Một số biện pháp nâng cao hiệu quả ôn tập trắc nghiệm lịch sử 12 chương trình chuẩn

Nhằm giúp học sinh ôn tập kiến thức lịch sử theo hình thức trắc nghiệm vàđáp ứng yêu cầu đổi mới kiểm tra đánh giá hiện nay của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tôi chọn đề tài “Một số biện pháp

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THCS&THPT THỐNG NHẤT

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÔN TẬP TRẮC NGHIỆM LỊCH SỬ 12 -CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN-

Người thực hiện: Lê Thị Tuyết Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2017

MỤC LỤC

1.MỞ ĐẦU………1-21.1.Lí do chọn đề tài……….11.2.Mục đích nghiên cứu……… 11.3.Đối tượng nghiên cứu……… 1-21.4 Phương pháp nghiên cứu……… 2

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN……… 2-182.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến………2-32.2 Thực trạng của sáng kiến……… 32.3.Một số biện pháp nâng cao hiệu quả ôn tập trắc nghiệm Lịch sử 12-chươngtrình chuẩn……… 3-172.4 Hiệu quả của sáng kiến………18

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ………19-203.1 Kết luận………193.2.Kiến nghị……….19-20

1.MỞ ĐẦU 1.1.Lí do chọn đề tài

Trong các bộ môn ở trường trung học phổ thông, môn Lịch sử có vai tròquan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ Lịch sử giúp học sinh có được “nhữngkiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, góp phần hìnhthành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước,lòng tự hào dân tộc và tình đoàn kết quốc tế” [3; trang 24] Học lịch sử còn bồidưỡng năng lực tư duy, hành động và thái độ ứng xử đúng đắn trong cuộc sốngcủa các em

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, môn Lịch sử đang bị bộ phận khôngnhỏ học sinh xem nhẹ, thời ơ Môn Lịch sử nói riêng, các môn khoa học-xã hộinói chung đang bị “quay lưng” trong việc lựa chọn khối thi, nghành thi của họcsinh trung học phổ thông Việc học sinh ngại học sử, thi sử là một sự thật bởinhiều căn nguyên khác nhau Có thể do cách học thực dụng, do quan niệm chưađúng đắn của phụ huynh và học sinh Có thể do xu thế chuộng các môn khoa học-

tự nhiên, xem nhẹ các môn khoa học-xã hội, trong đó có môn Lịch sử… nhưngtheo tôi một nguyên nhân vô cùng quan trọng là học lịch sử có nội dung kiến thứcnhiều, nặng nề về số liệu, sự kiện thời gian diễn ra dài và trải trên một không gianrộng lớn làm cho học sinh rất vất vả trong quá trình ôn tập

Bắt đầu từ kỳ thi Trung học phổ thông Quốc gia 2017, Bộ Giáo dục và Đàotạo quy định Lịch sử là một môn thi trắc nghiệm 100% trong tổ hợp khoa học-xãhội thay cho bài thi truyền thống tự luận 180 phút Việc chuyển đổi hình thức thi

hy vọng là “luồng gió mát” đến bộ môn vì hình thức thi trắc nghiệm khách quangiảm nhẹ áp lực học tập của học sinh

Là kỳ thi đầu tiên thực hiện hình thức trắc nghiệm khách quan môn Lịch sửnên giáo viên và học sinh có tâm lý lo lắng, phân tâm trong cách dạy và học Đặcbiệt là đối với học sinh lớp 12 Các em thường băn khoăn trong phương pháp ôntập lịch sử theo hình thức trắc nghiệm như thế nào để đạt hiệu quả cao

Nhằm giúp học sinh ôn tập kiến thức lịch sử theo hình thức trắc nghiệm vàđáp ứng yêu cầu đổi mới kiểm tra đánh giá hiện nay của Bộ Giáo dục và Đào tạo,

tôi chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả ôn tập trắc nghiệm Lịch sử

12-chương trình chuẩn” làm sáng kiến kinh nghiệm

1.2.Mục đích nghiên cứu

Lựa chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả ôn tập trắc nghiệmLịch sử 12-chương trình chuẩn” làm sáng kiến kinh nghiệm, trước hết giúp bảnthân tôi hoàn thiện kỹ năng, phương pháp dạy học theo tinh thần đổi mới của BộGiáo dục &Đào tạo đồng thời tìm ra những biện pháp ôn tập Lịch sử có hiệu quảcho học sinh lớp 12 Từ đó góp phần nâng cao chất lượng học tập Lịch sử của họcsinh trung học phổ thông

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Trong đề tài, tôi tập trung nghiên cứu về các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả ôn tập trắc nghiệm Lịch sử 12-chương trình chuẩn Do hạn chế về tài liệu và năng lựcbản thân nên tôi chỉ chọn học sinh lớp 12 để thực nghiệm đề tài.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lí lý luận: để nghiên cứu đề tài, bản thân tìm hiểu các tài liệucủa Đảng, Nhà nước về đổi mới giáo dục, công trình nghiên cứu về lý luận dạy họchiện đại của các nhà giáo dục

