GIÁO dục TRUYỀN THỐNG yêu nước CHO học SINH THÔNG QUA dạy bài 28 (SGK LỊCH sử 10)

Để góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học lịch sử và giáo dụclòng yêu nước cho học sinh trong trường phổ thông, bản thân tôi là giáo viêndạy môn Lịch sử đã lâu nên có một số kinh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 6

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY BÀI 28 (SGK LỊCH SỬ 10)

Người thực hiện: Lê Thị Ngân Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử

THANH HÓA NĂM 2017

MỤC LỤC

1 PHẦN MỞ ĐẦU 3

1.1 Lí do chọn đề tài: 3

1.2 Mục đích nghiên cứu : 4

1.3 Đối tượng nghiên cứu: 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu: 4

2 PHẦN NỘI DUNG 5

2.1 Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của vấn đề : 5

2.2 Thực trạng vấn đề giáo dục lòng yêu nước hiện nay : 7

2.3 Các giải pháp thực hiện : 9

2.3.1 Giải pháp chung: 9

2.3.2 Khái niệm về truyền thống yêu nước : 10

2.3.3 Vận dụng giảng dạy: 11

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm: 20

3 PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 21

3.1 Phần kết luận: 21

3 2 Một số kiến nghị 21

sử - xu thế toàn cầu hóa.

Tuy nhiên bên cạnh những chuyển biến tích cực đó thì cũng xuất hiện một

bộ phận có lối sống thực dụng, coi trọng giá trị vật chất, danh vọng Họ trở nênlãnh cảm, thờ ơ trước mọi người, mọi việc, trước thời cuộc và yêu cầu phát triểncủa đất nước…

Cách đây không lâu, cộng đồng mạng đã “dậy sóng” trước những tấmhình phản cảm của một số bạn trẻ khi đến thăm các nghĩa trang liệt sĩ, di tíchlịch sử hay tượng đài chiến tranh Đó là hình ảnh một cô gái ngồi lên bia mộ liệt

sĩ để làm dáng chụp ảnh hay ngồi lên đầu một tượng chiến sĩ trong tượng đàichiến tranh Điện Biên Phủ

Khi những hình ảnh phản cảm đó được tung lên mạng, dư luận phản ứng

dữ dội, bản thân người trong cuộc bị “ném đá”, những nhà nghiên cứu xã hộihọc, những người làm công tác giáo dục cảm thấy lo lắng, bất an Nhiều câu hỏiđược đặt ra: Có phải lòng yêu nước của lớp trẻ ngày nay đang “có vấn đề”? Đem băn khoăn ấy hỏi Nhà sử học Dương Trung Quốc, ông khẳng định:

“Lòng yêu nước của con người Việt Nam vẫn sâu sắc và mạnh mẽ Đã là ngườiViệt Nam đều có lòng yêu nước Khi có cơ hội, họ sẽ thể hiện tinh thần yêunước của mình Lòng yêu nước là thuộc tính của mọi con người với mảnh đấtquê hương mình, với những giá trị văn hóa tinh thần mà tổ tiên để lại Vấn đề ởđây là chúng ta phải biết cách tập hợp được lòng yêu nước, định hướng nó vàonhững đường lối phát triển đúng đắn Việc thiếu hiểu biết lịch sử không phải chỉ

do lỗi của các bạn trẻ mà còn là trách nhiệm của người lớn, của lãnh đạo, củangành giáo dục và đặc biệt là những người nghiên cứu và giảng dạy lịch sử” [1]

Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu của dân tộc ta cũng viết :“Dân

ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của dân tộc

ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì truyền thống ấy lại sôi nổi,

nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nước và cướp nước’’.[2]

Truyền thống yêu nước đã trở thành biểu tượng và sức mạnh của dân tộcViệt Nam Ngày nay, trong xu thế hội nhập, toàn cầu hoá thì tinh thần yêu nướccàng được khơi dậy một cách mạnh mẽ

Giáo dục lòng yêu nước là ưu thế của bộ môn Lịch sử Một bài lịch sử cóthể làm sống dậy những thăng trầm của Tổ quốc giữa tiếng gươm khua, ngựa hí,rợp bóng cờ chiến thắng hoặc thấm đẫm những giọt nước mắt đắng cay Hoặc

một bài lịch sử cũng chỉ có thể là những dòng chữ vô hồn trên trang giấy xámxịt Tất cả là ở người truyền đạt

