Trong quá trình dạy Lịch sử giáo viên là người đóng vai trò chủ đạo bởi giáo viên là người chủ động về nội dung kiến thức giảng dạy và lựa chọn phương pháp truyền đạt, tổ chức hoạt động
Trang 11 Mở đầu.
1.1 Lí do chọn đề tài.
Ngày nay trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển như vũ bão, xu thế quốc tế hóa đang là xu thế chủ đạo trên thế giới, việc giáo dục Lịch sử càng được quan tâm đẩy mạnh hơn nữa nhằm giữ vững bản sắc dân tộc, không hòa tan vào thế giới
Tuy nhiên có một thực trạng đáng buồn hiện nay là chất lượng giáo dục nói chung, bộ môn lịch sử nói riêng ngày càng bị giảm sút Trong giai đoạn xã hội phát triển nhanh theo hướng hiện đại hóa, cơ chế thị trường đã làm xuất hiện lối sống thực dụng, một bộ phận không nhỏ học sinh ở trường phổ thông không còn coi trọng kiến thức lịch sử, dẫn đến việc học đối phó, học trước quên sau, có thái độ hời hợt khi học lịch sử Bộ môn Lịch sử mất dần vị trí, trở thành môn học phụ Vì vậy việc gây hứng thú học tập môn Lịch sử cho học sinh là một trong những biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn Lịch sử một cách có hiệu quả
Trong quá trình dạy Lịch sử giáo viên là người đóng vai trò chủ đạo bởi giáo viên là người chủ động về nội dung kiến thức giảng dạy và lựa chọn phương pháp truyền đạt, tổ chức hoạt động của học sinh trong giờ học, điều khiển giờ học một cách linh hoạt, sinh động Muốn quá trình dạy học đạt kết quả cao giáo viên cần nắm được đặc điểm tâm lý của học sinh diễn ra trong quá trình nhận thức để có những tác động phù hợp về mặt sư phạm nhằm kích thích hoạt động tư duy độc lập của học sinh, tạo ra hứng thú học tập, say mê môn học, kích thích hoạt động học tập độc lập, sáng tạo của học sinh
Trong những năm gần đây, dạy và học Lịch sử đang thu hút sự quan tâm chú ý của toàn xã hội, đặc biệt khi Bộ giáo dục và Đào tạo có chủ trương tích hợp môn Lịch sử với môn Giáo dục công dân và Giáo dục quốc phòng- an ninh thành một môn học Công dân với Tổ Quốc thì dư luận xã hội phản đối và Quốc hội đã phải lên tiếng về vai trò của việc dạy và học môn Lịch sử trong tình hình hiện nay Trước sự quan tâm ấy, chúng tôi- những giáo viên dạy bộ môn Lịch sử luôn luôn trăn trở về việc dạy của mình: Làm sao để nâng cao chất lượng dạy-học lịch sử, làm sao để dạy-học sinh yêu thích môn Lịch sử và dạy-học môn Lịch sử ngày càng có hiệu quả hơn
Phương pháp dạy học theo mô hình, sơ đồ, sử dụng công nghệ thông tin thuộc nhóm phương pháp dạy học trực quan Sử dụng phương pháp này phối hợp với phương pháp thuyết trình hoặc vấn đáp sẽ giúp học sinh hiểu sâu sắc và vận dụng tri thức một cách có hiệu quả
Sử dụng hình ảnh trực quan sinh động là hướng đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập phù hợp tính đặc thù đối với môn học và phù hợp đối tượng học sinh hiện nay
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Những kiến thức lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc từ cổ chí kim đều có tác động không chỉ đến trí tuệ mà cả trái tim học sinh Những con người thực, việc thực trong quá khứ sẽ khơi dậy trong học sinh những tư tưởng, tình cảm đúng đắn, mà những tư tưởng, tình cảm này là hành trang tối cần thiết cho thế hệ trẻ trong điều kiện mở cửa, hội nhập với thế giới Song muốn phát huy tốt chức
Trang 2năng, nhiệm vụ của bộ môn Lịch sử trong việc giáo dục học sinh cần phải nâng cao hiệu quả bài học Muốn nâng cao hiệu quả bài học người thầy phải biết nêu
