Sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học nói chung, dạyhọc lịch sử nói riêng là một biện pháp quan trọng nhằm làm cho bài học thêmsinh động, giúp học sinh dễ nhớ, dễ hiểu, phát huy được n
Trang 1MỤC LỤC
1 Mở đầu………2
1.1 Lí do chọn đề tài………2
1.2 Mục đích nghiên cứu………2
1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu……….3
2 Nội dung ……… ……….3
2.1 Cơ sở lí luận ……… ……….3
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm….5 2.3 Các giải pháp đã sử dụng ……….6
2.4 Hiệu quả……… 19
3 Kết luận, kiến nghị………20
- Kết luận………20
- Kiến nghị……….21
Tài liệu tham khảo……….22
Danh mục các đề tài SKKN……… 23
Trang 21 MỞ ĐẦU
- Lí do chọn đề tài:
Khoa học nói chung, khoa học lịch sử nói riêng đóng vai trò quan trọngtrong việc giáo dục thế hệ trẻ, nhằm trang bị, rèn luyện cho các em kiến thức, kĩnăng, thái độ để vận dụng, ứng xử trong cuộc sống Do vị trí, chức năng củamôn lịch sử như vậy và trước yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế, sự phát triển như vũ bão của côngnghệ thông tin thì đổi mới phương pháp dạy học là hết sức cần thiết Để việc đổimới phương pháp dạy học đạt hiệu quả đòi hỏi người giáo viên trong quá trìnhdạy - học phải có kiến thức sâu rộng, có kĩ năng sư phạm, đặc biệt phải có tìnhcảm nghề nghiệp
Với chương trình, sách giáo khoa lịch sử hiện hành có nhiều bài nội dungkiến thức nặng nề, khô khan, khó nhớ, khó học Nếu giáo viên vẫn duy trìphương pháp truyền thụ một chiều, dạy kiến thức mang tính thông báo đồngloạt, nhồi nhét thông tin thì sẽ hạn chế khả năng tiếp thu của học sinh, học sinhhoàn toàn thụ động trong lĩnh hội kiến thức đồng thời cũng sẽ thụ động trướcnhững khó khăn thách thức của cuộc sống Nhất là trong bối cảnh môn lịch sửgặp nhiều khó khăn càng làm cho học sinh không hứng thú học tập hoặc hiểukiến thức lịch sử một cách nông cạn, rời rạc, khó đạt những mục tiêu đề ra vềkiến thức, thái độ, kĩ năng, không đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương phápdạy học
Để mang lại hiệu quả cao trong dạy học thì trong quá trình dạy học cónhiều phương pháp Sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học nói chung, dạyhọc lịch sử nói riêng là một biện pháp quan trọng nhằm làm cho bài học thêmsinh động, giúp học sinh dễ nhớ, dễ hiểu, phát huy được năng lực, rèn luyện các
kĩ năng học tập bộ môn Rất cần những đồ dùng trực quan khoa học, vừa sức,kích thích tư duy và hứng thú học tập
Qua thực tiễn dạy học tôi thấy rằng việc sử dụng đồ dùng trực quan nhất
là nhóm đồ dùng trực quan quy ước để dạy học ở phần ba – Lịch sử Việt Nam(1858 – 1918) là thực sự cần thiết Đây là phần đề cập đến cả một giai đoạn cónhiều biến động trong lịch sử dân tộc, với rất nhiều sự kiện, nhiều nhân vật.Sách giáo khoa, một số tài liệu, thư viện nhà trường cũng đã giới thiệu để giáoviên tham khảo, vận dụng, tuy nhiên chưa có tài liệu nào trình bày đầy đủ, có hệthống hay bàn sâu về vấn đề này Vì vậy thông qua đề tài này tôi muốn đúc kếtnhững biện pháp mà mình đã sử dụng, góp phần phục vụ quá trình dạy học củabản thân đồng thời mong muốn đồng nghiệp quan tâm chia sẻ để nâng cao chấtlượng dạy học môn lịch sử trong trường trung học
- Mục đích nghiên cứu:
Trang 3Việc tích cực sử dụng đồ dùng trực quan trong quá trình dạy học ở phần
ba – Lịch sử Việt Nam (1858 – 1918) nhằm giúp học sinh nắm kiến thức mộtcách dễ dàng, có hệ thống, giúp các em rèn luyện khả năng tự học, tự sáng tạo,tích cực chủ động trong học tập, rèn luyện kĩ năng thực hành bộ môn