Để góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học lịch sử và giáo dụclòng yêu nước cho học sinh trong trường phổ thông, bản thân tôi là giáo viêndạy môn Lịch sử đã lâu nên có một số kinh nghiệm trong giảng dạy, nên tôi

cũng xin mạnh dạn trình bày một số vấn đề về “ Giáo dục lòng yêu nước cho

học sinh thông qua dạy bài 28” SGK lịch sử 10

Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần vào việc giúpgiáo viên tiến hành một giờ dạy học hiệu quả hơn, học sinh yêu thích, hứng thúvới môn học hơn và đặc biệt các em biết gìn giữ những truyền thống tốt đẹp củacha ông, trân trọng sự hi sinh của những thế hệ đi trước, biết phân biệt đúng sai,phải trái Đồng thời các em còn biết phát huy lòng yêu nước của mình thông quanhững hành động cụ thể, phù hợp trong hoàn cảnh mới Đây cũng là lí do tôichọn đề tài này

1.2 Mục đích nghiên cứu :

Qua nghiên cứu đề tài sáng kiến kinh nghiệm này và vận dụng kiến thức

giảng dạy vào bài 28:‘‘Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong

kiến’’ (SGK lịch sử 10) nhằm giúp các em học sinh khối 10 hình thành được

khái niệm cơ bản về truyền thống yêu nước Việt Nam, những biểu hiện và đặctrưng cơ bản của truyền thống yêu nước cũng như quá trình hình thành và pháttriển của truyền thống yêu nước dân tộc Việt Nam thời phong kiến Từ nhữngkiến thức thực tiễn của bài học sẽ giúp các em hiểu được trách nhiệm của mìnhđối với non sông, đất nước

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Với đề tài sáng kiến kinh nghiệm này tôi vận dụng trong quá trình giảngdạy môn lịch sử lớp 10 của trường THPT Triệu Sơn 6

- Vận dụng vào bài dạy cụ thể là bài 28:‘‘Truyền thống yêu nước của dân

tộc Việt Nam thời phong kiến’’.

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

+ Nghiên cứu tư liệu để xây dựng cơ sở lí luận của đề tài nghiên cứu + Khảo sát thực tiễn qua thông tin trên mạng và qua thực trạng học mônlịch sử của trường THPT mà tôi đang dạy để có cái nhìn khái quát về thực trạngdạy học môn lịch sử và thực trạng của việc giáo dục truyền thống yêu nước củahọc sinh hiện nay

+ Vận dụng kiến thức soạn một tiết dạy cụ thể, đó là Bài 28:‘‘Truyền

thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến’’.

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận và cở sở thực tiễn của vấn đề :

2.1.1 Cơ sở lí luận chung của vấn đề :

Nói về sự gắn kết giữa lịch sử và lòng yêu nước, TS Sử học Nguyễn VănKhoan - Hội viên Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng: “Dạy Sử bản chất

là dạy cho học sinh lòng yêu nước, niềm tự hào của dân tộc; phải truyền đượcngọn lửa yêu nước chứ không chỉ dạy về ngày tháng, số liệu, sự kiện ” [3]

Tại điều 2 Luật giáo dục năm 2005 chỉ rõ :‘‘Mục tiêu của giáo dục là đàotạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức và sức khoẻ,thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa

xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân,đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc’’ [4]

Nghị quyết của Bộ chính trị về cải cách giáo dục đã chỉ rõ :‘‘Giáo dục thế

hệ trẻ yêu quê hương, Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và tinh thần quốc tế vô sản, ýthức làm chủ tập thể, tinh thần đoàn kết, thân ái, yêu nhân dân, yêu lao động,yêu khoa học, có ý thức kỉ luật, tôn trọng và bảo vệ của công, đức tính thật thà,khiêm tốn, dũng cảm ’’ [5]

Giáo dục lịch sử dân tộc cho học sinh là để truyền thống nước nhà đượccác thế hệ kế thừa, hiểu rõ hơn quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước đầy gianlao vất vả, để các em thêm yêu mảnh đất mình đang sống Việc dạy Sử khôngphải chỉ để các em nắm được sự kiện mà thông qua đó cần khơi gợi tinh thần tựtôn, tự cường dân tộc, giúp các em học được bài học dựng nước, giữ nước củacha ông… Bác Hồ rất quan tâm đến việc giáo dục truyền thống cho người dân

để nâng cao tinh thần yêu nước thông qua lịch sử của dân tộc Người dạy:

Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam [6]

Hiện nay, “biết sử ta” không chỉ để “tường gốc tích” mà còn để có thêmđiều kiện xây dựng và bảo vệ đất nước được tốt hơn

Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là hoạt động lâu dài, xuyên suốt nó đòihỏi phải có sự chung tay, góp sức của gia đình, nhà trường và toàn xã hội Muốnđưa đất nước phát triển giàu mạnh và văn minh thì phải xây dựng được lớpngười có đủ tài và đức Những lớp người đó chính là thế hệ trẻ hôm nay họchính là những học sinh, sinh viên đang ngồi trên ghế nhà trường, họ là nhữngchủ nhân tương lai của đất nước Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường

sau khi đất nước giành được độc lập Bác viết :‘‘Non sông Việt Nam có trở nên

vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không đó chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu’’ [7]