ra một số vấn đề có tính hấp dẫn trong nội dung học tập và khêu gợi hứng thú học tập của học sinh, khiến họ khát khao muốn biết, kích thích tính tích cực học tập của các em
Thực tiễn hiện nay đã đặt ra vấn đề đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, lấy người học làm trung tâm Học sinh phải chủ động tham gia vào quá trình lĩnh hội kiến thức mới Kết quả dạy học sẽ cao hơn nữa nếu giáo viên cho phép học sinh tiếp cận tài liệu, hình ảnh, kiến thức qua công nghệ thông tin Ngược lại, việc học tập sẽ gặp khó khăn khi giáo viên chỉ đơn thuần thuyết trình chứ không kết hợp giảng dạy với tài liệu, mô hình, biểu đồ hoặc tranh ảnh
Vì vậy, tôi xin trình bày một số vấn đề về: “Gây hứng thú học tập và rèn luyện kĩ năng tư duy cho học sinh qua sử dụng công nghệ thông tin, hình ảnh trực quan dạy học trong bài 11: Tình hình các nước tư bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới 1918- 1939.( Lịch sử 11)”
Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần giúp giáo viên có một giờ dạy học có hiệu quả tốt hơn, học sinh lĩnh hội kiến thức tự giác, chủ động, ngày càng yêu thích môn học
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh khối lớp 11 trường THPT Vĩnh Lộc năm học 2016- 2017
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, sơ đồ phục vụ bài giảng
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu, điều tra, khảo sát thực tế
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận.
“Lịch sử như một câu chuyện dài với nhiều sự kiện, nhiều chương, hồi được liên kết logic với nhau theo trật tự thời gian và luôn có mối quan hệ nhân quả Lịch sử đem lại cho chúng ta những suy ngẫm rất quý giá về cuộc sống Nếu hiểu được điều ấy và biết học Sử một cách có phương pháp, các em học sinh sẽ không còn thấy đây là một môn học khô khan nữa”(TS Nguyễn Quang Liệu - giảng viên Khoa Lịch sử, Trường ĐHKHXH&NV) Vì vậy, việc học tập
lịch sử cũng như học tập bất cứ bộ môn nào ở nhà trường, nhất là ở nhà trường THPT nhằm cung cấp kiến thức khoa học, hình thành thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đức, chính trị cho học sinh Dạy Lịch sử tốt sẽ giúp các em say
mê với dân tộc, say mê và tự hào về những giá trị truyền thống của dân tộc
Điều quan trọng nhất trong nhất trong việc đổi mới phương pháp dạy học
là thầy dạy thế nào để học sinh động não, làm thay đổi chất lượng hoạt động trí tuệ của học sinh, phát triển trí thông minh, sáng tạo của các em Hiện nay trong quá trình dạy học trên lớp, hoạt động trí tuệ chủ yếu của học sinh là ghi nhớ và tái hiện Ở nhà, học sinh tự học dưới dạng học bài và làm bài, nhưng về căn bản đã được hướng dẫn ở trên lớp nên hoạt động trí tuệ của học sinh vẫn nặng
về rèn luyện trí nhớ và khả năng tái hiện Như vậy, rèn luyện năng lực tư duy, khả năng tưởng tượng, sáng tạo phát triển trí tuệ, trí thông minh của học sinh nói
Trang 3chung được xem là nhiệm vụ chủ yếu, quan trọng nhất của quá trình dạy học hiện đại
Trong dạy học nói chung và dạy học Lịch sử nói riêng có nhiều đồ dùng trực quan với các cách sử dụng khác nhau, nhưng đều có tác dụng nâng cao hiệu quả bài học Sử dụng công nghệ thông tin, các hình ảnh, sơ đồ kiến thức trong dạy học Lịch sử là một phương pháp trực quan nhằm cụ thể hóa nội dung sự kiện bằng những hình học đơn giản, diễn tả tổ chức một cơ cấu xã hội, một chế
độ chính trị, một vấn đề lịch sử, mối quan hệ giữa các sự kiện lịch sử… giúp cho học sinh ghi nhớ và hiểu bài nhanh chóng, lâu bền hơn, góp phần làm cho bài giảng một cách nhẹ nhàng và hiệu quả