Việc sử dụng đồ dùng trực quan và sự kết hợp các biện pháp dạy học khácnhau khắc phục tình trạng dạy chay và lối truyền thụ một chiều, phù hợp vớitâm sinh lí học sinh, đơn giản dễ hiểu, làm cho giờ học lịch sử nhẹ nhàng, sinhđộng, hấp dẫn, tạo hứng thú học tập, khơi dậy ở học sinh niềm đam mê lịch sử,khắc phục tình trạng ngại sử, sợ sử của học sinh hiện nay
- Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài làm rõ việc sử dụng nhóm đồ dùng trực quan quy ước trong dạyhọc phần 3 (Lịch sử Việt Nam 1858 – 1918) – SGK Lịch sử 11 (Cơ bản) nhằmphát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh; phân tích, nhận định những tácdụng của việc áp dụng biện pháp trên đối với việc nâng cao chất lượng dạy họcmôn lịch sử
Đề tài được áp dụng đối với học sinh khối 11 (Cơ bản) ở các lớp11C1,2,3,4 năm học 2016 – 2017, sử dụng sách giáo khoa lịch sử 11 cơ bản
- Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài tôi đã tiến hành các phương pháp cơ bản sau:
+ Phương pháp khảo sát, đối chiếu chất lượng, kết quả học tập của học sinh.+ Phương pháp kiểm tra, thống kê, xử lí số liệu, thu thập thông tin, nghiên cứutài liệu (SGK, chuyên đề tập huấn dạy học, tài liệu tham khảo)
+ Tiến hành thao giảng dự giờ rút kinh nghiệm
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận:
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo xác định: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung cách dạy học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ
sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [5 – 1]
Trang 4Quan điểm nêu trên tạo tiền đề, cơ sở và môi trường pháp lý thuận lợi choviệc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới đồng bộ phương pháp dạyhọc trong đó có dạy học tích cực.
Các nhà khoa học giáo dục Việt Nam cũng đã định hướng tổng quát vềđổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực là:
“Dạy học lấy người học làm trung tâm” [29 – 2]Trong dạy học tích cực, dưới sự thiết kế, tổ chức, định hướng của giáoviên người học được tham gia vào quá trình hoạt động học tập từ khâu phát hiệnvấn đề, tìm giải pháp cho vấn đề đặt ra, thực hiện các giải pháp và rút ra kếtluận Quá trình đó giúp người học lĩnh hội nội dung học tập đồng thời phát triểnnăng lực sáng tạo
Đổi mới phương pháp dạy học tích cực có nghĩa là hoạt động học tập phảithực hiện trên cơ sở kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động hợp tác, trongmối quan hệ tương tác giữa thầy và trò, trò – trò trong môi trường học tập thânthiện an toàn
Dạy học lịch sử là một hệ thống gồm nhiều phương pháp, có quan hệgắn bó với nhau, trong đó phương pháp trực quan có một vai trò quan trọngtrong việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh Đồ dùng trực quan được sửdụng tốt sẽ huy động được sự tham gia nhiều giác quan của người học, sẽ kếthợp hai hệ thống tín hiệu : tai nghe, mắt thấy tạo điều kiện cho học sinh dễhiểu, nhớ lâu, gây được những mối liên hệ thần kinh tạm thời phong phú, gâyhứng thú, phát triển ở học sinh năng lực chú ý, quan sát, qua đó phát huyđược tính tích cực chủ động học tập cho học sinh
Về mặt lí luận dạy học, nguyên tắc trực quan là một trong nhữngnguyên tắc cơ bản, nhằm tạo biểu tượng cho học sinh, trên cơ sở đó hìnhthành khái niệm lịch sử dựa trên quan sát hiện vật trực tiếp hay đồ dùng trựcquan minh họa sự vật Trong dạy học lịch sử, lời nói của giáo viên có vai tròrất quan trọng để tạo biểu tượng, hình thành khái niệm lịch sử, nhưng điều
này không thể thay thế cho việc sử dụng đồ dùng trực quan “Trong dạy học lịch sử, phương pháp trực quan góp phần quan trọng tạo biểu tượng cho học sinh, cụ thể hóa các sự kiện và khắc phục tình trạng hiện đại hóa lịch sử của học sinh” [1 – 3]