- Phương pháp điều tra thực tế, thu thập thông tin qua việc điều tra, quan sáttình hình dạy học ở trường trung học phổ thông, trao đổi ý kiến, thăm dò giáo viên

và học sinh trong việc sử dụng các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả ôn tập lịch

sử theo hình thức thi trắc nghiệm khách quan

- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu trong quá trình làm sáng kiến kinhnghiệm

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: tôi tiến hành ôn tập 1 số chủ đề theocác biện pháp của đề tài ở 2 lớp: 12A1, 12A2 để thấy rõ hiệu quả của đề tài trong

ôn tập lịch sử theo hình thức thi trắc nghiệm khách quan

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN 2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến

Trắc nghiệm khách quan “là phương pháp kiểm tra đánh giá bằng hệ thốngcâu hỏi trắc nghiệm khách quan, cách cho điểm hoàn toàn khách quan không phụthuộc vào người chấm” [4; trang 6] Vì vậy đảm bảo tính khách quan và khoa họctrong đánh giá kết quả học tập của học sinh

Từ các đề thi minh họa của Bộ Giáo dục & Đào tạo công bố đã cho thấy kiếnthức các câu hỏi đề thi trắc nghiệm rải đều trên tất cả các phần, các chương củachương trình sách giáo khoa Lịch sử 12 hiện hành Các câu hỏi sẽ có các cấp độ từnhận biết đến thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao Đề thi sẽ có sự phân hóa từthấp đến cao, dễ đến khó

Việc đề ra những biện pháp ôn tập cho học sinh lớp 12 ôn tập lịch sử theohình thức thi trắc nghiệm như trên là một vấn đề hết sức thiết thực, vì “Trong dạyhọc nói chung, dạy Lịch sử nói riêng, việc tổ chức cho học sinh ôn tập để củng cố,nâng cao kiến thức có vai trò quan trọng” [4; trang 3]

Để giúp học sinh có thể ôn tập tốt kiến thức Lịch sử dưới hình thức thi trắcnghiệm, nhiều nhà sư phạm, nhà nghiên cứu đã cho xuất bản nhiều tác phẩm như:Bài tập trắc nghiệm lịch sử 12-Nguyễn Ngọc Đạo, Nhà xuất bản giáo dục 2017; Đềkiểm tra theo chuẩn kiến thức, kỹ năng lịch sử 12- Nguyễn Xuân Trường (chủbiên), Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, 2011; Hướng dẫn ôn tập trắc nghiệm lịch

sử 12- PGS.TS Hà Thị Thu Thủy-TS Nguyễn Thị Bích, Nhà xuất bản Đại học TháiNguyên, 2017; Câu hỏi trắc nghiệm khách quan ôn thi trung học phổ thông Quốcgia môn Sử … và rất nhiều bài đăng trên các tạp chí có liên quan Đây là những tàiliệu bổ ích, giúp giáo viên và học sinh khai thác, sử dụng trong quá trình giảng dạy

và ôn tập lịch sử

Tuy nhiên, viết riêng về biện pháp ôn tập lịch sử theo hình thức thi trắcnghiệm thì chưa có một đề tài nào hoàn thiện một cách có hệ thống Vì thế khi viếtsáng kiến, bản thân tôi đúc rút dựa trên kinh nghiệm tích lũy trong quá trình giảngdạy là chủ yếu.

2.2.Thực trạng của sáng kiến

Đối với giáo viên: Giai đoạn 2006-2009, Nghành giáo dục từng phát động,đưa hình thức trắc nghiệm vào trong các bài đánh giá kết quả học tập của học sinh Giáo viên đã từng dạy và kiểm tra theo hình thức này Vì thế, đội ngũ giáo viênLịch sử sẽ có đủ kinh nghiệm để ứng phó với phương pháp dạy cho học sinh theohình thức trắc nghiệm Tuy nhiên, để hướng dẫn học sinh ôn tập theo hình thứckiểm tra đánh giá này thật sự có hiệu quả thì không ít giáo viên làm được vì phầnthiếu tài liệu tham khảo, phần do tích lũy kinh nghiệm giảng dạy theo hình thứckiểm tra đánh giá trắc nghiệm khách quan chưa nhiều Vì thế, mỗi giáo viên cầntìm ra biện pháp ôn tập có hiệu quả để học sinh không phải áp lực khi học Lịch sử

Đối với học sinh: Với hình thức thi trắc nghiệm, các em không phải thuộclòng quá nhiều kiến thức lịch sử trong sách giáo khoa, chỉ cần khai thác tốt sáchgiáo khoa, hiểu bài và biết kết nối các vấn đề, suy luận để lựa chọn các đáp án là cóthể hoàn thiện bài thi Nhưng để làm được điều này, các em nhất là học sinh lớp 12trước ngưỡng cửa của kỳ thi Trung học phổ thông Quốc gia cần có phương pháp ôntập thật hữu hiệu