Thực tế lịch sử cho thấy dân tộc Việt Nam có truyền thống yêu nước, truyềnthống hiếu học tôn sư trọng đạo Truyền thống yêu nước của dân tộc đã giúpnhân dân ta làm nên thắng lợi trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâmđặc biệt là hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ ở thế kỉ XX Còn

trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay thì có biết bao thế hệ Việt Nam đãmang sức mình vươn xa trên đấu trường thế giới.

Trong quá trình giảng dạy đặc biệt là giảng dạy môn lịch sử thì việc giáodục truyền thống yêu nước của dân tộc hết sức quan trọng Bởi vì, yêu nước làtruyền thống cao quý và thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam là cội nguồncủa hàng loạt các giá trị truyền thống khác của dân tộc Lòng yêu nước của dântộc Việt Nam được hun đúc từ trong cuộc đấu tranh gian khổ để chống chọi vớithiên tai, lũ lụt, trong công cuộc lao động đặc biệt đó là trong cuộc đấu tranhchống giặc ngoại xâm Truyền thống yêu nước của dân tộc được lưu giữ và lưutruyền cho các thế hệ, không ngừng được phát huy qua hàng nghìn năm dựngnước và giữ nước oanh liệt và hào hùng

Như vậy, việc giáo dục truyền thống yêu nước cho thanh niên, học sinhluôn được các nhà lãnh đạo Đảng và nhà nước đặc biệt coi trọng Cũng chính từyêu cầu đó, trong các trường THPT hiện nay việc giáo dục truyền thống yêunước đang là mục tiêu và nhiệm vụ của nhiều môn học Môn học lịch sử là mônđặc biệt coi trọng, việc dạy học lịch sử ở trường THPT không chỉ dừng lại ở việctruyền tải kiến thức một chiều mà bao giờ cũng phải lồng ghép nội dung giáodục lòng yêu nước cho học sinh, để từ đó mỗi học sinh thấy được trách nhiệmcủa mình đối với non sông, đất nước

Là một giáo viên giảng dạy môn lịch sử ở trường THPT tôi càng thấy rõhơn trách nhiệm của mình trong việc giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệtrẻ, họ là những chủ nhân tương lai của đất nước từ đó thực hiện lời căn dặn củaBác Hồ :‘‘Các thầy cô giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộcho dân tộc Trách nhiệm nặng nề của người thầy dạy học là : chăm lo dạy dỗcon em của nhân dân thành công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt,người cán bộ tốt của nước nhà’’ [8]

2.1.2 Cơ sở thực tiễn

Lịch sử mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta được viếtbằng mồ hôi, nước mắt và máu của nhiều thế hệ Ngày nay học tập và kế thừatruyền thống lịch sử của cha ông là bổn phận của mỗi người Việt Nam Thếnhưng kiến thức lịch sử của một bộ phận học sinh đang có nhiều “lỗ hổng” Cónhiều lí do như sự bùng nổ thông tin khiến giới trẻ tiếp cận với nhiều thứ khác

dễ dàng và nhanh hơn học lịch sử, cách dạy lịch sử ở trường học ít hấp dẫn, sựthiếu ý thức định hướng của gia đình

Trong quá trình trực tiếp giảng dạy tại trường THPT Triệu Sơn 6, tôi nhậnthấy bây giờ học sinh học lịch sử chủ yếu là “học để thi”, sau khi thi xong rồi thìkhông nhớ gì, không có ấn tượng gì nữa cả Cách học thường là “học thuộclòng”, nhiều em “học vẹt” đạt điểm rất cao nhưng hỏi về bản chất các vấn đề thìrất “lơ mơ” Đặc biệt trong từng lời nói, cách ứng xử hàng ngày của các emcũng tỏ ra bàng quan, thờ ơ trước các biến cố của thời cuộc, trước những yêucầu, đòi hỏi của xã hội, của dân tộc

Tại sao lại như vậy?

Đối với giáo viên: Với môn Lịch sử, do áp lực kiến thức nặng nề, quá tảinên giáo viên chỉ chú trọng dạy cho học sinh kiến thức, nhớ được các sự kiệnlịch sử để đạt kết quả khi đi thi, đảm bảo chỉ tiêu đề ra mà ít chú ý đến việc dạycho các em kĩ năng sống, giáo dục cho các em lòng yêu nước và ý thức tráchnhiệm của một người học sinh, một công dân đối với Tổ quốc.