2.2 Thực trạng của vấn đề.
Qua quá trình giảng dạy của bản thân và dự giờ đồng nghiệp ở trường phổ thông nơi tôi công tác, tôi nhận thấy các giáo viên đã ý thức được việc nâng cao hứng thú học tập lịch sử cho học sinh Tuy nhiên ở vấn đề này giáo viên cũng còn gặp một số khó khăn: tranh ảnh, lược đồ trong thư viện chưa đầy đủ, phòng máy chiếu ít,
Về phía học sinh: Đa số học sinh rất ngại học lịch sử vì quá dài, khó nhớ các sự kiện và nhàm chán khô khan Mặt khác trong sự phát triển của xã hội, đa
số học sinh coi lịch sử là môn học phụ, các em còn để dành thời gian cho các môn học chính, các môn dự thi vào đại học, cao đẳng Học sinh có học cũng mang tính chất đối phó với các bài kiểm tra thường xuyên và kiểm tra định kỳ nên chất lượng không cao
Việc tạo hứng thú cho học sinh giáo viên phải kết hợp nhiều phương pháp trong giảng dạy như: sử dụng tranh ảnh, lược đồ, công nghệ thông tin, kiến thức
về văn học, địa lý, đòi hỏi giáo viên phải có thời gian chuẩn bị kỹ càng giáo án trước khi lên lớp
Từ thực trạng trên, bản thân tôi là một giáo viên dạy Lịch sử đã luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu và thử nghiệm để đổi mới phương pháp dạy học nâng cao chất lượng giảng dạy Tôi nhận thấy, việc nâng cao hứng thú học tập môn lịch sử cho học sinh là rất cần thiết, điều này có tác dụng không nhỏ đến quá trình tiếp thu tri thức, giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cũng như phát triển
tư duy cho học sinh
Đã có quan niệm sai lầm cho rằng học Lịch sử chỉ cần học thuộc lòng sách giáo khoa, ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng lịch sử là đạt, không cần phải tư duy, động não, không có bài tập thực hành, Ngoài ra, do quan niệm sai lệch về
vị trí, chức năng của môn Lịch sử trong đời sống xã hội Một số học sinh và phụ huynh có thái độ xem thường bộ môn lịch sử, coi đó là" môn phụ", môn học thuộc lòng, không cần đầu tư công sưc nhiều dẫn đến hậu quả học sinh không nắm được những sự kiện lịch sử cơ bản, nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trong thực tế ở nhiều trường Đây là một trong những nguyên nhân làm suy giảm chất lượng môn học
Mặt khác, một phần không nhỏ dẫn đến học sinh không ham thích học tập
bộ môn Lịch sử là do chúng ta còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong dạy học lịch
sử, chưa hệ thống được kiến thức để dễ nhớ, dễ hiểu bằng cách sử dụng sơ đồ trong dạy học lịch sử có kết hợp với hình ảnh trực quan sinh động
Trang 4Tình trạng phổ biến hiện nay ở các trường phổ thông là đa số học sinh học bài còn rất thụ động, học bài theo kiểu học thuộc lòng, học vẹt, quên kiến thức rất nhanh chóng, không đọng lại được gì Nhiều học sinh nhớ kiến thức một cách mơ hồ, đọc thuộc một vấn đề nào đó từ đầu đến cuối, nhưng yêu cầu trình bày một đoạn nhỏ trong vấn đề đó thì tỏ ra lúng túng vì các em quen học vẹt, đọc liền mạch, mà không nhớ được bao quát của vấn đề Vì vậy, việc giúp các
em nhớ được kiến thức nhanh và lâu là một việc làm quan trọng
Trong điều kiện hiện nay, việc giảng dạy và học tập bộ môn lịch sử vẫn còn nhiều bất cập như: Chương trình sách giáo khoa khá nặng nề, quá tải về kết cấu các nội dung, về thời lượng của chương trình Chương trình còn nặng về lí thuyết, trong mỗi bài dạy lại có quá nhiều sự kiện làm cho học sinh ít hứng thú học Lịch sử vì khó nhớ, khó thuộc
Qua nhiều năm giảng dạy Lịch sử, bản thân tôi luôn trăn trở để tìm ra những phương pháp giúp học sinh hứng thú học tập bộ môn và đạt kết quả cao hơn Một trong những phương pháp có hiệu quả tôi đã thực hiện gây hứng thú học tập cho học sinh là sử dụng công nghệ thông tin kết hợp với các hình ảnh trực quan sinh động Trên cơ sở đó, bản thân tôi đã lựa chọn đề tài nhỏ về đổi
mới phương pháp dạy học: “Gây hứng thú học tập và rèn luyện kĩ năng tư duy cho học sinh qua sử dụngcông nghệ thông tin, hình ảnh trực quan trong bài 11: Tình hình các nước tư bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới 1918- 1939 ( Lịch sử lớp 11).
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện.
Đề tài “Gây hứng thú học tập và rèn luyện kĩ năng tư duy cho học sinh qua sử dụng công nghệ thông tin, hình ảnh trực quan trong bài 11:
Tình hình các nước tư bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới 1918- 1939 (Lịch sử lớp 11).
được tôi thể hiện như sau:
- GV gợi cho HS nhớ lại kiến thức đã
học về cuộc chiến tranh thế giới thứ
nhất( 1914- 1918) đặc biệt là kết cục của
chiến tranh
* GV trình chiếu cho học sinh quan sát
các hình ảnh và giao nhiệm vụ: Yêu cầu
HS nhận xét từng hình ảnh
1 Thiết lập trật tự thế giới mới theo hệ thống Vécxai- Oasinhtơn.
a Hoàn cảnh:
Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, các nước tư bản đã tổ chức Hội nghị
Trang 5Hội nghị Vecxai
- HS: số lượng người tham dự hội nghị
đông( gồm đại diện cả nước thắng trận
và bại trận), lộn xộn Trên khuôn mặt
của mỗi người thể hiện tâm trạng khác
nhau của sự háo hức, chờ đợi vào các
quyết định của Hội nghị liên quan đến
nước mình
- GV cung cấp thêm: Ngày 18/01/1919
các nước thắng trận tổ chức Hội nghị
hòa bình tại Vecxai với sự tham gia của
27 nước( kể cả nước thắng trận và nước
bại trận) Mỹ, Anh, Pháp, Italia, Nhật
Bản là 5 nước chủ trì hội nghị song
quyền quyết định thực sự nằm trong tay
của 3 nước Mỹ, Anh, Pháp
hòa bình ở Vécxai( 1919- 1920) và Oa-sinh-tơn( 1921- 1922) để ký kết các hòa ước và hiệp ước phân chia quyền lợi
Trang 6Hội nghị Oasinhtơn
- Tại sao sau hội nghị ở Vécxai(
1919-1920), các nước lại phải tổ chức thêm
một hội nghị nữa ở
Oa-sinh-tơn( 1921- 1922)? Nhận xét sự khác
nhau giữa hai hội nghị?
- HS thảo luận, phát biểu ý kiến
- GV kết luận: Hệ thống Vecxai được
hình thành song tham vọng lãnh đạo thế
giới của Mỹ vẫn chưa được thực hiện,
mâu thuẫn Anh- Mỹ, Mỹ- Nhật trở nên
gay gắt Năm 1921 Mỹ ký hòa ước riêng
với Đức đồng thời đưa" sáng kiến"
triệu tập hội nghị quốc tế tại
Oa-sinh-tơn
Ngày 21/1/ 1921 HN Oa-sinh-tơn khai
mạc với sự tham gia của 9 nước: Mỹ,
Anh, Pháp, Italia, Nhật, Bỉ, Hà Lan,
Trung Quốc, Đức Lãnh đạo hội nghị là
4 nước Mỹ, Anh, Pháp, Nhật song trên
thực tế Mỹ mới có quyền quyết định tại
hội nghị
b Mục đích:
Phân chia quyền lợi và lập lại trật tự thế giới mới trên cơ sở quyền lợi của các nước thắng trận
c Nội dung:
- Xác lập quyền lợi của các nước đế quốc thắng trận
- Áp đặt, nô dịch các nước đế quốc bại trận, các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc
Trang 7Thủ tướng Lôi Giooc (Anh), Thủ tướng Clêmăngxô (Pháp)
và Tổng thống Uynxơn (Mĩ) đến Cung điện Vecxai để đàm phán
- Sau chiến tranh thế giới thứ nhất
các nước tư bản tổ chức Hội nghị hòa
bình ở Vécxai- Oasinhtơn nhằm mục
đích gì?
* GV cho HS quan sát hình ảnh: Hội
nghị Vécxai đưa nước Đức lên máy
chém
- Hình ảnh trên giúp chúng ta nhận
thấy điều gì? Từ đó hãy rút ra nội
dung của hội nghị
Vécxai-Oasinhtơn?
Hội nghị Vecxai đưa nước Đức lên máy chém