Xuất phát từ thực trạng trên đây, tôi chọn đề tài “Một số biện pháp nâng

cao hiệu quả ôn tập trắc nghiệm Lịch sử 12-chương trình chuẩn làm sáng kiến

kinh nghiệm là rất cần thiết với bản thân và để hướng dẫn học sinh 12 ôn tập Lịch

sử theo hình thức thi trắc nghiệm khách quan

2.3 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả ôn tập trắc nghiệm Lịch sử chương trình chuẩn.

12-Để nâng cao hiệu quả ôn tập trắc nghiệm Lịch sử 12-chương trình chuẩn, tôixin đề ra một số biện pháp sau:

Thứ nhất: Nắm vững kiến thức cơ bản sách giáo khoa Lịch sử 12-chương trình chuẩn và ôn tập theo từng chủ đề lịch sử cụ thể hoặc một nhóm các sự kiện lịch

sử có liên quan với nhau.

Việc nắm vững kiến thức cơ bản Lịch sử 12-chương trình chuẩn là điềukhông đơn giản Vì Lịch sử 12-chương trình chuẩn có dung lượng kiến thức lớn,bao gồm toàn bộ lịch sử thế giới hiện đại từ 1945 đến 2000 và lịch sử Việt Nam từ1919-2000 Để ôn tập một cách hiệu quả, học sinh cần hệ thống kiến thức thànhcác vấn đề và xâu chuỗi vấn đề, tránh nắm sự kiện lịch sử một cách rời rạc, chắpvá

Trước khi ôn tập từng nội dung cụ thể Lịch sử lớp 12-chương trình chuẩn,học sinh cần nắm một cách khái quát về tiến trình lịch sử với những sự kiện lịch

sử chính

Phần Lịch sử thế giới hiện đại từ 1945 đến 2000, giáo viên hướng dẫn họcsinh học và ôn theo từng vấn đề với 6 nội dung chủ yếu: Sự hình thành trật tự thếgiới mới sau Chiến tranh thế giới thứ hai; Liên Xô, các nước Đông Âu (1945-1991) và Liên bang Nga (1991-2000); Các nước Á, Phi và Mỹ latinh (1945-2000);

Mỹ, Tây Âu và Nhật Bản (1945-2000); Quan hệ quốc tế trong và sau Chiến tranhlạnh; Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa

Ở mỗi nội dung, giáo viên cho học sinh nắm bắt các sự kiện chính một cáchngắn ngọn xúc tích nhất Chẳng hạn, khi ôn tập: Quan hệ quốc tế trong và sauChiến tranh lạnh, hướng dẫn học sinh xác định những sự kiện cơ bản sau:

Thời gian Nội dung sự kiện

12-3-1947 Tổng thống Truman gửi thông điệp đến Quốc hội Mỹ

6-1947 Mỹ đề ra kế hoạch Mácsan phục hồi kinh tế các nước Tây Âu

nhằm ràng buộc các nước này

4-4-1949 Mỹ thành lập Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (Nato)

1-1949 Liên Xô và các nước Đông Âu thành lập Hội đồng tương trợ kinh

9-11-1972 Hiệp định về những cơ sở của quan hệ giữa Đông Đức và Tây Đức

được ký kết giữa hai nước Đức

1972 Liên Xô và Mỹ thỏa thuận về việc hạn chế vũ khí chiến lược

8-1975 33 nước châu Âu cùng với Mỹ và Canada ký Định ước Henxink.12-1989 Liên Xô và Mỹ tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh

Chiến tranh lạnh chấm dứt đã mở ra chiều hướng và những điều kiện giải quyếthòa bình các vụ tranh chấp, xung đột diễn ra trên thế giới

Phần Lịch sử Việt Nam từ 1919-2000, giáo viên hướng dẫn học sinh họctheo từng giai đoạn lịch sử trong một quá trình liên tục theo trình tự thời gian: Giaiđoạn 1919-1930; Giai đoạn 1930-1945; Giai đoạn 1945-1954; Giai đoạn 1954-1975; Giai đoạn 1975-2000

Dựa vào sự phân kỳ lịch sử này, học sinh tiến hành xác định những sự kiện lịch sử chính gắn liền với từng giai đoạn lịch sử cụ thể

Ví dụ: Ôn tập giai đoạn 1919-1930, giáo viên hướng dẫn học sinh xác địnhnhững sự kiện chính sau:

Thời gian Nội dung sự kiện

6-1919 Nguyễn Ái Quốc gửi đến Hội nghị Vécxai bản yêu sách của nhân dân

An Nam

1919 Phong trào chấn hưng nội hóa, bài trừ ngoại hóa của giai cấp tư sản

dân tộc

1920 Công nhân Sài Gòn – Chợ Lớn thành lập Công hội đỏ

7-1920 Nguyễn Ái Quốc đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn

đề dân tộc và thuộc địa của V.I Lênin

12-1920 Nguyễn Ái Quốc bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế Cộng sản và

tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp tại Đại hội Tua

1921 Hội Liên hiệp thuộc địa ở Pari thành lập

1923 Phong trào chống độc quyền cảng Sài Gòn và xuất khẩu lúa gạo Nam

Kì của tư sản dân tộc

6-1923 Nguyễn Ái Quốc dự Đại hội Quốc tế nông dân ở Liên Xô

6->7/1924 Nguyễn Ái Quốc dự Đại hội V Quốc tế Cộng sản

11-1924 Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu (Trung Quốc)

8-1925 Công nhân thợ máy xưởng Ba Son đấu tranh, đánh dấu bước tiến mới

của phong trào công nhân6-1925 Thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên

25-12-1927 Việt Nam Quốc dân đảng ra đời

1928 Phong trào vô sản hóa của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên2-1929 Tổ chức ám sát tên trùm mộ phu Badanh ở Hà Nội

3-1929 Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Bắc Kì ra đời

17-6-1929 Đông Dương Cộng sản đảng được thành lập

8-1929 Thành lập An Nam Cộng sản đảng

9-1929 Thành lập Đông Dương Cộng sản Liên đoàn

6/1->8/21930 Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản thành Đảng cộng sản Việt

Nam

9-2-1930 Khởi nghĩa Yên Bái bùng nổ và thất bại

Việc xác định được các mốc sự kiện từng nội dung, từng thời kỳ sẽ giúp họcsinh nắm vững được kiến thức cơ bản của chương trình Lịch sử 12 một cách dễdàng nhất

Giáo viên cũng có thể hướng dẫn học sinh nắm kiến thức cơ bản bằng việchọc theo chủ đề lịch sử cụ thể có cùng đặc điểm, liên quan với nhau Lịch sử 12-chương trình chuẩn nhiều mảng kiến thức có thể xếp ôn theo chủ đề như: “Vai tròcủa Nguyễn Ái Quốc đối với cách mạng Việt Nam từ 1919-1945”; “Các hình thứcmặt trận của Đảng từ 1930-1945”; “Chủ trương đấu tranh của Đảng từ 1939-

1945”; “Chủ quyền dân tộc qua các hiệp định: Hiệp định Sơ bộ, Hiệp định Giơne

vơ và Hiệp định Pari”; “Các chiến lược chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Nam ViệtNam từ 1954-1975”; “Quan hệ quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai”; “Nhữngchuyển biến của chủ nghĩa tư bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai”; “Phong tràogiải phóng dân tộc ở Á, Phi, Mỹ latinh sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai”…

Ví dụ: Ôn tập chủ đề “Vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với cách mạng ViệtNam từ 1919-1945”, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nắm được những nộidung sau:

- Nguyễn Ái Quốc là người Việt Nam đầu tiên đến với Chủ nghĩa Lênin, tìm thấy con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc

Mác Người chuẩn bị về tư tưởng chính trị (1920Mác 1924) và tổ chức (1925Mác 1927)cho việc thành lập một chính đảng vô sản ở Việt Nam

-Trực tiếp chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản tháng 2-1930,sáng lập ra Đảng Cộng sản Việt Nam và soạn ra Cương lĩnh đầu tiên của Đảng,đặt cơ sở cho đường lối cách mạng Việt Nam từ đó về sau

- Người chủ trì và hoàn chỉnh chủ trương đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc ởHội nghị 8 (5-1941)

- Cùng với toàn Đảng, toàn dân xây dựng chính trị (sáng lập Mặt trận ViệtMinh ngày 19-5-1941), lực lượng vũ trang ( thành lập Đội Việt Nam tuyên truyềngiải phóng quân ngày 22-12-1944), căn cứ địa cách mạng (thành lập Khu giảiphóng Việt Bắc ngày 4-6-1945)

- Chớp thời cơ và lãnh đạo nhân dân giành chính quyền trong Tổng khởinghĩa Cách mạng tháng Tám 1945

- Đọc Tuyên ngôn Độc lập (2-9-1945), khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủCộng hòa

Đặc điểm của lịch sử là diễn ra liên tục, kết quả của sự kiện trước có liên hệđến sự kiện sau Do đó, nếu giáo viên định hướng cho học sinh học cả một chuỗi

sự kiện có liên hệ với nhau trong cùng một giai đoạn lịch sử là một cách giúp họcsinh ôn tập có hiệu quả hơn

Ví dụ: Cách mạng Việt Nam từ 1939-1945 xoay quanh 4 sự kiện lớn là Hộinghị Trung ương 6 (11/1939), Hội nghị Trung ương 8 (5/1941), Hội nghị BanThường vụ Trung ương Đảng (9/3/1945) và Hội nghị toàn quốc của Đảng (14-