Đối với học sinh: Trong trường học đặt nặng mục tiêu dạy chữ Các emhọc để thi đạt điểm cao, để đậu đại học và sau này kiếm được việc làm có thunhập tốt Nhìn ra xã hội, mặt trái của đồng tiền đã tấn công đến cả những môitrường vốn trong sáng, lành mạnh như y tế, giáo dục… khiến cho lớp trẻ mấtphương hướng, thiếu niềm tin vào người lớn Từ đó các em chỉ nghĩ đến mình,muốn “mọi người vì mình” chứ không muốn “mình vì mọi người”

Trong khi chúng ta rất lo lắng, bất an trước những tấm ảnh phản cảm, nhữngphát ngôn gây sốc, những hành động thiếu văn hóa của một số bạn trẻ và cảm thấyniềm tin vào thế hệ tương lai sụt giảm thì lòng ta như chùng lại trước sự ra đi của

“cây đại thụ của nhân dân Việt Nam” – Đại tướng Võ Nguyên Giáp Tại số nhà Hoàng Diệu – Hà Nội, chúng ta thấy các bạn nam nữ thanh niên ăn mặc lịch sự, nóinăng nhẹ nhàng, sẵn sàng nhường chỗ cho các cụ già, chia sẻ từng ngụm nước,miếng bánh mì trong khi chờ đợi hơn ba tiếng đồng hồ giữa trời nắng gắt để đợivào viếng tang Đại tướng Khi nhìn thấy những hình ảnh đó, tôi mới chợt hiểu rằnglòng yêu nước của lớp trẻ ngày nay không phải đã bị mai một, bị sa sút Chỉ có điềucác em không biết thể hiện lòng yêu nước đó ở đâu, các em không biết biểu hiệnnhư thế nào thông qua những hành động cụ thể Trách nhiệm làm cho các em hiểu

30-“ Yêu nước là phải làm gì” là của mọi người, của nhà trường và toàn xã hội, trong

đó vai trò của giáo viên lịch sử rất quan trọng

Và để có thể giúp các em có những hiểu biết đúng đắn, sống với hiện tại,hướng tới tương lai nhưng không quên đi quá khứ, cội nguồn, biết trân trọng lịch

sử của 4000 năm dựng nước và giữ nước, tôi xin được trình bày một số kinhnghiệm của mình được rút ra trong quá trình giảng dạy, vận dụng dạy bài 28

Song song, với các phong trào trên thì ở các cấp học, môn học ngành giáodục đã chú trọng tới việc liên hệ trách nhiệm của công dân với việc bảo vệ chủquyền dân tộc qua các môn học đặc biệt là các môn xã hội Điều dễ nhận thấy làtrong các đề thi bao giờ cũng có câu liên hệ trách nhiệm của công dân tương lai

với việc bảo vệ chủ quyền biển đảo, chủ quyền dân tộc Trong đề thi học sinh giỏicấp tỉnh năm học 2014-2015 có câu hỏi sau : ‘‘… Từ những bài học kinh nghiệmcủa cách mạng Tháng Tám, hãy phát biểu những suy nghĩ của em về việc vậndụng những bài học đó trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.Hay trong đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh năm học 2015-2016 có câu :‘‘Thông quanội dung của hiệp định Sơ bộ và hiệp định Giơnevơ em hãy làm rõ thắng lợi củanhân dân ta trong cuộc đấu tranh để giành các quyền dân tộc cơ bản Trong tìnhhình hiện nay, Việt Nam cần phải làm gì để bảo vệ các quyền dân tộc cơ bản đó’’.Những bài học đó đã dần dần giúp các em học sinh có ý thức hơn trách nhiệm củamình với việc giữ gìn độc lập, chủ quyền của đất nước [9]

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực thì hiện nay do ảnh hưởng mặttrái của nền kinh tế thị trường đã ảnh hưởng xấu tới nhiều mặt của đời sống xãhội Việt Nam đặc biệt là vấn đề giáo dục truyền thống đạo đức cho học sinh.Hiện nay, có một bộ phận không nhỏ thanh niên, học sinh sống thiếu lí tưởng, xarời thực tế, không hiểu biết về truyền thống lịch sử của dân tộc, một bộ phận sangã vào vòng pháp luật Sở dĩ, có tình trạng trên đó là do hạn chế thiếu sót tronggiáo dục truyền thống của gia đình, nhà trường và xã hội Trong xu thế toàn cầuhoá hiện nay, Việt Nam ngày càng có thời cơ hội nhập sâu rộng hơn với nhiềunước trên thế giới thì việc giáo dục truyền thống yêu nước càng có ý nghĩa hơnbao giờ hết bởi vì ‘‘vũ khí’’của lòng yêu nước có sức mạnh lớn gấp bội nhữngphương tiện chiến tranh hiện đại