So với lời nói của giáo viên, các phương tiện trực quan có ưu thế hơn:tạo ra hình ảnh lịch sử cụ thể, sinh động, chính xác hơn, giúp học sinh thuậnlợi hơn trong việc tạo biểu tượng lịch sử, hiểu sâu sắc bản chất của các sựkiện lịch sử, là phương tiện hữu hiệu để hình thành các khái niệm lịch sử, từ
đó giúp các em nắm vững các qui luật phát triển của xã hội Thông qua cáchình ảnh trực quan có tác dụng hình thành và hoàn thiện những phẩm chấtđạo đức, cảm xúc thẩm mĩ, tình cảm của học sinh
Trang 5U-sin-xki, nhà giáo dục học Xô viết trước đây khẳng định: “Hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ chúng ta là hình ảnh mà chúng ta thu nhận được bằng trực quan” [2 – 3]
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trong dạy học lịch sử ở mọi cấp học, phương pháp sử dụng đồ dùng trựcquan có vai trò to lớn, thực sự cần thiết để nâng cao hiệu quả dạy học Tuynhiên, việc sử dụng đồ dùng trực quan như thế nào để có hiệu quả là một vấn đềkhông phải đơn giản Hiện nay, việc dạy học lịch sử ở trường THPT vẫn còntình trạng ít sử dụng đồ dùng trực quan hoặc sử dụng mang tính hình thức Cáctiết dạy lịch sử còn chậm đổi mới, thiếu sinh động, làm cho học sinh căng thẳng,không hứng thú Hơn nữa, trong sách giáo khoa, tài liệu lịch sử đồ dùng trực cònhạn chế về số lượng lẫn chất lượng, một số trường học chưa có phòng chứcnăng, phòng thực hành bộ môn, trong đó có trường THPT Hoàng Lệ Kha
Đối với trường THPT Hoàng Lệ Kha, Ban giám hiệu nhà trường là nhữngngười đi tiên phong trong việc đổi mới phương pháp dạy học Nhà trường đãtừng bước cải thiện điều kiện cơ sở vật chất tạo thuận lợi cho hoạt động đổi mớiphương pháp dạy học, đồng thời khuyến khích sự chủ động sáng tạo trong hoạtđộng tự làm thiết bị dạy học của giáo viên và học sinh Đối với tổ chuyên môntrong nhà trường, đã tổ chức các buổi sinh hoạt trao đổi, thảo luận về các biệnpháp nâng cao chất lượng môn học Lịch sử Bản thân mỗi giáo viên dạy Lịch sử
có nhận thức đúng đắn về đổi mới phương pháp dạy học, xác định rõ sự cầnthiết và có mong muốn thực hiện đổi mới, đồng bộ phương pháp dạy học vàkiểm tra đánh giá Mặc dù có những cố gắng như vậy nhưng nhìn chung hiệuquả đổi mới phương pháp dạy học của nhà trường chưa cao: nhiều học sinh cònthụ động trong việc học tập, khả năng sáng tạo và năng lực vận dụng tri thức đãhọc để giải quyết các tình huống thực tiễn cuộc sống còn hạn chế, kết quả kì thihọc sinh giỏi tỉnh năm học 2016 - 2017 còn thấp, điểm thi THPT Quốc gia môn
Sử chưa đồng đều
Xuất phát từ việc nhận thấy sự cần thiết đổi mới phương pháp dạy học,những ưu điểm của đổi mới dạy học theo hướng tích cực cũng như sự quan tâmcủa các cấp quản lý giáo dục thôi thúc tôi tìm hiểu, tiếp cận biện pháp dạy họctrên nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử của nhà trường
Phần lịch sử Việt Nam (1858 – 1918) cung cấp cho học sinh những hiểubiết về một thời kì lịch sử oanh liệt của dân tộc - thời kì nhân dân ta tiến hànhcuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược, đô hộ, xã hội Việt Nam có những biếnchuyển quan trọng Thông qua tiếp nhận kiến thức, giáo dục cho học sinh lòngyêu nước, ý thức đấu tranh vì độc lập của dân tộc, rút ra những bài học lịch sử,
có thái độ đúng đắn đối với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền và hòa bình, có kĩ năngứng xử đúng đắn trong lao động, học tập, cuộc sống Tuy nhiên ở phần này cácbài học có nhiều sự kiện, được trình bày theo một mô típ, dễ gây sự nhàm chán,
Trang 6nặng nề cho học sinh nếu chỉ sử dụng phương pháp dạy học thụ động, mộtchiều Mặt khác với thời lượng quy định cho bài học có hạn, kiến thức thì nhiều,