>15/8/1945) Nếu nhóm 4 sự kiện này lại (từ bối cảnh đến nhận định tình hình,xác định kẻ thù, đề ra chủ trương và quá trình triển khai các chủ trương) thì họcsinh sẽ thấy được quá trình phát triển liên tục của cách mạng Việt Nam từ 1939-1945: từ chỗ bảo toàn lực lượng (chủ trương của Hội nghị Trung ương 6) đếnchuẩn bị lực lượng (chủ trương của Hội nghị 8), khởi nghĩa từng phần (chủ trươngcủa Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Đảng 9/3/1945) và tiến lên Tổng khởinghĩa giành chính quyền (chủ trương của Hội nghị toàn quốc 14->15/8/1945)

Hoặc trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954), giáo viên hướng dẫn họcsinh nhóm 4 kế hoạch của giặc Pháp: Bôlaec (1947), Rơve (1949), Đờlát Tát xinhi(1950), Na va (1953) Các em sẽ thấy mỗi kế hoạch đều bị quân dân ta đánh bạibằng những chiến thắng cụ thể và thấy được thực trạng các kế hoạch của Pháp đề

ra theo kiểu “thua keo này, bày keo khác” Sau một lần thất bại của kế hoạchtrước, thực dân Pháp thay tướng và đưa ra một kế hoạch mới nhưng rốt cục đều bịquân dân ta đánh bại, buộc phải ký Hiệp định Giơnevơ (1954) rút quân về nước

Trong kháng chiến chống Mỹ, đối với các chiến dịch: Tây Nguyên 24/3/1975), Huế-Đà Nẵng (23->29/3/1975), Hồ Chí Minh (26/4 >30/4/1975), họcsinh đặt trong mối liên hệ của chủ trương và kế hoạch giải phóng hoàn toàn miềnNam Các em sẽ thấy, lúc đầu, Đảng đề ra kế hoạch giải phóng hoàn toàn miềnNam trong 2 năm nhưng sau khi chiến dịch Tây Nguyên diễn ra, Đảng đã liên tụcđiều chỉnh, rút ngắn kế hoạch giải phóng miền Nam Kết quả, trong vòng chưa đầy

(4-3 tháng, ta đã giải phóng hoàn miền Nam

Thực tế giảng dạy của bản thân cho thấy, việc hướng dẫn học sinh học và

ôn tập theo cách học chủ đề lịch sử cùng đặc điểm hoặc nhóm những sự kiện lịch

sử có liên hệ với nhau là biện pháp hữu hiệu giúp học sinh ghi nhớ lịch sử tốt hơn

Thứ hai: Ôn tập trắc nghiệm Lịch sử với kỹ năng khái quát hóa, hệ thống hóa kiến thức bằng các bảng niên biểu.

Trong dạy học Lịch sử, phương pháp lập bảng hệ thống hóa kiến thức có vaitrò hết sức quan trọng vì lập bảng niên biểu sẽ tạo hứng thú học tập, khắc sâu kiếnthức, phát triển các thao tác tư duy và khả năng sáng tạo lịch sử cho học sinh Hệthống kiến thức bằng bảng niên biểu giúp HS nắm chắc kiến thức, tạo điều kiệncho tư duy lôgic, liên hệ tìm ra bản chất của sự kiện, nội dung của lịch sử [5] Từ

đó, các em vận dụng làm tốt các bài tập đòi hỏi kỹ năng tư duy, tổng hợp kiếnthức

Có 3 dạng niên biểu mà giáo viên thường sử dụng hướng dẫn học sinh ôntập là: Niên biểu tổng hợp, niên biểu chuyên đề và niên biểu so sánh

Niên biểu tổng hợp: Là bảng liệt kê những sự kiện lớn xảy ra trong thời gian dài.

Loại niên biểu này không chỉ giúp học sinh ghi nhớ những sự kiện chính mà cònnắm được các mốc thời gian đánh dấu mối quan hệ của các sự kiện quan trọng

Ví dụ: Ôn tập giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1946-1954), giáo viên

có thể sử dụng bảng niên biểu tổng hợp về những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận quân sự, chính trị, ngoại giao của nhân dân ta như sau:

sự

dài

10/1947->12/1947

Chiến dịch Việt Bắc thu-đông

- Loại khỏi vòng chiến đấu hơn 6000 giặc, cơ quanđầu não của ta được bảo toàn

- Buộc giặc Pháp phải chuyển từ “đánh nhanh thắngnhanh” sang “đánh lâu dài”

9/1950->10/1950

Chiến dịch Biên giới thu-đông-Tiêu diệt được hơn 8000 giặc, giải phóng biên giớiViệt Trung, chọc thủng hành lang Đông-Tây, làmphá sản kế hoạch Rơve