2.2.2 Thực trạng vấn đề giáo dục truyền thống yêu nước của học sinh trường THPT Triệu sơn 6 :

Công tác giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh trường THPT TriệuSơn 6 được xác định là nhiệm vụ hết sức quan trọng Trong những năm học vừa quanhà trường đã tổ chức nhiều hoạt động tập thể, các hoạt động ngoại khoá được họcsinh nhiệt tình hưởng ứng như : Uống nước nhớ nguồn, thăm hỏi giúp đỡ học sinh làcon em gia đình chính sách, thăm quan, tổ chức hoạt động ngoại khoá Ngoài ra,nhà trường cũng tổ chức các cuộc thi như : tìm hiểu về truyền thống quân đội nhândân Việt Nam, em yêu lịch sử quê em, tìm hiểu về biển đảo quê hương

Hiện nay, thực hiện phương pháp đổi mới của ngành giáo dục chú trọngvận dụng kiến thức liên môn trong dạy học môn lịch sử cũng như nhiều môn họckhác đã vận dụng có hiệu quả nội dung giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền dântộc Tuy nhiên, việc giáo dục truyền thống yêu nước cho các em học sinh chưađạt được như mong muốn Hiện nay, trong xu thế chung của xã hội đặc biệtngành giáo dục có nhiều cải tiến về thi cử, việc để các em học sinh được lựachọn thêm một môn dự thi tự chọn bên cạnh những môn thi bắt buộc đã dẫn đếnhầu hết các em không lựa chọn dự thi môn lịch sử Vì vậy, môn lịch sử từ chỗ có

ý nghĩa quan trọng giờ đã trở thành một môn không quan trọng, học sinh khôngthích học sử vì kiến thức quá dài khó nhớ Từ đó, dẫn đến tình trạng học sinhkhông hiểu gì về lịch sử dân tộc Vấn đề môn sử đang là một điểm nóng củangành giáo dục hiện nay Vấn đề xuống cấp đạo đức của học sinh không chỉ làmđau đầu các nhà giáo dục mà còn là nỗi nhức nhối của toàn xã hội Là một giáoviên trực tiếp giảng dạy môn lịch sử chưa bao giờ tôi thấy vấn đề giáo dục

truyền thống cho thế hệ trẻ đáng lo ngại như lúc này, tất cả dường như đang thờ

ơ với lịch sử dân tộc cũng như vô cảm với sự hy sinh của các thế hệ cha ôngtrong sự nghiệp dựng nước và giữ nước.Vậy? Làm thế nào để nâng cao hiệu quảgiáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh đang là thử thách nặng nề cho cácgiáo viên chúng ta đặc biệt là những giáo viên trực tiếp giảng dạy môn lịch sử

2.3 Các giải pháp thực hiện :

2.3.1 Giải pháp chung:

Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh cần phải có sự kết hợp chặtchẽ giữa giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội thành một quá trình thống nhất,liên tục và hoàn chỉnh, coi nó như là một nguyên tắc cơ bản Giáo dục lòng yêunước cho thế hệ trẻ không phải là công việc của riêng gia đình, của riêng nhàtrường, của riêng xã hội hay của riêng một số người chuyên trách nào đó, mà đó

là công việc của toàn xã hội

Bên cạnh đó, trong nhà trường cũng có nhiều hình thức, môn học nhằmgiáo dục lòng yêu nước cho học sinh như môn văn học, lịch sử, giáo dục côngdân… hoặc các hoạt động ngoài giờ lên lớp hay các hoạt động tìm hiểu truyềnthống cách mạng của Đoàn Việc giáo dục truyền thống yêu nước không thểgiao phó nhiệm vụ cho riêng môn học nào mà cần phải có sự kết hợp chặt chẽvới nhau, biện chứng cho nhau để cùng hướng tới một mục đích chung là giáodục và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh Trong phạm vi nghiên cứucủa mình, tôi chỉ đề cập đến vấn đề giáo dục truyền thống yêu nước cho họcsinh trung học phổ thông qua bài học có liên quan Ở chương trình môn lịch sửlớp 10 có bài học mang tính giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh đó là:

Bài 28:“Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến” Bài học

này nhằm khái quát cho học sinh những hiểu biết cơ bản về quá trình hình thànhtruyền thống yêu nước, đặc trưng nổi bật của truyền thống yêu nước của ViệtNam thời phong kiến Để có thể tiến hành giảng dạy truyền thống yêu nước củadân tộc có hiệu quả ở môn lịch sử nói chung và bài 28 nói riêng tôi xin đưa ramột số giải pháp như sau:

- Trong quá trình giảng dạy môn lịch sử tôi luôn xác định đúng kiến thứctrọng tâm của bài, chú trọng vận dụng kiến thức liên môn đặc biệt là kiến thứcmôn văn, gdcd, để làm nổi bật vấn đề trọng tâm của bài học

- Giáo viên luôn tích cực đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính chủđộng, sáng tạo của học sinh, lôi cuốn người học ngay từ cách mở bài cho đến nộidung của bài học

- Trong quá trình giảng dạy giáo viên kết hợp với hoạt động ngoại khóahoặc nếu có điều kiện tổ chức hoạt động tham quan ở các khu di tích lịch sử đểgiúp các em học sinh hiểu sâu sắc hơn lịch sử địa phương

- Giáo viên phải có quá trình kiểm tra xem việc vận dụng kiến thức bài họccủa học sinh có đạt hiệu quả cao không

- Giáo viên sử dụng tư liệu qua một số hình ảnh giúp các em hiểu hơn vềquá trình hình thành, biểu hiện và đặc trưng nổi bật của truyền thống yêu nước

Việt Nam thời phong kiến Từ kiến thức của bài học giáo viên liên hệ để học sinhnhận thấy trách nhiệm của mình trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

2.3.2 Khái niệm về truyền thống yêu nước :

từ xưa đến nay

Như vậy, truyền thống không phải là cái gì có sẵn mà được hình thànhtrong quá trình đấu tranh với thiên nhiên và trong cuộc đấu tranh xã hội của conngười Chính vì vậy, truyền thống bao giờ cũng gắn với lịch sử, được hình thànhtrong lịch sử, do con người tạo ra và truyền thống phải mang những đặc trưng vàsắc thái riêng của dân tộc

* Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam :

Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam là nét nổi bật trong đời sốngvăn hoá tinh thần của người Việt, là di sản quý báu của dân tộc được hình thành

từ rất sớm, được củng cố và phát huy qua nghìn năm lịch sử

Giáo sư Trần Văn Giàu viết :‘‘Yêu nước là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộlịch sử Việt Nam từ cổ đại đến hiện đại Ở đây, bản chất Việt Nam biểu lộ đầy đủ

và tập trung nhất hơn bất cứ chỗ nào khác Yêu nước trở thành một triết lí xã hội

và một nhân sinh của người Việt Nam’’ [12]

Yêu nước là tình cảm, tư tưởng phổ biến vốn có ở tất cả các dân tộc trênthế giới chứ không riêng gì ở Việt Nam Song tư tưởng ấy được hình thành sớmhay muộn, đậm hay nhạt, nội dung cụ thể, hình thức và mức độ thể hiện của nólại tuỳ thuộc vào điều kiện lịch sử đặc thù của dân tộc Trên thế giới, hầu nhưdân tộc nào cũng phải trải qua quá trình dựng nước và giữ nước Nhưng có lẽ,không có một dân tộc nào lại phải trải qua nhiều cuộc kháng chiến chống ngoạixâm để bảo vệ Tổ quốc như dân tộc Việt Nam Chính tình thần yêu nước đã giúpdân tộc Việt Nam chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược: từ các thế lực phong kiếnPhương Bắc đến các thế lực ngoại xâm hùng mạnh như Pháp, Mĩ Qua nhữngcuộc chiến đấu gian khổ ấy chủ nghĩa yêu nước trở thành dòng chủ lưu của đờisống Việt Nam, trở thành một triết lí xã hội và nhân sinh trong tâm hồn củangười Việt Nam

Đối với dân tộc Việt Nam chủ nghĩa yêu nước là đạo đức cao quý của dântộc, là chuẩn mực đạo đức cao nhất, đứng đầu trong bậc thang giá trị truyềnthống Yêu nước là đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên lợi ích cánhân, luôn chăm lo xây dựng và bảo vệ đất nước, có ý thức giữ gìn và phát triểnbản sắc văn hoá dân tộc, luôn tự hào về dân tộc

- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng phân tích, liên hệ.