có những vấn đề cần sự chủ động tìm hiểu, tự suy nghĩ của học sinh để nắmđược các vấn đề một các toàn diện Một số học sinh vì nhu cầu học gì thi nấy đãhọc theo kiểu đối phó dẫn đến việc nhận thức các vấn đề còn hạn chế Ví dụ:Thái độ của nhân dân và triều đình trong cuộc kháng chiến chống Pháp xâmlược (1858 – 1884), Đặc điểm của phong trào Cần vương, Điểm mới của khuynhhướng cứu nước đầu thế kỉ XX…
Để các bài học sinh động, gây được hứng thú cho học sinh, rèn luyện chohọc sinh kĩ năng sống, kĩ năng giải quyết các tình huống thực tiễn thông qua vậndụng tri thức tổng hợp đòi hỏi sự chủ động, sáng tạo của giáo viên trong quátrình tổ chức dạy học
Là một giáo viên giảng dạy môn Lịch sử ở trường THPT, tôi xác địnhđược vai trò quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tíchcực, việc cần phải quan tâm sử dụng các phương tiện trực Tôi đã cố gắng pháthuy những thuận lợi, khắc phục khó khăn, đề ra cho mình những kế hoạch vàbiện pháp thực hiện, đem lại những kết quả nhất định Mặc dù kinh nghiệm chưanhiều song tôi mạnh dạn trình bày những vấn đề mà mình đã thực hiện
2.3 Các giải pháp đã sử dụng:
2.3.1 Nắm vững những dấu hiệu đặc trưng của dạy học tích cực:
- Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh và chú trọngrèn luyện phương pháp tự học
- Tăng cường hoạt động học tập của mỗi cá nhân, phối hợp với học hợptác
- Dạy và học chú trọng đến sự quan tâm và hứng thú của học sinh, nhucầu và lợi ích xã hội
- Dạy và học coi trọng hướng dẫn tìm tòi
- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
2.3.2 Nắm vững nguyên tắc sử dụng đồ dùng trực quan:
- Lựa chọn đồ dùng trực quan phù hợp với mục tiêu, nội dung bài học
- Tìm hiểu nội dung, ý nghĩa từng loại đồ dùng trực quan, sử dụng đồdùng trực quan đúng lúc và chọn vị trí thích hợp cho các đồ dùng trực quannhằm tạo nên hiệu quả dạy học
- Phát huy tính tích cực của học sinh trong việc tiếp thu kiến thức
Trang 7- Luôn kết hợp cùng phương pháp dùng lời: miêu tả, tường thuật, kểchuyện, diễn giảng, giải thích nhằm làm rõ nội dung, ý nghĩa của sự kiện lịch
sử minh họa qua các đồ dùng trực quan
- Định hướng nhiệm vụ cụ thể nhằm hướng dẫn học sinh quan sát, tìmhiểu nội dung bài học qua các hình ảnh trực quan
- Sử dụng đồ dùng trực quan như là kênh thông tin hình ảnh có giá trịkhoa học, thẩm mĩ và giáo dục tư tưởng cho học sinh
- Đồ dùng trực quan được chia thành ba nhóm chính:
+ Nhóm đồ dùng trực quan hiện vật: bao gồm các di tích lịch sử, cáchmạng, những di vật khảo cổ và những di vật của các thời kì lịch sử
+ Nhóm đồ dùng trực quan tạo hình: gồm mô hình, sa bàn và các loạiphục chế khác, hình vẽ, tranh ảnh, phim tư liệu lịch sử lấy chủ đề về lịch sử + Nhóm đồ dùng trực quan qui ước gồm: bản đồ lịch sử, lược đồ, sơ đồ,
đồ thị, niên biểu…
2.3.3 Sử dụng đồ dùng trực quan theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học phần ba – Lịch sử Việt Nam (1858 – 1918):
* Sử dụng lược đồ, tranh ảnh để hình thành kiến thức mới:
- Ý nghĩa của việc sử dụng lược đồ, tranh ảnh:
+ Phần ba - Việt Nam (1858 – 1918) khá nhiều lược đồ tranh ảnh ở trongsách giáo khoa hoặc sử dụng phần mềm PowerPoint để trình chiếu Đó là nguồn
tư liệu quý giá phản ánh chân thực lịch sử, bởi vậy việc khai thác triệt để cáclược đồ tranh ảnh sẽ tạo điều kiện để giáo viên thực hiện tốt mục tiêu đổi mớiphương pháp dạy học
+ Trong quá trình dạy học tôi quan niệm rằng những đồ dùng đó khôngđơn thuần chỉ để minh họa làm cho kiến thức trở nên sinh động mà nó còn có tácdụng là một trong những nguồn nhận thức quan trọng của việc truyền bá lịch sử,học sinh có điều kiện chủ động, tích cực tham gia vào quá trình nhận thức lịch
sử một cách tốt nhất