- Khai thông con đường liên lạc của ta với các nướcchủ nghĩa xã hội Quân dân ta giành quyền chủ độngtrên chiến trường chính

Đông-Xuân1953-1954

Các chiến dịch Lai Châu, Trung Lào, Thượng Lào,Bắc Tây Nguyên

Chuẩn bị về vật chất và tinh thần cho ta mở cuộc tiếncông quyết định vào Điện Biên Phủ

3/1954->5/1954

Chiến dịch Điện Biên Phủ-Tiêu diệt được 16200 tên địch Kế hoạch Nava bịphá sản

- Giáng đòn quyết định vào ý chí xâm lược của giặcPháp, làm xoay chuyển cục diện chiến tranh ở ĐôngDương, tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranhngoại giao của ta giành thắng lợi

Chính

trị

11->19/2/1951 Đại hội đại biểu lần thứ hai của Đảng diễn ra

Là “Đại hội kháng chiến thắng lợi”

Ngoại

giao

1950 Các nước chủ nghĩa xã hội lần lượt công nhận và đặt

quan hệ ngoại giao với Việt Nam

21/7/1954

Thực dân Pháp ký Hiệp định Giơnevơ

- Là văn kiện pháp lý quốc tế ghi nhận các quyền cơbản của nhân dân Đông Dương

-Pháp chấm dứt chiến tranh xâm lược, rút quân vềnước Mỹ thất bại trong âm mưu kéo dài, mở rộng,quốc tế hóa chiến tranh xâm lược Đông Dương

=>Đánh dấu cuộc kháng chiến của nhân dân ta thắng

Từ bảng niên biểu tổng hợp trên, học sinh sẽ nắm chắc được sự phát triển,thấy rõ mối liên hệ giữa các mặt trận quân sự, chính trị và ngoại giao của cuộckháng chiến chống Pháp (1946-1954)

Niên biểu chuyên đề: Niên biểu này đi sâu trình bày một vấn đề quan trọng nổi

bật nào đó của một thời kỳ lịch sử nhất định, nhờ đó học sinh hiểu được bản chất sự kiện một cách toàn diện, đầy đủ Ví dụ: Lập niên biểu về quá trình hình thành, phát triển và vai trò của Liên minh châu Âu (Ôn tập bài 7.Tây Âu) Giáo viên hướng dẫn học sinh lập bảng:

Sự hình thành

Thời gian Sự kiện chính18/4/1951 Cộng đồng than thép châu Âu ra đời

25/3/1957 Cộng đồng năng lượng nguyên tử châu Âu

và Cộng đồng kinh tế châu Âu ra đời1/7/1967 Ba tổ chức trên hợp nhất thành Cộng đồng

châu Âu

7/12/1991 Hiệp ước Manxtrich, có hiệu lực từ 1/1/1993

đổi tên thành Liên minh châu Âu (EU)

Quá trình phát

triển

1951->2007 Từ 6 nước đầu tiên, EU phát triển lên 27

nước thành viên

7/1979 Cuộc bầu cử Nghị viện chung châu Âu

3/1995 7 nước EU hủy bỏ việc kiểm soát đi lại qua

đường biên giới của nhau1/1/1999 Đồng tiền chung châu Âu được phát hànhVai trò Là tổ chức liên kết chính trị-kinh tế lớn nhất

hành tinh, chiếm ¼ GPD của thế giới

Qua việc ôn tập bằng bảng niên biểu trên, học sinh sẽ ghi nhớ sâu nhất đượcnhững kiến thức về Liên minh châu Âu

Niên biểu so sánh: Dùng để đối chiếu so sánh các sự kiện xảy ra cùng 1 lúc trong

lịch sử hoặc thời gian khác nhau nhưng có điểm tương đồng, khác biệt để làm nổibật bản chất, đặc trưng của các sự kiện đó hoặc để rút ra một kết luận khái quát.Trong chương trình Lịch sử 12-chương trình chuẩn, giáo viên sử dụng niên biểu

so sánh để hướng dẫn học sinh ôn tập trong nhiều bài có hiệu quả

Ví dụ 1: Ôn tập bài 4 Các nước Đông Nam Á và Ấn Độ), mục I.2.a Nhóm 5 nướcsáng lập Asean Giáo viên hướng dẫn học sinh so sánh chiến lược hướng nội vớichiến lược hướng ngoại bằng bảng:

Nội dung Chiến lược hướng nội Chiến lược hướng ngoại

Thời gian Thập niên 50-60 của thế kỷ XX Thập niên 60-70 trở đi

Mục tiêu Xóa bỏ nghèo nàn, lạc hậu,

xây dựng nền kinh tế tự chủ

Khắc phục hạn chế chiến lượchướng nội

Nội dung

Đẩy mạnh phát triển cánghành công nghiệp sản xuấttiêu dùng nội địa thay thếhàng nhập khẩu, lấy thịtrường trong nước làm chỗdựa để phát triển sản xuất…

Tiến hành “mở cửa” nền kinh tế,thu hút vốn đầu tư và kỹ thuậtcủa nước ngoài, tập trung sảnxuất hàng hóa để xuất khẩu, pháttriển ngoại thương

Thành tựu

Sản xuất đáp ứng được nhucầu của nhân dân trongnước, phát triển 1 số nghànhchế biến, chế tạo

Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt

130 tỉ, tốc độ tăng trưởng cao.Vấn đề tăng trưởng và công bằng

xã hội được giải quyết…

Nhược điểm

Thiếu vốn, nguyên liệu, thua

lỗ trong sản xuất, tệ thamnhũng…

Phụ thuộc vào thị trường bênngoài, dễ suy thoái khủng hoảng,tác động đến chính trị…

Ôn tập từ bảng niên biểu trên, học sinh không chỉ thấy rõ sự khác nhau cơ bảngiữa chiến lược hướng nội và chiến lược hướng ngoại mà còn thấy được sựchuyển đổi trong chiến lược phát triển kinh tế là đúng đắn, phù hợp của nhóm 5nước sáng lập Asean

Ví dụ 2: So sánh chủ trương, sách lược của cách mạng của Đảng, hình thức đấutranh thời kỳ 1930-1931 với thời kỳ 1936-1939, giáo viên hướng dẫn học sinh lậpbảng:

Nội dung Thời kỳ 1930-1931 Thời kỳ 1936-1939

Kẻ thù Đế quốc Pháp và phong kiến

Tự do, dân chủ, cơm áo, hòa bình

Lực lượng Chủ yếu là công-nông Đông đảo các giai cấptầng lớp

nhân dân trong xã hội

Hình thức

đấu tranh

-Bí mật

-Biểu tình, khởi nghĩa vũ trang

-Công khai, bán công khai, hợppháp, bán hợp pháp

-Đấu tranh chính trị hòa bình.Tập hợp lực

lượng

Liên minh công -nông Mặt trận dân chủ Đông Dương

(3-1938)Dựa vào bảng, học sinh thấy được sự khác biệt về chủ trương, sách lược củaĐảng trong 2 thời kỳ 1930-1931 và 1936-1939 Sự khác biệt này là do tình hình

thế giới và trong nước có sự thay đổi, Đảng đã nhạy bén, sáng tạo và linh hoạt để

đề ra chủ trương đấu tranh phù hợp

Ví dụ 3: So sánh những điểm khác nhau giữa chiến lược “Chiến tranh đặcbiệt” với chiến lược “Chiến tranh cục bộ” (Ôn tập bài 22 Nhân nhân hai miền trựctiếp chiến đấu chống đế quốc Mỹ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấuvừa sản xuất), giáo viên hướng dẫn học sinh lập bảng:

Nội dung Chiến tranh đặc biệt Chiến tranh cục bộ

Tạo ra ưu thế về binh lực, hỏa lực

để áp đảo quân chủ lực của ta,giành lại quyền chủ động trênchiến trường

Thủ đoạn Dồn dân lập ấp chiến lược Mở các cuộc “tìm diệt”, “bình

định” Quy mô Ở miền Nam Việt Nam Bình định miền Nam, tiến hành

phá hoại miền Bắc

Trên thực tế khi hướng dẫn ôn tập Lịch sử 12-chương trình chuẩn đã chothấy, việc lập bảng niên biểu trong học tập giúp học sinh nắm bắt được bản chấtcủa sự kiện lịch sử, dễ ghi nhớ, dễ học nhất Giáo viên khi hướng dẫn các em lậpbảng cần chú ý lựa chọn kiến thức cơ bản, chính xác, ngắn gọn nhất Lập bảngcàng cụ thể thì việc ôn tập lịch sử của học sinh càng hiệu quả

Thứ ba: Ôn tập trắc nghiệm Lịch sử bằng sơ đồ tư duy

Sử dụng bản đồ tư duy là một phương pháp hữu hiệu trong việc dạy và họcLịch sử ở trường trung học phổ thông đặc biệt là ôn tập trắc nghiệm, giúp học sinh

hệ thống hóa kiến thức Lịch sử bằng một sơ đồ có kết hợp của cả màu sắc và hìnhảnh Sử dụng bản đồ tư duy sẽ tạo “sự hứng thú của học sinh trong học Lịch sử,phát huy khả năng sáng tạo, năng lực tư duy, đặc biệt là tư duy logic, thể hiệnđược phong cách cá nhân, dấu ấn riêng của mỗi em đồng thời đây cũng là phươngpháp giúp học sinh có thể tự học, tự ôn tập một cách hiệu quả” [7; trang 1]

Lịch sử lớp 12-chương trình chuẩn hiện hữu nhiều mốc sự kiện, không gian

và thời gian đa dạng nên khi ôn tập, tùy vào nội dung và tính chất của từng bàihọc, mỗi chương, mỗi giai đoạn, giáo viên có thể định hướng, hướng dẫn học sinh

ôn tập bằng sơ đồ tư duy, dựa trên nguyên lý từ “cây” đến “cành” đến “nhánh”, từ

ý lớn đến ý nhỏ

Ví dụ 1 : Ôn tập bài 8: Nhật Bản, giáo viên hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ tư duy:

Từ sơ đồ tư duy trên, học sinh sẽ nắm bắt nhanh nhất, dễ nhớ nhất các giaiđoạn phát triển của Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến năm 2000.

Ví dụ 2: Ôn tập bài 18: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốcchống thực dân Pháp (146-1950), giáo viên khắc họa kiến thức toàn bài trên sơ đồ

tư duy:

Sơ đồ tư duy đem lại hiệu quả nhất trong các bài ôn tập, tổng kết hay kháiquát từng thời kỳ, từng giai đoạn Ví dụ ôn tập bài 11: Tổng kết lịch sử thế giớihiện đại từ 1945-2000, học sinh ôn trên sơ đồ tư duy:

Trên sơ đồ tư duy, học sinh dễ dàng ghi nhớ 6 nội dung cơ bản của lịch sửthế giới hiện đại từ 1919-2000 và các xu thế phát triển của thế giới hiện nay

Việc hướng dẫn học sinh ôn tập bằng sơ đồ tư duy, tôi nhận thấy các emhứng thú học tập hơn vì các bài học lịch sử được cô đọng, ngắn gọn xúc tích, dễhiểu và dễ nhớ đồng thời rèn luyện cho các em kỹ năng tự học

Thứ tư: Rèn luyện kỹ năng tập làm các dạng bài tập trắc nghiệm khi học xong từng bài, từng chương, từng phần trong chương trình Lịch sử 12

Khi ôn tập theo hình thức thi trắc nghiệm, giáo viên cho học sinh ôn từngbài, từng chương, từng phần rồi đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm để các em củng cốlại kiến thức Đây là bước đơn giản nhưng rất cần thiết và quan trọng vì kiến thứccác em đã học cần được thực hành ngay trong các dạng câu hỏi trắc nghiệm Điềunày vừa giúp học sinh nắm rõ và khắc sâu kiến thức vừa rèn luyện khả năng tựhọc, tự ôn tập cho cho các em

Hiện nay có rất nhiều tài liệu hướng dẫn ôn thi trắc nghiệm (cả tài liệu insách và trên Internet) thuộc chương trình Lịch sử 12 Tuy nhiên, giáo viên cầnphải định hướng cho học sinh xây dựng các dạng câu hỏi trắc nghiệm bám sát vàochương trình sách giáo khoa Lịch sử 12 và căn cứ vào đề minh họa của Bộ Giáodục&Đào tạo (gần đây nhất là bộ đề minh họa vào giữa tháng 5/2017) để làm quenvới các dạng đề trắc nghiệm

Theo như các đề minh họa của Bộ, các câu hỏi trắc nghiệm Lịch sử có nhiềulựa chọn (A,B,C,D) Các câu hỏi này thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau mà

HS rất dễ chọn nhầm đáp án Vì thế, giáo viên cần hướng dẫn học sinh làm một sốdạng câu như sau:

Dạng câu thuộc kiến thức cơ bản: Loại câu hỏi này tương đối nhẹ về kiến thức,

học sinh chỉ cần nắm kiến thức là làm được

Ví dụ: Bài 1.Sự hình thành trật tự thế giới mới sau Chiến tranh thế giới thứ hai(1945-1949), giáo viên đưa ra các câu hỏi thuộc kiến thức cơ bản sau:

Câu 1: Hội nghị Ianta (2/1945) với sự tham gia của các cường quốc nào?

A Anh-Pháp-Mỹ B Mỹ-Anh-Trung Quốc

C Pháp -Liên Xô-Anh D Liên Xô-Mỹ-Anh

Đáp án: D

Câu 2 Theo quyết định của Hội nghị Ianta thì Đông Nam Á thuộc phạm vi ảnh hưởngcủa các nước nào?

A Mĩ , Anh B.Các nước phương Tây

C Liên Xô và các nước Đông Âu D.Liên Xô, Trung Quốc

Đáp án: B

Câu hỏi về đặc điểm sự kiện: Loại câu hỏi này yêu cầu học sinh phải nhớ đặc

điểm hoặc bản chất của các sự kiện

Ví dụ: Bài 18 Những năm đầu cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp(1946-1950), giáo viên đưa ra các câu hỏi về đặc điểm sự kiện:

Câu 1: Thất bại nào buộc thực dân Pháp chuyển từ “đánh nhanh thắng nhanh” sang

“đánh lâu dài với quân dân ta”?