Kinh nghiệm chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử ở trường THPT triệu sơn1

Bằng sự nổ lực của bản thân, qua trao đổi, học hỏi đồngnghiệp, bạn bè cùng chuyên môn cùng với thực tiễn trải nghiệm trong công tác giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 12, tôi mạnh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM CHỌN VÀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN I

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hằng Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2017

MỤC LỤC.

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lý do chọn đề tài 2

II Mục đích nghiên cứu 3

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

IV Phương pháp nghiên cứu 3

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I Cơ sở lý luận 4

II Thực trạng của vấn đề 4

III Kinh nghiệm chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lich sử 5

1 Chọn học sinh giỏi 5

2 Các bước tiến hành bồi dưỡng học sinh giỏi 6

IV Kết quả đạt được 15

C KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

A ĐẶT VẤN ĐỀ.

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện là một vấn đề cấp thiết hiện nayđược cả xã hội và toàn ngành giáo dục đặc biệt quan tâm Để góp phần nâng caochất lượng giáo dục toàn diện thì công tác bồi dưỡng học sinh giỏi (HSG) có vaitrò rất quan trọng Bồi dưỡng học sinh giỏi là bước đi đầu tiên để đào tạo nhântài cho đất nước và là nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục nói chung vàNhà trường nói riêng

Năm nào cũng vậy, Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa đều tổ chức kỳ thichọn học sinh giỏi các cấp, trong đó có thi học sinh giỏi THPT Kỳ thi này nhằmlựa chọn và tôn vinh những học sinh có thành tích cao trong các môn học Nótác dụng tích cực, thiết thực và mạnh mẽ trong việc nâng cao chất lượng đội ngũgiáo viên và tinh thần say mê học tập của học sinh, nâng cao chất lượng vàkhẳng định uy tín, thương hiệu Nhà trường, góp phần vào việc nâng cao chấtlượng giáo dục nói chung Đồng thời, kết quả của kỳ thi này cũng là một căn cứ,một kênh thông tin quan trọng để Sở giáo dục và Đào tạo đánh giá chất lượnggiáo dục của mỗi trường học trong phạm vi toàn tỉnh Vì thế hàng năm, trườngTHPT Triệu Sơn 1 vẫn coi công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một trong nhữngnhiệm vụ trọng tâm của thầy và trò

Làm thế nào để đạt kết quả cao trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi, đócũng là điều băn khoăn trăn trở không chỉ riêng tôi mà đây cũng là nỗi niềmchung của tất cả giáo viên khi tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi Chọn và bồidưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử là việc làm thiết thực và quan trọng Đặc biệttrong bối cảnh hiện nay đất nước đang đứng trước xu thế hội nhập, công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước, rất cần những người có tri thức, những người tài giỏi

để xây dựng nước nhà Bằng sự nổ lực của bản thân, qua trao đổi, học hỏi đồngnghiệp, bạn bè cùng chuyên môn cùng với thực tiễn trải nghiệm trong công tác

giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 12, tôi mạnh dạn chọn “ Kinh nghiệm chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử ở trường THPT Triệu Sơn1”

làm đề tài nghiên cứu của mình

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

Góp phần nâng cao chất lượng môn Lịch sử nói chung và chất lượng họcsinh giỏi của nhà trường nói riêng

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng : Học sinh khối 12 trường THPT Triệu Sơn 1

2 Phạm vi nghiên cứu: Lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới thuộc chươngtrình lịch sử lớp 12 (theo khung chương trình thực dạy và quy định hướng dẫncủa SGD& ĐT Thanh Hoá)

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để có cơ sở tiến hành nghiên cứu và áp dụng đề tài nghiên cứu vào thực tếdạy học, tôi đã:

- Tìm hiểu thực trạng về công tác bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi mônLịch sử ở các trường Trung học phổ thông

- Khảo sát thực tế về công tác bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn Lịch

sử của chính bản thân tôi qua các năm học

- Đề tài này được đúc rút và tổ chức thực hiện trong quá trình bồi dưỡng độituyển học sinh giỏi môn Lịch sử tại trường Trung học phổ thông Triệu Sơn 1

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ.