- Cách khai thác một số lược đồ, tranh ảnh cụ thể:
+ Sử dụng lược đồ để đặt và giải quyết vấn đề:
Ví dụ 1: Ở bài 21 Phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân ViệtNam trong những năm cuối thế kỉ XIX Khi dạy học các giai đoạn phát triển củaphong trào cần vương, giáo viên có thể thực hiện như sau:
Giáo viên nêu vấn đề: Các giai đoạn của phong trào Cần vương diễn ra như thế nào và có những đặc điểm gì?
Trang 8Giáo viên hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề bằng việc hoạt động theo
nhóm: Quan sát Hình 61 Lược đồ những địa điểm diễn ra các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần vương, kết hợp theo dõi SGK rút ra nhận xét
Giáo viên hướng dẫn học sinh trình bày kết quả và rút ra kết luận về: Thờigian, lãnh đạo, lực lượng, kết quả, đặc điểm nổi bật của mỗi giai đoạn trongphong trào Cần vương Qua quan sát lược đồ SGK học sinh thấy rằng ở giaiđoạn thứ nhất của phong trào Cần vương (1885 – 1888): bùng phát mạnh mẽ,rộng khắp nhiều cuộc khởi nghĩa trên phạm vi cả nước Giai đoạn hai, phongtrào quy tụ thành những trung tâm lớn, tập trung ở Bắc Trung Kì và Bắc kì vớicác cuộc khởi nghĩa điển hình như Bãi Sậy, Ba Đình, Hùng Lĩnh, Hương Khê
Ví dụ 2: Ở bài 24 – Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới thứnhất (1914 – 1918):
GV nêu vấn đề: Quá trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc từ
1911 – 1918 đã diễn ra như thế nào? Quá trình đó có gì khác so với những người đi trước?
GV hướng dẫn học sinh trình bày trên lược đồ Hành trình tìm đường cứunước của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc(1911 – 1914) và rút ra kết luận: Khác với cácbậc tiền bối hướng con đường cứu nước sang phương Đông (Trung Quốc, NhậtBản), Nguyễn Ái Quốc quyết định sang phương Tây, đến nước Pháp xem Pháp
và các nước làm thế nào rồi trở về giúp đồng bào mình Từ 1911 – 1918 Nguyễn
Ái Quốc đã đi qua nhiều nước tư bản, đế quốc, thuộc địa và phụ thuộc: Pháp,Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Tuynidi, An giê ri, Đa hô mây, Xê nê gan, Công gô,
Mĩ, Anh Qua những năm bôn ba đã giúp Người nhận rõ bạn và thù: “ở đâu bọn
đế quốc thực dân cũng tàn bạo độc ác, ở đâu những người lao động cũng bị ápbức bóc lột dã man” Cách mạng tháng Mười Nga thành công, làm chấn độnghoàn cầu, có ảnh hưởng quyết định đến cuộc đời hoạt động của Người
Như vậy thông qua lược đồ các em dễ hình dung hơn về buổi đầu hoạt
động cứu nước của Nguyễn Ái Quốc đồng thời cũng dễ dàng rút ra được nhữngđiểm mới trong con đường cứu nước của Người, giúp các em rèn luyện kĩ năngthực hành bộ môn: làm việc với tranh ảnh, tư liệu lịch sử
Với việc sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học đặt và giải quyếtvấn đề tạo điều kiện cho học sinh phát huy tính tích cực, sáng tạo, phát triểnnăng lực nhận thức, năng lực giải quyết vấn đề Phương pháp dạy học này gópphần quan trọng trong việc phát triển năng lực cơ bản của học sinh, đó là nănglực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo Trong một xã hội đang phát triển nhanhtheo cơ chế thị trường, cạnh tranh gay gắt thì việc phát hiện sớm và giải quyếthợp lí những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn là một năng lực đảm bảo sự thànhđạt trong cuộc sống ở bất kì lĩnh vực nào
Trang 9Ví dụ : Ở bài 19 Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược(Từ năm 1858 đến trước năm 1873):
+ Khi hỏi học sinh “Tại sao thực dân Pháp chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên?” Giáo viên định hướng cho học sinh suy nghĩ kết hợp với quan sát Hình 49 Liên quân Pháp – Tây Ban Nha tấn công Đà Nẵng năm 1858.
Với việc quan sát hình ảnh học sinh có thể trả lời được một trong những nguyênnhân Đà Nẵng là một cảng biển sâu rộng thuận lợi cho tàu thuyền của Pháp vào
ra dễ dàng
+ Quan sát Hình 51 Trương Định nhận phong soái em có suy nghĩ gì?
Trang 10HS trả lời, GV chốt ý: Qua hình ảnh Trương Định nhận phong soái chúng
ta thấy được lòng yêu nước nồng nàn của người con vùng đất Quảng,quyết tâmcủa Trương Định trong việc tổ chức nhân dân kháng chiến, sự tin tưởng ủng hộcủa nhân dân đối với Trương Định Ngọn cờ Bình Tây đại nguyên soái làm cho
kẻ thù khiếp sợ, cổ vũ nhân dân, trở thành hình ảnh đẹp trong lòng nhân dânmiền Nam
+ Quan sát hình 54 Cửa Ô Quan Chưởng (Hà Nội) cho biết tại sao cửa ô này lại có tên như vậy? Quan sát hình 55 Nguyễn Tri Phương nêu hiểu biết của
em về nhân vật này?
Từ việc quan sát và đọc tư liệu SGK học sinh biết được khi địch nổ súngđánh thành Hà Nội, khoảng 100 binh sĩ triều đình dưới sự chỉ huy của một viênchưởng cơ đã chiến đấu và hi sinh tới người cuối cùng tại cửa ô Thanh Hà (sauđược đổi tên thành Ô Quan Chưởng) Nguyễn Tri Phương là tổng đốc thành HàNội Khi giặc đánh thành, thì ở trong thành ông đã đốc thúc quân sĩ chiến đấudũng cảm Khi bị trọng thương, bị giặc bắt ông khước từ sự chữa chạy của Pháp,nhịn ăn cho đến chết Con trai ông là Nguyễn Lâm cũng hi sinh trong chiến đấu
Nhìn chung tranh ảnh trong sách giáo khoa của chương này có tác dụngrất lớn trong việc giáo dục đạo đức lý tưởng, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiếnthức vào thực tiễn cho học sinh nên trong quá trình dạy học tôi đã tận dụng triệt
để thông qua trình chiếu là chủ yếu với tinh thần cho học sinh chủ động khaithác, bày tỏ suy nghĩ cảm nhận qua hình ảnh tạo sự hứng thú cho các em tronghọc tập, thu hút các em tham gia vào quá trình tự học, tự khám phá Với việc sửdụng công nghệ thông tin và phương pháp đặt câu hỏi mở có tác dụng khuyếnkhích, kích thích tư duy của học sinh, hướng học sinh tập trung vào nội dung bàihọc, đồng thời giúp học sinh ghi nhớ kiến thức và tự kiểm tra kiến thức củamình sau khi nhận câu hỏi từ giáo viên Học sinh có thể tự đánh giá mức độ hiểubài của mình qua các câu hỏi để kịp thời bổ sung kiến thức thông qua việc trả lờicủa bạn và kết luận của giáo viên Để có những câu hỏi tốt đòi hỏi giáo viênphải có sự chuẩn bị, có kĩ năng đặt câu hỏi và kĩ năng hỏi Đồng thời khi sửdụng để đạt hiệu quả của giờ học cần kết hợp các phương pháp, kĩ thuật dạy họcnhư kĩ thuật khăn phủ bàn, mảnh ghép, sơ đồ tư duy, hoạt động nhóm… để thayđổi hoạt động tăng cường sự tham gia của học sinh tạo cảm giác thoải mái chongười học
* Sử dụng sơ đồ để củng cố kiến thức:
- Ý nghĩa của việc sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử:
