pascal

- Học sinh viết được ví dụ về tham chiếu đến một phần tử của xâu tương

tự như tham chiếu đến một phần tử của mảng một chiều

- Biết được một số chú ý khi tham chiếu cũng như phép gán với biếnkiểu xâu và kiểu kí tự

- Vẽ thêm nhánh mới cho sơ đồ tư duy

Hoạt động 5: Nhập/ xuất dữ liệu biến kiểu Xâu.

* Tiến trình thực hiện

GV: Nhập dữ liệu cho một biến nào đó ta dùng lệnh nào?

HS:Thủ tục readln/read

GV: In dữ liệu cho một biến nào đó ta dùng lệnh nào?

HS:Thủ tục write/ writeln

GV: Lưu ý cho học sinh rằng: Trong chương trình khi viết xâu kí tự ta phải

viết xâu đó giữa hai dấu nháy đơn Nhưng khi nhập từ bàn phím giá trị củamột xâu ta chỉ cần gõ các kí tự thuộc xâu đó

GV: Minh họa bằng Pascal cho trường hợp nhập xâu từ bàn phím

- Nêu câu hỏi gợi mở và minh họa trực tiếp cho học sinh hiểu và viếtđược đoạn lệnh nhập biến kiểu xâu trong chương trình khác với nhậpxâu từ bàn phím Biết in xâu.

- Lấy được ví dụ, minh họa bằng Pascal

- Vẽ thêm nhánh mới cho sơ đồ tư duy

Hoạt động 6: Các phép toán trên Xâu.

*Tiến trình thực hiện

GV: Phép ghép xâu được kí hiệu là phép cộng (+) Được sử dụng để ghép

nhiều xâu thành một xâu Có thể thực hiện việc ghép xâu đối với các hằng vàbiến xâu

GV:Minh họa bằng Pascal

GV: Để so sánh hai xâu ta có các phép so sánh =,>, <,>=,<=,<>

- Các kí tự của hai xâu được so sánh từng cặp một từ trái qua phải dựa theo

mã ASCII của kí tự

- Xâu A là lớn hơn xâu B nếu như kí tự đầu tiên khác nhau giữa chúng kể từtrái sang trong xâu A có mã ASCII lớn hơn.

Ví dụ: ‘ABD’> ‘ABC’; ‘Anh’< ‘Em’

- Nếu A và B là các xâu có độ dài khác nhau và A là đoạn đầu của B thì A lànhỏ hơn B

Ví dụ ‘ABC’ < ‘ABCD’

GV: Minh họa bằng Pascal

* Kết quả đạt được:

- Nêu câu hỏi gợi mở, lấy ví dụ cụ thể và minh họa trực tiếp cho học sinh

hiểu và biết cách ghép xâu và so sánh hai xâu trong các trường hợp

- Vẽ thêm nhánh cho sơ đồ tư duy

Hoạt động 7: Các hàm và thủ tục chuẩn trên Xâu.

- Xóa bớt một số dấu cách ở đầu xâu, giữa xâu và cuối xâu

- Chuyển một số chữ hoa thành chữ thường và ngược lại

GV: Vậy làm thế nào để biết kí tự đó là dấu cách, làm sao để thêm hoặc xóa

một vài kí tự? Để chuyển chữ hoa thành chữ thường và ngược lại ta làm nhưthế nào? Làm sao để biết xâu đó có bao nhiêu kí tự Ta tìm hiểu một số hàmvà thủ tục chuẩn trên xâu

1.Thủ tục Delete(st,vt,n)

Ý nghĩa: Thực hiện việc xóa n kí tự của biến xâu st bắt đầu từ vị trí vt

GV: Cho xâu X:= ‘mon tin hoc’, xóa 4 kí tự trong xâu X, từ vị trí thứ 4 trong

xâu Ta được xâu kết quả là gì?

HS: Trả lời

GV: Minh họa bằng Pascal

2 Thủ tục Insert(s1,s2,vt)

Ý nghĩa: Chèn xâu s1 vào xâu s2 bắt đầu ở vị trí vt

GV: Cho xâu X= ‘em yeu truong em ’ Hãy viết thao tác để thêm tên trường

‘đang hoc’ vào cuối xâu X ?