- Khả năng quan sát, đánh giá vấn đề

II PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:

- Giáo viên sử dụng phương pháp gợi mở, liên hệ, khái quát, sử dụng kiếnthức liên môn trong dạy học

III PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- Giáo viên sử dụng một số đoạn trích trong các tác phẩm văn học hay lời

của một số danh nhân nổi tiếng như: Nguyễn Trãi, Trần Quốc Tuấn, Chủ Tịch HồChí Minh…

- Máy vi tính kết nối máy chiếu

IV TIẾN TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC:

1 Ổn định lớp:

2 Giới thiệu bài mới:

Trong lịch sử gần 4000 năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đãtạo nên những truyền thống tốt đẹp, trong đó nổi bật lên là truyền thống yêu nước

- một truyền thống cao quý vừa được hun đúc và phát huy hàng nghìn năm lịch

sử vừa thấm đượm vào cuộc sống đang từng ngày vươn cao của dân tộc Để hiểuđược quá trình hình thành, phát triển và tôi luyện của truyền thống yêu nướctrong thời kỳ phong kiến độc lập ta cùng nhau tìm hiểu bài 28

3 Tổ chức hoạt động dạy học:

Hoạt động của GV và HS Kiến thức cần nắm vững

Hoạt động 1:( Giáo viên và học sinh), (17 phút)

Phương pháp: Vấn đáp, gợi mở, sử dụng kiến

thức liên môn, yêu cầu học sinh hiểu được cơ sở

hình thành của truyền thống yêu nước Việt Nam

1 Sự hình thành của truyền thống yêu nước Việt Nam:

Để giúp học sinh rút ra khái niệm truyền thống,

truyền thống yêu nước là gì? GV sử dụng những

hình ảnh

GV?Em hãy quan sát các hình ảnh sau:

- Hình ảnh Thánh Gióng đánh giặc giữ nước

- Hình ảnh Sơn Tinh- Thủy Tinh

- Hình ảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ

- Hình ảnh hiếu học

- Hình ảnh đền thờ Hai Bà Trưng

GV? Em hãy cho biết những hình ảnh trên phản

ánh những truyền thống nào của dân tộc ta? Hiện

nay những truyền thống trên có còn được lưu giữ

không?

HS: Suy nghĩ trả lời: Những hình ảnh trên thể

hiện truyền thống đánh giặc giữ nước, truyền

thống đoàn kết cùng chống chọi với thiên tai,

truyền thống hiếu học, truyền thống thờ cúng các

vị anh hùng có công với đất nước Hiện nay,

những truyền thống trên vẫn được bảo tồn

GV?: Em hiểu thế nào về khái niệm truyền thống?

và khái niệm truyền thống yêu nước?

HS:Trình bày khái niệm trong sách giáo khoa

GV: Nhận xét, kết luận: Trải qua hàng nghìn năm

lịch sử dân tộc ta đã hình thành nên những truyền

thống tốt đẹp như: truyền thống yêu nước, truyền

thống tôn sư trọng đạo, truyền thống đoàn kết,

truyền thống lao động cần cù chịu đựng gian

khổ…Trong đó, nổi bật nhất là truyền thống yêu

nước của dân tộc.Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố tích

cực truyền thống có một số mặt hạn chế mà mặt

này do chính con người lợi dụng yếu tố tốt đẹp để

làm thái quá, biến dạng.Ví dụ: Ở các đền thờ con

người lợi dụng yếu tố tâm linh để làm xấu hình

ảnh như đốt tiền vàng quá nhiều…

Hoạt động 2( Cả lớp):

GV: Dẫn dắt truyền thống yêu nước của dân tộc

bắt nguồn từ lòng yêu nước.Vậy lòng yêu nước

của dân tộc được bắt nguồn từ đâu và được hình

thành như thế nào?

GV:Sử dụng kiến thức tích hợp của môn văn để

giúp học sinh ghi nhớ và hiểu được nguồn gốc

hình thành truyền thống yêu nước của dân tộc

GV: Em hãy đọc một bài ca dao hay một bài thơ

trong chương trình nói về tình cảm của mình với

a Khái niệm:

+Truyền thống: Là nhữngyếu tố về sinh hoạt xã hội,phong tục, tập quán, lốisống, đạo đức của dân tộcđược hình thành trong quátrình, được lưu truyền từ đờinày sang đời khác, từ xưađến nay

+Truyền thống yêu nước:

Là nét nổi bật trong đờisống văn hóa tinh thần củangười Việt, là di sản quýbáu của dân tộc được hìnhthành từ rất sớm, được củng

cố và phát huy qua hàngnghìn năm lịch sử

b Quá trình hình thành của truyền thống yêu nước Việt Nam:

-Truyền thống yêu nước củadân tộc ta được hình thành

quê hương đất nước?