Đồ dùng trực quan nói chung, sơ đồ nói riêng là một phương tiện quantrọng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Tác dụng của nó chúng ta khôngthể phủ nhận, đối với bộ môn lịch sử khi đặc trưng của môn học là không thể
“trực quan sinh động” quá khứ Đồ dùng trực quan là phương tiện giúp ngườihọc có biểu tượng lịch sử để hình thành khái niệm, hiểu sâu sắc khái niệm
Trang 11Sơ đồ lịch sử được sử dụng hợp lý sẽ làm cho tiết học sinh động và đặcbiệt là kích thích nhận thức, phát triển tư duy, khả năng hoạt động độc lập củahọc sinh, tăng sự chú ý tìm tòi, hấp dẫn đối với người học, giúp học sinh dễ nhớ,nhớ lâu.
- Cách sử dụng sơ đồ:
Tùy vào nội dung từng bài học để giáo viên thiết lập những loại sơ đồkhác nhau và sử dụng vào những thời điểm khác nhau như để tiếp nhận bài mới,kiểm tra bài cũ, củng cố bài, làm bài tập
Ở phần Lịch sử Việt Nam 1858 – 1918 tôi thường sử dụng phần mềmmáy tính để vẽ các sơ đồ, chủ yếu là ở các bài có nhiều sự kiện, nhiều đơn vịkiến thức để củng cố bài học
- Một số ví dụ cụ thể:
Ví dụ 1: Khi dạy bài 19,20 Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Phápxâm lược (Từ năm 1858 đến trước năm 1873) và Chiến sự lan rộng ra cả nước,cuộc kháng chiến của nhân dân ta từ năm 1858 đến năm 1884 Nhà Nguyễn đầuhàng Đây là những bài học khá dài với nhiều nội dung sự kiện khó nhớ, giáoviên có thể kết thúc bài học bằng cách đưa ra sơ đồ tự vẽ sẵn dưới đây (trang 11)
và nêu các câu hỏi:
Qua sơ đồ, nhận xét về quá trình xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp?
So sánh thái độ của nhân dân và triều đình Huế trong cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược.
Qua sơ đồ học sinh rút ra được nhận xét như sau:
1 Thực dân Pháp quyết tâm xâm lược nước ta, chúng đánh chiếm từng phần đến chiếm toàn bộ Cứ mỗi lần chiếm đất thực dân Pháp lại buộc triều đình Huế
kí hiệp ước thừa nhận quyền lợi của chúng.
2 Triều đình Huế không quyết tâm chống Pháp: để mất đất, thành, kí các điều ước nhượng bộ, rồi cuối cùng đầu hàng thực dân Pháp xâm lược Triều đình Huế càng xích lại gần Pháp thì càng đối lập với nhân dân.
3 Nhân dân Việt Nam cùng với triều đình Huế chống Pháp Khi triều đình thỏa hiệp với thực dân Pháp thì nhân dân tự hình thành các trung tâm chống Pháp (ở Nam Kì), chống cả triều đình lẫn Pháp (ở Trung Kì, Bắc Kì), nhân dân cả nước chống Pháp Từ năm 1883, ngọn cờ chống Pháp chuyển hẳn sang tay nhân dân.
Trang 12Sơ đồ các bước xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp và phong trào đấu tranh chống Pháp
Nhân dân Việt Nam chống Khi Pháp đánh Hình thành các trung tâm Khởi nghĩa Bắc Kì Ngọn cờ chống Pháp chuyển
Pháp ở Đà Nẵng 3 tỉnh miền Đông chống Pháp Giáp Tuất hẳn sang tay nhân dân Triều đình nhượng bộ Gò Công, Tân An