HS: Trả lời

GV: Minh họa bằng Pascal

3 Hàm copy(s,vt,n)

Ý nghĩa: Tạo xâu gồm n kí tự liên tiếp bắt đầu từ vị trí vt của xâu s

GV: Cho xâu S:= ‘Pham Thao Anh’; dùng hàm copy (s,5,3) sẽ được xâu mới

là gì?

HS: Trả lời câu hỏi

GV: Minh họa bằng Pascal

GV: Chương trình này đúng vì ta gán biến s1 nhận giá trị trả về của hàm GV: Từ hai ví dụ trên ta thấy sự khác nhau cơ bản giữa hàm và thủ tục là.

Hàm trả về kết quả là một giá trị nên phải có một biến nhận giá trị trả về của hàm đó.

4 Hàm length(s)

Ý nghĩa: Cho giá trị trả về là độ dài của xâu s

GV: Ví dụ: s= ‘tin học 11’; n:= length(s) Vậy n=?

HS: Trả lời

5 Hàm pos(s1,s2)

Ý nghĩa: Cho ra vị trí xuất hiện đầu tiên của xâu s1 trong xâu s2.

GV: Ví dụ: n:= pos(‘xinh’, ‘cai xac xinh xinh’) = ?

HS: Trả lời

6 Hàm upcase(ch)

a.Ý nghĩa: Cho ra chữ cái in hoa ứng với chữ cái trong ch

Ví dụ ch:= upcase(‘a’)= ‘A’

* Kết quả đạt được

- Nêu câu hỏi gợi mở để học sinh thấy sự cần thi ết của các hàm và thủ tục để xử

lí xâu

- Lấy ví dụ cụ thể và minh họa trực tiếp cho học sinh hiểu và biết cách viết và

sử dụng các hàm và thủ tục chuẩn trên xâu

- Tạo tình huống và minh họa trực tiếp để học sinh bước đầu phân biệt được sự

khác nhau cơ bản giữa hàm và thủ tục

-Vẽ thêm nhánh, hoàn thành sơ đồ tư duy cho bài học

2.4 Hiệu quả của đề tài

Trong tiết học, với các tình huống “có vấn đề” học sinh tập trung hàohứng với phương pháp dạy học tích cực này, cùng những minh họa trực tiếp trênPascal các em càng hiểu sâu hơn Các em tích cực suy nghĩ giải quyết các tìnhhuống giáo viên đưa ra, hăng hái phát biểu ý kiến xây dựng bài Hầu hết các câuhỏi trả lời đúng trọng tâm Ngoài ra, các em còn đặt một số câu hỏi, một số tình

huống khá thú vị, lật ngược vấn đề Sau tiết học này hầu hết học sinh đã nắmvững những kiến thức có bản và vận dụng một cách thành thạo Các em đã biết

áp dụng vào làm một số bài tập đơn giản Đa số đều chịu khó làm bài tập màgiáo viên giao, số lượng bài làm đạt yêu cầu tăng lên đáng kể so với trước Kỹnăng thực hành có tiến bộ, không còn thụ động trong bài làm và tìm thuật giải.Cùng với những kết quả trên, cuối bài học các em đã vẽ hoàn thành sơ đồ tư duycho bài học, giúp các em dễ dàng trong việc ôn lại nội dung bài học và dễ nhớhơn Để đánh giá kết quả của việc thực hiện chuyên đề này tôi đã tiến hành điềutra và sau đây tôi xin trình bày một số kết quả kiểm tra ở lớp 11A3(lớp đốichứng) và lớp 11A1(lớp thực nghiệm)- trường THPT Quan Sơn 2 là hai lớp cóhọc lực tương đương nhau và sĩ số bằng nhau Kết quả thu được sau khi áp dụngphương pháp cải tiến này là rất khả quan

Chưa áp dụng SKKN (Lớp 11A3) Áp dụng SKKN (Lớp 11A1)