Thực tế hiện nay ở các trường THPT trên cả nước do điều kiện khách quan

và chủ quan chi phối, học sinh quan niệm môn Lịch sử là "môn phụ" diễn ra kháphổ biến nên ít có sự đầu tư học tập theo đúng yêu cầu bộ môn Dạy Lịch sử chocác đối tượng học sinh trong xu thế phát triển của xã hội hiện nay đã khó, việcdạy bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn Lịch sử đạt kết quả cao lại càng khókhăn hơn So với các trường THPT trong huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa thìtrường THPT Triệu Sơn 1 còn khó khăn hơn vì số học sinh đăng ký học mônLịch sử ít hơn, nhiều học sinh học tốt môn Lịch sử nhưng phụ huynh vẫnhướng cho con học và thi môn khác Từ năm học 2016-2017, do đổi mới trongcông tác thi, tuyển sinh Đại học và Cao đẳng, môn Lịch sử đã được nhiều họcsinh lựa chọn học và xét tuyển nhiều hơn nhưng về cơ bản thì vẫn chưa đượccoi trọng đúng mức

Bên cạnh những khó khăn trên thì công tác bồi dưỡng học sinh giỏi củatrường THPT Triệu Sơn 1 cũng có những thuận lợi nhất định đó là sự chỉ đạo,

quan tâm sát sao của của Ban Giám Hiệu nhà trường, sự hợp tác của giáo viênchủ nhiệm và các đồng chí, đồng nghiệp trong trường

III KINH NGHIỆM CHỌN VÀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCHSỬ

Qua nhiều năm giảng dạy, bản thân tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm màtheo tôi nghĩ nó có hiệu quả trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi như sau:

1 Chọn học sinh giỏi.

1.1 Điều kiện chọn học sinh giỏi.

Đây là khâu quan trọng nhất, bởi vì phải chọn đúng đối tượng thì bồi dưỡng

mới có chất lượng Đối với các bộ môn khác thì việc chọn học sinh giỏi khôngkhó lắm, riêng đối với môn Lịch sử thì rất khó Một số học sinh và phụ huynhvẫn quan niệm đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần làm bài tập,không cần học bồi dưỡng Vì vậy, việc chọn học sinh vào đội tuyển học sinhgiỏi môn Lịch sử rất là khó, cho nên khâu tuyển chọn thực hiện lần lượt nhưsau:

- Thứ nhất : Phải tìm hiểu nguyện vọng của các em xem các em có yêu thích

bộ môn Lịch sử không Đây là điều kiện rất cần thiết, không thể thiếu mang tínhđặc thù của bộ môn trong tình hình hiện nay Vấn đề đầu tiên là các em phải tựnguyện yêu thích bộ môn mà các em chọn, có như vậy các em mới có toàn tâmtoàn ý cho việc học tập và nghiên cứu của mình, tránh trường hợp ép buộc các

em học môn mà các em không thích

- Thứ hai : Xét năng lực của các em dựa trên các cơ sở sau:

+ Thông qua kết quả học tập của học sinh ở cấp hai, đặc biệt xem ở cấp haicác em có tham gia đội tuyển học sinh giỏi không? Đi thi có đạt thành tích gìchưa?

+ Thông qua các giờ học ở trên lớp, học sinh đó phải có thái độ học tậpnghiêm túc, chăm chỉ, hào hứng, có niềm đam mê đối với môn Lịch sử, trongquá trình nghe giảng, ngoài những kiến thức cơ bản, khi giáo viên mở rộng kiếnthức, các em phải biết chọn lọc những kiến thức cần ghi chép

+ Thông qua các lần kiểm tra miệng để kiểm tra tinh thần thái độ học tập,năng lực tiếp thu bài, kiến thức mà các em đạt được nhiều hay ít

+ Thông qua các lần kiểm tra thường xuyên và định kì để phát hiện những

em có khả năng trình bày, phân tích những kiến thức cơ bản, rõ ràng, đúng trọngtâm, khả năng lập luận chắc chắn, chữ viết đẹp…

1.2 Phương pháp chọn học sinh giỏi.

1.2.1 Học sinh tự đăng ký.

Là hình thức chọn đầu tiên của môn Lịch sử, bởi vì chúng ta biết đây là bộmôn vẫn được coi là môn phụ, môn học mà các em khó có cơ hội chọn nghềnghiệp sau này so với các môn học khác nên đa số phụ huynh và học sinh khôngthích chọn và không thích học Vì vậy, các em tự đăng ký là các em đã có địnhhướng cho mình về tương lai nghề nghiệp

1.2.2 Khâu lựa chọn học sinh vào đội tuyển học sinh giỏi

Sau khi có số lượng danh sách các em tham gia đăng ký thi đội tuyển thì tiếnhành cho các em thi tuyển Việc thi đội tuyển chủ yếu là do tôi tự đứng ra tổchức vì đặc trưng của bộ môn là số lượng mà tôi tuyển chọn được theo hình thứcnêu trên là rất ít.Việc thi thường bắt đầu từ tháng 10 tức là phải sau một thờigian ôn tập Học sinh phải được thi nhiều lần vì trong số học sinh được lựachọn để thi thì có em có tố chất và niềm đam mê thực sự, có em học lực yếunhưng vì yêu thích môn Lịch sử nên cũng đăng ký dự thi

Qua nhiều lần thi tuyển ở cấp trường, tôi mới lập danh sách để các em vào độituyển đi thi học sinh giỏi cấp Tỉnh

2 Các bước tiến hành bồi dưỡng học sinh giỏi

2.1 Tạo hứng thú trong ôn tập

Công việc này tập trung tiến hành ngay tiết học đầu tiên và trong suốt quátrình giảng dạy bồi dưỡng :

- Xác định mục tiêu học tập: Ngay từ tiết học đầu tiên giáo viên phải giúpcác em thấy được mục đích và yêu cầu khi tham gia học đội tuyển đó là: Đốivới học sinh tham gia thi học sinh giỏi thì ngoài những mục đích, yêu cầu củamôn học, các em còn có nhiều mục đích khác như: được trang bị kiến sâu hơn,

luyện kỹ năng làm bài kỹ hơn… để chuẩn bị cho kỳ thi THPT quốc gia Từnăm học 2016-2017, thi THPT quốc gia chuyển sang thi theo hình thức trắcnghiệm khách quan nhưng nếu như các em được tham gia ôn luyện và thi HSGcấp Tỉnh chắc chắn các em sẽ đạt kết quả cao ở kỳ thi THPT quốc gia Các emtham gia thi tuyển mà đạt giải thì Nhà trường sẽ phát thưởng, được giám đốc SởGiáo dục và Đào tạo Thanh Hóa phát giấy chứng nhận học sinh giỏi Hơn nữa,các em còn được cộng điểm vào điểm xét tốt nghiệp

- Việc gây hứng thú cho các em tham gia đội tuyển còn phụ thuộc rất lớn vàolòng nhiệt tình và năng lực của giáo viên Giáo viên phải làm việc nghiêm túc,

tự nguyện cống hiến hết mình cho công việc mà mình đang phụ trách, khôngquản khó khăn tạo cho các em hứng thú và cả niềm tin, các em phải yên tâm khitham gia vào đội tuyển mà thầy, cô đang trực tiếp phụ trách, tránh tình trạng họcsinh“đứng núi này trông núi nọ” tức là đang học đội tuyển môn này nhưng lạimuốn sang học đội tuyển môn khác Kinh nghiệm cho thấy, dù một giáo viênthực sự có năng lực chuyên môn nhưng không nhiệt tình, không có tinh thầntrách nhiệm cao thì không thể đạt kết quả cao trong công tác bồi dưỡng học sinhgiỏi

2.2 Củng cố kiến thức cơ bản.

Kiến thức lịch sử cơ bản không phải chỉ là những sự kiện đơn lẻ mà bao

gồm một hệ thống những hiểu biết cần thiết về các sự kiện cụ thể, niên đại,địađiểm, nhân vật, các nguyên lí, qui luật, những kết luận, khái quát…[1]

Củng cố kiến thức cơ bản là phần quan trọng của quá trình bồi dưỡng họcsinh giỏi vì học sinh không nắm được kiến thức cơ bản của bài, của chương, củagiai đoạn…thì học sinh không có khả năng làm bài, bài làm sẽ lạc đề, sai kiếnthức, không nổi trọng tâm Cho nên, để học sinh nắm được kiến thức cơ bản, đòihỏi giáo viên phải có phương pháp ôn tập phù hợp, dễ hiểu, dễ nhớ và nhớ có

hệ thống, logic

Học Lịch sử không bắt buộc học sinh phải học thuộc lòng một cách máymóc, một lúc phải nhớ quá nhiều sự kiện, song phải biết ghi nhớ, hiểu một số sựkiện quan trọng gắn với niên đại địa danh, nhân vật lịch sử Nếu không ghi nhớ

tốt và không hiểu sự kiện lịch sử thì không thể làm bài thi lịch sử vì bài lịch sửkhông thể viết như một bài chính trị mà cần có sự kiện chứng minh Vì vậy,muốn thi đạt kết quả cao thì việc đầu tiên giáo viên yêu cầu các em phải ghi

nhớ được các sự kiện lịch sử, nắm chắc kiến thức cơ bản Nguyên tắc ôn tập của

tôi là: Không nhớ sự kiện cơ bản, chưa nắm kiến thức cơ bản thì chưa được phép rèn luyện các kỹ năng tiếp theo

2.3 Rèn luyện kỹ năng làm bài tập thực hành.

Đây là phần quan trọng thứ hai cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi, các em đã

nắm vững kiến thức cơ bản mà thiếu kỹ năng vận dụng kiến thức để trình bàytheo yêu cầu của đề thi thì các em chỉ đạt được 50% số điểm Để đạt được sốđiểm tối đa thì các em phải biết vận dụng kiến thức, chắt lọc ý, từ cần ghi vàkhông cần ghi Bởi vì yêu cầu của một đề thi học sinh giỏi không chỉ dừng lại ởviệc kiểm tra học sinh nhớ sự kiện, học thuộc lòng mà kiểm tra khả năng kháiquát, tổng hợp, phân tích, đánh giá và kỹ năng làm bài rất cao

Giáo viên phải biết hướng dẫn học sinh vận dụng những kiến thức đã được

ôn tập để làm những bài tập, câu hỏi cụ thể Đây là kỹ năng quan trọng nhất, vì

thông qua bài tập lịch sử để các em khắc sâu thêm các sự kiện lịch sử và cũngnhằm phát triển tư duy học tâp lịch sử của các em

Khi ôn tập phần này, để đạt kết quả cao và sát với nội dung thi HSG, tôihướng dẫn học sinh ôn tập theo cấu trúc đề thi HSG của Sở giáo dục và đào tạoThanh Hóa Cụ thể như sau:

2.3.1 Phần Lịch sử thế giới.

- Đối với câu hỏi kiểm tra kỹ năng so sánh, lập biểu đồ… các sự kiện

thuộc Lịch sử thế giới hiện đại từ 1945-2000, trước tiên tôi yêu cầu học

sinh hoàn thành bảng thống kê các sự kiện lịch sử thế giới theo bài

1 4-11/2/1945 Hội nghị Ianta triệu tập.

2 17/7-2/8/1945 Hội nghị Pốtxđam thỏa thuận việc giải giáp

quân đội Nhật ở Đông Dương

3 25/4-26/6/1945 Hội nghị Xan Phranxixcô ( Mĩ) thông qua Hiến

chương và tuyên bố thành lập tổ chức LHQ

4 24/10/1945 Hiến chương LHQ có hiệu lực

5 31/10/1947 Hội đồng LHQ lấy ngày 24/10 hàng năm làm

ngày LHQ

6 9/1977 Việt Nam là thành viên thứ 149 của LHQ

7 16/10/2007 Đại hội đồng LHQ bầu Việt Nam làm Ủy viên

không thường trực nhiệm kỳ 2008- 2009

+ Bài 8 Nhật Bản, học sinh phải hoàn thành được bảng sau:

ST

T

1 8/9/1951 Hiệp ước hòa bình Xan Phranxixcô kí giữa Mĩ

và Nhật Bản chấm dứt chế độ chiếm đóng củaĐồng minh; Hiệp ước an ninh Mĩ Nhật được kýkết đặt nền tảng mới cho quan hệ giữa 2 nước

2 1956 Nhật Bản bình thường hóa quan hệ ngoại giao

với Liên Xô, là thành viên của LHQ

3 1/1993 Học thuyết Miyadaoa của Nhật Bản ra đời

4 1/1997 Học thuyết Hasimôtô của Nhật Bản ra đời

5 4/1996 Mĩ - Nhật ra tuyên bố khẳng định lại việc kéo

dài vĩnh viễn Hiệp ước an ninh Mĩ Nhật

6 21/9/1973 Nhật Bản thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt

Nam Sau khi học sinh thống kê, giáo viên hướng dẫn học sinh cùng thảo luận ,thống nhất, đi đến chốt lại các sự kiện cần ghi nhớ Sau đó, kiểm tra thườngxuyên theo các nội dung trên theo cả hai chiều: Từ thời gian yêu cầu học sinhnhớ nội dung sự kiện và từ nội dung sự kiện đã cho sẵn yêu cầu học sinh nhớthời gian diễn ra sự kiện

- Đối với dạng câu hỏi yêu cầu học sinh trình bày một sự kiện Lich sử Từ

đó thể hiện quan điểm thái độ về sự kiện Lịch sử đó và liên hệ với tình hình hiện nay: Phần này giáo viên chú trọng ôn tập cho học sinh những câu hỏi liên hệ

thực tế vì việc trình bày nội dung sự kiện Lịch sử đối với các em trong độituyển HSG là không khó.

Ví dụ :

+ Trình bày mục đích và nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc Theoanh ( chị), hiện nay Đảng, chính phủ và nhân dân Việt Nam cần vận dụng nhưthế nào bản Hiến chương Liên hợp quốc trong việc bảo vệ chủ quyền biển đảo

Tổ quốc [4]?

+ Trình bày tóm tắt sự phát triển của kinh tế Nhật Bản từ 1952-1973 vànguyên nhân của sự phát triển đó [7].Từ đó, hãy rút ra bài học cho Việt Namtrong sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế hiện nay?

+ Chính sách đối ngoại của Mĩ thời kì chiến tranh lạnh? Theo anh (chị), vụ

khủng bố ngày 11/9/2001 ở Mĩ tác động như thế nào tới tình hình thế giới [8]? + Trình bày nguồn gốc của cuộc Cách mạng khoa học- công nghệ nửa sauthế kỷ XX và đặc điểm lớn nhất của cuộc cách mạng này [7] Vai trò của khoahọc công nghệ đối với công cuộc CNH-HĐH nền kinh tế nước ta hiện nay?

+ Tóm tắt sự ra đời, quá trình phát triển của tổ chức ASEAN từ năm 1967đến năm 2000 Hiện nay, Việt Nam và ASEAN cần làm gì để bảo đảm hòa bình

an ninh và ổn định khu vực?

+ Các xu thế phát triển của thế giới hiện nay là gì? Những thời cơ và tháchthức đặt ra cho dân tộc Việt Nam trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tếtrước các xu thế đó [3]?

+ Trình bày những biến đổi nổi bật của tình hình thế giới sau khi “Chiếntranh lạnh” chấm dứt Trước tình hình đó Đảng Cộng sản Việt Nam đã có nhữngchủ trương cơ bản gì trong công cuộc đổi mới đất nước [8]?

+ Thế nào là toàn cầu hóa ? Nêu các biểu hiện của toàn cầu hóa ? Việt Nam

đã và đang làm gì để đẩy nhanh quá trình hội nhập quốc tế ?

+ Trình bày và nêu nhận xét về những quyết định quan trọng của Hội nghịIanta (2/1945) Sự thỏa thuận của các nước Anh, Mĩ, Liên Xô về việc phân chiaphạm vi ảnh hưởng có tác động gì đến khu vực châu Á trong thời kì chiến tranhlạnh?