HS: Đọc bài ca dao:

“Anh đi anh nhớ quê nhà Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương

Nhớ ai dãi nắng dầm sương

Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.” [13]

GV: Điệp từ “Nhớ” trong bài ca dao đã khắc sâu

nỗi nhớ da diết của người con xa quê khi nhớ về

quê nhà, nỗi nhớ đó thật bình dị, thân thương, ẩn

sâu trong nỗi nhớ là tình cảm người con với mẹ

GV: Khuyến khích học sinh đọc thêm những đoạn

thơ ca ngợi lòng yêu nước như :

“Ôi tổ quốc ta yêu như máu thịt

Như quê hương, như vợ, như chồng

Ôi tổ quốc! Nếu cần ta chết

Cho những ngôi nhà, ngọn núi, non sông” [14]

(Chế Lan Viên)

Hay nhà thơ Lê Anh Xuân đã khắc họa sự hy sinh

của những anh hùng giải phóng quân qua những

vần thơ sau trong bài thơ: “Dáng đứng Việt

Nam”:

“Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhất

Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực

thăng

Và Anh chết khi đang đứng bắn

Máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng”

…Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân

Sơn Nhất

Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân [15]

(Lê Anh Xuân)

GV:Nhận xét: Lòng yêu nước được bắt nguồn từ

những tình cảm đầu tiên của con người đối với

những người thân trong gia đình và mở rộng ra là

quê hương, làng xóm và cao hơn là quốc gia, dân

tộc hay Tổ quốc Lòng yêu nước đó được lưu

truyền từ đời này sang đời khác, từ thế hệ này

sang thế hệ khác hình thành truyền thống yêu

nước

GV?: Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt

Nam được hình thành như thế nào?

HS: Theo dõi trình bày, liên hệ với kiến thức của

các bài học để trả lời câu hỏi

- Từ thời nguyên thủy, những cộng đồng người đã

cùng nhau chinh phục châu thổ các con sông lớn

rõ qua:

+ Ý thức bảo vệ những disản văn hóa của dân tộc.+ Tự hào về những chiếncông và tôn kính các anhhung dân tộc

Kết luận: Như vậy trải qua thời kì dựng nước và giữ nước lòng yêu nước của dân tộc ta được khắc sâu hơn hình thành truyền thống yêu nước.

Họ sống quần tụ với nhau xây dựng nên nhà nước

Văn Lang Quá trình xây dựng nhà nước, cùng

đoàn kết đấu tranh chống thiên tai, bảo vệ cuộc

sống đã hình thành nên những tình cảm gắn bó

với nhau giữa con người với con người trong

khuôn khổ một làng, một địa phương và ở mức độ

cao hơn là lòng yêu nước

- Lòng yêu nước thể hiện ở ý thức có chung cội

nguồn dân tộc, có ý thức xây dựng và bảo vệ quốc

gia dân tộc Việt, nhà nước Văn Lang – Âu Lạc

Sau khi học sinh trình bày kiến thức ở sách giáo

khoa và kiến thức liên hệ qua các bài học gv nhận

xét và mở rộng liên hệ

GV?: Dựa vào kiến thức đã học trong chương

trình ngữ văn cấp 2 em hãy kể tên những tác

phẩm văn học nào phản ánh cuộc đấu tranh chinh

phục thiên nhiên, đấu tranh chống giặc ngoại xâm

và tác phẩm nói về cội nguồn của dân tộc Việt?

HS: Theo dõi câu hỏi trả lời

- Truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh

- Truyền thuyết Thánh Gióng

- Truyền thuyết Con Rồng Cháu Tiên

GV: Cho học sinh quan sát các hình ảnh: Sơn

Tinh đang dời non lấp bể,Thánh Gióng đánh tan

giặc Ân, hình ảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ

Kết luận: Lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam

được hình thành từ rất sớm gắn liền với quá trình

dựng nước và giữ nước của dân tộc Lòng yêu

nước đó còn được thể hiện rõ hơn trong thời kì

Bắc Thuộc

Hoạt động 3: (Học sinh) (6 phút)

(Biết được truyền thống yêu nước của dân tộc

Việt Nam được tôi luyện và phát triển trong các

thế kỉ phong kiến độc lập)

GV dẫn dắt: Sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc

và đấu tranh chống Bắc thuộc, đến thế kỉ X đất

nước giành được độc lập, tự chủ Tuy nhiên, trong

thời kì này đặt ra thách thức với lịch sử dân tộc ta:

xây dựng đất nước gắn liền với bảo vệ Tổ quốc,

vì vậy lòng yêu nước ngày càng được phát huy

cao độ

GV: Yêu cầu hs tự đọc và tìm hiểu những biểu

hiện của truyền thống yêu nước của dân tộc Việt

Nam thời phong kiến sau đó trả lời câu hỏi

2 Phát triển và tôi luyện truyền thống yêu nước trong các thế kỉ phong kiến độc lập:

- Hoàn cảnh lịch sử:

+ Từ thế kỉ X đất nước

giành được độc lập, tự chủ.+ Nước ta bước vào thời kìkhôi phục nền kinh tế

+ Các thế lực phong kiếnchưa từ bỏ âm mưu xâmlược nước ta

- Biểu hiện: